Prawda

Sobota, 23 czerwca 2018 - 23:46

« Poprzedni Następny »


Polityczny szympans


Elio Martino 2018-03-09


Symboliczny Zegar zagłady w styczniu 2018 r. pokazywał dwie minuty do północy. W obecnym wieku globalnej niestabilności i niepewności odrodziła się dyskusja o odwiecznym pytaniu: czy wojna jest zakorzeniona w naturze ludzkiej? Wojny bada się od stuleci i badają je wszyscy, od historyków w starożytnej Grecji do prymatologów. Coś dziwnego dzieje się jednak w sposobie, w jaki rozważamy ten temat, szczególnie jeśli chodzi o badania przemocy między szympansami. Wewnątrzgatunowe zabijanie wśród szympansów (czyli, kiedy szympansy zabijają się wzajemnie) stało się bardzo politycznym i kontrowersyjnym tematem i rywalizujące argumenty wydają się odzwierciedlać ideologiczne preferencje i światopogląd badaczy po obu stronach debaty. Spór toczy się o implikacje danych o wojnach wśród naczelnych dla naszego zrozumienia ludzkiej przemocy.

Wiodący prymatolodzy mówili o bezpośrednim związku między wojną szympansów i ludzi i sugerowali, że pokazuje to wrodzoną skłonność ludzi do przemocy. Zetknąłem się z tą kontrowersją po raz pierwszy jako student. Steven Pinker właśnie opublikował Zmierzch przemocy. Lepsza strona naszej natury, która wywołała gorącą dyskusję o wojowniczym zachowaniu jako mechanizmie ewolucyjnym u ludzi. Potem, kiedy dwa lata później zaczynałem badania do mojego doktoratu o doświadczeniach zabijania podczas walk na froncie,  Douglas Fry zredagował książkę War, Peace, and Human Nature, która przedstawiała wnioski wielu badaczy z wielu dziedzin, argumentujących, że wojna w rzeczywistości ani nie jest wrodzona, ani nie jest starodawną częścią ludzkiej cywilizacji.1 W tych nowych badaniach krytykowano spopularyzowane teorie, że wojna jest równie stara jak sami ludzie i debata weszła do popularnego dyskursu publicznego poprzez artykuły publikowane w “Nature”2  i na blogu New Scientist i posypała się lawina argumentów na temat niebezpieczeństwa przyjmowania koncepcji, że ludzie i szympansy są stworzeni do wojny.  


Wojny wśród szympansów są badane od dziesięcioleci. Badanie szympansów z Ngogo z 2010 r. najlepiej podsumowuje kontrowersje w tej dziedzinie.3 Przez okres dziesięciu lat badacze obserwowali stado szympansów z Ngogo, jak systematycznie wykańczało sąsiadujące grupy. Szympansy nie zabijały po prostu rywali; tworzyły patrole, które atakowały i zabijały każdą słabszą siłę, jaką spotykały i dominująca grupa kontynuowała zabijanie aż udało jej się przyłączyć całe terytorium stada przeciwnika. Czy była to po prostu wyjątkowo agresywna grupa szympansów? Inne badania sugerują, że odpowiedź jest przecząca. Szczegółowe obserwacje międzygrupowego zabijania znajdują się w wielu badaniach nad szympansami z różnych miejsc, włącznie z Budongo i Gombe. Niektóre badania sugerują, że prawdopodobnie do 30 procent szympansów ginie podczas wojen między samcami.14


Można argumentować, że motywacją zwierząt do koalicyjnego zabijania jest po prostu zdobycie więcej zasobów (być może z powodu niedoborów żywności), że jest zbyt niebezpiecznie pozostawać w bliskim sąsiedztwie innej grupy lub że możliwość dodatkowych kopulacji jest zbyt kusząca, by pozostawać w pokoju z sąsiednim plemieniem. Badacze jednak informowali o przypadkach koalicyjnych zabójstw, kiedy ryzyko dla atakujących było minimalne lub kiedy zasoby w sposób oczywisty nie były główną motywacją.4 Michael Wilson, wybitny prymatolog w dziedzinie koalicyjnego zabijania zaobserwował wypadki, kiedy dominujący samiec atakował inne szympansy bez jasnego motywu1 i zajmował się terroryzowaniem innych.


Na ogół takie zachowanie wyjaśnia się przy pomocy hipotezy prymatologa z Harwardu, Richarda Wranghama, o “nierównowadze siły”,5 według której dobór faworyzuje tendencję do polowania i zabijania rywali, kiedy koszty są wystarczająco niskie (tj., kiedy jedna strona może atakować bezkarnie). Wrangham pisze, że długoterminowe korzyści dla tych zwierząt z napaści na terytorium innych nie są wyraźne. Obserwowanie szympansów podczas plemiennych starć przekonało go, że musi tam być biologiczny czyli wrodzony czynnik, napędzający to zachowanie. Szympansy wysyłają patrole, by polowały i zabijały wroga, kiedy szale przechylają się na ich korzyść, nie zaś dla jakiegoś oczywistego zysku. Przy braku wyraźnej rywalizacji o zasoby oznacza to, że jeśli i kiedy zaczną występować braki, grupa zabijająca będzie miała więcej samców podczas nieuniknionego starcia.6Dodajmy mundur polowy i karabin szturmowy, a staje się oczywiste, dlaczego niektórzy ludzie uznają te teorie za niepokojące. Podobieństwa do ludzkiego zachowania dominacji dla długofalowych zysków wytrącają z równowagi.


Mimo zbioru obfitych dowodów na poparcie tej teorii John Horgan (autor The End of War) i Brian Ferguson, obaj ostrzy krytycy Wranghama, sugerują, że popularność hipotezy nierównowagi siły ma więcej wspólnego z militaryzmem amerykańskiej kultury niż z jakąkolwiek wartością naukową. Horgan wręcz sugeruje, że myślenie zgodne z Wranghamem ułatwia uchylanie się od odpowiedzialności za zakończenie wojen po prostu przez obwinianie natury ludzkiej. Inni mówili, że wojny szympansów nie są wcale wrodzone, i że tworzy je ingerencja człowieka w środowisko w postaci wylesiania i wyrębu, co zmusza szympansy do większej bliskości i konkurowania o zasoby. W odpowiedzi na to ostatnie twierdzenie Wilson we współpracy z 30 innymi prymatologami przeprowadził analizę 152 zabójstw w 18 społecznościach szympansów.2 Badacze znaleźli dowody na poparcie tezy o adaptacyjnych strategiach koalicyjnego zabijania (zwiększony dostęp do zasobów i atakujący przewyższający liczebnie ofiary), ale żadnych dowodów na poparcie tezy o tym, że przemoc szympansów była spowodowana ludzkim wpływem na środowisko.


Odmawiając przyznania racji Horgan kontrował argumentem, że Wilson i jego koledzy bezpośrednio zaobserwowali 15 zabójstw - przeciętnie jedno zabicie co 28 lat w typowej społeczności. Horgan twierdzi, że w badaniach obserwacyjnych koalicyjnego zabijania wśród szympansów, prowadzonych od lat 1960., wiele z tych zabójstw “podejrzewano” lub o nich “wnioskowano” ale nie zaobserwowano ich bezpośrednio. W dalszej próbie zdystansowania  ludzi (i szympansów) od jakiejkolwiek koncepcji wrodzonego zachowania wojennego argument przeszedł od szympansów zajmujących się wewnątrzgatunkowym zabijaniem do motywacji niezwiązanych z bezpośrednimi potrzebami, do czynników środowiskowych i do krytyki metodologii.


Nadal toczy się zaciekła debata i jest mało prawdopodobne, że skończy się wkrótce. Nie jest tak dlatego, że ludzie i szympansy nie eliminują członków własnego gatunku (oczywiście, robią to), ale dlatego, że krytycy Wilsona boją się implikacji jego hipotezy: że ludzie są zabójczymi szympansami z dodatkiem nadaktywnych płatów czołowych i pary przeciwstawnych kciuków.


Badacze już sugerowali, że jesteśmy urodzonym i mordercami i że najprawdopodobniej odziedziczyliśmy te agresywne wzory zachowania od naszego wspólnego przodka.


Przy istnieniu apokaliptycznej broni, która może spowodować całkowite wyginięcie, pytanie o to, czy wojna jest, czy nie jest częścią naszej genetycznej natury, nieodmiennie wypłynie następnym razem, kiedy Donald Trump i Kim Jong Un wymienią się ostrymi słowami lub kiedy Korea Północna wystrzeli kolejny pocisk balistyczny na Morze Japońskie. Przyznanie, nieuniknionego wniosku, że ludzie mają wrodzoną skłonność do przemocy, doprowadza nas do sedna sprawy.


Krytycy Wilsona i jego kolegów popełniają częsty błąd naturalistyczny przez łączenie przyznania istnienia wrodzonej przemocy z jej poparciem i zatwierdzeniem. Co jest bardziej nieodpowiedzialne, opierają naszą odpowiedzialność za zapobieganie wojnom na koncepcji, że przemoc nie jest wrodzona, mimo że istnieje tak wiele danych, wskazujących na to, że jest. Najbardziej niepokojące ze wszystkiego jest to, że krytycy Wilsona opierają swoje pojmowanie rzeczywistości na tym, co uważają za pożądane i odrzucają twierdzenia, które uważają za niepożądane. Ponieważ obiektywna rzeczywistość jest obojętna na ludzkie preferencje ideologiczne, jest to niezmiernie zawodna metoda prowadzenia badania naukowego.


Opieranie moralnych i etycznych twierdzeń na opisie rzeczywistości, który następnie może zostać obalony, jest niemądre. I jest niepotrzebne. Jak pisał Steven Pinker pod koniec rozdziału o przemocy w swojej książce z 2002 roku, Tabula Rasa:


Wielu intelektualistów odwraca wzrok od ewolucyjnej logiki przemocy, obawiając się, że przyznanie jej jest równoznaczne z akceptacją, a wręcz aprobatą. Trzymają się zamiast tego urojenia o Szlachetnym Dzikusie, według którego przemoc jest arbitralnym wytworem uczenia się lub patogenem, który wdziera się w nas z zewnątrz. Zaprzeczanie tej logice przemocy czyni jednak, że łatwo zapomnieć jak szybko wybucha przemoc, a ignorowanie tych części umysłu, które inicjują przemoc, czyni, że łatwo jest przeoczyć te części, które mogą ją wygasić. W sprawie przemocy, jak z wieloma kłopotami, problemem jest natura ludzka, ale natura ludzka jest także rozwiązaniem.7


Jak twierdzi Pinker, na całym świecie zachodzi stałe obniżanie się poziomu przemocy. Po części jest to spowodowane naszą zdolnością do pohamowania naszych najgorszych skłonności, żebyśmy mogli funkcjonować i współpracować jako społeczeństwo. Robimy to przez wyrażanie naszych pokojowych inklinacji. Stworzyliśmy prawa i systemy sprawiedliwości, by zająć się cyklami przemocy i zabójstwami w odwecie. I stworzyliśmy sojusze oparte na handlu i ochronie, wzajemnie korzystne porozumienia, które zapobiegają niepotrzebnej śmierci z powodu inwazji i rabunku. Właśnie przez przyznanie istnienia naszych mrocznych stron i przez opanowanie ich nauczyliśmy się działać we wzajemnym interesie własnym, by stworzyć społeczeństwa wolne od codziennego strachu przed śmiercią na wojnie.   


Przypisy:

1 FRY, D.P., 2013. War, Peace, and Human Nature: The Convergence of Evolutionary and Cultural Views. Oxford: Oxford University Press.
2 WILSON, M.L., et al., 2014. Lethal Aggression in Pan Is Better Explained by Adaptive Strategies than Human Impacts. Nature, 513(7518), pp.414-417. 

Dr. Elio Martino

Psycholog specjalizujący się w problematyce skutków psychicznych uczestnictwa w walce zbrojnej. Można obserwować go na twitterze @SpartanMindPsy 

 

 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 796 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

To może być toczeń, czyli o wilku, który pożarł serce   Łopatniuk   2018-06-23
Kreacjonizm i nagonka na Coyne’a w „Daily Caller”   Coyne   2018-06-22
Kłamstwa anty-GMO   Novella   2018-06-20
Protezy kończyn - kolejny postęp   Novella   2018-06-16
Dziwne zawiłości procesu dziedziczenia   Coyne   2018-06-13
Homeopatia, wibracje i oszustwo     2018-06-12
Wyników Séraliniego nie daje się powtórzyć   Novella   2018-06-11
Helen Lawson i czarna maść: wycinanie, wypalanie i zatruwanie w sposób „naturalny”     2018-06-09
Patyczaki mogą rozprzestrzeniać się jak nasiona roślin: w ptasich odchodach   Coyne   2018-06-08
Czy teoria doboru naturalnego Darwina zmieniła nasz pogląd na miejsce ludzkości   Dennett   2018-06-07
Kosmici-głowonogi i panspermia   Novella   2018-06-05
Marność dowodów na przekazywanie wprowadzonych środowiskowo, „epigenetycznych” zmian w DNA kolejnym pokoleniom u ludzi   Coyne   2018-06-04
Homeopatyczne nosodes   Novella   2018-05-31
Fałszywa dychotomia i negacja nauki   Novella   2018-05-28
Nicień w oku bliźniego   Łopatniuk   2018-05-26
Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18
Co mówi nam ruch płaskiej Ziemi     2018-05-17
Osy papierowe + sprytny biolog = tęczowe gniazda   Coyne   2018-05-14
Jak to jest, że Stanisław Burzyński nadal żeruje na zrozpaczonych pacjentach z rakiem?     2018-05-12
Przekonania antyoświeceniowe są „zaskakująco trwałe”     2018-05-11
Jeremy Sherman nadal nie rozumie ewolucji   Coyne   2018-05-09
Zdrowy tryb życia ma znaczenie   Novella   2018-05-08
Miasta są nowymi wyspami Galapagos   Ridley   2018-05-04
O obowiązkowym oznakowywaniu GMO   Novella   2018-05-03
Tydzień Świadomości Homeopatii. Pomaga przypomnieć ludziom, że jest to szarlataneria!     2018-05-02
Znajdź Tiktaalika!   Coyne   2018-05-01
Wzrost potęgi dinozaurów   Novella   2018-04-30
Niebezpieczeństwa martwienia się o sądny dzień   Pinker   2018-04-27
Tako rzecze antyszczepionkowa “wojowniczka mama”, Brittney Kara: jeśli szczepionki są tak wspaniałe, to dlaczego nie wspomina ich Biblia?     2018-04-26
Geny wydają się wyjaśniać większość sukcesów uczniów szkół elitarnych   Ridley   2018-04-25
Akupunktura jadu pszczelego: śmiercionośne znachorstwo, które może zabić     2018-04-23
Mumia z Atakama nie jest kosmitą   Novella   2018-04-20
Feministyczna geografia w Dartmouth   Coyne   2018-04-19
Dlaczego odmawiamy dostrzegania jaśniejszej strony, choć powinniśmy   Pinker   2018-04-17
Inicjatywa „Globalna Spójność”: nonsens na globalną skalę     2018-04-11
Wreszcie: sensowna dyskusja o “rasie”   i Greg Mayer   2018-04-10
Rolnictwo biodynamiczne: podobne do antropozoficznej medycyny, ale dla farm     2018-04-06
Mózg i kodowanie predyktywne   Novella   2018-04-05
Dziwaczne życie seksualne żabnicy   Coyne   2018-04-04
Dwa kilo prostaty poproszę   Łopatniuk   2018-03-31
Dziennik z Mozambiku: Demony w kurzu   Naskręcki   2018-03-30
Otumaniony myśliciel twierdzi, że ewolucja nie może wyjaśnić organizmów i ich “dążeń”   Coyne   2018-03-28
Orientacja na złe wiadomości nasila się i wpływa na nasze działania   Ridley   2018-03-27
Urojenie fałszywej flagi   Novella   2018-03-24
Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki     2018-03-23
Czy farmerzy mają czekać aż parlamentarzyści podszkolą się w nauce o manioku?   Ongu   2018-03-22
David Barash namawia naukowców do stworzenia człowieko-szympansiej hybrydy   Coyne   2018-03-20
Déjà vu i swojskość   Novella   2018-03-17
“Odwrócenie specjacji” (fuzja gatunków) u kruków   Coyne   2018-03-16
Błąd atrybucji, sofizmat rozszerzenia (atakowanie chochoła) i zasada wielkoduszności   Novella   2018-03-14
Mutualistyczne ptaki nocują w pachwinach i na brzuchach żyraf   Coyne   2018-03-13
Polityczny szympans   Martino   2018-03-09
Najstarsza sztuka jaskiniowa w Europie, to niemal z pewnością dzieło neandertalczyków   Coyne   2018-03-06
Nowa inicjatywa w Kalifornii – magnetyzm nonsensu w działaniu   Novella   2018-03-05
Nie zostawić żadnej mrówki: mrówki noszą rannych towarzyszy do mrowiska i opatrują ich rany   Coyne   2018-03-03
Unikatowy skamieniały owad z nożycami na głowie i tułowiu   Coyne   2018-02-28
Serce na wierzchu   Łopatniuk   2018-02-24
Skąd się wzięły pająki?   Coyne   2018-02-23
Czy kometa zabiła mamuty   Novella   2018-02-22
Zagadka: co zapyla muchołówkę?   Coyne   2018-02-20
“Partenogenetyczny” rak rozmnaża się bez seksu: czy to jest nowy gatunek?   Coyne   2018-02-17
Naturopatyczna propaganda głosi normalne porady dotyczące stylu życia jako własne i dodaje szamaństwo     2018-02-14
Bezwstydne organiczne sianie strachu   Novella   2018-02-12
Fałszywe nadzieje i niewidzialni wrogowie   Anomaly   2018-02-09
Pierwszy exodus Homo sapiens z Afryki?   Coyne   2018-02-06
Niebezpieczeństwa kultury celebrytów   Novella   2018-02-05
Małe kroki, czyli białko, które nie jest młotem na raka (ale i tak się przydaje)   Łopatniuk   2018-02-03
Opera mydlana: Z życia łysek amerykańskich – część VI   Lyon   2018-02-02
List otwarty do Charlotte Allen   Coyne   2018-01-31
Naiwna promocja “integrowania” znachorstwa do medycyny     2018-01-29
Kolejne zachwalanie “całkowicie innego” wyjaśnienia ewolucji   Coyne   2018-01-26
Bekon bez azotynów   Novella   2018-01-25
Specjacja przez hybrydyzację u amazońskich gorzyków?   Coyne   2018-01-23
Dowody, że ptaki drapieżne szerzą pożary leśne, by wypłoszyć zdobycz   Coyne   2018-01-20
Tajemnicze cykle epok lodowych   Ridley   2018-01-19
Pochodzenie ludzkiej muzyki? Samiec kakadu palmowej używa patyka do rytmicznego uderzania w wydrążone drzewa   Coyne   2018-01-18
Powrót “tradycyjnej” astrologii   Novella   2018-01-17
Nowe badanie o tym, jak ewoluują ludzie   Coyne   2018-01-16
Krąg mimikry müllerowskiej   Coyne   2018-01-12
Sztuczna inteligencja będzie symbiozą, nie zaś zastąpieniem   Ridley   2018-01-11
Czy nauka zabija duszę?   S. Pinker   2018-01-09
Dlaczego nie będzie doboru na inteligentne niemowlęta   Ridley   2018-01-05
Powrót łysenkoizmu w Putinowskiej Rosji   Novella   2018-01-03
Pozory mylą, czyli niespodzianki nie zawsze przykre   Łopatniuk   2017-12-30
Obniżenie poprzeczki dla tradycyjnej medycyny chińskiej dla ideologii i zysku     2017-12-29
Multikulturaliści unicestwiają zachodnią cywilizację   Salzman   2017-12-28
Nie znasz przeszłości, nie znasz przyszłości   Mayer   2017-12-27
Alternatywna medycyna zabija   Novella   2017-12-26
Na wpół syntetyczne życie z powiększonym kodem genetycznym   Novella   2017-12-23
Ziemniaki GMO zmniejszą użycie pestycydów i dostarczą więcej gotówki farmerom w Ugandzie   Ongu   2017-12-22
Słusznie o plastiku i PCB, błędnie o zakwaszeniu   Ridley   2017-12-21
Chwytówka modliszkowata ma chodzącą poczwarkę, która wspina się na drzewa przed przekształceniem   Coyne   2017-12-19
Pseudonauka Masaru Emoto   Novella   2017-12-18
Fantastyczne oko przegrzebka pokazane w nowej pracy   Coyne   2017-12-16
Czy ptaki wyewoluowały większe dzioby, by zjadać duże, inwazyjne ślimaki?   Coyne   2017-12-13
Biotechnologia jest pilnie potrzebna w Afryce – dla gospodarki i środowiska   Ridley   2017-12-08
Okrutne zabawy wielorybów   Lyon   2017-12-07
Specjacja zięb z Galápagos przez hybrydyzację   Coyne   2017-12-04
Zrób sobie test ciążowy, Krzysiu   Łopatniuk   2017-12-02

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk