Prawda

Wtorek, 20 lutego 2018 - 12:24

« Poprzedni Następny »


Myślenie spiskowe i rozpoznawanie wzorów


Steven Novella 2017-11-02


Ludzie pasjami tworzą teorie spiskowe. Dopatrywanie się wszędzie spisków i wiara w spiski wydają się być fundamentalną częścią tego, jak działa nasz umysł. Psycholodzy próbują zrozumieć, dlaczego tak jest i jakie czynniki prognozują skłonność do wiary w spiski.

Niedawne badanie dodaje do tych czynników związek myślenia spiskowego z rozpoznawaniem wzorów. Badacze wykonali serię eksperymentów, w których pokazali, że wiara w jeden lub więcej spisków koreluje z tendencją do widzenia wzorów w przypadkowych danych, takich jak losowe rzuty monetą lub hałaśliwe sceny. Ponadto, kiedy badani czytali o teorii spiskowej, mieli nieco większą skłonność do potwierdzania innych teorii spiskowych i znajdowania wzorów w losowych dźwiękach. Piszą:

“Wnioskujemy, że iluzoryczna percepcja wzorów jest centralnym mechanizmem poznawczym, który odpowiada za teorie spiskowe i nadnaturalne przekonania”.

Ma to sens i dlatego psycholodzy zabrali się za badanie tej skłonności. Po pierwsze, wiemy, że ludzie ogólnie mają tendencję do szukania wzorów w losowych zdarzeniach. W ten sposób, po części, nasze mózgi nadają światu sens. Zasadniczo jesteśmy bombardowani różnymi strumieniami wrażeń zmysłowych. Nasze mózgi rozdzielają te strumienie najlepiej jak potrafią, odfiltrowując szum i nieważne rzeczy i szukając znanych wzorów. Kiedy znajdują możliwe dopasowanie, przetwarzają informację, by uwyraźnić postrzegany wzór. Ten wzór zostaje wtedy tym, co postrzegamy.


Ważne jest zrozumienie tego zjawiska – to twoja percepcja zmienia się, a nie tylko twoja interpretacja i ta zmiana jest podświadoma. Kiedy mózg odbiera szum przypominający mowę, próbuje znaleźć najlepsze dopasowanie, a potem te właśnie słowa słyszysz. Na ten proces wpływają również wskazówki wizualne (dosłownie czytanie z warg) i jest to w wysokim stopniu podatne na sugestię


 

To samo dzieje się z widzeniem. Twój mózg łączy dwa widoczne punkty, wypełnia brakującą informację, wzmacnia jedne linie i zamazuje inne, i buduje trójwymiarową interpretację z dwuwymiarowych wskazówek.


Sądzono więc, że może robimy to samo poznawczo – bierzemy strzępy informacji i szukamy związków, leżącego u podstaw wzoru, żeby nadać temu wszystkiemu sens. Następnie wypełniamy luki spekulacjami o tym, jak to wszystko do siebie pasuje.


Ten proces nie tylko pasuje do naszej funkcji mózgowej wyszukiwania wzorów, ale może być w wysokim stopniu adaptacyjny. Szczególnie dla zwierząt społecznych żyjących w skomplikowanych społecznościach zdolność przewidzenia możliwego zagrożenia lub zauważenia, kiedy inni działają przeciwko twoim interesom, byłoby bardzo korzystne.


W dodatku wydaje się, że mamy tendencję do popełniania błędów na korzyć widzenia wzorów, nawet jeśli są one iluzoryczne, których w rzeczywistości nie ma. Widzimy twarze w chmurach lub na fotografiach NASA z Marsa.


Osobne, ale związane zjawisko, nadaktywne wykrywanie sprawczości. Mamy tendencję do zakładania, że rzeczy dzieją się z jakiegoś powodu, że za zdarzeniami stoi świadomy czynnik. Kiedy, na przykład, widzimy, że krzak drży, zakładamy, że jest za nim drapieżnik raczej niż powiew wiatru.


Jeśli połączymy tendencję do widzenia wzorów z tendencją do zakładania sprawczości – mamy fundament teorii spiskowych.


Nie jest to jednak wszystko. Choć możemy mieć tendencje do widzenia iluzorycznych wzorów i do zakładania sprawczości, jesteśmy także wyposażeni w logikę i krytyczne myślenie. To są sprawności, których trzeba nauczyć się i praktykować. Dają nam możliwość oceny postrzeganych wzorów i decydowania, czy są rzeczywiste.


Tutaj także nie jest trudno nadać temu sens. Jeśli musisz zaprojektować maszynę, której zadaniem jest znajdowanie wszystkich wzorów, ale tylko rzeczywistych wzorów, jak to zrobić? To jest kwestia „czułość kontra specyficzność”, przed jaką stoją wszystkie testy diagnostyczne. Im czulsze twoje narzędzie do wykrywania, tym więcej wzorów wykryje, ale również będzie tym więcej fałszywie dodatnich [wynik wskazujący na stan np. choroby, który w rzeczywistości nie istnieje – M.K.] . Jeśli zmniejszasz czułość, fałszywie dodatnie wzory znikają, ale tracisz także niektóre prawdziwe.


Jednym ze sposobów rozwiązania tego dylematu jest postępowanie według dwustopniowego procesu. Pierwszy stopień jest bardzo czuły, znajduje wszystkie możliwe wzory, mimo że wynikiem będzie wiele fałszywych wzorów. Na następnym etapie jest filtr o wysokiej specyficzności, w którym usuwasz fałszywie dodatnie wzory. Pozostajesz z wszystkimi prawdziwymi.


Nasze superaktywne rozpoznawanie wzorów jest pierwszym etapem – jesteśmy bardzo wrażliwi na każdy możliwy wzór. Nasza logika i krytyczne myślenie są drugim etapem – oceniamy możliwe wzory, żeby zobaczyć, czy jest prawdopodobne, że są rzeczywiste. Czy te wzory mają sens, czy są prawdopodobne, czy są niezależnie zweryfikowane?


Dla psychologów palącą kwestią jest: czy ludzie, którzy mają podwyższoną tendencję do wiary w teorie spiskowe, mają podniesione zdolności rozpoznawania wzorów, obniżone myślenie krytyczne, czy też jedno i drugie? W psychologii zazwyczaj odpowiedź na obydwa pytania brzmi „tak”. Ludzie są zmienni i możemy zobaczyć wszystkie kombinacje.


To i inne badania pokazują, że ludzie, którzy mają tendencję do wiary w spiski, mają od początku większą tendencję do wykrywania wzorów. Prawdopodobnie nie wyjaśnia to w pełni spiskowego myślenia, ale jest jego częścią. 


Ponadto, tendencja do widzenia spisków nie jest stałą i niezmienną cechą osobowości. Wydaje się, że mogą ją modyfikować czynniki sytuacyjne. Zarówno to jak i inne badania sugerują, że wiara w jedną teorię spiskową powoduje, że taki człowiek jest bardziej podatny na uwierzenie w inne. Myślenie spiskowe narasta także, kiedy człowiek czuje się zagrożony lub niepewny, a więc jest częścią mechanizmu obronnego. Jednak myślenie spiskowe można łagodzić przez nauczenie krytycznego myślenia – przez większy sceptycyzm.


Czynnik krytycznego myślenia jest najbardziej dającą się zmodyfikować zmienną. Tego naprawdę można się nauczyć. Podstawowa znajomość nauk ścisłych także pomaga, bo jest użyteczna jako filtr realności.


Nic z tego nie znaczy, że w świecie nie ma rzeczywistych spisków.  Są (choć nie „wielkiego” typu spiski, faworyzowane przez fanatyków), ale musimy odfiltrować fałszywe wzory, żeby je znaleźć.

 

Conspiracy Thinking and Pattern Recognition

23 października 2017

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Steven Novella


Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe.  Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine.

Prowadzi blog Neurologica.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 736 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Zagadka: co zapyla muchołówkę?   Coyne   2018-02-20
“Partenogenetyczny” rak rozmnaża się bez seksu: czy to jest nowy gatunek?   Coyne   2018-02-17
Naturopatyczna propaganda głosi normalne porady dotyczące stylu życia jako własne i dodaje szamaństwo     2018-02-14
Bezwstydne organiczne sianie strachu   Novella   2018-02-12
Fałszywe nadzieje i niewidzialni wrogowie   Anomaly   2018-02-09
Pierwszy exodus Homo sapiens z Afryki?   Coyne   2018-02-06
Niebezpieczeństwa kultury celebrytów   Novella   2018-02-05
Małe kroki, czyli białko, które nie jest młotem na raka (ale i tak się przydaje)   Łopatniuk   2018-02-03
Opera mydlana: Z życia łysek amerykańskich – część VI   Lyon   2018-02-02
List otwarty do Charlotte Allen   Coyne   2018-01-31
Naiwna promocja “integrowania” znachorstwa do medycyny     2018-01-29
Kolejne zachwalanie “całkowicie innego” wyjaśnienia ewolucji   Coyne   2018-01-26
Bekon bez azotynów   Novella   2018-01-25
Specjacja przez hybrydyzację u amazońskich gorzyków?   Coyne   2018-01-23
Dowody, że ptaki drapieżne szerzą pożary leśne, by wypłoszyć zdobycz   Coyne   2018-01-20
Tajemnicze cykle epok lodowych   Ridley   2018-01-19
Pochodzenie ludzkiej muzyki? Samiec kakadu palmowej używa patyka do rytmicznego uderzania w wydrążone drzewa   Coyne   2018-01-18
Powrót “tradycyjnej” astrologii   Novella   2018-01-17
Nowe badanie o tym, jak ewoluują ludzie   Coyne   2018-01-16
Krąg mimikry müllerowskiej   Coyne   2018-01-12
Sztuczna inteligencja będzie symbiozą, nie zaś zastąpieniem   Ridley   2018-01-11
Czy nauka zabija duszę?   S. Pinker   2018-01-09
Dlaczego nie będzie doboru na inteligentne niemowlęta   Ridley   2018-01-05
Powrót łysenkoizmu w Putinowskiej Rosji   Novella   2018-01-03
Pozory mylą, czyli niespodzianki nie zawsze przykre   Łopatniuk   2017-12-30
Obniżenie poprzeczki dla tradycyjnej medycyny chińskiej dla ideologii i zysku     2017-12-29
Multikulturaliści unicestwiają zachodnią cywilizację   Salzman   2017-12-28
Nie znasz przeszłości, nie znasz przyszłości   Mayer   2017-12-27
Alternatywna medycyna zabija   Novella   2017-12-26
Na wpół syntetyczne życie z powiększonym kodem genetycznym   Novella   2017-12-23
Ziemniaki GMO zmniejszą użycie pestycydów i dostarczą więcej gotówki farmerom w Ugandzie   Ongu   2017-12-22
Słusznie o plastiku i PCB, błędnie o zakwaszeniu   Ridley   2017-12-21
Chwytówka modliszkowata ma chodzącą poczwarkę, która wspina się na drzewa przed przekształceniem   Coyne   2017-12-19
Pseudonauka Masaru Emoto   Novella   2017-12-18
Fantastyczne oko przegrzebka pokazane w nowej pracy   Coyne   2017-12-16
Czy ptaki wyewoluowały większe dzioby, by zjadać duże, inwazyjne ślimaki?   Coyne   2017-12-13
Biotechnologia jest pilnie potrzebna w Afryce – dla gospodarki i środowiska   Ridley   2017-12-08
Okrutne zabawy wielorybów   Lyon   2017-12-07
Specjacja zięb z Galápagos przez hybrydyzację   Coyne   2017-12-04
Zrób sobie test ciążowy, Krzysiu   Łopatniuk   2017-12-02
Szopy pracze są inteligentne, ale bywają kłopotliwe   Novella   2017-11-30
Popieranie wiatrowej i słonecznej energii kosztem środowiska   Ridley   2017-11-28
Tradycyjni uzdrawiacze, szczyt o szarlatanerii i “medyczny apartheid” w Południowej Afryce   Igwe   2017-11-25
Prawo Amary   Ridley   2017-11-24
Ewolucja przyłapana na gorącym uczynku   Novella   2017-11-22
Dziwaczny skrzydłoszpon rogaty   Coyne   2017-11-18
Południowoafrykańska saga: kampania dezinformacji grup anty-GMO przeciwko nowej, odpornej na choroby odmianie kukurydzy   Ongu   2017-11-17
Niecne chochliki naszej pamięci   Novella   2017-11-16
BBC znowu błędnie przedstawia ewolucję, opisując nowe odkrycie wczesnych ssaków wyższych   Coyne   2017-11-14
Teraz nawet akceptujących zmianę klimatu nazywa się “negacjonistami   Lomborg   2017-11-13
Nowy gatunek orangutana? Wątpię.   Coyne   2017-11-10
Antynauka czystego jedzenia   Novella   2017-11-08
Wiecej niemądrych twierdzeń, że epigenetyka całkowicie zrewiduje nasz pogląd na ewolucję   Coyne   2017-11-06
Skandal z glifosatem   Ridley   2017-11-04
Ugandyjski dziennikarz: jak informować o biotechnologii, kiedy jej krytycy rozsiewają dezinformację?   Christopher Bendana   2017-11-03
Myślenie spiskowe i rozpoznawanie wzorów   Novella   2017-11-02
Czy wierzysz w duchy?   Łopatniuk   2017-10-28
Dlaczego nie ma pokoju na Bliskim Wschodzie   Salzman   2017-10-25
Jeremy, samotny, lewoskrętny ślimak wreszcie kojarzy się – a potem umiera   Coyne   2017-10-24
Naturopaci: potrafią uczynić nawet sól z Epsom potencjalnym zabójcą     2017-10-23
Niemal pięciokilogramowa żaba żyła na prastarym Madagaskarze   Coyne   2017-10-19
Uroczy wykres, który opowiada naszą historię   Cobb   2017-10-17
Genetycznie modyfikowana pszenica dla wrażliwych na gluten   Novella   2017-10-16
Czy Oświecenie przygasa?   Ridley   2017-10-13
Zdumiewająca, mordująca ptaki modliszka   Coyne   2017-10-13
Indie otwierają laboratorium homeopatyczne   Novella   2017-10-11
Roboty będą uprawiać ziemię   Ridley   2017-10-09
Przełyk Barretta, czyli bez paniki, ale…   Łopatniuk   2017-10-07
“Daily Beast” wypacza epigenetykę oszukańczymi twierdzeniami, że dzieci mogą “odziedziczyć wspomnienia Holocaustu”   Coyne   2017-10-05
Wszystkiego najlepszego w dniu 60. urodzin, centralny dogmacie!   Cobb   2017-10-04
Huragany zdarzają się   Ridley   2017-10-02
Niekochany lewoskrętny ślimak szuka partnera   Coyne   2017-09-28
Niesłuszny atak na młodą badaczkę   Novella   2017-09-27
Jak anty-GMO aktywiści blokują humanitarną biofortyfikację w Afryce i Azji   Ongu   2017-09-26
Sobotnia lekcja genetyki: ciołek matowy gynandromorf   Coyne   2017-09-23
Czy Uganda potrzebuje GMO? Naukowcy spoglądają na edytowanie genów, by przyspieszyć innowacje   Ongu   2017-09-20
Strach przed GMO i Dunning-Kruger   Novella   2017-09-18
o skomplikowane, czyli co zabija chorych na raka płuc   Łopatniuk   2017-09-16
Nowe pająki pawie   Coyne   2017-09-12
Obserwowanie wielorybów w Monterey Bay   Lyon   2017-09-11
Bakteryjne ogniwa słoneczne   Novella   2017-09-09
A.N. Wilson znowu kopie Darwina, tym razem w “Times”   Coyne   2017-09-07
Medycyna alternatywna zabija   Novella   2017-09-06
Wiecej o biologii i rasie   Mayer   2017-09-05
O rzeczywistości rasy i odrazie do rasizmu    i Brian Boutwell   2017-09-04
Panie doktorze, to nie rak   Łopatniuk   2017-09-02
Odporne na szkodniki rośliny uprawne GM oferują nadzieję Afryce, która walczy z larwami ciem   Ongu   2017-09-01
Opera mydlana, czyli więcej o łyskach   Lyon   2017-08-31
Ujawnienie kosztów opóźnienia GMO w Ugandzie   Ongu   2017-08-30
Symboliczny sceptycyzm w sprawie egzorcyzmów   Novella   2017-08-29
Pasożytnictwo lęgowe, łyski amerykańskie   Lyon   2017-08-24
Lektyny – nowy straszak żywieniowy   Novella   2017-08-22
Zabobonne pojęcia u sedna przekonań antyszczepionkowych     2017-08-21
Choroba bananów, GMO i ewolucja produkcji żywności   Ongu   2017-08-19
Przetwarzanie informacji przez mózg -porcjowanie   Novella   2017-08-16
Pomachaj do pańci ogonkiem   Łopatniuk   2017-08-12
Zrobić więcej za mniej dla Haiti   Lomborg   2017-08-11
Perkoz zausznik i jego pisklęta   Lyon   2017-08-10
Argument neuroróżnorodności na rzecz wolności słowa   Miller   2017-08-08
Czyste okrucieństwo cięć w pomocy żywnościowej   Lomborg   2017-08-07

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure



świecące ryby



Lewica klania sie



Nis zgubic



Religia pieklo



Nienawisc


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk