Prawda

Sobota, 27 kwietnia 2024 - 17:52

« Poprzedni Następny »


Uderzające podobieństwo: rewolucyjne wyniki badań nad bliźniętami


Henrik B. Dynesen 2018-08-27


“Patrzyłem na dane i zbieram dane, i nadal jestem kompletnie osłupiały. Nadal nie uspokoiłem się i nie zaabsorbowałem tego rodzaju wyników. Ile czasu mi to zabierze?”


Te słowa wypowiedział dr Thomas J. Bouchard, dyrektor badań Minnesota Study of Twins Reared Apart (MISTRA), podczas rozmowy z duńskim profesorem psychiatrii, Nielsem Juel-Nielsenem w maju 1981 r. Bouchard próbował pogodzić się z rewolucyjnymi implikacjami własnych badań nad jedno- i dwujajowymi bliźniętami wychowywanymi osobno. 16 lat wcześniej Juel-Nielsen opublikował książkę Individual and Environment—badanie 12 duńskich par bliźniąt jednojajowych wychowywanych osobno. Przed 1981 r. było to jedno z trzech zaledwie badań o rozdzielonych bliźniętach: pozostałymi było amerykańskie badanie z 1937 r. 19 par bliźniąt i brytyjskie badanie Jamesa Shieldsa z 1962 r. 44 par bliźniąt.


W 2011 r. archiwalne nagranie rozmowy Burcharda z Juel-Nielsenem znalazła badaczka bliźniąt, dr Nancy L. Segal. W książce z 2012 r., Born Together—Reared Apart, Segal pisze,  niedowierzanie Boucharda ujawnia stopień, do jakiego te nowe wyniki były sprzeczne z jego założeniami i panującą mądrością o wpływie środowiska na kształtowanie cech osobowości, perspektyw i osiągnięć. Zdumienie uczonych jest ewidentne, kiedy dyskutują o fascynujących i przełomowych wnioskach, sugerowanych przez nowe dane Boucharda.

 

Wywiadu z Juel-Nielsenem nie nagrano, by go opublikować, ale dla celów przejrzystości.   Wkrótce po śmierci brytyjskiego psychologa Cyrila Burta w 1971 r. oskarżono go o fałszowanie wyników badań nad bliźniętami i związanymi z tym badaniami o odziedziczalności IQ. Zasadność tych oskarżeń i stopień, do jakiego unieważniają one wyniki Burta, nadal są gorąco debatowane, ale ta kontrowersja poważnie zaszkodziła statusowi hipotezy dziedziczenia. Bourchard, zdecydowany, by uniknąć splamienia podobnymi podejrzeniami, skrupulatnie dokumentował i zbierał swoje badania na zdjęciach i filmach, z których wywiad z Juel-Nielsenem jest fascynującym fragmentem.  


Bliźnięta Jim


Dwa lata przed tym wywiadem, wiosną 1979 r., jeden ze studentów Boucharda zwrócił mu uwagę na historię Jima Springera i Jima Lewisa. Springer i Lewis byli jednojajowymi bliźniętami rozdzielonymi zaledwie cztery tygodnie po urodzeniu. Dorośli w różnych rodzinach, 40 kilometrów od siebie i spotkali się po raz pierwszy w wieku 39 lat. 


Co zdumiewające, było między nimi wiele przedziwnych podobieństw: obaj byli zapalonymi stolarzami-amatorami; ulubionym piwem obu było  Miller Light; obaj obgryzali paznokcie; obaj mieli problemy zdrowotne z sercem po ukończeniu 30 roku życia; i obaj mieli ataki migreny w tym samym wieku; obaj ożenili się z kobietami o imieniu Linda, a następnie z kobietami o imieniu Betty; obaj nazwali swoich synów James Allen.

 

Bouchard natychmiast zabrał się za zabezpieczanie funduszy potrzebnych do szczegółowego badania bliźniąt. W pełni świadomy rzadkiej możliwości, jakie badaczom psychologii dają bliźnięta wychowywane osobno, Bouchard powiedział reporterowi „New York Timesa”, że jest gotowy „żebrać, pożyczyć lub ukraść” niezbędne fundusze. Bliźnięta Jim dostarczyli niemal doskonale kontrolowanego eksperymentu; byli genetycznie identyczni, ale wychowani w innych środowiskach, a więc każdą różnicę między tymi dwoma mężczyznami można przypisać wpływom środowiskowym i oddzielić od wpływu ich wspólnego dziedzictwa genetycznego.

 

Tydzień po opublikowaniu tej historii w „New York Times” Bouchard ściągnął obu Jimów samolotem do Minnesoty, gdzie przez niemal tydzień poddawano ich testom.

 

Praktycznie identyczne wyniki

 

W wywiadzie z Nielsem Juel-Nielsenem Bouchard tłumaczył swój początkowy sceptycyzm wobec zasadności psychometrycznego testowania używanego do pomiaru IQ:

Zawsze uważałem, że testy są ciekawym, użytecznym i cennym wkładem w psychologię, ale zawsze byłem wobec nich ostrożny. Uważałem, że jest tam większy zasięg błędu niż pożądane. Teraz jednak zbadaliśmy 21 par bliźniąt jednojajowych i mamy dużą liczbę przypadków, które mają dosłownie identyczne profile na niektórych naszych testach psychologicznych. Te dowody przekonały mnie, że nasze testy w wielu wypadkach są wręcz lepsze niż sądziliśmy. Właściwie, nie umiem pomyśleć o bardziej przekonującym dowodzie niż para bliźniąt jednojajowych wychowywana osobno, która otrzymuje test i ma bardzo podobne wyniki. To jest uderzające! I chociaż nasze dane są tylko wstępne – mamy nadzieje na zgromadzenie wielu więcej bliźniąt – wskazują na wniosek, że bliźnięta wychowywane razem w tej samej rodzinie są tak do siebie podobne głównie z przyczyn genetycznych, a nie z powodu ich środowiska.  

Bouchard następnie dodał: “Zauważyłem, że kiedy powiedziałem ci o tym kilka dni temu, nie byłeś ani trochę zdziwiony”.


Juel-Nielsen
: Nie, przede wszystkim miałem kilka przypadków, które to pokazywały. I James Shields odkrył to samo. W jego przypadkach rozdzielenia bliźnięta były nawet bardziej podobne pod względem cech osobowości niż te, które były wychowywane razem.


Bouchard
: Ten rodzaj wyników jednak, jak mi się wydaje, zagraża znacznej części teorii psychologicznej. Wiele jest teoretyzowania w psychologii o znaczeniu sytuacji rodzinnej, o osobliwych rzeczach, które dzieją się, kiedy dorastasz. A my patrzymy na te bliźnięta, które były wychowywane w zupełnie różnych rodzinach i są dokładnie tak samo podobne jak bliźnięta wychowywane w tej samej rodzinie!  


“Pod jakimi względami bliźnięta były uderzająco podobne?”

 

Juel-Nielsen: Można próbować pytać: pod jakimi względami bliźnięta były uderzająco, w sposób oczywisty podobne? I gdzie się różniły, uderzająco? Potem mógłbym pokrótce streścić wyniki. Chciałbym usłyszeć twoje uwagi. Przede wszystkim, wyglądali podobnie!


Bouchard
: Bez wątpienia. [śmiech]


Juel-Nielsen
: Wygląd fizyczny, kolor włosów i oczu, twarz, sposób chodzenia, uśmiech, sposób mówienia – wszystkie manieryzmy były uderzająco podobne. Jeśli, na przykład, rozmawiałem z bliźniętami przez telefon, z łatwością mogłem ich pomylić ze sobą. Jeśli widziałem ich z tyłu – znowu pomieszanie. Wielu psychologów twierdzi, że łatwo jest wyjaśnić rodzinne podobieństwo. Identyfikują się ze sobą, więc świadomie lub nieświadomie naśladują się wzajemnie. Albo chłopiec rozwija się jak jego ojciec. Ale te badania wychowywanych osobno bliźniąt wyraźnie pokazują, że ta hipoteza nie jest poprawna. Widzisz bowiem podobieństwa u krewnych, którzy nigdy się nie spotkali i nie wiedzieli wzajem o sobie i o swoich rodzinach. To jest bardzo ważne! Zachowanie jest częścią osobowości i do pewnego stopnia wpływa na środowisko. Jeśli pójdziesz głębiej, jak kiedy badasz fale mózgowe, zobaczysz, że są one tak podobne, jak gdybyś badał tę samą osobę dwa razy. Oczywiście, w takim lub innym momencie znajdziesz różnice. Ale, jak to ująłeś: czym jest różnica? Czy stanowi faktycznie różnicę, jeśli masz IQ różniące się o 5 punktów?


Bouchard
: To nadal jest w ramach błędu standardowego instrumentu.Juel-Nielsen: A więc to nie jest różnica.


Bouchard
: Mamy wiele przypadków, gdzie, praktycznie rzecz biorąc, nie ma żadnej różnicy. W rzeczywistości mamy dwie pary bliźniąt, które różnią się tylko o jeden punkt. Są zdumiewająco podobni.


Juel-Nielsen
: Potrzeba więc może środowisk, które różnią się bardziej niż środowiska robią to na ogół. Zdaje się, że to Francis Galton powiedział coś w rodzaju: „Natura niezmiernie przeważa nad wychowaniem pod warunkiem, że badasz bliźnięta na tym samym szczeblu społecznym”.  Chodziło mu o to, że jeśli masz niezwykłe różnice między jednym a drugim domem, to takie czynniki mogą stworzyć różnice, ale to, co jest powszechne w społeczeństwie, nie czyni różnicy.   


Bouchard
: Tak. Jedną z konsekwencji, którą podkreślam na wykładach, ale która wydaje się nie docierać do publicznej świadomości, jest to, że w miarę jak tworzymy coraz bardzie egalitarne i równe społeczeństwa z równymi możliwościami, różnice między jednostkami będą w coraz większym stopniu oparte na genetyce. Różnice nie znikają. Ogólnie mogą być nieco zredukowane, ale nie znikają. Stają się coraz bardziej genetyczne. Jeśli jednak wierzysz, że istnieją różnice genetyczne, to jest tego naturalną konsekwencją.


Korelacje

 

Minęło 37 lat od tej rozmowy. Przez te lata Bouchard kontynuował badania jedno- i dwujajowych bliźniąt i w MISTRA zgromadzono przekonujące dane, które pokazują potężny wpływ genów. W sumie Bouchard przebadał 137 par bliźniąt wychowywanych oddzielnie i to, co tak go zdumiało w 1981 r. jest obecnie dobrze podbudowane. Badania bliźniąt zaprojektowane do odkrycia genetycznego wpływu na behawioralne i umysłowe cechy nie są już ignorowane lub wyśmiewane, ale szeroko zaakceptowane.


W badaniach, które pomijają anegdotyczne dowody uderzających podobieństw bliźniąt (które fascynują zarówno laików, jak badaczy), stwierdzono, że odziedziczalność znajduje się między 0,2 a 0,8 dla rozmaitych cech. Z grubsza rzecz biorąc oznacza to, że między 20% a 80% różnic danej cechy (np. ekstrawersja) może być wyjaśniona przez różnice w genach. Kiedy chodzi o cechy osobowości, depresję i fobie, badania bliźniąt pokazały, że jest tam miejsce dla wpływów środowiskowych. Na niskim krańcu odziedziczalność fobii i depresji wahała się między 0,2 a 0,4. Cechy osobowości – a konkretnie „Wielka Piątka” ekstrawersji, otwartości, ugodowości, sumienności i neurotyczności – wahają się od 0,4 do 0,6. A na najwyższym krańcu są punkty za inteligencję z około 0,75.


Te wyniki mówią nam ile zróżnicowania danej cechy jest spowodowane różnicami genetycznymi. Wynik „zero” oznacza, że nie ma w ogóle żadnej korelacji, podczas gdy 1,0 oznacza doskonałą zgodność.  Testy psychometryczna mają jednak pewien margines błędu, bo nawet jedne osoba nie otrzyma dokładnie tych samych wyników, jeśli poprosi się ją o powtórzenie tego samego testu. Badania bliźniąt pokazały jednak, że ogólna inteligencja mierzona przez IQ jest pod znaczącym wpływem genetycznym i że odziedziczalność rośnie z wiekiem – korelacja w wieku pięciu lat wynosi 0,22, w wieku siedmiu lat wzrasta do 0,40, w wieku dziesięciu lat do 0,54, a od 18 lat do dorosłości odziedziczalność inteligencji zbliża się do 0,80. W artykule opublikowanym w 2013 r. Bouchard nazwał to zjawisko efektem Wilsona.1

 

Trzy prawa genetyki zachowania

 

W 2000 r. psycholog Eric Turkheimer uznał, że dowody z danych genetyki zachowania są wystarczająco spójne, by streścić je w trzech prawach. Pierwsze prawo utrzymuje, że wszystkie cechy ludzkie są do pewnego stopnia dziedziczne (tj. różnice genetyczne wyjaśniają różnice fenotypu). To twierdzenie może dzisiaj zupełnie nie wydawać się zaskakujące, mimo że niektórzy nadal uważają słowo ”wszystkie” za prowokacyjne. Badania bliźniąt dały jednak obfite dane pokazujące, że niemal każda cecha jest dziedziczna do takiego lub innego stopnia.



Pozostałe dwa prawa dotyczą wpływów środowiska. Drugie z tych praw utrzymuje, że efekt wychowania w tej samej rodzinie jest mniejszy niż efekt genów. Judith Harris zwróciła uwagę na tę teorię w książce z 1998 r. Geny czy wychowanie, a następnie bronił jej psycholog z  Harvardu, Steven Pinker w Tabula rasa. Pinker zachęcał rodziców, by przestali zamartwiać się tym, co zrobili lub czego nie zrobili, by ich potomstwo wyrosło na wspaniałych ludzi. Rodzice, argumentował, nie trzymają w rękach przyszłości swoich dzieci, a jedynie ich teraźniejszość. Podkreślał, że rodzicielstwo pozostaje olbrzymią odpowiedzialnością etyczną i że ważne jest danie dziecku dzieciństwa, jakie warto pamiętać. Rodzice nie mogą jednak ukształtować osobowości i IQ dziecka tak jak rzeźbiarz kształtuje glinę. Jak to ujęła dr Nancy Segal, domy mają znaczenie, ale nie czynią ludzi podobnymi.

 

Trzecie prawo utrzymuje, że znacznej części zmienności w złożonych cechach behawioralnych ludzi nie można wyjaśnić ani efektami genów, ani rodziny. Innymi słowy, podczas gdy około 50 procent zmienności jest spowodowana środowiskiem, te efekty środowiskowe nie pochodzą od rodziny. Zamiast tego mogą być produktem szerszej kultury, społeczeństwa, sąsiedztwa, szkoły, grup rówieśniczych i przyjaciół, ale także po prostu przypadku: przypadkowych spotkań lub otwarć w hierarchii społecznej, promieniowania kosmicznego, które uszkodziło odcinek DNA, neuronów, które połączyły się tak a nie inaczej i tak dalej.  

 

Badania bliźniąt ujawniły olbrzymie znaczenie genetyki. Odłożyły do lamusa koncepcję, że rodzice są wszechmocnymi rzeźbiarzami, a dziecko grudą gliny. Wbiły kolejny gwóźdź w trumnę freudowskiego kompleksu winy, gdzie wszystkie niepowodzenia w życiu jednostki można przypisać złemu rodzicielstwu.  


Niemniej pytanie pozostaje – badania bliźniąt nie są w stanie przekonująco zidentyfikować tych czynników środowiskowych, które tworzą pozostałe ”niepodzielane” zróżnicowanie. Znalezienie odpowiedzi może wymagać od nas przewrócenia jeszcze więcej artykułów wiary i konwencjonalnej mądrości w poszukiwaniu wiedzy i zrozumienia. Thomasowi Bouchardowi było trudno pogodzić się ze wstępnymi wynikami jego badań w 1981 r., ale uczciwie podążał tam, dokąd prowadziły go jego dane. Zobaczymy, czy inni będą na tyle odważni, by pójść jego śladem.  


Reference:

1 Bouchard, T. (2013). The Wilson Effect: The Increase in Heritability of IQ With Age. Twin Research and Human Genetics, 16(5), 923-930. doi:10.1017/thg.2013.54

 

A Striking Similarity: The Revolutionary Findings of Twin Studies

Quillette, 9 sierpnia 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska


Henrik B. Dynesen

Wykładowca w Sorø Akademis Skole w Danii


Skomentuj Tipsa en vn Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1475 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Dlaczego kod genetyczny nie jest uniwersalny   Cobb   2014-10-06
Zachwycający rabuś, który liczy sto milionów lat   Cobb   2014-04-28
Twoja wewnętrzna mucha   Cobb   2014-01-22
Ćma gynandromorf wychodzi na światło dzienne  - opowiada historię o nauce    Cobb   2015-09-15
Seksizm w nauce: czy Watson i Crick naprawdę ukradli dane Rosalind Franklin?   Cobb   2015-07-07
Uroczy wykres, który opowiada naszą historię   Cobb   2017-10-17
12 podstawowych punktów biologii ewolucyjnej   Cobb   2016-03-02
Świat RNA   Cobb   2014-11-27
Jak karakara wygrywa z osami   Cobb   2013-12-29
Seymour Benzer: humor, historia i genetyka   Cobb   2014-03-21
Dlaczego powinny nas fascynować liczące 100 tysięcy lat ludzkie zęby z Chin?   Cobb   2015-10-30
DNA: zoptymalizowany kod źródłowy?   Cobb   2015-11-30
Urodziny Rosalind Franklin!   Cobb   2020-07-31
Wszystkiego najlepszego w dniu 60. urodzin, centralny dogmacie!   Cobb   2017-10-04
Dziwaczne, wysysające krew czerwie jurajskie   Cobb   2014-06-28
Geny neandertalskie są wszędzie   Cobb   2015-10-23
Technologia pomaga w kryzysach wodnych na całym globie   Cohen   2019-04-02
Ptasia grypa w czasach ludzkiej zarazy   Collins   2022-01-11
Oszaleć na punkcie nietoperzy w czasach korony i politykierstwa   Collins   2020-07-25
Oxitec rozszerza próby z komarami GMO, by zredukować szerzenie się malarii   Conrow   2022-04-28
Nigeria daje zielone światło kukurydzy GMO   Conrow   2021-11-22
Rośliny zmodyfikowane: odkłamać opinię o GMO   Conrow   2022-04-07
Bakłażan GMO jest udokumentowaną wygraną ubogich farmerów   Conrow   2021-09-23
Selektywnie stosowana koncepcja tabula rasa i ideologicznie motywowane nieporozumienia   Cory Clark   2019-05-09
Dlaczego zwierzęta są urocze?   Coyne   2014-12-30
Trzecia droga ewolucji? Nie sądzę   Coyne   2015-03-05
Lekcja ewolucji: specjacja w akcji!   Coyne   2015-01-12
Moda na kopanie nauki   Coyne   2014-02-03
Niezwykłe pasikoniki naśladujące liście, u których samce i samice są różnych kolorów   Coyne   2017-01-24
Francis Crick był niesamowitym geniuszem   Coyne   2015-04-02
Ogon ćmy i nietoperze   Coyne   2015-02-23
Skąd bóbr? To są szczuroskoczki, a nie wiewiórki!   Coyne   2017-04-11
Dan Brown - akomodacjonista   Coyne   2015-01-31
Ideologiczna opozycja wobec prawdy biologicznej   Coyne   2016-12-28
Nowe niezwykłe skamieniałości typu “Łupki z Burgess”   Coyne   2014-02-22
Kolejny gatunek wron używa narzędzi   Coyne   2016-10-06
Seks paproci i kreacjoniści   Coyne   2015-03-27
Mistyfikacja Sokala: dwadzieścia lat później   Coyne   2017-01-13
Dobór naturalny w naszym gatunku na przestrzeni ostatnich dwóch tysiącleci   Coyne   2016-10-22
Nowa data udomowienia kotów: około 5300 lat temu – i to w Chinach   Coyne   2013-12-26
Pisklę przypominające wyglądem i zachowaniem trującą gąsienicę   Coyne   2014-12-18
Czy rozum jest “większy niż nauka”? Kiepska próba deprecjonowania nauki   Coyne   2015-04-28
Ewolucyjny poziom ludzkiej przemocy   Coyne   2016-10-14
Ciąg dalszy sporu o dobór grupowy   Coyne   2015-04-22
Eureka! Sprytne wrony to odkryły   Coyne   2014-04-07
Koniec humanistyki?   Coyne   2014-01-15
Nowe skamieniałości: najwcześniejszy na świecie znany ptak   Coyne   2015-05-12
Facet od nauki przeciwko GMO   Coyne   2014-11-12
Najstarsze organizmy: 3,7 miliarda lat?   Coyne   2016-09-13
Montezuma i jego flirty   Coyne   2014-05-11
Specjacja hybryd może być rzadka   Coyne   2016-10-29
Trawa w uchu. Ale po co?   Coyne   2014-07-09
Koszmar kreacjonisty: ewolucja w działaniu   Coyne   2016-09-21
Nowy, opierzony i czteroskrzydły dinosaur   Coyne   2014-07-23
Zmień swoje geny przez zmianę swojego życia   Coyne   2014-05-15
Czy człowiek musiał wyewoluować?   Coyne   2015-05-15
Selektywne używanie narzędzi wśród mrówek   Coyne   2017-01-17
Adam i Ewa: dwoje, czy więcej niż dwoje przodków?   Coyne   2017-01-07
Historia porostów i człowieka, który ją skorygował   Coyne   2017-01-26
Delfiny umyślnie narkotyzują się truciznami rozdymków   Coyne   2014-01-04
Przedwczesna wiadomość o śmierci samolubnego genu   Coyne   2013-12-22
Homo floresiensis, hominin “hobbit”, w Internecie   Coyne   2016-11-25
Modliszka storczykowa: czy upodabnia się do storczyka?   Coyne   2015-03-13
Cuda genetyki: arbuz bez pestek   Coyne   2014-08-25
Pająk upodabnia się do ptasich odchodów   Coyne   2014-06-17
Ewolucja i Bóg   Coyne   2014-01-29
Intelektualne danie dnia  The Big Think   Coyne   2014-03-04
Tajemnica pasków zebry rozwiązana – a przynajmniej tak mówią naukowcy   Coyne   2017-01-31
Mimikra chemiczna u mszyc   Coyne   2015-02-19
Jak często geny przeskakują między gatunkami?   Coyne   2015-04-18
Marnie napisany artykuł o uroczym gryzoniu   Coyne   2014-07-03
Ślepa salamandra z Teksasu ma nerw wzrokowy, ale nie ma prawdziwych oczu   Coyne   2016-10-11
Ukwiał żyje w antarktycznym lodzie!   Coyne   2014-01-25
Żebropławy, czyli dziwactwa ewolucji   Coyne   2013-12-30
OLBRZYMI owad wodny (i kilka innych)   Coyne   2014-07-28
Seksizm w nauce o jaskiniowych owadach   Coyne   2014-04-26
Dobór krewniaczy pozostaje wartościowym narzędziem   Coyne   2015-04-06
Najstarsza jak dotąd identyfikacja medycyny sądowej   Coyne   2014-12-10
Pradawnym płazom odrastały kończyny   Coyne   2014-09-29
Dymorfizm płciowy i ideologia   Coyne   2014-12-01
Bajka o kaczkach karolinkach   Coyne   2016-12-16
Grantowie na Galápagos i ich hybrydowe gatunki   Coyne   2014-08-18
Czy humaniści boją się nauki?   Coyne   2014-02-07
Fantastyczna mimikra tropikalnego pnącza   Coyne   2014-05-03
Nowy opierzony dinozaur sugeruje, że większość dinozaurów miała pióra   Coyne   2014-08-03
Dowody ewolucji: wideo i nieco dłuższy wywód   Coyne   2014-10-22
O pochodzeniu dobra i zła   Coyne   2014-02-05
Genetyka kocich łat   Coyne   2014-11-26
Wierzący nagradzani za życia   Coyne   2014-12-21
Lucy mogła umrzeć spadając z drzewa   Coyne   2016-09-07
Opierzony ogon dinozaura w bursztynie!   Coyne   2016-12-19
Nowa i dziwaczna, zmieniająca kształt żaba   Coyne   2015-04-10
Z nowego artykuły wynika, że istnieje nie jeden, a cztery gatunki żyraf, nie jestem jednak pewien   Coyne   2016-09-27
John van Wyhe obala mity o Darwinie   Coyne   2016-11-09
Ewolucja, ptaki i kwiaty   Coyne   2014-06-02
Pradawne rośliny kwitnące znalezione w bursztynie   Coyne   2014-01-10
Najstarsze żyjące organizmy   Coyne   2014-04-03
Użycie ognia przez homininy: przykład szybkiej ewolucji kulturowej?   Coyne   2021-08-04
Cztery prawa biologii ewolucyjnej   Coyne   2015-10-13
Znaleziono najstarszego “bilaterian”: odkryto podobne do robaka stworzenie wraz z jego skamieniałymi śladami   Coyne   2020-04-16

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Lekarze bez Granic


Wojna w Ukrainie


Krytycy Izraela


Walka z malarią


Przedwyborcza kampania


Nowy ateizm


Rzeczywiste łamanie


Jest lepiej


Aburd


Rasy - konstrukt


Zielone energie


Zmiana klimatu


Pogrzebać złudzenia Oslo


Kilka poważnych...


Przeciwko autentyczności


Nowy ateizm


Lomborg


„Choroba” przywrócona przez Putina


„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Małgorzata, Andrzej, Henryk