Prawda

Czwartek, 27 stycznia 2022 - 13:17

« Poprzedni Następny »


Twój spadek po przodkach, drogi strunowcu


Paulina Łopatniuk 2015-03-12

Nasze odległe kuzynki, również należące do strunowców osłonice z gatunku Clavelina moluccensis, Nick Hobgood, CC BY-SA 3.0
Nasze odległe kuzynki, również należące do strunowców osłonice z gatunku Clavelina moluccensis, Nick Hobgood, CC BY-SA 3.0

Jeśli macie jakieś – choćby mgliste – wspomnienia z szkolnych lekcji biologii, zdajecie sobie być może sprawę, że systematyka zwierząt zalicza H. sapiens do strunowców (Chordata). Strunowcami poza kręgowcami, w której to grupie mieszczą się właśnie ludzie, są też bezczaszkowce (pamiętacie lancetnika?) i osłonice, a wspólną dla tych grup cechą jest – i stąd właśnie nazwa – obecność (przynajmniej na pewnych etapach rozwoju) struny grzbietowej, formy pierwotnego szkieletu osiowego, którego pierwsi posiadacze pływali najpewniej w kambryjskich morzach.

 

 


<br />Struna grzbietowa (ang. notochord) ryby dwudysznej; Wikipedia; Mokele, CC-BY-SA-3.0, GNU Free Documentation License

Struna grzbietowa (ang. notochord) ryby dwudysznej; Wikipedia; Mokele, CC-BY-SA-3.0, GNU Free Documentation License



O ile u osłonic strunę grzbietową można znaleźć niemal wyłącznie w kijankowatej postaci larwalnej, u bezczaszkowców i prymitywniejszej części kręgowców występuje ona przez całe życie. Zatem możemy się spodziewać struny grzbietowej u dorosłego minoga i części ryb, dwudysznych i jesiotrowatych chociażby. Nigdzie “wyżej” struna w życiu pozalarwalnym czy pozapłodowym nie zachowuje się. Nie znaczy to, oczywiście, że znika bez śladu. I tu właśnie zaczyna być interesująco. Pod względem medycznym w każdym razie.



U człowieka struna grzbietowa zanika jeszcze na etapie rozwoju zarodkowego, około 8 tygodnia ciąży. Tak, kochani, nawet płody nie mają już de facto struny grzbietowej. O ile wcześniej, u zarodka, pełni ona nader istotne funkcje, wydzielając szereg substancji sterujących różnicowaniem otaczających tkanek, o tyle później ulega przekształceniom, a jej miejsce stopniowo zajmuje kręgosłup – pierwotne trzony kręgów powoli coraz bardziej strunę uciskają, aż ostatecznie jej resztki pozostają jedynie w szczątkowej formie w środkowych częściach krążków międzykręgowych, gdzie docelowo powstanie jądro miażdżyste, nucleus pulposus, swoista poduszka amortyzująca, jakże istotna dla sprawnego pełnienia funkcji kręgosłupa. I na tym właściwie rozważania medyczne na temat struny grzbietowej teoretycznie powinny się skończyć, gdyby nie fakt, że struna nie zawsze zanika całkowicie.


Zazwyczaj resztki struny pozostają ciekawostką mikroskopową, przypadki osiągające rozmiar pozwalający na dostrzeżenie gołym okiem również nie są szczególnie liczne – dane statystyczne przekonują, iż z takim zjawiskiem (określanym po łacinie mianem ecchordosis physaliphora, z nazwą polską, przyznam, nigdy się nie zetknęłam) można się spotkać w ok. 0,4-2% badań sekcyjnych, w znakomitej większości przypadków zresztą pozostają one nadal li i jedynie ciekawostką anatomiczną pozbawioną w znakomitej większości sytuacji namacalnych skutków klinicznych. Ot taki drobiazg (zwykle kilka do kilkunastu milimetrów, rzadziej 2-3 centymetry), który znaleziony przez młodego patologa podczas sekcji owocuje wezwaniem kolegów do prosektorium i lekkim poczuciem ekscytacji – w końcu zawszeć to fajne – znaleźć coś, co odbiega od codziennej rutyny. Niestety czasem pozostałości struny grzbietowej manifestują się nieco mniej “sympatycznie”.


Jeśli coś w organizmie jest żywe, zawsze może ulec przemianie nowotworowej. Czy będą to mieszki włosowe, czy komórki tkanki kostnej lub mięśniowej, czy… no właśnie.



Struniak podstawy czaszki w MRI (rezonans magnetyczny) – biaława kalafiorowata masa w centrum ilustracji; góra obrazka – przód pacjenta. Hassan S et al. J Med Case Rep. 2008 Feb 18;2:49; Wikimedia Commons; CC BY 2.0


Obraz mikroskopowy struniaka; Wikipedia, Nephron; CC BY-SA 3.0
Obraz mikroskopowy struniaka; Wikipedia, Nephron; CC BY-SA 3.0

Domyśliliście się już zapewne dokąd zmierzam. Otóż niekiedy – dodam od razu, że bardzo rzadko, szansa jedna na milion – te nieszczęsne “ciekawostkowe” resztki dają początek nowotworowi złośliwemu zwanemu struniakiem (chordoma). Struniaki zgodnie ze swym pochodzeniem (a najczęściej wywodzą się z wewnątrzkostnych resztek struny grzbietowej) lokalizują się wzdłuż osi długiej ciała, najczęściej “wybierając” podstawę czaszki, zwłaszcza – jak na sąsiedniej fotografii – jej rejon zwany stokiem (clivus), lub okolicę krzyżową. U dorosłych mniej więcej połowa tych guzów pojawia się właśnie w okolicy krzyżowo-guzicznej, zwykle w piątej-szóstej dekadzie życia, zmiany podstawy czaszki, nieco rzadsze, pojawiają się wcześniej (trzecia-czwarta dekada). Struniaki rosną powoli, początkowo dając głównie objawy bólowe, z czasem zaś przyczyniając się do pogłębiających się ubytków neurologicznych różnych zależnie od lokalizacji ucisku związanego ze wzrostem zmiany. Tym, co szczególnie interesuje patologów, jest oczywiście wygląd mikroskopowy nowotworu – jego prawidłowe rozpoznanie jest podstawowym warunkiem właściwego leczenia, tymczasem guzy wywodzące się ze struny grzbietowej mają niemały talent do mimikry, a w końcu zawsze najpierw próbując ustalić tożsamość niechcianego lokatora, bierze się pod uwagę zmiany bardziej prawdopodobne, dopiero potem przechodząc do zmian z kategorii “jedna na milion”. Struniak zatem chętnie udaje zmiany pochodzenia chrzęstnego na przykład, które wszak wcale nie dziwiłyby w typowo struniakowej lokalizacji, podobnie może naśladować niektóre rzadsze guzy pochodzenia kostnego lub nerwowego. Jego śluzowe podścielisko i sznury komórek można bez większego trudu pomylić z jakimś nietypowym przerzutowym rakiem gruczołowym, a w przypadkach gorzej zróżnicowanych, intensywniej dzielących się, “złośliwszych” na oko – także z tłuszczakomięsakiem chociażby. Wreszcie niekiedy wygląd struniaka może tak odbiegać od jego pierwotnej “struniastej” postaci, że nie przypomina właściwie nic konkretnego.


Obraz mikroskopowy struniaka; Wikimedia Commons; Jensflorian; CC BY-SA 3.0
Obraz mikroskopowy struniaka; Wikimedia Commons; Jensflorian; CC BY-SA 3.0

Nie ma co się bawić w próby postawienia rozpoznania bez odpowiedniego arsenału przeciwciał.  Trzeba wykluczyć inne możliwe zmiany. Teoria mówi, co prawda, że komórki struniaka są niezwykle charakterystyczne, z drobnymi wakuolkami (pustymi “bąbelkami”) – stąd zresztą anglojęzyczne określenie “physaliphorous” używane do ich opisu – rdzeń physalis wywodzi się z greki i oznacza pęcherz lub bańkę i rzeczywiście, zwykle podobnych komórek można się w strukturze guza doszukać, to jednak nie gwarantuje jeszcze ostatecznego rozpoznania, tylko nasuwa odpowiednie podejrzenia.


Struniak z zaznaczonym strzałkami resztkowym utkaniem chrząstki i kości; tym razem guz akurat nie wystąpił u czlowieka, a u fretki, jednak jego obraz mikroskopowy jest identyczny. The Joint Pathology Center (JPC) WSCO 04-2013
Struniak z zaznaczonym strzałkami resztkowym utkaniem chrząstki i kości; tym razem guz akurat nie wystąpił u czlowieka, a u fretki, jednak jego obraz mikroskopowy jest identyczny. The Joint Pathology Center (JPC) WSCO 04-2013

Jeśli zatem odpowiednie barwienia potwierdzą nasze podejrzenia i trapiący pacjenta guz okaże się rzeczywiście struniakiem, chory ma spore szanse wyjść z sytuacji obronną ręką. Prawdą jest, że struniaki to guzy złośliwe, nie da się też ukryć, że rosnąc niszczą przyległe struktury kostne, a – jak to zwykle przy guzach rzadkich bywa – literatura naukowa nie obfituje w szczególnie liczne badania dostępnych terapii, jednak jednocześnie nowotwór zazwyczaj rozrasta się powoli i jest zmianą o stosunkowo niewysokiej agresywności. Przerzutuje, owszem, zwłaszcza do węzłów chłonnych i płuc, ale przerzuty pojawiają się jedynie u około jednej trzeciej pacjentów i to dość późno w przebiegu choroby – zazwyczaj wtedy dopiero, gdy pojawiają się wznowy po pierwotnym leczeniu, którego podstawą jest chirurgia wspomagana radioterapią. Tu głównym czynnikiem warunkującym powodzenie leczenia będzie wielkość i lokalizacja guza, które wyznaczają szanse na doszczętność usunięcia nowotworu.


A jeśli przyglądaliście się fotografiom, być może zarejestrowaliście, że struniaki bynajmniej nie są guzami występującymi wyłącznie u człowieka. Literatura naukowa opisuje je też u fretek, psów, kotów, norek, szczurów, ale też nie tylko u ssaków, bo i u ropuszych kijanek chociażby, przy czym, o ile u większości z tej listy, tak jak i u człowieka, są guzy typu chordoma bardzo rzadkie, o tyle u fretek są najczęstszym nowotworem układu kostno-mięśniowego, zlokalizowanym zwykle, jak na ilustracji obok – na czubku ogona.


Nie wiem czy struniaki występują u osłonic (w sumie czemu nie? w końcu u bezkręgowców również obserwuje się nowotwory), jednak niezależnie od tego, z której by strony nie patrzeć, jest coś fascynującego w tym, że nie dość, że dzielimy pewne struktury anatomiczne z maleńkimi niebieskawymi “syfonikami” z pierwszej fotografii tego tekstu, to jeszcze powstają nam z tych struktur nowotwory złośliwe.


Literatura:


Ecchordosis physaliphora – a case report and a review of notochord-derived lesions
. D Adamek, M Malec, N Grabska, A Krygowska-Wajs, K Gałązka; Neurologia i Neurochirurgia Polska 2011; 45 (2): 169-173

Chordoma: the entity. Y Yakkioui, JJ van Overbeeke, R Santegoeds, M van Engeland, Y Temel; Biochimica et Biophysica Acta (BBA) – Reviews on Cancer 2014; 1846 (2): 655-69

http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304419X14000651#bb0045

Chordoma: The Nonsarcoma Primary Bone Tumor. R Chugh, H Tawbi, DR Lucas, JS Biermann, SM Schuetze, LH Baker; The Oncologist 2007; 12 (11): 1344-50

Building a global consensus approach to chordoma: a position paper from the medical and patient community. S Stacchiotti, J Sommer; The Lancet Oncology 2015; 16 (2): 71-83

FNA vertebral mass – Ferret. The Joint Pathology Center (JPC) Wednesday Slide Conferences Online, Conference: 04 – 2013, Case: 01

Structure and function of the notochord: an essential organ for chordate development. DL Stemple; Development 2005; 132: 2503-12

Choroby krążka międzykręgowego. J Kraemer; Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013, wyd.1



Paulina Łopatniuk

Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1268 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Spadanie w przepaść   Turski   2022-01-27
Czy koniki morskie coś nam mówią o LGBT? Błąd naturalistyczny popełniony przez Sussex Wildlife Trust   Coyne   2022-01-25
Ojczyznę wolną (od GMO) zachowują pany   Koraszewski   2022-01-22
Namawianie roślin, żeby podjęły ryzyko   Karavolias   2022-01-20
Czy uczenie się metodą prób i błędów jest „nauką”?   Coyne   2022-01-14
Czy gaz i energia jądrowa są “zielone”   Novella   2022-01-12
Ptasia grypa w czasach ludzkiej zarazy   Collins   2022-01-11
Rasa jest kontinuum. Płeć jest cholernie binarna   Dawkins   2022-01-10
Komiczne krzyki o klimatycznej Apokalipsie –— 50 lat nieuzasadnionego siania paniki   Lomborg   2022-01-06
Gnidy, o których PIS ci nie powie   Koraszewski   2022-01-05
Niebezpieczeństwo upolitycznienia nauki   Krylov   2022-01-01
Specjalne przesłanie do muzułmanów na całym świecie   Pandavar   2021-12-28
Nowe badania pokazują, że kraje rozwijające się płacą wysoką cenę za ograniczanie upraw roślin GMO   Maina   2021-12-25
Jajo, które wywołało sensację   Koraszewski   2021-12-24
Pięć powodów zakończenia debaty o GMO   Evanea   2021-12-16
Richard Dawkins pisze do “przyjaciół nauki i rozumu” w Nowej Zelandii   Coyne   2021-12-14
 Syntetyczna biologia oferuje obietnicę rozwiązania globalnego problemu z plastikiem   Agaba   2021-12-13
Nigeria wzywa Afrykę, by szła w jej ślady w sprawie GM wspięgi wężowatej   Opoku Gakpo   2021-12-09
Małe nietoperze idą do przedszkola   Koraszewski   2021-12-06
Afrykańscy naukowcy wzywają do polityki poparcia biologii syntetycznej i innych innowacji   Agaba   2021-12-02
Uprawy GMO zredukowały zatrucia farmerów pestycydami   Maina   2021-11-27
Czy genetyka może pomóc wyeliminować nierówność?   Coyne   2021-11-26
Matematyka i prawdziwa historia katastrofy klimatycznej   Lomborg   2021-11-24
Nigeria daje zielone światło kukurydzy GMO   Conrow   2021-11-22
Ugandyjscy studenci nalegają na powszechne stosowanie biotechnologii i uchwalenie prawa o biobezpieczeństwie   Agaba   2021-11-17
Organiczny eksperyment Sri Lanki   Novella   2021-11-16
Ruanda skwapliwie przyjmuje biotechnologię poprzez ekspansję OFAB   Meeme   2021-11-12
Sprzeciw wobec anulowania Huxleya   Coyne   2021-11-05
Farmerka z Kenii zbiera obfity plon z bawełny GM   Meeme   2021-11-04
Czarni uczeni i nauka o rasizmie   Koraszewski   2021-11-03
Kłusownictwo narzuca na słonie dobór w kierunku ewolucji słoni bez ciosów   Coyne   2021-11-01
Marnujemy naszą wielką szansę na edytowanie genów   Ridely   2021-10-29
“Czarne tygrysy” w małym indyjskim rezerwacie sugerują losowy dryf genetyczny   Coyne   2021-10-26
Wytwarzanie białek w roślinach przez rolnictwo molekularne   Novella   2021-10-20
Strzelby, zarazki, maszyny to zdecydowanie antyrasistowska książka. Dlaczego lewica jej nie kocha?   Barnett   2021-10-13
Nigeryjscy farmerzy nie mogą się doczekać wystarczających ilości GM nasion wspięgi wężowatej   Gakpo   2021-10-12
Dobór płciowy versus dobór naturalny: na przykładzie chrząszczy   Coyne   2021-10-08
Edytowanie genów kluczem do ulepszenia podstawowych upraw w Afryce   Abugu   2021-10-01
Bakłażan GMO jest udokumentowaną wygraną ubogich farmerów   Conrow   2021-09-23
O Jezu, wskrzeszają mamuta!   Koraszewski   2021-09-17
Wszystkie antyizraelskie wiadomości zasługują na publikację   Bard   2021-09-04
Tożsamość etniczna i rasa   Coyne   2021-08-30
Środowiskowcy mylili się – nie stoimy przed apokalipsą owadów   Ridley   2021-08-13
Czy znaleziono najstarszy dowód na istnienie zwierzęcia? Nowa gąbko-podobna skamieniałość liczy 890 milionów lat   Coyne   2021-08-11
Psy rozumieją ludzi   Novella   2021-08-06
Nowy start nauki o życiu w epoce genu   Ridley   2021-08-05
Użycie ognia przez homininy: przykład szybkiej ewolucji kulturowej?   Coyne   2021-08-04
Historia pandemii jest historią zaprzeczania   Jackoby   2021-07-27
Nieuchwytny neuron babci   Novella   2021-07-22
Cierpienie i pytanie, czy przestaniemy jeść mięso   Koraszewski   2021-07-14
Czy nadchodzi hydroponika?   Novella   2021-07-13
Raport Unii Europejskiej o glifosacie   Novella   2021-07-10
Dlaczego ideologii nie należy mieszać z nauką   Coyne   2021-06-30
Nagonka na Izrael grasuje w stowarzyszeniach nauk ścisłych, medycyny i edukacji   Chesler   2021-06-24
Szczęśliwi pracoholicy   Witkowski   2021-06-03
Propaganda w wykonaniu nauczycieli akademickich   Chesler   2021-06-02
Ewolucja wielokomórkowości   Novella   2021-05-07
Polityczna polaryzacja jest przesadzona   Novella   2021-05-04
Wrotki były kiedyś sztandarową grupą istot bez seksu, a teraz sądzi się, że ukradkiem odstawiają szybkie numerki   Coyne   2021-04-22
Błędna historia antykolonializmu   Tupy   2021-04-21
Mayflower wyrusza w podróż raz jeszcze   Koraszewski   2021-04-19
Genetyczny przełącznik CRISPR   Novella   2021-04-16
Wielkie zdarzenie oksydacyjne   Novela   2021-04-09
Kiedy panika klimatyczna zlewa się z kulturą anulowania   Lomborg   2021-04-06
Czy wykształceni ludzie są bardziej antysemiccy?   Albert Cheng i Ian Kingsbury   2021-04-05
Nieoczekiwana historia i cudowny sukces szczepionek   Ridley   2021-03-31
Innowacja jest geograficznie zlokalizowanym i chwilowym zjawiskiem   Ridley   2021-03-29
Czy gąbki są najbliższymi krewnymi pozostałych zwierząt?   Coyne   2021-03-26
Kilka lekcji z rosyjskiej rewolucji. Jak kuszący radykalny nihilizm prowadzi do ekstremizmu   Geifman   2021-03-22
Wracamy do raju?   Łukaszewski   2021-03-18
Ślimakowi morskiemu odrasta tułów z odciętej głowy, czyli “autotomia z kleptoplastią”   Coyne   2021-03-15
Ewolucyjne korzyści udawania ofiary   Clark   2021-03-11
Ludzie i wymieranie megafauny   Novella   2021-03-10
Banany edytowane przez CRISPR   Novella   2021-03-02
Nikczemne grzyby naśladują kwiaty trawy, by ułatwić własne rozmnażanie się   Coyne   2021-02-26
Co zabiło megafaunę Ameryki Północnej?   Novella   2021-02-25
Stresy i nowe szczepy wirusa   Ridley   2021-02-12
EWOLUCJA wirusa Covid-19   Coyne   2021-02-10
Czy „toksyczna kobiecość” jest główną przyczyną bojów o społeczną sprawiedliwość?   Coyne   2021-02-08
Najmniejszy gad (i owodniowiec) świata: BARDZO mały kameleon   Coyne   2021-02-05
Dlaczego kocimiętka i matatabi doprowadzają koty do szaleństwa? Grupa badaczy mówi, że te rośliny mogą chronić je przed komarami   Coyne   2021-02-02
Bądźcie sceptyczni wobec wideo pokazujących “skutki uboczne” szczepionki   Novella   2021-01-28
Szaleństwo odnawialnej energii   Ridley   2021-01-23
Głębia ludzkiej historii   Novella   2021-01-19
Dlaczego szczepionki mRNA mogą zrewolucjonizować medycynę?   Ridley   2021-01-02
Szczepionka mRNA na koronawirusa: świadectwo ludzkiej pomysłowości i mocy nauki   Coyne   2021-01-01
Dziwaczny rodzaj rasistowskiego patriarchatu   Arora   2020-12-31
Centrala muszek owocowych: Bloomington Drosophila Stock Center   Coyne   2020-12-29
Pierwszy raport o używaniu narzędzi przez pszczoły: rodzimy gatunek używa grudek łajna, by odeprzeć drapieżne szerszenie   Coyne   2020-12-23
Nie – żadne chi nie istnieje   Novella   2020-12-21
Moc nauki dostarczyła najlepszej możliwej wiadomości w tym koszmarnym roku   Ridley   2020-12-18
Szczątkowa cecha ptaków, która mogła być funkcjonalna u przodków: zdalne wyczuwanie drgań dziobem (nadal czynne u kiwi)   Coyne   2020-12-16
Paradoks wielce niedoskonałego dobra   Koraszewski   2020-12-11
Nasiona roślin ewoluują, by upodobnić się odchodów antylopy, a oszukane żuki gnojowe odtaczają i zagrzebują nasiona   Coyne   2020-12-10
AI – asystent lekarza   Novella   2020-12-09
Czy problem zwijania białka został rozwiązany?   Coyne   2020-12-05
„Gryzoń skunksowy”, który żuje trujące rośliny i wypluwa truciznę na swoje futro   Coyne   2020-12-02
Intensywne zbieranie leczniczej rośliny przez ludzi prowadzi do ewolucji nowych kolorów liści i kwiatów   Coyne   2020-11-28
Jak ewoluuuje altruizm?   Coyne   2020-11-25
Filozof zainfekowany efektem potwierdzenia wyjaśnia, dlaczego ewolucja dowodzi Boga   Coyne   2020-11-23

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo

Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk