Prawda

Poniedziałek, 25 czerwca 2018 - 10:07

« Poprzedni Następny »


Potrzeba pewności i myślenie konspiracyjne


Steven Novella 2017-07-17


Świat jest piekielnie skomplikowany i ludzie stworzyli wiele strategii, żeby jakoś poradzić sobie z tą złożonością. Te strategie są konieczne, ale nie są doskonałe. Zawsze mamy coś za coś. Poświęcamy szczegóły i niuanse na rzecz zrozumiałości.

Jedną z tych strategii, o których często pisałem, jest potrzeba prostoty wyjaśnienia. Przypisywane Einsteinowi powiedzenie głosi: “Wszystko powinno być tak proste jak to możliwe, ale nie bardziej niż to możliwe”. Mówił o tym jak uczynić sztukę naukowej wiedzy przystępną, bez jej wypaczania. Niestety, pragnienie prostoty prowadzi często do nadmiernego upraszczania, powodując utratę ważnych szczegółów i utratę lub zniekształcenie samej koncepcji.


Inną, podobną strategię, psychologowie nazywają potrzebą poznawczego domknięcia. W jednym z artykułów definiuje się  tę potrzebę tak:

“Jako konstrukt dyspozycyjny, potrzeba poznawczego domknięcia jest obecnie traktowana jako latentna zmienna ujawniająca się w formie różnych aspektów, takich jak pragnienie przewidywalności, wybór porządku i ustrukturyzowania, unikanie dwuznaczności, stanowczość oraz zamknięty umysł.”

Bez trudu możemy tu dostrzec, co zyskujemy i co tracimy. Dobrze jest być elastycznym, mieć otwarty umysł oraz dawać sobie radę z dwuznacznością i niepewnością  Jednak te cechy mogą powodować trudność podejmowania decyzji, „paraliż analityczny”. W pewnych sytuacjach musimy się na coś zdecydować, chociażby wstępnie. Porządek i struktura przemyśleń jest również czymś pozytywnym.      


Jak sądzę, musimy tu wrócić do arystotelesowej filozofii złotego środka – cnotą jest znajdowanie równowagi między dwoma złami w ich skrajnej postaci. Być może psycholodzy zidentyfikowali kolejną miarę ludzkiego zróżnicowania, gdzie większość znajduje jakieś funkcjonalne zrównoważenie po środku. Być może nie ma tu optymalnego zrównoważenia, tylko różnego rodzaju kompromisy, które dają różnego rodzaju korzyści i straty. Podejrzewam również, że psychologiczne skłonności mogą być w dużym stopniu modyfikowane przez edukację. Krytyczne myślenie oznacza, moim zdaniem, zarówno zdolność pogodzenia się z niepewnością, jak i umiejętność zdyscyplinowanej analizy. To mogą być cechy wyuczone.              

Potrzeba prostoty i potrzeba poznawczego domknięcia mogą odgrywać istotną rolę w czymś, co być może jest strategią poznawczą na wyższym poziomie – rozumienia świata poprzez narrację. Narracja jest jak teoria w nauce, jest to organizująca koncepcja, która ma potencję nadawania sensu jednemu lub wielu aspektom świata. Narracje mogą być pomocne, ale mogą okazać się również nazbyt sztywne, a co więcej zaczynają żyć własnym życiem, stając się poznawczym filtrem, przez który przepuszczana jest rzeczywistość.         


Domknięcie poznawcze, a teorie konspiracyjne


Co to wszystko ma wspólnego ze wspomnianymi w tytule teoriami konspiracyjnymi?  Niedawne badania koncentrują się na związkach między potrzebą poznawczego domknięcia i tendencją do akceptowania teorii konspiracyjnych jako wyjaśnienia konkretnych wydarzeń.   


Użyto standartowych pomiarów potrzeby poznawczego domknięcia (NFCC) na badanej grupie, następnie badani mieli czytać wskazane wiadomości o określonych wydarzeniach, w pierwszym eksperymencie o planach Unii Europejskiej zorganizowania pomocy uchodźcom z Syrii i Erytrei w Polsce, w drugim eksperymencie o katastrofie malezyjskiego samolotu Boeing 777 lub niemieckiego Airbusa A320. Następnie czytali upozorowane komentarze do tych wiadomości przedstawiające konspiracyjne teorie wyjaśniające.


Badanie pokazało, że silna potrzeba poznawczego domknięcia pozwalała przewidywać akceptację konspiracyjnych teorii jako wyjaśnienia wydarzenia, które na danym etapie nie miało znanej przyczyny. Jednakże NFCC negatywnie korelowało się z akceptacją teorii spiskowej, kiedy wydarzenie miało dobrze udokumentowane wyjaśnienie.  


Innymi słowy, jeśli twoja potrzeba poznawczego domknięcia jest silna i potrzebujesz solidnego wyjaśnienia takiego zdarzenia jak katastrofa lotnicza, jeśli jest znane i zaakceptowane wyjaśnienie, trzymasz się go, bo masz domknięcie i nie chcesz dodawać niepewności. Jeśli jednak nie ma zaakceptowanego wyjaśnienia, konspiracyjna teoria jest ofertą poznawczego domknięcia, której poszukujesz.         


Oczywiście nie jest to jedyne wyjaśnienie skłonności do teorii konspiracyjnych (byłoby to nadmiernym uproszczeniem) i autorzy badań tego nie twierdzą. Potencjalnie jest to jednak jeden z czynników.


Osobiście uważam, że skłonność do teorii konspiracyjnych jest specyficznym fenomenem. Moim zdaniem jest to poznawcza pułapka, w którą ludzie wpadają z różnych powodów. Kiedy się jednak w nią wpada, konspiracyjne narracje ulegają wzmocnieniu, wykazując odporność na ich wyplenienie. Jest jednak wiele dróg do konspiracyjnych naracji.   


Jedną z tych dróg jest plemienność lub ideologia. Ludzie mają skłonność do akceptowania teorii konspiracyjnych, kiedy splatają się one z ich narracją ideologiczną. Niektórzy sympatycy Partii Republikańskiej byli przekonani, że Obama zamierza użyć ONZ, by odebrać nam broń i przejąć kraj kiedy skończy się jego druga kadencja (czego oczywiście nie zrobił). Dla odmiany niektórzy liberałowie sądzili, że zamach 11 Września był wewnętrzną robotą administracji Busha. To są przykłady teorii konspiracyjnych motywowanych ideologią.    


Niektórzy ludzie akceptują teorie konspiracyjne, ponieważ jest to jedyne proponowane wyjaśnienie, a to dostarcza poznawczego domknięcia.   


Jeszcze inni cierpią na chroniczną skłonność do teorii konspiracyjnych. Mają tendencję do dawania wiary w każdy spisek, ponieważ jest konspiracją. Jednak nawet w tej grupie widzimy różne style poznawcze prowadzące do myślenia w kategoriach spisków.   


Podejrzewam, że chociaż potrzeba poznawczego domknięcia nie jest jedynym powodem wpadania w teorie spiskowe, to może być głównym psychologicznym czynnikiem skłaniającym do tego rodzaju myślenia. Teorie spiskowe dostarczają dramatycznych narracji, które wyjaśniają wszystko. Nie ma niejasności, ani dwuznaczności. W rzeczywistości teorie spiskowe wykorzystują niepewność jako argument na rzecz konspiracji. Teorie spiskowe w znacznym stopniu bazują na ignorancji – niemożność dostarczenia udokumentowanego wyjaśnienia dla każdego elementu danego wydarzenia jest traktowana jako dowód spisku.            

Zrozumienie procesu poznawczego, który prowadzi do myślenia w kategoriach teorii spiskowych jest istotny dla tych, którzy chcą unikać wpadania w tę pułapkę. Kiedy jednak jesteś po uszy zanurzony w teoriach spiskowych, prawdopodobnie jest już za późno. Myślenie w kategoriach spisków jest procesem przenikającym zbyt głęboko.

 

Conspiracy Thinking and the Need for Certainty

7 lipca 2017

Tłumaczenie: Andrzej Koraszewski



Steven Novella


Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe.  Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine.

Prowadzi blog Neurologica.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 796 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

To może być toczeń, czyli o wilku, który pożarł serce   Łopatniuk   2018-06-23
Kreacjonizm i nagonka na Coyne’a w „Daily Caller”   Coyne   2018-06-22
Kłamstwa anty-GMO   Novella   2018-06-20
Protezy kończyn - kolejny postęp   Novella   2018-06-16
Dziwne zawiłości procesu dziedziczenia   Coyne   2018-06-13
Homeopatia, wibracje i oszustwo     2018-06-12
Wyników Séraliniego nie daje się powtórzyć   Novella   2018-06-11
Helen Lawson i czarna maść: wycinanie, wypalanie i zatruwanie w sposób „naturalny”     2018-06-09
Patyczaki mogą rozprzestrzeniać się jak nasiona roślin: w ptasich odchodach   Coyne   2018-06-08
Czy teoria doboru naturalnego Darwina zmieniła nasz pogląd na miejsce ludzkości   Dennett   2018-06-07
Kosmici-głowonogi i panspermia   Novella   2018-06-05
Marność dowodów na przekazywanie wprowadzonych środowiskowo, „epigenetycznych” zmian w DNA kolejnym pokoleniom u ludzi   Coyne   2018-06-04
Homeopatyczne nosodes   Novella   2018-05-31
Fałszywa dychotomia i negacja nauki   Novella   2018-05-28
Nicień w oku bliźniego   Łopatniuk   2018-05-26
Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18
Co mówi nam ruch płaskiej Ziemi     2018-05-17
Osy papierowe + sprytny biolog = tęczowe gniazda   Coyne   2018-05-14
Jak to jest, że Stanisław Burzyński nadal żeruje na zrozpaczonych pacjentach z rakiem?     2018-05-12
Przekonania antyoświeceniowe są „zaskakująco trwałe”     2018-05-11
Jeremy Sherman nadal nie rozumie ewolucji   Coyne   2018-05-09
Zdrowy tryb życia ma znaczenie   Novella   2018-05-08
Miasta są nowymi wyspami Galapagos   Ridley   2018-05-04
O obowiązkowym oznakowywaniu GMO   Novella   2018-05-03
Tydzień Świadomości Homeopatii. Pomaga przypomnieć ludziom, że jest to szarlataneria!     2018-05-02
Znajdź Tiktaalika!   Coyne   2018-05-01
Wzrost potęgi dinozaurów   Novella   2018-04-30
Niebezpieczeństwa martwienia się o sądny dzień   Pinker   2018-04-27
Tako rzecze antyszczepionkowa “wojowniczka mama”, Brittney Kara: jeśli szczepionki są tak wspaniałe, to dlaczego nie wspomina ich Biblia?     2018-04-26
Geny wydają się wyjaśniać większość sukcesów uczniów szkół elitarnych   Ridley   2018-04-25
Akupunktura jadu pszczelego: śmiercionośne znachorstwo, które może zabić     2018-04-23
Mumia z Atakama nie jest kosmitą   Novella   2018-04-20
Feministyczna geografia w Dartmouth   Coyne   2018-04-19
Dlaczego odmawiamy dostrzegania jaśniejszej strony, choć powinniśmy   Pinker   2018-04-17
Inicjatywa „Globalna Spójność”: nonsens na globalną skalę     2018-04-11
Wreszcie: sensowna dyskusja o “rasie”   i Greg Mayer   2018-04-10
Rolnictwo biodynamiczne: podobne do antropozoficznej medycyny, ale dla farm     2018-04-06
Mózg i kodowanie predyktywne   Novella   2018-04-05
Dziwaczne życie seksualne żabnicy   Coyne   2018-04-04
Dwa kilo prostaty poproszę   Łopatniuk   2018-03-31
Dziennik z Mozambiku: Demony w kurzu   Naskręcki   2018-03-30
Otumaniony myśliciel twierdzi, że ewolucja nie może wyjaśnić organizmów i ich “dążeń”   Coyne   2018-03-28
Orientacja na złe wiadomości nasila się i wpływa na nasze działania   Ridley   2018-03-27
Urojenie fałszywej flagi   Novella   2018-03-24
Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki     2018-03-23
Czy farmerzy mają czekać aż parlamentarzyści podszkolą się w nauce o manioku?   Ongu   2018-03-22
David Barash namawia naukowców do stworzenia człowieko-szympansiej hybrydy   Coyne   2018-03-20
Déjà vu i swojskość   Novella   2018-03-17
“Odwrócenie specjacji” (fuzja gatunków) u kruków   Coyne   2018-03-16
Błąd atrybucji, sofizmat rozszerzenia (atakowanie chochoła) i zasada wielkoduszności   Novella   2018-03-14
Mutualistyczne ptaki nocują w pachwinach i na brzuchach żyraf   Coyne   2018-03-13
Polityczny szympans   Martino   2018-03-09
Najstarsza sztuka jaskiniowa w Europie, to niemal z pewnością dzieło neandertalczyków   Coyne   2018-03-06
Nowa inicjatywa w Kalifornii – magnetyzm nonsensu w działaniu   Novella   2018-03-05
Nie zostawić żadnej mrówki: mrówki noszą rannych towarzyszy do mrowiska i opatrują ich rany   Coyne   2018-03-03
Unikatowy skamieniały owad z nożycami na głowie i tułowiu   Coyne   2018-02-28
Serce na wierzchu   Łopatniuk   2018-02-24
Skąd się wzięły pająki?   Coyne   2018-02-23
Czy kometa zabiła mamuty   Novella   2018-02-22
Zagadka: co zapyla muchołówkę?   Coyne   2018-02-20
“Partenogenetyczny” rak rozmnaża się bez seksu: czy to jest nowy gatunek?   Coyne   2018-02-17
Naturopatyczna propaganda głosi normalne porady dotyczące stylu życia jako własne i dodaje szamaństwo     2018-02-14
Bezwstydne organiczne sianie strachu   Novella   2018-02-12
Fałszywe nadzieje i niewidzialni wrogowie   Anomaly   2018-02-09
Pierwszy exodus Homo sapiens z Afryki?   Coyne   2018-02-06
Niebezpieczeństwa kultury celebrytów   Novella   2018-02-05
Małe kroki, czyli białko, które nie jest młotem na raka (ale i tak się przydaje)   Łopatniuk   2018-02-03
Opera mydlana: Z życia łysek amerykańskich – część VI   Lyon   2018-02-02
List otwarty do Charlotte Allen   Coyne   2018-01-31
Naiwna promocja “integrowania” znachorstwa do medycyny     2018-01-29
Kolejne zachwalanie “całkowicie innego” wyjaśnienia ewolucji   Coyne   2018-01-26
Bekon bez azotynów   Novella   2018-01-25
Specjacja przez hybrydyzację u amazońskich gorzyków?   Coyne   2018-01-23
Dowody, że ptaki drapieżne szerzą pożary leśne, by wypłoszyć zdobycz   Coyne   2018-01-20
Tajemnicze cykle epok lodowych   Ridley   2018-01-19
Pochodzenie ludzkiej muzyki? Samiec kakadu palmowej używa patyka do rytmicznego uderzania w wydrążone drzewa   Coyne   2018-01-18
Powrót “tradycyjnej” astrologii   Novella   2018-01-17
Nowe badanie o tym, jak ewoluują ludzie   Coyne   2018-01-16
Krąg mimikry müllerowskiej   Coyne   2018-01-12
Sztuczna inteligencja będzie symbiozą, nie zaś zastąpieniem   Ridley   2018-01-11
Czy nauka zabija duszę?   S. Pinker   2018-01-09
Dlaczego nie będzie doboru na inteligentne niemowlęta   Ridley   2018-01-05
Powrót łysenkoizmu w Putinowskiej Rosji   Novella   2018-01-03
Pozory mylą, czyli niespodzianki nie zawsze przykre   Łopatniuk   2017-12-30
Obniżenie poprzeczki dla tradycyjnej medycyny chińskiej dla ideologii i zysku     2017-12-29
Multikulturaliści unicestwiają zachodnią cywilizację   Salzman   2017-12-28
Nie znasz przeszłości, nie znasz przyszłości   Mayer   2017-12-27
Alternatywna medycyna zabija   Novella   2017-12-26
Na wpół syntetyczne życie z powiększonym kodem genetycznym   Novella   2017-12-23
Ziemniaki GMO zmniejszą użycie pestycydów i dostarczą więcej gotówki farmerom w Ugandzie   Ongu   2017-12-22
Słusznie o plastiku i PCB, błędnie o zakwaszeniu   Ridley   2017-12-21
Chwytówka modliszkowata ma chodzącą poczwarkę, która wspina się na drzewa przed przekształceniem   Coyne   2017-12-19
Pseudonauka Masaru Emoto   Novella   2017-12-18
Fantastyczne oko przegrzebka pokazane w nowej pracy   Coyne   2017-12-16
Czy ptaki wyewoluowały większe dzioby, by zjadać duże, inwazyjne ślimaki?   Coyne   2017-12-13
Biotechnologia jest pilnie potrzebna w Afryce – dla gospodarki i środowiska   Ridley   2017-12-08
Okrutne zabawy wielorybów   Lyon   2017-12-07
Specjacja zięb z Galápagos przez hybrydyzację   Coyne   2017-12-04
Zrób sobie test ciążowy, Krzysiu   Łopatniuk   2017-12-02

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk