Prawda

Wtorek, 30 kwietnia 2024 - 02:38

« Poprzedni Następny »


Rozum i Wiara. Część X


Lucjan Ferus 2016-04-10


Rozum: Nie uważasz, iż z racji naszego dziesiątego spotkania, warto byłoby dokonać coś w rodzaju podsumowania „sensowności” naszych rozmów? Nie wiem jak ty, ale ja dość często odnoszę wrażenie, iż są one jałowe.  Na większość problemów, które omawiamy nie tylko mamy odmienny punkt widzenia, co mnie nie dziwi, ale też pozostajemy później przy swoim zdaniu: ani ja nie jestem w stanie przekonać cię do swoich racji, ani ty mnie do swoich.

Wiara: Można więc powiedzieć, że pięknie się różnimy chyba we wszystkich kwestiach światopoglądowych. To chcesz mi dać do zrozumienia?


R: Hmm,.. czy można to nazwać „pięknym różnieniem się”? Raczej należałoby powiedzieć, iż całkowicie nie zgadzamy się w omawianych kwestiach. A wynika to z różnicy naszej natury: ty wierzysz bez potrzeby zrozumienia istoty rzeczy, gdyż dla ciebie samo wierzenie jest wartością samą w sobie. Ja wpierw muszę zrozumieć dany problem, gdyż od owego zrozumienia zależy czy uznam go za prawdę, czy też za fałsz. Myślisz, że zasługuje to na miano „pięknego różnienia się”? Mam pewne wątpliwości…

 

W: Jak zwykle „dzielisz włos na czworo”, a czas ucieka. Powinniśmy wreszcie dojść do jakiegoś porozumienia, choćby w niektórych kwestiach światopoglądowych. Przecież niemożliwością jest abyśmy w niczym się nie zgadzali! No, wymyśl coś!

 

R: Ja?! Przecież to ty zapraszałaś mnie do tych rozmów, twierdząc, że z jakiejś tam bzdurnej okazji powinniśmy się wreszcie pogodzić, pamiętasz? Czy teraz masz zamiar znowu odwołać się do jakiejś wyjątkowej okazji?

W: Okazji?! A tak, oczywiście! Pewno, że jest okazja i to bardzo ważna. Otóż władza już wystosowała do społeczeństwa apel o zaniechanie sporów, czyli o zgodę ogólnonarodową, przynajmniej do czasu przyjazdu papieża Franciszka do Polski w lipcu. Nie uważasz, iż byłoby dobrze abyśmy do tego czasu pogodzili się i zaczęli w końcu mówić jednym głosem?

 

R: Jednym głosem, mówisz? Tak jak kiedyś: „Naród z partią, partia z narodem”? Dobre sobie! Naprawdę myślisz, że to jest możliwe?  I to jeszcze w tak delikatnej materii?

W: A czemu nie?! Przecież to tylko zależy od naszej dobrej woli, czyż nie?

R: Tak sądzisz? A nie od posiadanej przez nas wiedzy dotyczącej rzeczywistości? Wiedzy, którą tak się dziwnie składa, że mamy całkowicie różną,.. mimo tych jakoby dobrych chęci?

 

W: Oj, tam zaraz całkowicie! A jeśli nawet są różnice, to muszą przecież być jakieś aspekty rzeczywistości, czy też sposoby rozwiązywania ważnych życiowych problemów, co do których mamy podobne zdanie, prawda? Wystarczy tylko je wyeksponować i pokazać we właściwym świetle, a dalej powinno już „pójść jak z płatka”. Proszę cię, wykaż się dobrą wolą i zaproponuj coś na dobry początek.

 

R: No, dobrze,. niech ci będzie. Abyś nie mówiła, że jestem do ciebie uprzedzony. Zróbmy coś w rodzaju sprawdzianu tej naszej przyszłej „jednogłośności”. Przeanalizujmy parę najistotniejszych problemów dotyczących religijnego aspektu ludzkiego życia i jeśli będziemy się w nich zgadzali, z czystym sumieniem będzie można uznać, że dalej warto rozmawiać, i że nasze dotychczasowe spotkania miały sens.

 

W: Dobrze, czemu nie?! Tylko nie wyszukuj złośliwie takich przykładów, co do których z góry wiadomo, że z wyższych przyczyn zgoda między nami jest raczej mało prawdopodobna.

 

R: Wyższych przyczyn, mówisz? Mogę ci więc obiecać, iż będę się kierował zupełnie innym kryterium: ich ważnością dla ludzi i konsekwencjami jakie wnoszą te problemy w życie ludzkie. Dlatego choć powinienem zacząć od kwestii istnienia Boga, która jest podstawą racji bytu wszystkich religii, pominę ten problem, bo wiem z góry czym to by się skończyło. Proponuję w to miejsce zrobić następny krok i odpowiedzieć sobie na pytanie: czy religia jest potrzebna ludziom, pomimo niemożności udowodnienia istnienia Boga?

 

W: Bardzo się cieszę, że doceniłeś wagę sytuacji i przywołałeś ten istotny problem. Mogę  bez kozery powiedzieć, iż religia jest nie tylko potrzebna ludziom, ale wręcz nieodzowna.

R: Nie ciesz się jeszcze, bo ważne jest dopiero uzasadnienie tego problemu. Jak uzasadnisz przyczynę tego społecznego fenomenu? Możesz to sprecyzować?

 

W: Oczywiście! Człowiek potrzebuje prawdy o Bogu, bo bez niej, jego życie pozbawione byłoby sensu. Przecież tylko człowiek wierzący może mieć nadzieję na zbawienie swej duszy, a co za tym idzie, na życie wieczne po biologicznej śmierci, prawda? Zatem nie ma się co dziwić, iż religia jest najważniejszą sprawą dla człowieka. Z racji na ową obietnicę nieśmiertelności, nie mai nie może być w życiu ludzkim niczego równie ważnego i bardziej wartościowego niż religia. Chyba zgadzasz się ze mną?

 

R: Niewątpliwie, masz rację, a najlepszym na to dowodem (przynajmniej jeśli chodzi o nasz kraj) są pełne kościoły wiernych i to nie tylko w ważne święta kościelne, ale też każdej niedzieli, a nierzadko i w dni powszednie. Jest to zjawisko łatwe do zaobserwowania, a wnioski narzucają się same. Jednak nie bez powodu się mówi, iż „diabeł tkwi w szczegółach” To, że zgadzamy się w tej kwestii nie oznacza wcale, iż widzimy takie same przyczyny tego stanu rzeczy. Czy rzeczywiście przyczyną tej dużej frekwencji Polaków w świątyniach jest nieustająca potrzeba poznawania prawdy o Bogu?   

 

Mam co do tego duże wątpliwości, bo co jak co, lecz w przypadku religii nie można od niej oczekiwać prawdy o Bogu, czego najlepszym dowodem jest to, że każda religia widzi tę „prawdę o Bogu” po swojemu i tylko swojego Boga uznaje za prawdziwego, zaś innych bogów za fałszywych. W zależności w jakiej kulturze i religii się człowiek urodzi, taką wyznaje „prawdę” o swym Bogu. I to ma być kryterium prawdy? Położenie geograficzne decyduje, którego Boga uważamy za prawdziwego? No, nie rozśmieszaj mnie!

 

To już bardziej mnie przekonuje twierdzenie, iż religia jest dlatego potrzebna ludziom, gdyż są oni świadomi swej śmiertelności, a religie obiecują, że ich wyznawcy dostąpią zbawienia. Wystarczy tylko być wiernym religii przez całe życie, by po zmartwychwstaniu i pomyślnej weryfikacji na Sądzie Ostatecznym (gorzej jak nie będzie ona pomyślna), cieszyć się życiem wiecznym w niebie. Mówiąc wprost: człowiek jest jedynym stworzeniem, które wie, że jego istnienie skończy się śmiercią. Ponieważ religie obiecują zadowalające wyjście z tej sytuacji (ba! nawet atrakcyjne), są one dla ludzi jedyną nadzieją na zrealizowanie tego celu. Ale czy jest to główna przyczyna tego, iż są one potrzebne ludziom? Jak uważasz?

 

W: Nie wiem. Zawsze wydawało mi się, że chodzi w tym wszystkim o poznanie prawdy o Bogu i o poznanie Prawdy objawionej, czyli tej jaką Bóg ma dla ludzi. Przecież kapłani  głównie to podkreślają w swoich homiliach, odmieniając owo słowo na wszystkie możliwe sposoby, więc chyba wiedzą co mówią?

 

R: Otóż prawda jest „nieco” inna: główną przyczyną tego, że religie są ludziom potrzebne jest to, iż uzależniająone od siebie swoich wyznawców w bardzo przebiegły sposób. Poprzez indoktrynację małych dzieci, którym na przedszkolnych i szkolnych lekcjach katechezy wpajane są religijne „prawdy objawione”, jakich z racji młodego wieku nie są w stanie odrzucić ani zweryfikować pod kątem prawdy czy fałszu. Potem jako dorośli ludzie stają się ich bezwolnymi niewolnikami i mało kto potrafi się od nich uwolnić. Gdyby religie tego nie robiły, już dawno odeszłyby do lamusa historii.

 

Inaczej mówiąc, religie robią wszystko, aby uzależnić od siebie ludzi: deformują młode, niewykształcone w pełni umysły, stosując metodę „kija i marchewki”, strasząc wiernych piekłem i wiecznymi mękami (często także czyniąc ludziom piekło na ziemi) oraz obiecując wieczne życie w niebie u boku samego Boga. Czy można się zatem dziwić, że są one potrzebne zdecydowanej większości ludzi? Biorąc to wszystko pod uwagę, byłoby raczej dziwne, iż mimo tych przedsięwziętych przez religie środków, sposobów i działań, nie byłyby ludziom potrzebne. Trudniej byłoby to wytłumaczyć.

 

W: Wiesz co?! Dziękuję ci bardzo za taką „zgodność”! A już myślałam, że zbliżający się przyjazd papieża Franciszka do Polski, zmieni przynajmniej w jakimś stopniu twoje spojrzenie na religię. Niestety myliłam się…

 

R: A co jedno z drugim ma wspólnego? Dlaczego ta wizyta miałaby cokolwiek zmienić w moich poglądach na religię? Bardzo głupio sobie to tłumaczysz, a potem się dziwisz, że nie spełniam twoich nierealnych oczekiwań. Zamiast docenić moje starania porozumienia się, ty grymasisz nie wiedzieć czemu. A przecież wybrałem chyba jedyny przykład, w którym przynajmniej na wstępie zgadzamy się ze sobą. W zdecydowanej większości innych problemów, zapewne różnimy się od samego początku.

 

Weźmy za przykład moralność: według religii normy moralne powinny obowiązywać  nie tylko wszystkich wiernych, ale też wszystkich innych członków społeczeństwa, niezależnie od światopoglądu i wyznawanych poglądów. A nie powinno być w ten oto sposób?:

 

Jeśli wierzący uważają, że antykoncepcja jest grzechem, niech nie stosują jej podczas współżycia. Jeśli uważają, że aborcja jest grzechem, niech nie przerywają ciąży. Jeśli za grzech uznają zapłodnienie przez in vitro, niech nie stosują tej metody. Jeśli uważają, iż jedyny związek jaki powinien ludzi łączyć, to ślub kościelny, nich zawierają takie związki pomiędzy sobą. Jeśli rozwody ich zdaniem są grzechem, niech nie rozwodzą się. Jeśli związki partnerskie są według ich mniemania grzeszne, niech nie żyją w takich związkach. Jeśli masturbacja wydaje się im grzeszna, niech nie stosują tej metody zaspakajania się, itd.

 

Powinni jednak brać pod uwagę, że są w ich społeczeństwach ludzie (i to wcale nie tak mało, jak chcieliby to widzieć kapłani),  którzy mają odmienne poglądy na te sprawyi inną hierarchię wartości. Dlaczego także oni mieliby się stosować do norm moralnych, których nie uznają za odpowiednie swojemu światopoglądowi i naszym czasom?

 

W: No, też dałeś przykład! Przecież Bóg dał po to ludziom moralność, aby wszyscy jej przestrzegali, czyż nie? Jak można w ten sposób tłumaczyć sobie ten problem? To nie są prawa ludzkie, lecz boskie, więc człowiek tu nie ma nic do gadania, musi się im poddać.

 

R: No właśnie! A religie zawsze są chętne do tego, aby tych niezbyt sumiennych, czy nawet krnąbrnych wierzących przymusić do przestrzegania obowiązujących norm moralnych, wszelkimi możliwymi sposobami. Włącznie z tymi odrażająco bestialskimi. Nie zawracając sobie głowy tym, że nie wszyscy ludzie wierzą w istnienie Boga (tym gorzej dla nich), ani w to, że jest on twórcą i dawcą naszej moralności. Znając dobrze historię religii wiem, jak te „boskie” normy moralne były „przestrzegane” nie tylko przez wiernych, ale też przez duszpasterzy, hierarchię kościelną, wyższych dostojników, nie wyłączając nawet papieży.

 

W: Ci wszyscy, co nie wierzą w Boga i w jego prawa moralne powinni się tego wstydzić, a nie wypowiadać się na temat moralności i na dodatek rościć sobie prawo do własnej interpretacji, niezgodnej z obowiązującą wykładnią tych arcyważnych problemów!

 

R: A ci, co wierzą w Boga, a mimo to nie przestrzegają jego przykazań, co takiego powinni odczuwać twoim zdaniem? Czy to nie do takich jak oni, mówił Jezus: „Czemu to widzisz drzazgę w oku swego brata, a belki we własnym oku nie dostrzegasz? /../ Obłudniku, wyrzuć najpierw belkę ze swego oka, a wtedy przejrzysz, aby usunąć drzazgę z oka twego brata” ? Właśnie z tego powodu były wojny religijne: ani wierni, ani kapłani sami nie przestrzegali przykazań, za to ich religie miały zawsze aspiracje do narzucania innym swej „moralności”.

 

W: Nie wiem co sugerujesz, jestem natomiast całkowicie pewna, że musi być jeszcze jakiś ważniejszy powód, dla którego religie są takie ważne i potrzebne ludziom. Przecież niemożliwością jest, aby powody, które wymieniłeś były wszystkim, co spowodowało tę odwieczną i trwałą więź pomiędzy ideą Boga, a jej wyznawcami. W to niestety nie mogę uwierzyć!  

 

R: A tak! Masz rację: rzeczywiście jest jeszcze coś równie ważnego, co w dużym stopniu przyczyniło się do zdobycia władzy religii nad umysłami wiernych. Otóż przez 30-50 tys. lat swego istnienia, religie bardzo dobrze poznały naturę ludzką, ze wszystkimi jej słabymi punktami. I wykorzystały tę wiedzę o człowieku do tego, aby dopasować się w jak najlepszy sposób, nie tylko do tej głównej ludzkiej potrzeby – zapewnienia wiernym iluzji życia pośmiertnego – ale także do jego wielu innych, psychicznych potrzeb. Andre Comte-Sponville w książce Duchowość ateistyczna, tak to przedstawił (w skrócie):

„Dlaczego wolałbym, żeby Bóg istniał? Dlatego, że odpowiada on moim najskrytszym pragnieniom. /../ Gdybym skłaniał się do wiary w Boga, tylko to wystarczyłoby, żeby mnie od niej odwieść, ponieważ wiara, która w tak wielkim stopniu stanowi odpowiedź na nasze pragnienia, budzi obawę, że została wymyślona właśnie po to, żeby je zaspokoić (przynajmniej na poziomie fantazmatów). /../ Za bardzo pragniemy Boga, żeby mógł być prawdziwy; w religii szukamy zbyt wiele pocieszenia, żeby mogła być wiarygodna”.

W: No, widzisz! Tym samym przyznajesz jednak, iż religia jest potrzebna człowiekowi i jest to łatwo dostrzegalne w naszym świecie. A to, czy jest prawdą objawioną przez Boga, czy wymyśloną przez samych ludzi, to tylko zależy od punktu widzenia, prawda? Faktem jest, że jej potrzeby dla większości ludzi nie jesteś w stanie zanegować w żaden przekonujący sposób. Jaki stąd płynie wniosek? Religia z racji swej ważnej funkcji, jaką odgrywa w ludzkim życiu musi mieć nadrzędne prawo do istnienia! Łączy się z tym swoboda ewangelizacji, to chyba oczywiste dla każdego rozumnego osobnika, czyż nie?

 

R: Niestety, nie! Ale rozumiem do czego zmierzasz: skoro nie da się w żaden sposób udowodnić istnienia Boga i prawdziwości jego „świętych ksiąg” skierowanych do ludzi, a sama wiara zawodzi w wielu przypadkach, to przynajmniej należy wykorzystać wpojoną wiernym we wczesnym dzieciństwie potrzebę istnienia religii. „Świat chce być oszukiwany, więc niech go oszukują”, czy nie tak? Religia musi mieć prawo do narzucania ludziom swego światopoglądu, tak to widzisz, prawda? Trzeba mieć doprawdy nie lada tupet, aby domagać się bezwzględnego prawa do oszukiwania ludzi w kwestiach życia po śmierci czyli tzw. życia pozagrobowego!

 

Tak, jestem skłonny przyznać ci rację, że większość ludzi chce być oszukiwana w kwestii własnej śmiertelności. Jednakże nie wiemy i prawdopodobnie nigdy się nie dowiemy, ilu ludzi odczuwałoby taką potrzebę, gdyby nie byli w dzieciństwie indoktrynowani religijnie wbrew swej woli, za to zgodnie z wolą rodziców (a i to nie we wszystkich przypadkach). Aby uznać to twierdzenie za prawdziwe, należałoby wpierw zaprzestać na jakiś czas (parę pokoleń) tej wczesnej operacji uzależniania nierozwiniętych umysłów dziecięcych i porównać uzyskane wyniki. Wtedy mielibyśmy względną jasność w tej sprawie (choć nie do końca, bo znalazłoby się wielu, którzy za wszelką cenę chcieliby zafałszować dane, z oczywistych powodów).

 

Teraz można jedynie potwierdzić tę „ogólnoludzką” potrzebę, wskazując jej najbardziej prawdopodobne przyczyny. Zastanawia mnie tylko jedno: czy ci wszyscy, którzy odczuwają potrzebę istnienia religii, jako niezbędny czynnik do osiągnięcia przyszłej korzyści w postaci wiecznego życia w niebie, zdają sobie sprawę w ilu jeszcze innych aspektach religijnych „prawd” zostają „przy okazji” niejako także oszukani? W ile religijnych „prawd” każe się im wierzyć tylko po to, by mogły istnieć zinstytucjonalizowane Kościoły i człowiek mógł mieć władzę nad człowiekiem w imieniu swych bogów?

 

W: Czyli rozumiem, że jednak nie dojdziemy do porozumienia w jakiejkolwiek kwestii? A „przecież człowiek musi w coś wierzyć” jak mówi stare, mądre przysłowie.

 

R: Widocznie jeszcze nie nadszedł czas na to. Prawdopodobnie masz rację w kwestii tego przysłowia, toteż człowiek odkąd tylko zaistniał  jako świadomy siebie i świata zawsze „w coś wierzy”. Tylko czy to „coś” odpowiada jego rozumowym aspiracjom? Jeśli tak, to nie ma się czym martwić. A jeśli nie? Oto jest pytanie…

 

                                                           ------ // ------

 

„Czasem można oszukać wszystkich ludzi, a niektórych można oszukiwać przez cały czas, ale nie można oszukiwać wszystkich ludzi przez cały czas” (Abraham Lincoln).

 

Kwiecień 2016 r.                                      

 

 

 

 

 

 

 

   


Skomentuj Tipsa en vn Wydrukuj




Komentarze
2. Odpowiedź Wiary. Lucjan Ferus 2016-04-10
1. rozumowe aspiracje mieczysławski 2016-04-10


Nowy ateizm i krytyka religii

Znalezionych 906 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Nauka dyskutowania o niczym   Coyne   2014-09-20
Kolejne kopniaki dla ateistów w “Slate”   Coyne   2014-01-18
Czy Bóg jest kręgowcem bez substancji?   Coyne   2014-06-26
Islamscy radykałowie zabili kolejnych medyków   Coyne   2014-01-13
Portret wielkiego agnostyka   Coyne   2013-12-14
Czy Bóg jest bezcielesną osobą?   Coyne   2014-03-16
Najgłupsze dokopywanie ateistom w tym roku   Coyne   2014-04-21
Całun Turyński: Dlaczego religia jest pseudonauką   Coyne   2014-02-24
Podobno obrona ewolucji stała się właśnie trudniejsza. A juści.   Coyne   2016-09-30
Biblia źródłem moralności? Żartujesz sobie!   Coyne   2014-09-10
Uzdrawianie wiarą zabija dzieci   Coyne   2014-11-19
Zgodność między nauką i religią? Wolne żarty.   Coyne   2015-02-09
Religia, “Playboy” i Frank Sinatra   Coyne   2014-08-27
Filozof gromi ateistów z głupich powodów   Coyne   2014-06-10
Tak, jest wojna między nauką a religią   Coyne   2018-12-29
“Atlantic” rozważa ważką kwestię: czy wczesne homininy miały dusze?   Coyne   2015-10-05
“Newsweek” bezkrytycznie chwali brazylijskiego chirurga fantomowego -  i wychwala inne czary-mary   Coyne   2016-03-12
“New York Times” głosi fałszywą przyjaźń między nauką i religią   Coyne   2023-03-30
Australijski arcybiskup odmawia informowania o pedofilii księży i ich ofiarach   Coyne   2018-04-12
Najbardziej szalony grant Templetona jak dotąd: Ewolucja i “ofiarna miłość”   Coyne   2020-01-20
Skąd Jezus wziął swoje DNA? Spór między katolikami a ewangelikami   Coyne   2023-01-25
Kolejny wierny twierdzi, że nauka oparta jest na wierze   Coyne   2016-03-15
List Einsteina kwestionujący religię, biblię i ideę Boga jest znowu na sprzedaż   Coyne   2018-10-19
Niewolą, gwałcą, ale to wina Zachodu   Coyne   2015-08-31
Religia – nauka, odwieczna wojna   Coyne   2015-05-23
O Faith Versus Fact w “Inference”   Coyne   2016-02-26
Nie wiedzieliście? Bóg jest pytaniem, nie zaś odpowiedzią!   Coyne   2016-04-23
Psy nie idą do Nieba   Coyne   2015-11-06
Czy chrześcijaństwo było kluczowe dla rozwoju nauki?   Coyne   2015-09-24
W obronie Sama Harrisa   Coyne   2016-05-09
Brawo dla Ariana Fostera: pierwszego, czynnego, zawodowego sportowca w USA, który przyznaje, że jest ateistą   Coyne   2015-08-14
Brat Tayler o Reza Aslanie   Coyne   2016-06-06
Nowa książka Jasona Rosenhouse’a z krytyką Inteligentnego Projektu   Coyne   2022-07-02
Kompilacja z BuzzFeed: Jak ateiści znajdują sens życia?   Coyne   2015-08-24
Pogodzenie nauki i religii?   Coyne   2018-12-21
Zdobywca nagrody Templetona i jego nonsensy w „Scientific American”   Coyne   2019-03-28
Artykuł w ”New York Times”: Nauka może uczyć się od religii   Coyne   2019-02-20
Absolwent teologii mówi o naszej rzekomej potrzebie dalszych studiów teologicznych zanim zaczniemy krytykować religię   Coyne   2015-06-12
Islamistyczna teologia gwałtu   Coyne   2015-08-26
Niespodzianka! National Public Radio zachwala zatwardziały ateizm, broni myśli, że życie ateisty ma sens   Coyne   2016-01-30
Karta islamofobii pozostaje w grze   Coyne   2016-05-02
Zaakceptować terror islamski jako nową normalność?   Darwish   2017-06-16
Niektóre obawy dotyczące islamu są całkowicie racjonalne   Dawkins   2024-03-12
Chłopiec kaznodzieja   Dawkins   2017-04-19
Dobre i złe powody, by wierzyć   Dawkins   2014-07-24
Ostre światło nauki   Dennett   2014-07-01
Dzięki dobroci!   Dennett   2015-01-07
Religia zdrowego rozsądku   Dennett   2016-08-01
Kościół katolicki i jego cuda   Edamaruku   2017-08-28
Wychowywanie dżihadystów: drabina radykalizacji i jej antidotum   Fares   2017-06-03
Boże, zbaw nas od religii!   Farhi   2014-12-19
Gdyby Bóg istniał, miałby się z czego tłumaczyć   Fatah   2014-07-22
Droga do wolności   Feldner   2014-02-24
Islamscy towarzysze podróży w drodze do bigoterii i masowych mordów   Fernandez   2017-04-23
Koptofobia   Fernandez   2016-03-13
Doradztwo religijne i religioznawcze XII   Ferus   2015-04-26
Fałszywi prorocy. Część X.   Ferus   2018-01-07
Hipoteza Boga kontra nauka   Ferus   2019-07-21
Człowiek w labiryncie iluzji (III)   Ferus   2018-03-25
Bajkowe dziedzictwo religii. Czyli wspaniała, ale też przerażająca potęga wyobraźni.   Ferus   2021-01-17
Człowiek w labiryncie iluzji. Suplement.   Ferus   2018-04-22
Myślowe szlaki   Ferus   2015-06-21
Wspomnienie: „Czego sobie życzyłem na nadchodzący 2014 r.?”.   Ferus   2022-01-02
Przekleństwo nieskończonych możliwości (II)   Ferus   2022-12-18
Jezus z uczniami w zbożu   Ferus   2022-01-23
Epigoni: inna wersja upadku człowieka w raju   Ferus   2024-02-04
Dziecko i jego I Komunia Święta   Ferus   2019-06-09
Człowiek w labiryncie iluzji (Część V)   Ferus   2018-04-08
O jakości naszych bogów   Ferus   2017-02-26
Refleksje sprzed lat: „W obronie kobiet”   Ferus   2020-11-01
Cyrograf   Ferus   2015-01-17
Zbłąkane dzieci matki Natury (IV)   Ferus   2022-10-16
Atak ateizmu na ludzki rozum? (III)   Ferus   2021-10-24
Alternatywna forma ateizmu   Ferus   2023-12-24
Credo ateisty (XII)   Ferus   2023-03-12
Nieautoryzowany wywiad z Bogiem   Ferus   2021-04-04
Azyl ignorancji, Część IX.   Ferus   2017-03-26
Sumienny ojciec chrzestny   Ferus   2015-03-29
Credo Ateisty (XIII)   Ferus   2023-03-19
Operacja specjalna o kryptonimie „Arka i potop”   Ferus   2022-05-08
Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców   Ferus   2019-09-08
Credo sceptyka. Część  XI.   Ferus   2023-07-02
Duchowa służba zdrowia. Czyli oblicze Boga zatroskanego Miłosierdziem.   Ferus   2021-04-18
Płaska Ziemia: kwestia wiedzy czy wiary? (II)   Ferus   2019-01-27
Alternatywna koncepcja zbawienia (II)   Ferus   2022-04-18
Credo sceptyka. Część XII.   Ferus   2023-07-09
Rozum uskrzydlony wiarą (III)   Ferus   2018-09-30
Duchowni czy wyrachowani biznesmeni w sutannach?   Ferus   2021-09-26
Mój racjonalny ateizm.Czyli w czym upatruję siłę areligijnych poglądów.   Ferus   2024-01-28
Dyspensa zwalniająca wiernych z myślenia   Ferus   2020-10-25
Trzystu wybitnych i Biblia   Ferus   2016-07-24
Alternatywna koncepcja zbawienia   Ferus   2022-04-17
Fałszywi prorocy. Część  IV. Suplement.   Ferus   2017-11-26
Deizm antytezą teizmu? (II)   Ferus   2022-02-06
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby   Ferus   2018-06-10
Fikcja uznawana za Prawdę (II)   Ferus   2020-03-22
Rozum i WiaraCzyli takie sobie rozmowy o religijnych „prawdach” i problemach z nimi związanych.   Ferus   2015-11-01
Eksperci od „prawdziwej” wolności i grzechu   Ferus   2019-01-06
Moja ambiwalentna krytyka religii III.   Ferus   2017-10-22
Potęga mitówGwiazda betlejemska   Ferus   2015-12-20

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Lekarze bez Granic


Wojna w Ukrainie


Krytycy Izraela


Walka z malarią


Przedwyborcza kampania


Nowy ateizm


Rzeczywiste łamanie


Jest lepiej


Aburd


Rasy - konstrukt


Zielone energie


Zmiana klimatu


Pogrzebać złudzenia Oslo


Kilka poważnych...


Przeciwko autentyczności


Nowy ateizm


Lomborg


„Choroba” przywrócona przez Putina


„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Małgorzata, Andrzej, Henryk