Prawda

Środa, 22 listopada 2017 - 17:35

« Poprzedni Następny »


Potrzeba pewności i myślenie konspiracyjne


Steven Novella 2017-07-17


Świat jest piekielnie skomplikowany i ludzie stworzyli wiele strategii, żeby jakoś poradzić sobie z tą złożonością. Te strategie są konieczne, ale nie są doskonałe. Zawsze mamy coś za coś. Poświęcamy szczegóły i niuanse na rzecz zrozumiałości.

Jedną z tych strategii, o których często pisałem, jest potrzeba prostoty wyjaśnienia. Przypisywane Einsteinowi powiedzenie głosi: “Wszystko powinno być tak proste jak to możliwe, ale nie bardziej niż to możliwe”. Mówił o tym jak uczynić sztukę naukowej wiedzy przystępną, bez jej wypaczania. Niestety, pragnienie prostoty prowadzi często do nadmiernego upraszczania, powodując utratę ważnych szczegółów i utratę lub zniekształcenie samej koncepcji.


Inną, podobną strategię, psychologowie nazywają potrzebą poznawczego domknięcia. W jednym z artykułów definiuje się  tę potrzebę tak:

“Jako konstrukt dyspozycyjny, potrzeba poznawczego domknięcia jest obecnie traktowana jako latentna zmienna ujawniająca się w formie różnych aspektów, takich jak pragnienie przewidywalności, wybór porządku i ustrukturyzowania, unikanie dwuznaczności, stanowczość oraz zamknięty umysł.”

Bez trudu możemy tu dostrzec, co zyskujemy i co tracimy. Dobrze jest być elastycznym, mieć otwarty umysł oraz dawać sobie radę z dwuznacznością i niepewnością  Jednak te cechy mogą powodować trudność podejmowania decyzji, „paraliż analityczny”. W pewnych sytuacjach musimy się na coś zdecydować, chociażby wstępnie. Porządek i struktura przemyśleń jest również czymś pozytywnym.      


Jak sądzę, musimy tu wrócić do arystotelesowej filozofii złotego środka – cnotą jest znajdowanie równowagi między dwoma złami w ich skrajnej postaci. Być może psycholodzy zidentyfikowali kolejną miarę ludzkiego zróżnicowania, gdzie większość znajduje jakieś funkcjonalne zrównoważenie po środku. Być może nie ma tu optymalnego zrównoważenia, tylko różnego rodzaju kompromisy, które dają różnego rodzaju korzyści i straty. Podejrzewam również, że psychologiczne skłonności mogą być w dużym stopniu modyfikowane przez edukację. Krytyczne myślenie oznacza, moim zdaniem, zarówno zdolność pogodzenia się z niepewnością, jak i umiejętność zdyscyplinowanej analizy. To mogą być cechy wyuczone.              

Potrzeba prostoty i potrzeba poznawczego domknięcia mogą odgrywać istotną rolę w czymś, co być może jest strategią poznawczą na wyższym poziomie – rozumienia świata poprzez narrację. Narracja jest jak teoria w nauce, jest to organizująca koncepcja, która ma potencję nadawania sensu jednemu lub wielu aspektom świata. Narracje mogą być pomocne, ale mogą okazać się również nazbyt sztywne, a co więcej zaczynają żyć własnym życiem, stając się poznawczym filtrem, przez który przepuszczana jest rzeczywistość.         


Domknięcie poznawcze, a teorie konspiracyjne


Co to wszystko ma wspólnego ze wspomnianymi w tytule teoriami konspiracyjnymi?  Niedawne badania koncentrują się na związkach między potrzebą poznawczego domknięcia i tendencją do akceptowania teorii konspiracyjnych jako wyjaśnienia konkretnych wydarzeń.   


Użyto standartowych pomiarów potrzeby poznawczego domknięcia (NFCC) na badanej grupie, następnie badani mieli czytać wskazane wiadomości o określonych wydarzeniach, w pierwszym eksperymencie o planach Unii Europejskiej zorganizowania pomocy uchodźcom z Syrii i Erytrei w Polsce, w drugim eksperymencie o katastrofie malezyjskiego samolotu Boeing 777 lub niemieckiego Airbusa A320. Następnie czytali upozorowane komentarze do tych wiadomości przedstawiające konspiracyjne teorie wyjaśniające.


Badanie pokazało, że silna potrzeba poznawczego domknięcia pozwalała przewidywać akceptację konspiracyjnych teorii jako wyjaśnienia wydarzenia, które na danym etapie nie miało znanej przyczyny. Jednakże NFCC negatywnie korelowało się z akceptacją teorii spiskowej, kiedy wydarzenie miało dobrze udokumentowane wyjaśnienie.  


Innymi słowy, jeśli twoja potrzeba poznawczego domknięcia jest silna i potrzebujesz solidnego wyjaśnienia takiego zdarzenia jak katastrofa lotnicza, jeśli jest znane i zaakceptowane wyjaśnienie, trzymasz się go, bo masz domknięcie i nie chcesz dodawać niepewności. Jeśli jednak nie ma zaakceptowanego wyjaśnienia, konspiracyjna teoria jest ofertą poznawczego domknięcia, której poszukujesz.         


Oczywiście nie jest to jedyne wyjaśnienie skłonności do teorii konspiracyjnych (byłoby to nadmiernym uproszczeniem) i autorzy badań tego nie twierdzą. Potencjalnie jest to jednak jeden z czynników.


Osobiście uważam, że skłonność do teorii konspiracyjnych jest specyficznym fenomenem. Moim zdaniem jest to poznawcza pułapka, w którą ludzie wpadają z różnych powodów. Kiedy się jednak w nią wpada, konspiracyjne narracje ulegają wzmocnieniu, wykazując odporność na ich wyplenienie. Jest jednak wiele dróg do konspiracyjnych naracji.   


Jedną z tych dróg jest plemienność lub ideologia. Ludzie mają skłonność do akceptowania teorii konspiracyjnych, kiedy splatają się one z ich narracją ideologiczną. Niektórzy sympatycy Partii Republikańskiej byli przekonani, że Obama zamierza użyć ONZ, by odebrać nam broń i przejąć kraj kiedy skończy się jego druga kadencja (czego oczywiście nie zrobił). Dla odmiany niektórzy liberałowie sądzili, że zamach 11 Września był wewnętrzną robotą administracji Busha. To są przykłady teorii konspiracyjnych motywowanych ideologią.    


Niektórzy ludzie akceptują teorie konspiracyjne, ponieważ jest to jedyne proponowane wyjaśnienie, a to dostarcza poznawczego domknięcia.   


Jeszcze inni cierpią na chroniczną skłonność do teorii konspiracyjnych. Mają tendencję do dawania wiary w każdy spisek, ponieważ jest konspiracją. Jednak nawet w tej grupie widzimy różne style poznawcze prowadzące do myślenia w kategoriach spisków.   


Podejrzewam, że chociaż potrzeba poznawczego domknięcia nie jest jedynym powodem wpadania w teorie spiskowe, to może być głównym psychologicznym czynnikiem skłaniającym do tego rodzaju myślenia. Teorie spiskowe dostarczają dramatycznych narracji, które wyjaśniają wszystko. Nie ma niejasności, ani dwuznaczności. W rzeczywistości teorie spiskowe wykorzystują niepewność jako argument na rzecz konspiracji. Teorie spiskowe w znacznym stopniu bazują na ignorancji – niemożność dostarczenia udokumentowanego wyjaśnienia dla każdego elementu danego wydarzenia jest traktowana jako dowód spisku.            

Zrozumienie procesu poznawczego, który prowadzi do myślenia w kategoriach teorii spiskowych jest istotny dla tych, którzy chcą unikać wpadania w tę pułapkę. Kiedy jednak jesteś po uszy zanurzony w teoriach spiskowych, prawdopodobnie jest już za późno. Myślenie w kategoriach spisków jest procesem przenikającym zbyt głęboko.

 

Conspiracy Thinking and the Need for Certainty

7 lipca 2017

Tłumaczenie: Andrzej Koraszewski



Steven Novella


Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe.  Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine.

Prowadzi blog Neurologica.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 692 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Ewolucja przyłapana na gorącym uczynku   Novella   2017-11-22
Dziwaczny skrzydłoszpon rogaty   Coyne   2017-11-18
Południowoafrykańska saga: kampania dezinformacji grup anty-GMO przeciwko nowej, odpornej na choroby odmianie kukurydzy   Ongu   2017-11-17
Niecne chochliki naszej pamięci   Novella   2017-11-16
BBC znowu błędnie przedstawia ewolucję, opisując nowe odkrycie wczesnych ssaków wyższych   Coyne   2017-11-14
Teraz nawet akceptujących zmianę klimatu nazywa się “negacjonistami   Lomborg   2017-11-13
Nowy gatunek orangutana? Wątpię.   Coyne   2017-11-10
Antynauka czystego jedzenia   Novella   2017-11-08
Wiecej niemądrych twierdzeń, że epigenetyka całkowicie zrewiduje nasz pogląd na ewolucję   Coyne   2017-11-06
Skandal z glifosatem   Ridley   2017-11-04
Ugandyjski dziennikarz: jak informować o biotechnologii, kiedy jej krytycy rozsiewają dezinformację?   Christopher Bendana   2017-11-03
Myślenie spiskowe i rozpoznawanie wzorów   Novella   2017-11-02
Czy wierzysz w duchy?   Łopatniuk   2017-10-28
Dlaczego nie ma pokoju na Bliskim Wschodzie   Salzman   2017-10-25
Jeremy, samotny, lewoskrętny ślimak wreszcie kojarzy się – a potem umiera   Coyne   2017-10-24
Naturopaci: potrafią uczynić nawet sól z Epsom potencjalnym zabójcą     2017-10-23
Niemal pięciokilogramowa żaba żyła na prastarym Madagaskarze   Coyne   2017-10-19
Uroczy wykres, który opowiada naszą historię   Cobb   2017-10-17
Genetycznie modyfikowana pszenica dla wrażliwych na gluten   Novella   2017-10-16
Czy Oświecenie przygasa?   Ridley   2017-10-13
Zdumiewająca, mordująca ptaki modliszka   Coyne   2017-10-13
Indie otwierają laboratorium homeopatyczne   Novella   2017-10-11
Roboty będą uprawiać ziemię   Ridley   2017-10-09
Przełyk Barretta, czyli bez paniki, ale…   Łopatniuk   2017-10-07
“Daily Beast” wypacza epigenetykę oszukańczymi twierdzeniami, że dzieci mogą “odziedziczyć wspomnienia Holocaustu”   Coyne   2017-10-05
Wszystkiego najlepszego w dniu 60. urodzin, centralny dogmacie!   Cobb   2017-10-04
Huragany zdarzają się   Ridley   2017-10-02
Niekochany lewoskrętny ślimak szuka partnera   Coyne   2017-09-28
Niesłuszny atak na młodą badaczkę   Novella   2017-09-27
Jak anty-GMO aktywiści blokują humanitarną biofortyfikację w Afryce i Azji   Ongu   2017-09-26
Sobotnia lekcja genetyki: ciołek matowy gynandromorf   Coyne   2017-09-23
Czy Uganda potrzebuje GMO? Naukowcy spoglądają na edytowanie genów, by przyspieszyć innowacje   Ongu   2017-09-20
Strach przed GMO i Dunning-Kruger   Novella   2017-09-18
o skomplikowane, czyli co zabija chorych na raka płuc   Łopatniuk   2017-09-16
Nowe pająki pawie   Coyne   2017-09-12
Obserwowanie wielorybów w Monterey Bay   Lyon   2017-09-11
Bakteryjne ogniwa słoneczne   Novella   2017-09-09
A.N. Wilson znowu kopie Darwina, tym razem w “Times”   Coyne   2017-09-07
Medycyna alternatywna zabija   Novella   2017-09-06
Wiecej o biologii i rasie   Mayer   2017-09-05
O rzeczywistości rasy i odrazie do rasizmu    i Brian Boutwell   2017-09-04
Panie doktorze, to nie rak   Łopatniuk   2017-09-02
Odporne na szkodniki rośliny uprawne GM oferują nadzieję Afryce, która walczy z larwami ciem   Ongu   2017-09-01
Opera mydlana, czyli więcej o łyskach   Lyon   2017-08-31
Ujawnienie kosztów opóźnienia GMO w Ugandzie   Ongu   2017-08-30
Symboliczny sceptycyzm w sprawie egzorcyzmów   Novella   2017-08-29
Pasożytnictwo lęgowe, łyski amerykańskie   Lyon   2017-08-24
Lektyny – nowy straszak żywieniowy   Novella   2017-08-22
Zabobonne pojęcia u sedna przekonań antyszczepionkowych     2017-08-21
Choroba bananów, GMO i ewolucja produkcji żywności   Ongu   2017-08-19
Przetwarzanie informacji przez mózg -porcjowanie   Novella   2017-08-16
Pomachaj do pańci ogonkiem   Łopatniuk   2017-08-12
Zrobić więcej za mniej dla Haiti   Lomborg   2017-08-11
Perkoz zausznik i jego pisklęta   Lyon   2017-08-10
Argument neuroróżnorodności na rzecz wolności słowa   Miller   2017-08-08
Czyste okrucieństwo cięć w pomocy żywnościowej   Lomborg   2017-08-07
Więcej o śmieciowym DNA   Novella   2017-08-05
Skomplikowana ewolucja wielkich kotów   Coyne   2017-08-03
Kruchość prawdy   Novella   2017-08-02
Czy kruki robią plany na przyszłość?   Coyne   2017-07-29
Opera mydlana z życia łysek amerykańskich, część III   Lyon   2017-07-28
Dlaczego jesteśmy świadomi   Novella   2017-07-26
Wybuchy epidemii odry w Europie: zapowiedź tego, co przyjdzie do USA?     2017-07-24
Bliskie spotkania z baronem MünchausenemPaulina Łopatniuk     2017-07-22
Ciepło, zimno i śmierć w oczach mediów   Lomborg   2017-07-21
Naukowcy walczą z głodem przez złamanie genetycznego kodu pszenicy   Gelber   2017-07-20
Potrzeba pewności i myślenie konspiracyjne   Novella   2017-07-17
Wielka rozbieżność w afrykańskich genomach   Ridley   2017-07-15
Okablowanie mózgu   Novella   2017-07-12
Opera mydlana z życia łysek amerykańskich, część II   Lyon   2017-07-10
Postmodernizm i prawda   Dennett   2017-07-09
Palestyńska intersekcjonalność z nazistami   Frantzman   2017-07-08
Genesis po raz szósty: spowodowana przez człowieka masowa specjacja   Ridley   2017-07-07
Korzyści zdrowotne papierosów! Dziwuszki ogrodowe wkładają niedopałki do gniazd, by odpędzić kleszcze   Coyne   2017-07-05
Akupunktura na pogotowiu też nie działa   Novella   2017-07-04
Łyski amerykańskie i ich obyczaje   Lyon   2017-07-02
Umiesz paradygmować, kolego?   Stenger   2017-07-01
Gigantyczne “paleonory” wykopane przez wymarłe ssaki   Coyne   2017-06-29
Biodynamiczne rolnictwo i inne nonsensy   Novella   2017-06-28
Pochodzenie i migracja kotów domowych: badanie genetyczne   Coyne   2017-06-27
Masz szczątkowe mięśnie, które poruszały wąsy twoich przodków   Coyne   2017-06-25
Najwcześniejsi ludzie współcześni   Novella   2017-06-23
Głupota pomylonej godności   Pinker   2017-06-21
Mój potworniak ma raka, czyli gdzie z tą tarczycą, poczwaro   Łopatniuk   2017-06-17
Rozszyfrowanie tego, jak mózg naczelnych identyfikuje twarze ludzkie   Coyne   2017-06-16
W naukę się  nie wierzy, naukę się uprawia   Koraszewski   2017-06-15
Ryzyko niewarte podejmowania: list otwarty do moich kolegów w świecie akademickim   Boutwell   2017-06-14
Intersekcjonalny feminizm kwantowy   Coyne   2017-06-13
Antynaukowe przesłanie „Frankensteina” zawsze było głupie   Ridley   2017-06-12
Superantybiotyki na supermikroba   Novella   2017-06-10
Jeden bit różnicy, czyli cyberjasyr od powicia   Maszkowski   2017-06-08
Dobór sztuczny w działaniu: więcej słoni rodzi się bez ciosów   Coyne   2017-06-06
Rolnictwo organiczne nie służy środowisku   Novella   2017-06-04
Nikt nie wie jak najlepiej zwalczać otyłość   Ridley   2017-06-02
Akupunktura kontra nauka, wersja lingwistyczna     2017-06-01
Więcej antyszczepionkowej pseudonauki   Novella   2017-05-30
Podróże po Meddle Earth   Naskręcki   2017-05-28
Badacz: Ludzki zmysł węchu jest lepszy niż wszyscy myślą; może rywalizować z psim!   Coyne   2017-05-27
Wiatr jest czymś nieistotnym dla debaty o klimacie i energii   Ridley   2017-05-25
Nowa mistyfikacja akademicka: sfingowany artykuł o “penisie konceptualnym” opublikowało “wysokiej jakości, recenzowane przez specjalistów” pismo nauk społecznych   Coyne   2017-05-22

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure



świecące ryby



Lewica klania sie



Nis zgubic



Religia pieklo



Nienawisc



Niedożywienie w Ugandzie



Ewolucja nieunikniona



Starty z powierzchni


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk