Prawda

Czwartek, 14 listopada 2019 - 00:00

« Poprzedni Następny »


Humanizm jako alternatywa


Anthony C. Grayling 2016-06-12


Obecny spór między światopoglądami religijnymi i niereligijnymi jest kolejnym rozdziałem historii, której poprzednie główne epizody rozgrywały się w połowie dziewiętnastego, a wcześniej na początku siedemnastego wieku, w związku z – odpowiednio – odkryciami Darwina w biologii i rozwojem nauk przyrodniczych. Oba zaznaczają powolny, ale krwawy odwrót religii; to samo dzieje się obecnie. Mimo bowiem pozorów jesteśmy świadkami nie odrodzenia, ale upadku religii.

Chciałbym tutaj skomentować coś, czego na ogół nie zauważa się w obecnym klimacie dyskusji: fakt, że dla ludzi niereligijnych dostępny jest bogaty światopogląd etyczny, tym bogatszy, że jest wynikiem refleksji w odróżnieniu od konwencji, a jego korzenie wyrastają z klasycznej starożytności, kiedy narodziła się wielka tradycja myśli etycznej w zachodniej filozofii.


Dla wygody używam terminu „humaniści” dla określenia tych, których światopogląd etyczny nie jest oparty na religii – innymi słowy, oparty jest na najlepszych wysiłkach ludzkości, by zrozumieć własną naturę i sytuację.


Rozważmy, do czego aspirują humaniści, by być istotami etycznymi. Pragną zawsze respektować swoich bliźnich, lubić ich, honorować ich dążenia i rozumieć ich uczucia. Pragną z taką postawą rozpoczynać każde spotkanie, każdy związek, ponieważ pamiętają uwagę Emersona, że musimy dać innym to, co dalibyśmy obrazowi, a mianowicie atut dobrego oświetlenia. Większość ludzi zasługuje na to i odpowiadają podobnie. Niektórzy sami pozbawiają się tej możliwości przez własne, świadome uczynki. We wszystkich jednak wypadkach podejście humanistów opiera się na idei, że ludzi kształtuje proces nieustannych interakcji między naszą zakorzenioną w biologii naturą, a społecznymi i historycznymi zdarzeniami z jakimi spotyka się jednostka.


Zrozumienie tego – poprzez sztukę i literaturę, historię i filozofię, wspaniałe dokonania nauki, doświadczenie osobiste i refleksję, bliskie związki i, do czego to wszystko się sprowadza, poprzez nieustanny dialog — jest wielkim fundamentem starań humanistów o to, by żyć życiem dobrym i pełnym dokonań, czynić przy tym dobro dla innych i wraz z innymi budować sprawiedliwe i przyzwoite społeczeństwo, w którym wszyscy będą mieli możliwość rozkwitu – i w którym wzajemna życzliwość jest przeważającą nutą w interakcjach etycznych.


Chodzi o to życie, na tym świecie, w którym cierpimy i znajdujemy radość, gdzie możemy pomóc sobie wzajemnie i gdzie potrzebujemy wzajemnej pomocy. Bardzo wiele tej pomocy musi być skierowana na drugą stronę tego, czym po części jest ludzka natura – niedobrą, gniewną, wrogą, samolubną, okrutną stronę; zabobonną, tendencyjną, intelektualnie zniewoloną, ignorancką stronę; by ją pokonać lub zmniejszyć, złagodzić konsekwencje jej podszeptów, nauczyć ją, by była inna; jednak nigdy poprzez kłamstwo czy przekupstwo.


Humaniści odróżniają jednostki od rozmaitych systemów wiary, którą te jednostki wyznają. Zwalczają zdecydowanie jedne systemy wiary (takie jak astrologia, feng shui, uzdrawianie kryształami, animizm… lista jest długa), ponieważ ich przesłanki są fałszywe – wiele z nich to faktycznie brednie – a co więcej, aż zbyt często wiara w te fałszerstwa służy jako zachęta do morderstwa. Humaniści kwestionują je tak, jak kwestionowaliby każdy fałsz. Jednak z wyjątkiem ludzi, którzy propagują te systemy, choć powinni być mądrzejsi, humaniści nie obracają się przeciwko tym, którzy je uznają, bo wiedzą, że tak zostali wychowani lub zwrócili się do nich w chwili potrzeby, albo w poszukiwaniu nadziei (czasami, być może zbyt często, bezmyślnie).


To są bliźni i humaniści życzą im jak najlepiej; znaczy to także, że życzą im, by byli wolni, myśleli samodzielnie, patrzyli na świat otwartymi oczyma. Humanista powiada: gdyby tylko lepiej znali historię! Gdyby tylko zrozumieli, co ich przywódcy myślą o tej prostej wersji ich wiary, dla siebie zastępując ją sofistyką! Podczas gdy zwykli wierni mają nieco mglisty obraz osobowego bóstwa jako ojca-policjanta-Św. Mikołaja-magika, podejście ich teologów jest tak zawiłe, złożone, wyrafinowane, skomplikowane, że niektórzy posuwają się do twierdzeń (jak to czyni pewien znany duchowny), że Bóg nie musi istnieć, by w niego wierzyć. Standardowa podstawa wiary religijnej – subiektywna pewność – jest wystarczająco trudna do obalenia, bo jest zasadniczo nieracjonalna, ale z tym nie sposób dyskutować. Trudno powiedzieć, co jest gorsze: teolodzy, którzy poważnie traktują to, co mówią, czy też ci, którzy wiedzą, że jest to tylko gra.


W przeciwieństwie do całkowitej pewności, którą oferuje wiara, humanista podchodzi do pojęcia natury i obecnego stanu wiedzy z większą pokorą. Wszystkie dociekania ludzkiej inteligencji w celu powiększenia obszaru wiedzy zawsze postępują kosztem tworzenia nowych pytań. Odwaga intelektualna, by żyć z taką płynnością i niepewnością, ufanie rozumowi i eksperymentom, że zdobędą dla nas większe zrozumienie, absolutna prawość nakazująca opieranie własnych teorii na ścisłych i dających się sprawdzać podstawach oraz zobowiązanie do zmiany zdania, kiedy teoria okaże się błędna, są oznakami uczciwego umysłu. W przeszłości ludzkość trzymała się kurczowo legend, zabobonów i łatwowierności, by szybko mieć proste odpowiedzi na wszystko, czego nie wiedzieli i nie rozumieli, by ludzie mieli poczucie, że wiedzą i rozumieją. Humanizm uznaje ten fakt historyczny o starych mitach i rozumie potrzeby, które popychają ludzi w tym kierunku. Wskazuje na to, że to, co karmi ich serca i umysły – miłość, piękno, muzyka, odblask słońca na morzu, dźwięk deszczu na liściach, towarzystwo przyjaciół, satysfakcja z wykonanej pracy – jest czymś więcej niż to, co mogą kiedykolwiek dać im mity i że powinni nauczyć się przewartościować te rzeczy – rzeczywiste rzeczy z tego świata – jako to, co nadaje poezji życia jej znaczenie.


Bo tym właśnie jest humanizm: jest to, powtarzam i upieram się, nadawanie wartości rzeczom ludzkim. Jego pragnienie nauczenia się od przeszłości, nawoływanie do posiadania odwagi dzisiaj, głoszenie nadziei na przyszłość; wartości te dotyczą rzeczywistych rzeczy, rzeczywistych ludzi, rzeczywistych ludzkich potrzeb, możliwości i losu kruchego świata, który dzielimy. Humanizm traktuje o życiu ludzkim; nie wymaga wiary w życie pozagrobowe, jest o tym świecie; nie wymaga wiary w inny świat. Nie wymaga żadnych przykazań od bóstw, żadnych obietnic nagrody czy kary, żadnych mitów, żadnych rytuałów ani po to, żeby nadać sens sprawom, ani by służyły jako podpórki do etycznego życia. Wymaga tylko otwartych oczu, współczucia i życzliwości oraz rozumu.


Rozdział z książki Against All Gods, Oberon Books, Londyn 2007.


Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska

Pierwsza publikacja polskiego tłumaczenia dawny „Racjonalista” (2008).



Anthony C. Grayling

Ur. 1949. Brytyjski filozof i pisarz. Profesor filozofii w Birbeck, Uniwersytet Londynu, oraz  wykładowca St Anne's College w Oxfordzie. Studia filozoficzne oraz doktorat zakończył w Oxfordzie. Jest członkiem Królewskiego Towarzystwa Literackiego oraz Królewskiego Towarzystwa Sztuki. Miał stałą kolumnę w Guardianie, pisze regularnie dla Literary Review i Financial Times, ponadto dla Observer, Economist, Times Literary Supplement, Independent on Sunday oraz New Statesman. Często występuje w radio BBC. Jest redaktorem kilku akademickich czasopism. Jest członkiem Światowego Forum Ekonomicznego, członkiem grupy C-100, odpowiadającej za stosunki Zachodu ze światem muzułmańskim. Strona www autora

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nowy ateizm i krytyka religii

Znalezionych 581 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Dewocja to pobożność? Czyli wizyta u starszej pobożnej pani.   Ferus   2019-11-10
Biskupa czerep rubaszny   Koraszewski   2019-11-08
Sen mara, Bóg wiara, nieśmiały głos podświadomości, czy bezsensowne rojenia senne?   Ferus   2019-11-03
Refleksje sprzed lat: „Proporcje krzyku i smaku”   Ferus   2019-10-27
Trudne początki mitu   Ferus   2019-10-20
Jak Bóg ogarnia swoje dzieło   Ferus   2019-10-13
Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców (V)   Ferus   2019-10-06
Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców IV   Ferus   2019-09-29
Katolicka Afryka i jej niepokoje   Igwe   2019-09-27
Turcja: ucieczka od religii?   Bulut   2019-09-25
Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców (III)   Ferus   2019-09-22
Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców (II)   Ferus   2019-09-15
Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców   Ferus   2019-09-08
Zlecenie walki z szatanem   Koraszewski   2019-09-02
Mrówki i ludzie. Czyli niepokojące podobieństwo „korony stworzenia” do bezrozumnych owadów.   Ferus   2019-09-01
Jabłko, które jabłkiem nie było   Ferus   2019-08-25
Ta miłość zaczęła się od strachu   Koraszewski   2019-08-24
Problem „ukrywającego się Boga”.   Ferus   2019-08-18
Hipoteza Boga kontra nauka (IV)   Ferus   2019-08-11
Na początku był jakiś Jezus   Koraszewski   2019-08-05
Hipoteza Boga kontra nauka (III)   Ferus   2019-08-04
Hipoteza Boga kontra nauka (II)   Ferus   2019-07-28
Hipoteza Boga kontra nauka   Ferus   2019-07-21
Apostołowie Nowego Ładu (II)   Ferus   2019-07-14
Bóg bez państwa i państwo bez Boga   Koraszewski   2019-07-12
Apostołowie Nowego Ładu. Czyli ludzie pogodzeni z nieubłaganymi prawami natury.   Ferus   2019-07-07
Pamięć i odrzucona tożsamość   Koraszewski   2019-06-27
O znaczeniu świeckich usług medycznych   Igwe   2019-06-22
Bezlitosne Miłosierdzie Boże   Ferus   2019-06-16
Dziecko i jego I Komunia Święta   Ferus   2019-06-09
Tajemnica zawodowa duchownych   Ferus   2019-06-02
Rozmyślając nad sensem życia (VIII)   Ferus   2019-05-26
Rozmyślając nad sensem życia (VII)   Ferus   2019-05-19
Rozmyślając nad sensem życia (VI)   Ferus   2019-05-12
De non existentia Dei   Koraszewski   2019-05-06
Rozmyślając nad sensem życia (V)   Ferus   2019-05-05
Nieszczęsny ateizm. List do przyjaciela   Koraszewska   2019-05-04
Ewangelia według pana Jeża   Koraszewski   2019-05-02
Biły się dwa bogi   Koraszewski   2019-04-29
Rozmyślając nad sensem życia IV.   Ferus   2019-04-28
Ani nie manifest, ani nie tak nowego ateizmu   Koraszewski   2019-04-26
Wzrastająca obecność boga   Koraszewski   2019-04-22
Rozmyślając nad sensem życia (III)   Ferus   2019-04-21
Dziękujmy Panu, korona cierniowa ocalona   Koraszewski   2019-04-19
Czary, zagrożenie bezpieczeństwa i prawo szariatu   Igwe   2019-04-16
Rozmyślając nad sensem życia (II).   Ferus   2019-04-14
Dlaczego ateiści walczą o prawo wyjścia z cienia w Afryce i nie tylko w Afryce?   Igwe   2019-04-10
Rozmyślając nad sensem życia   Ferus   2019-04-07
Krzywdy wyrządzone ludzkości przez naukę   Ferus   2019-04-01
Zdobywca nagrody Templetona i jego nonsensy w „Scientific American”   Coyne   2019-03-28
Mały Traktat o duszy dziecka poczętego tak lub inaczej   Koraszewski   2019-03-26
Czy religijne prawdy są zbyt trudne do zrozumienia? (II)   Ferus   2019-03-24
Zwalczanie oszukańczych kapłanów i komercjalizacji religii w Republice Południowej Afryki   Igwe   2019-03-23
Dlaczego musiałem zostać ateistą   Ferus   2019-03-17
Eks-ateistka obnaża nędzę ateizmu   Koraszewski   2019-03-07
Ego kontra Świadomość. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-03-03
Trzy dni, które nie wstrząsną Kościołem   Koraszewski   2019-02-25
Ego kontra Świadomość II. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-02-24
Kiedy największa na świecie sunnicka instytucja religijne potępi swój kolonializm?    Shoaaib   2019-02-24
Artykuł w ”New York Times”: Nauka może uczyć się od religii   Coyne   2019-02-20
Ego kontra Świadomość. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-02-17
Papież ucałował notorycznego islamistycznego antysemitę   Meotti   2019-02-12
Czy religijne prawdy są zbyt trudne do zrozumienia?   Ferus   2019-02-10
Płaska Ziemia: kwestia wiedzy czy wiary? (II)   Ferus   2019-01-27
Płaska Ziemia: czyli kwestia wiedzy czy wiary?   Ferus   2019-01-20
Zachodni apologeci ekstremizmu   Rafizadeh   2019-01-19
Refleksje po lekturze „Ateisty”   Ferus   2019-01-13
Czy Afryce potrzebna jest religijna reformacja?   Igwe   2019-01-08
Eksperci od „prawdziwej” wolności i grzechu   Ferus   2019-01-06
Ośmioletnia panna młoda   Rafizadeh   2019-01-02
Intrygujące pytanie papieża Franciszka   Ferus   2018-12-30
Tak, jest wojna między nauką a religią   Coyne   2018-12-29
Jasełkowo-teologiczne refleksje dziadka „Maryi panienki”.   Ferus   2018-12-23
Pogodzenie nauki i religii?   Coyne   2018-12-21
Adwokat diabła II.Czyli religijna wersja ludzkich umiejętności „poszukiwania wyjścia”.   Ferus   2018-12-16
Adwokat diabła. Czyli religijne racje zastępujące prawdę.   Ferus   2018-12-09
Duchowni wypaczają religię i mordują kobiety   Reza   2018-12-03
Niechciany dar Boga. Czyli trudności z akceptacją nieuniknionego.   Ferus   2018-12-02
W Nigerii porzucenia religii jest ryzykownym przedsięwzięciem   Igwe   2018-11-29
Człowiek musi w coś wierzyć. Podsumowanie.   Ferus   2018-11-25
 “Islam przeżywa ostre starcie z nowoczesnością i wymaga reform”     2018-11-22
Człowiek musi w coś wierzyć. Schizma arcybiskupa Lefebvre'a   Ferus   2018-11-18
Człowiek musi w coś wierzyć. Mariawici.   Ferus   2018-11-11
Boski niebyt, nauka i patriotyzm   Koraszewski   2018-11-07
Człowiek musi w coś wierzyć. Raskolnicy, Swedenborg.   Ferus   2018-11-04
Człowiek musi w coś wierzyć. Savonarola, Luter i inni   Ferus   2018-10-28
Allah stworzył kobiety, żeby były w domach     2018-10-25
Prawdziwy opór przeciw fanatyzmowi   Chesler   2018-10-24
Człowiek musi w coś wierzyć. Kontynuacja.   Ferus   2018-10-21
List Einsteina kwestionujący religię, biblię i ideę Boga jest znowu na sprzedaż   Coyne   2018-10-19
Jak ekstremistyczny rząd traktuje dziewczynki i kobiety   Bulut   2018-10-19
Szatan pierwszej klasy   Kruk   2018-10-15
Przemyślana odmowa przymusowej relokacji uchodźców   Ferus   2018-10-14
Kiedy rzeczywistość zaprzecza religijnej fikcji. Czyli refleksje nad listem papieża Franciszka do ludu Bożego.   Ferus   2018-10-07
Rozum uskrzydlony wiarą (III)   Ferus   2018-09-30
Rozum uskrzydlony wiarą (II)   Ferus   2018-09-23
Rozum uskrzydlony wiarą   Ferus   2018-09-16
Zbrodnie Boga czy zbrodnie ludzi w imieniu Boga?   Ferus   2018-09-09
Kiedy stworzenie czuje się lepsze od Stwórcy.   Ferus   2018-09-02
Na skrzydłach Nauki i Wiary (III)   Ferus   2018-08-26

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk