Prawda

Czwartek, 23 listopada 2017 - 19:44

« Poprzedni Następny »


Panie doktorze, to nie rak


Paulina Łopatniuk 2017-09-02

Powtarzam często tak na blogu, jak i na fanpejdżu – choć każdy rak jest nowotworem złośliwym, bynajmniej nie każdy nowotwór złośliwy jest rakiem. Rakami nazywamy wyłącznie nowotwory złośliwe wywodzące się z tkanek nabłonkowych, mogą się zatem rozwinąć raki z będącego przecież odmianą nabłonka pokrywającego naszą skórę naskórka i jego tworów, mogą z nabłonka wyścielającego przewód pokarmowy, drogi moczowe czy oddechowe, mogą wreszcie z komórek nabłonkowych budujących wątrobę, trzustkę czy gruczoł piersiowy. Różne typy nabłonków dadzą początek różnym typom raków, stąd inaczej wyglądać i inaczej zachowywać będą się raki płaskonabłonkowe, inaczej – raki gruczołowe zwane gruczolakorakami (w odróżnieniu od łagodnych gruczolaków), jeszcze inaczej wreszcie chociażby raki przejściowokomórkowe powstające z nabłonka przejściowego nazywanego urotelialnym, którym wysłane są drogi moczowe.


Pierwotny czerniak oskrzela; CC BY 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4573480/
Pierwotny czerniak oskrzela; CC BY 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4573480/

Ale raki bynajmniej nie wyczerpują potencjału onkologicznego większości naszych narządów, a wiadomość, że dany guz rakiem nie jest, naprawdę niekoniecznie jeszcze jest wiadomością radosną. Weźmy takie płuca chociażby. Poza rakami płuc czy to gruczołowym, czy płaskonabłonkowym, czy innymi, mogą się w płucach rozwinąć także mięsaki – ot, mięśniakomięsak gładkokomórkowy, leiomyosarcoma, na przykład – w końcu tak drzewo oskrzelowe, jak i okoliczne naczynia tętnicze zaopatrzone są w warstwę tkanki mięśniowej. Z nowotworzącej mięśniówki nie powstanie rak, a mięsak. Podobnie z chrząstki, by daleko nie odwędrowywać. Chrzęstniakomięsak płuc nie jest nowotworem częstym, to jednak nie oznacza, że nie może się komuś przytrafić. Również w tę okolicę mogą zbłądzić komórki barwnikotwórcze, dając początek pierwotnym czerniakom płuc, które też wszak do raków zaliczane nie są. Z okolicznej tkanki limfatycznej wreszcie także nie rozwiną się raki – tu (przy odrobinie pecha oczywiście) będą powstawać chłoniaki. Wachlarz możliwości jest naprawdę szeroki.


Ale zostawmy chłoniaki same w sobie będące bardzo różnorodną grupą nowotworów (dotychczas na blogu dzielnie reprezentował ją dość dramatyczny w swym przebiegu chłoniak Burkitta), porzućmy czerniaki i wróćmy do mięsaków. Nowotworów rozwijających się z różnych typów tkanki łącznej (z pewnymi wyjątkami jednakże – nie wiem na przykład czy jesteście świadomi/e, że do tkanek łącznych zalicza się także krew, a nowotwory krwi to już zupełnie inna bajka – na blogu na razie tego tematu dotyka tylko tekst o białaczce włochatokomórkowej).


Naczyniakomięsak wywodzący się z komórek tworzących śródbłonek naczyń krwionośnych; CC BY-SA 3.0, Nephron, https://en.wikipedia.org/wiki/Angiosarcoma
Naczyniakomięsak wywodzący się z komórek tworzących śródbłonek naczyń krwionośnych; CC BY-SA 3.0, Nephron, https://en.wikipedia.org/wiki/Angiosarcoma

Często – jak widzicie po wspomnianych przykładach – potrafimy całkiem nieźle ogarnąć pochodzenie takiego czy innego mięsaka. Widzimy czy jego rozwój przebiegał według ścieżek typowych dla tkanki mięśniowej, chrzęstnej, kostnej bądź tłuszczowej, czasem zresztą bardziej szczegółowo nawet – umiemy ocenić czy ten konkretny nowotwór wywodzi się z mięśniówki gładkiej czy może raczej prążkowanej (mięśniakomięsaki prążkowanokomórkowe rozwijają się przede wszystkim u dzieci, nierzadko w obrębie oczodołu).


Mięsakomięsak prążkowanokomórkowy powieki u dwunastoletniego chłopca; http://www.sarawakeyecare.com/caseoftheweek/case8a.htm
Mięsakomięsak prążkowanokomórkowy powieki u dwunastoletniego chłopca; http://www.sarawakeyecare.com/caseoftheweek/case8a.htm

To daje nam w miarę proste, jasne podziały zrozumiałe też dla laików – kostniakomięsaki (osteosarcoma) rozwijające się w obrębie tkanki kostnej, tłuszczakomięsaki (liposarcoma) uważane przez część literatury za najczęstsze w ogóle mięsaki tkanek miękkich (ten właśnie nowotwór przyczynił się do śmierci Richarda Feynmana), naczyniakomięsaki (angiosarcoma) i inne. Niekiedy jednak nie mamy takiego komfortu i nie dysponujemy prostymi odpowiedziami. Do mięsaków zaliczamy kilkadziesiąt różnych nowotworów i niektóre potrafią zaskakiwać.



Istnieje cała gama mięsaków ignorujących utarte trasy, mięsaków, które lekce sobie ważą tradycyjne programy rozwoju poszczególnych tkanek, ich histogeneza nie jest ani jasna, ani jednoznaczna. To mięsaki, w których pierwotne komórki mezenchymalne, nowotworząc, zachowują się bardziej ekscentrycznie.


Mięsak jasnokomórkowy palca; CC BY-NC-SA 3.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4228649/
Mięsak jasnokomórkowy palca; CC BY-NC-SA 3.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4228649/

Będzie się w tej grupie mieścił mięsak nabłonkopodobny zwany epitelioidnym (ang. epithelioid sarcoma) do złudzenia przypominający niekiedy nowotwory pochodzenia nabłonkowego, upraszczając – udający raka. Także zachowaniem, w przeciwieństwie bowiem do większości mięsaków mięsak epitelioidny stosunkowo chętnie rozprzestrzenia się po organizmie drogą naczyń limfatycznych i  zajmuje węzły chłonne. Tu też wymienimy rzadkiego (zaledwie około 1% wszystkich mięsaków tkanek miękkich) mięsaka jasnokomórkowego (ang. clear cell sarcoma), który potrafi naśladować czerniaka tak udatnie, że zwykło się go historycznie nawet nazywać czerniakiem tkanek miękkich. Choć wygląda podobnie i podobnie prezentuje się w badaniach immunohistochemicznych, jest jednak odrębną biologicznie i genetycznie jednostką chorobową.



Mięsak synowialny okolicy kolana trzydziestoletniej kobiety, po lewej obrazy z MRI; CC BY 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4412097/
Mięsak synowialny okolicy kolana trzydziestoletniej kobiety, po lewej obrazy z MRI; CC BY 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4412097/

Myślicie, że to koniec? Ależ bynajmniej. Mięsak pęcherzykowy tkanek miękkich (alveolar soft part sarcoma) chociażby. Podstępne dziwadło tworzące pęcherzykowate gniazda komórek nowotworowych niepróbujące nawet udawać żadnej konkretnej tkanki. Albo mięsak synowialny (maziówkowy) zwany maziówczakiem złośliwym, w którego przypadku jednak wbrew obiecującej nazwie nigdy nie udało się udowodnić różnicowania w kierunku tkanek maziówki.


Dwufazowy mięsak maziówkowy – nabłonkopodobne wysepki w morzu wrzecionowatych komóreczek; Rosai Collection, dr Mark Wick, znalazł dr Jerad Gardner; CC-BY-SA, http://buff.ly/2s2RhE5
Dwufazowy mięsak maziówkowy – nabłonkopodobne wysepki w morzu wrzecionowatych komóreczek; Rosai Collection, dr Mark Wick, znalazł dr Jerad Gardner; CC-BY-SA, http://buff.ly/2s2RhE5

Nota bene to kolejny już interesujący wizualnie nowotwór, który często cechuje się szczególnym dwufazowym obrazem mikroskopowym – ostro wydzielającymi się z morza wydłużonych wrzecionowatych komórek wysepkami komórek przypominających nabłonkowe (słusznie się zapewne domyślacie, że nieco niestety częstsze odmiany jednofazowe budowane przez jedną tylko frakcję komórek są dużo trudniejsze do rozpoznania). Czy wreszcie – nie, nie wymieniam wcale wszystkich – niezróżnicowany mięsak pleomorficzny (wielopostaciowy), kategoria diagnostyczna kurcząca się z roku na rok (choć nadal walcząca o pierwsze miejsce w statystykach częstości mięsaków tkanek miękkich z tłuszczakomięsakami), bo zarezerwowana dla tych spośród mięsaków, których nie da się upchnąć do żadnej innej szufladki. To klasyczne rozpoznanie z wykluczenia – jeśli guz, o którym wiemy już, że nie jest rakiem, chłoniakiem, czerniakiem, etc, tak bardzo nie przypomina niczego ani morfologicznie, ani po dodatkowych badaniach immunohistochemicznych, że nie da się go w żaden sposób konkretniej zaklasyfikować, tak właśnie możemy go ochrzcić.


Jeśli mięsak nie przypomina zupełnie niczego, można próbować go nazwać niezróżnicowanym mięsakiem pleomorficznym (dwa pola widzenia z jednego guza przestrzeni zaotrzewnowej); Haneen Al.Maghrabi‏, https://twitter.com/haneen_maghrabi/status/644543222346178560
Jeśli mięsak nie przypomina zupełnie niczego, można próbować go nazwać niezróżnicowanym mięsakiem pleomorficznym (dwa pola widzenia z jednego guza przestrzeni zaotrzewnowej); Haneen Al.Maghrabi‏, https://twitter.com/haneen_maghrabi/status/644543222346178560

A dlaczego ta akurat ostatnia kategoria, grupa niezróżnicowanych mięsaków pleomorficznych, się kurczy? Ha, patomorfologia też idzie do przodu – stare klasyfikacje rozwijają się (być może jeszcze pamiętacie, jak pisałam o wprowadzonej w 2011 roku nowej klasyfikacji samych tylko różnych typów raków gruczołowych płuca), opracowuje się nowe potencjalnie pomocne w różnicowaniu pomiędzy poszczególnymi nowotworami odczyny immunohistochemiczne i opisuje nowe białka i przeciwciała przeciwko nim, poszukuje się nowych testów pomagających wyłapywać typowe dla danych jednostek chorobowych zmiany genetyczne (szczególnie istotne w diagnostyce mięsaków tkanek miękkich), temu wszystkiemu towarzyszą zaś nieustannie prowadzone obserwacje tak mikroskopowe, jak i kliniczne, zbierane w coraz to nowszych zestawieniach i opracowaniach oraz nie ustają debaty zarówno wewnątrz-, jaki i międzyspecjalistyczne. Wiemy coraz więcej i coraz więcej umiemy rozpoznawać, coraz więcej potrafimy też leczyć.



Poszukiwania punktów uchwytu dla terapii celowanych to długotrwała i pracochłonna zabawa, jedynie nieliczne cele po kolejnych etapach badań okażą się potencjalnie przydatne w leczeniu; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26049271
Poszukiwania punktów uchwytu dla terapii celowanych to długotrwała i pracochłonna zabawa, jedynie nieliczne cele po kolejnych etapach badań okażą się potencjalnie przydatne w leczeniu; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26049271

No właśnie. Leczenie. To was pewnie najbardziej interesuje. Nie zaskoczę pewnie nikogo, podkreślając, że podstawą jest tu fizyczne usunięcie guza z organizmu. To nie brzmi dobrze, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że wiele spośród mięsaków tkanek miękkich lubi się lokalizować w obrębie kończyn, szczęśliwie jednak współczesne metody leczenia skojarzonego w połączeniu z technikami rekonstrukcyjnymi pozwalają w większości przypadków mięsaków tkanek miękkich atakujących kończyny uniknąć amputacji (obecnie amputacje niezbędne są w nawet mniej niż 10% przypadków). Większym wyzwaniem bywa wycięcie guzów rozwijających się w jamie otrzewnej (ok. 20%) i przestrzeni zaotrzewnowej (ok. 15% mięsaków tkanek miękkich), ale i tu pomaga leczenie skojarzone (choć nadal częstsze są tu wznowy miejscowe), przy czym mówiąc o leczeniu skojarzonym, mam na myśli leczenie uzupełniające chirurgię o radioterapię przede wszystkim, jednak i znienawidzona przez altmedowców chemioterapia ma pewne znaczenie, choć bynajmniej nie podstawowe i dużo częściej w nowotworach rozsianych już niż przy zmianach wczesnych. Coraz częściej mówi się o terapiach celowanych, związanych z konkretnymi nieprawidłowościami molekularnymi poszczególnych nowotworów, o preparatach blokujących angiogenezę (tworzenie nowych naczyń krwionośnych dostarczających guzowi substancji odżywczych), o immunoterapii. Badań jest wiele i wiele spośród nich prezentuje się naprawdę interesująco, chociażby próby zastosowania w leczeniu mięsaków maziówkowych limfocytów T (typ białych krwinek) pacjenta zmodyfikowanych tak, by rozpoznawały typowe dla tego nowotworu białka. Ale też badania trwają i nie znoszą dróg na skróty, stąd może też nie mówi się o nich tak wiele, jak być może warto by było mówić. Tym bardziej, że o mięsakach w ogóle wiele się nie mówi.


Mięsak nabłonkopodobny przypomina raki także immunohistochemicznie – na brązowo wyznakowano cytokeratyny typowe dla tkanek nabłonkowych; https://www.humpath.com/spip.php?article3077
Mięsak nabłonkopodobny przypomina raki także immunohistochemicznie – na brązowo wyznakowano cytokeratyny typowe dla tkanek nabłonkowych; https://www.humpath.com/spip.php?article3077

Nie jest zresztą właściwie zaskakujące, że dużo chętniej w przestrzeni publicznej rozmawia się o rakach – to nowotwory dużo częstsze. Mięsaki, cóż. W Polsce notuje się około 800–1000 nowych zachorowań rocznie (około 1% wszystkich nowotworów złośliwych u osób dorosłych, ale też aż 7% złośliwych nowotworów dziecięcych – to zmiany dużo częściej niż większość raków występujące u młodszych pacjentów) – to już sam tylko rak szyjki macicy jest częstszy. Nie są to też wcale najbardziej znane niebędące rakami nowotwory złośliwe. Wspominałam już o czerniakach i chłoniakach, trudno też pewnie znaleźć osobę, która by nie słyszała nigdy o glejakach (tak, to też nie raki – pierwotnie rozwijające się w mózgu guzy niezwykle rzadko są rakami), mięsaki pozostają trochę na uboczu, o ile akurat nie pojawia się jakaś głośna historia medialna.


Mięsaki tkanek miękkich przerzutują i zabijają nie mniej chętnie niż raki; tu akurat mięsak epitelioidny kolana z przerzutami do płuc (gwiazdki na zdjęciu Rtg); http://www.ijmsrp.com/wp-content/uploads/2015/07/06_Nadeem_Ali_20150710_V2.pdf
Mięsaki tkanek miękkich przerzutują i zabijają nie mniej chętnie niż raki; tu akurat mięsak epitelioidny kolana z przerzutami do płuc (gwiazdki na zdjęciu Rtg); http://www.ijmsrp.com/wp-content/uploads/2015/07/06_Nadeem_Ali_20150710_V2.pdf

Ot, taka jak historia Jess Ainscough, australijskiej blogerki i popularyzatorki altmedów (tzw. medycyny alternatywnej) piszącej też pod nickiem Wellness Warrior, która zrezygnowała z leczenia swojego mięsaka nabłonkopodobnego ramienia na rzecz aktywnie przez siebie promowanych pośród czytających i śledzących jej kanał jutubowy diet, lewatyw z kawy, suplementów – ot, altmedowa klasyka. Kobieta zmarła, pociągając za sobą swoją matkę, która w myśl altmedowych ideałów odmówiła z kolei leczenia raka piersi i ograniczyła się do “terapii niekonwencjonalnych”. Historia tyleż przykra, co rzeczywiście nieźle przypominająca, że poza tymi najczęstszymi i najpowszechniej znanymi nowotworami, jak raki płuc, piersi czy jelita grubego istnieją też zmiany również złośliwe, o których na co dzień nie pamiętamy. I one też zlekceważone mogą zabić.

Nie wiem czy kojarzycie stareńką śpiewaną przez Hannę Okuniewicz piosenkę satyryczną (i z lekka dydaktyczną), której wiodącym tematem jest pytanie Panie doktorze, czy to rak?,  warto jednak pamiętać, iż powodem do niepokoju może się okazać nie tylko odpowiedź twierdząca.

(Przypominam też, że patologów możecie śledzić też na fejsbuku – warto tam zaglądać, bo strona jest codziennie aktualizowana)


Literatura:

Sarcoma classification: An update based on the 2013 World Health Organization Classification of Tumors of Soft Tissue and Bone. LA Doyle; Cancer 2014;20(12):1763-74

Epithelioid Sarcoma. A Review and Update. JF Sobanko, L Meijer, TP Nigra; The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology 2009;2(5):49-54

Epithelioid sarcoma – a case report and literature review. B Gliński, P Dymek, J Ryś, T Walasek; Współczesna Onkologia 2008;12(2):95-8

Epithelioid sarcoma with multiple lesions on the left arm: a case report. R Nishibaba, Y Higashi, Y Goto, M Hisaoka, T Kanekura; Journal of Medical Case Reports. 2016;10:295

Epithelioid Sarcoma. HB Armah, AV Parwani; Archives of Pathology & Laboratory Medicine 2009:133(5):814-19

Clear cell sarcoma. P Ozuguz, M Kocak, P Atasoy, I Vargel, T Cavusoglu; Indian Dermatology Online Journal 2014;5(4):488-490

Clear Cell Sarcoma of Tendons and Aponeuroses: A Review. DC Dim, LD Cooley, RN Miranda; Archives of Pathology & Laboratory Medicine 2007;131(1):152-6

Alveolar Soft Part Sarcoma. OI Jaber, PA Kirby; Archives of Pathology & Laboratory Medicine 2015;139(11):1459-6

Synovial sarcoma: defining features and diagnostic evolution. K Thway, C Fisher; Annals of Diagnostic Pathology 2014;18(6):369-80

Synovial sarcoma diagnosis and management in the era of targeted therapies. M Vlenterie, RL Jones, WT van der Graaf; Current Opinion in Oncology 2015;27(4):316-22

Soft Tissue Tumors of Uncertain Histogenesis: A Review for Dermatopathologists. D Buehler, P Weisman; Clinics in Laboratory Medicine 2017;37(3):647-71

Uncertain or Unknown Histogenesis Tumors. P Huguet, SRY Cajal; Encyclopedia of Cancer 2008:3108-3112

Recently characterized soft tissue tumors that bring biologic insight. CDM Fletcher; Modern Pathology 2014;27:S98–S112

Neoadjuvant chemotherapy in soft tissue sarcomas: latest evidence and clinical implications. S Pasquali, A Gronchi; Therapeutic Advances in Medical Oncology 2017;9(6):415-429

Treatment of Adult Soft Tissue Sarcomas: An Overview. S Arifi, R Belbaraka, R Rahhali, N Ismaili; Rare Cancers and Therapy 2015;3:69-87

Concomitant upper extremity soft tissue sarcoma limb-sparing resection and functional reconstruction: assessment of outcomes and costs of surgery. GS Mundinger, RB Prucz, FJ Frassica, EG Deune; Hand (New York, NY) 2014;9(2):196-204

Upper extremity sarcoma: impact of current practice guidelines and controversies on reconstructive approaches. M Dobke, GA Mackert; SICOT-J 2017;3:15

Mięsaki tkanek miękkich u dorosłych. P Rutkowski, K Krzemieniecki, M Bębenek, J Fijuth, U Grzesiakowska, A Jeziorski, K Ptaszyński, J Ryś, T Świtaj; Zalecenia PTOK 2013

 

 



Paulina Łopatniuk


Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 692 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Ewolucja przyłapana na gorącym uczynku   Novella   2017-11-22
Dziwaczny skrzydłoszpon rogaty   Coyne   2017-11-18
Południowoafrykańska saga: kampania dezinformacji grup anty-GMO przeciwko nowej, odpornej na choroby odmianie kukurydzy   Ongu   2017-11-17
Niecne chochliki naszej pamięci   Novella   2017-11-16
BBC znowu błędnie przedstawia ewolucję, opisując nowe odkrycie wczesnych ssaków wyższych   Coyne   2017-11-14
Teraz nawet akceptujących zmianę klimatu nazywa się “negacjonistami   Lomborg   2017-11-13
Nowy gatunek orangutana? Wątpię.   Coyne   2017-11-10
Antynauka czystego jedzenia   Novella   2017-11-08
Wiecej niemądrych twierdzeń, że epigenetyka całkowicie zrewiduje nasz pogląd na ewolucję   Coyne   2017-11-06
Skandal z glifosatem   Ridley   2017-11-04
Ugandyjski dziennikarz: jak informować o biotechnologii, kiedy jej krytycy rozsiewają dezinformację?   Christopher Bendana   2017-11-03
Myślenie spiskowe i rozpoznawanie wzorów   Novella   2017-11-02
Czy wierzysz w duchy?   Łopatniuk   2017-10-28
Dlaczego nie ma pokoju na Bliskim Wschodzie   Salzman   2017-10-25
Jeremy, samotny, lewoskrętny ślimak wreszcie kojarzy się – a potem umiera   Coyne   2017-10-24
Naturopaci: potrafią uczynić nawet sól z Epsom potencjalnym zabójcą     2017-10-23
Niemal pięciokilogramowa żaba żyła na prastarym Madagaskarze   Coyne   2017-10-19
Uroczy wykres, który opowiada naszą historię   Cobb   2017-10-17
Genetycznie modyfikowana pszenica dla wrażliwych na gluten   Novella   2017-10-16
Czy Oświecenie przygasa?   Ridley   2017-10-13
Zdumiewająca, mordująca ptaki modliszka   Coyne   2017-10-13
Indie otwierają laboratorium homeopatyczne   Novella   2017-10-11
Roboty będą uprawiać ziemię   Ridley   2017-10-09
Przełyk Barretta, czyli bez paniki, ale…   Łopatniuk   2017-10-07
“Daily Beast” wypacza epigenetykę oszukańczymi twierdzeniami, że dzieci mogą “odziedziczyć wspomnienia Holocaustu”   Coyne   2017-10-05
Wszystkiego najlepszego w dniu 60. urodzin, centralny dogmacie!   Cobb   2017-10-04
Huragany zdarzają się   Ridley   2017-10-02
Niekochany lewoskrętny ślimak szuka partnera   Coyne   2017-09-28
Niesłuszny atak na młodą badaczkę   Novella   2017-09-27
Jak anty-GMO aktywiści blokują humanitarną biofortyfikację w Afryce i Azji   Ongu   2017-09-26
Sobotnia lekcja genetyki: ciołek matowy gynandromorf   Coyne   2017-09-23
Czy Uganda potrzebuje GMO? Naukowcy spoglądają na edytowanie genów, by przyspieszyć innowacje   Ongu   2017-09-20
Strach przed GMO i Dunning-Kruger   Novella   2017-09-18
o skomplikowane, czyli co zabija chorych na raka płuc   Łopatniuk   2017-09-16
Nowe pająki pawie   Coyne   2017-09-12
Obserwowanie wielorybów w Monterey Bay   Lyon   2017-09-11
Bakteryjne ogniwa słoneczne   Novella   2017-09-09
A.N. Wilson znowu kopie Darwina, tym razem w “Times”   Coyne   2017-09-07
Medycyna alternatywna zabija   Novella   2017-09-06
Wiecej o biologii i rasie   Mayer   2017-09-05
O rzeczywistości rasy i odrazie do rasizmu    i Brian Boutwell   2017-09-04
Panie doktorze, to nie rak   Łopatniuk   2017-09-02
Odporne na szkodniki rośliny uprawne GM oferują nadzieję Afryce, która walczy z larwami ciem   Ongu   2017-09-01
Opera mydlana, czyli więcej o łyskach   Lyon   2017-08-31
Ujawnienie kosztów opóźnienia GMO w Ugandzie   Ongu   2017-08-30
Symboliczny sceptycyzm w sprawie egzorcyzmów   Novella   2017-08-29
Pasożytnictwo lęgowe, łyski amerykańskie   Lyon   2017-08-24
Lektyny – nowy straszak żywieniowy   Novella   2017-08-22
Zabobonne pojęcia u sedna przekonań antyszczepionkowych     2017-08-21
Choroba bananów, GMO i ewolucja produkcji żywności   Ongu   2017-08-19
Przetwarzanie informacji przez mózg -porcjowanie   Novella   2017-08-16
Pomachaj do pańci ogonkiem   Łopatniuk   2017-08-12
Zrobić więcej za mniej dla Haiti   Lomborg   2017-08-11
Perkoz zausznik i jego pisklęta   Lyon   2017-08-10
Argument neuroróżnorodności na rzecz wolności słowa   Miller   2017-08-08
Czyste okrucieństwo cięć w pomocy żywnościowej   Lomborg   2017-08-07
Więcej o śmieciowym DNA   Novella   2017-08-05
Skomplikowana ewolucja wielkich kotów   Coyne   2017-08-03
Kruchość prawdy   Novella   2017-08-02
Czy kruki robią plany na przyszłość?   Coyne   2017-07-29
Opera mydlana z życia łysek amerykańskich, część III   Lyon   2017-07-28
Dlaczego jesteśmy świadomi   Novella   2017-07-26
Wybuchy epidemii odry w Europie: zapowiedź tego, co przyjdzie do USA?     2017-07-24
Bliskie spotkania z baronem MünchausenemPaulina Łopatniuk     2017-07-22
Ciepło, zimno i śmierć w oczach mediów   Lomborg   2017-07-21
Naukowcy walczą z głodem przez złamanie genetycznego kodu pszenicy   Gelber   2017-07-20
Potrzeba pewności i myślenie konspiracyjne   Novella   2017-07-17
Wielka rozbieżność w afrykańskich genomach   Ridley   2017-07-15
Okablowanie mózgu   Novella   2017-07-12
Opera mydlana z życia łysek amerykańskich, część II   Lyon   2017-07-10
Postmodernizm i prawda   Dennett   2017-07-09
Palestyńska intersekcjonalność z nazistami   Frantzman   2017-07-08
Genesis po raz szósty: spowodowana przez człowieka masowa specjacja   Ridley   2017-07-07
Korzyści zdrowotne papierosów! Dziwuszki ogrodowe wkładają niedopałki do gniazd, by odpędzić kleszcze   Coyne   2017-07-05
Akupunktura na pogotowiu też nie działa   Novella   2017-07-04
Łyski amerykańskie i ich obyczaje   Lyon   2017-07-02
Umiesz paradygmować, kolego?   Stenger   2017-07-01
Gigantyczne “paleonory” wykopane przez wymarłe ssaki   Coyne   2017-06-29
Biodynamiczne rolnictwo i inne nonsensy   Novella   2017-06-28
Pochodzenie i migracja kotów domowych: badanie genetyczne   Coyne   2017-06-27
Masz szczątkowe mięśnie, które poruszały wąsy twoich przodków   Coyne   2017-06-25
Najwcześniejsi ludzie współcześni   Novella   2017-06-23
Głupota pomylonej godności   Pinker   2017-06-21
Mój potworniak ma raka, czyli gdzie z tą tarczycą, poczwaro   Łopatniuk   2017-06-17
Rozszyfrowanie tego, jak mózg naczelnych identyfikuje twarze ludzkie   Coyne   2017-06-16
W naukę się  nie wierzy, naukę się uprawia   Koraszewski   2017-06-15
Ryzyko niewarte podejmowania: list otwarty do moich kolegów w świecie akademickim   Boutwell   2017-06-14
Intersekcjonalny feminizm kwantowy   Coyne   2017-06-13
Antynaukowe przesłanie „Frankensteina” zawsze było głupie   Ridley   2017-06-12
Superantybiotyki na supermikroba   Novella   2017-06-10
Jeden bit różnicy, czyli cyberjasyr od powicia   Maszkowski   2017-06-08
Dobór sztuczny w działaniu: więcej słoni rodzi się bez ciosów   Coyne   2017-06-06
Rolnictwo organiczne nie służy środowisku   Novella   2017-06-04
Nikt nie wie jak najlepiej zwalczać otyłość   Ridley   2017-06-02
Akupunktura kontra nauka, wersja lingwistyczna     2017-06-01
Więcej antyszczepionkowej pseudonauki   Novella   2017-05-30
Podróże po Meddle Earth   Naskręcki   2017-05-28
Badacz: Ludzki zmysł węchu jest lepszy niż wszyscy myślą; może rywalizować z psim!   Coyne   2017-05-27
Wiatr jest czymś nieistotnym dla debaty o klimacie i energii   Ridley   2017-05-25
Nowa mistyfikacja akademicka: sfingowany artykuł o “penisie konceptualnym” opublikowało “wysokiej jakości, recenzowane przez specjalistów” pismo nauk społecznych   Coyne   2017-05-22

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure



świecące ryby



Lewica klania sie



Nis zgubic



Religia pieklo



Nienawisc



Niedożywienie w Ugandzie



Ewolucja nieunikniona



Starty z powierzchni


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk