Prawda

Piątek, 19 kwietnia 2024 - 22:05

« Poprzedni Następny »


Nowotworowi kanibale, czyli Pac-Man w świecie mikro


Paulina Łopatniuk 2015-08-22

Biała krwinka (neutrofil, granulocyt obojętnochłonny) fagocytujący bakterie wąglika (pomarańczowe); CC BY 2.5; http://www.plospathogens.org/article/browseIssue.action?issue=info%3Adoi%2F10.1371%2Fissue.ppat.v01.i03
Biała krwinka (neutrofil, granulocyt obojętnochłonny) fagocytujący bakterie wąglika (pomarańczowe); CC BY 2.5; http://www.plospathogens.org/article/browseIssue.action?issue=info%3Adoi%2F10.1371%2Fissue.ppat.v01.i03

Że komórkom zdarza się pożerać (albo w każdym razie pochłaniać) inne komórki, nie jest zjawiskiem nowym. Opisuje się kilka form podobnego procederu, spośród których najlepiej znaną prawdopodobnie jest poczciwa, znana już w dziewiętnastym wieku, fagocytoza (gr. phagein – jeść, kytos – komórka) nader powszechna tak w zdrowiu, jak i w chorobie, najbliższa też spośród znanych form pochłaniania komórek przez inne komórki klasycznemu wyobrażeniu pożywiania się. Mniej znane w kręgach pozamedycznych czy pozanaukowych są zapewne takie procesy jak “ochrzczona” w latach pięćdziesiątych emperipoleza (dla pochłanianych komórek zasadniczo niegroźna) czy opisana w 2007 roku entoza (ale o nich kiedy indziej). Jeśli zaś idzie o patologię nowotworów, szczególnym zainteresowaniem nauki cieszy się zjawisko zwane kanibalizmem komórkowym.

Że rzecz miewa miejsce w nowotworach (choć nie wyłącznie), również wiadomo już od dłuższego czasu, jakkolwiek o samym procesie niewiele można było powiedzieć. Pierwszych szczegółowych opisów dostarczył w 1904 roku von Leyden, pisząc o komórkach w kształcie ptasiego oka, komórkach, w których wnętrzu odnaleźć można “pochłonięte” mniejsze komórki. Jeszcze wcześniej hipotetyzował na temat podobnych zjawisk Julius Steinhaus z Uniwersytetu Warszawskiego, który zresztą pozostawił po sobie bogatą kolekcję ilustracji je przedstawiających.

Ilustracje z pracy Steinhausa z 1891 roku przedstawiające komórki wchłonięte przez komórki nowotworowe; http://link.springer.com/article/10.1007/BF01937613
Ilustracje z pracy Steinhausa z 1891 roku przedstawiające komórki wchłonięte przez komórki nowotworowe; http://link.springer.com/article/10.1007/BF01937613

Obecnie wiemy już, że komórkowy kanibalizm jest procesem dość powszechnym. Obserwowany bywa tak w nowotworach pierwotnych, jak i w ogniskach przerzutowych; istnieją przesłanki pozwalające traktować go jako oznakę większej złośliwości badanej zmiany, pojawiały się postulaty, by traktować je jako wyznacznik złośliwości nowotworu w ogóle, z drugiej jednak strony pojawiają się pojedyncze wzmianki o kanibalistycznych praktykach pośród zmienionych jedynie odczynowo komórek i zmian łagodnych. Wiemy i możemy przeczytać na temat tego zjawiska coraz więcej, jednocześnie wciąż pozostaje ono w znacznej mierze zagadką.


Kolejne kroki pochłaniania komórki przez kanibalistyczną sąsiadkę; CC BY-NC-SA 3.0; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4451673/
Kolejne kroki pochłaniania komórki przez kanibalistyczną sąsiadkę; CC BY-NC-SA 3.0; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4451673/


Przykłady złożonego kanibalizmu w guzie mózgu (wstawka b – powiększenie); http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25377256
Przykłady złożonego kanibalizmu w guzie mózgu (wstawka b – powiększenie); http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25377256

Nadal chętnie opisuje się je po prostu jako szczególną postać “komórki w komórce”, szczególną między innymi ze względu na dość charakterystyczną morfologię – mniejsza, pochłonięta, komórka wyraźnie odgraniczona jest od większej, która niejako otula ją księżycowato odkształconym jądrem komórkowym; niekiedy całość występuje w postaci złożonej, zwielokrotnionej – komórka raka pochłaniająca swoją nowotworową sąsiadkę zostaje przejęta przez kolejną komórkę (obraz odnotowany chociażby w rdzeniaku zarodkowym, medulloblastoma, nowotworze złośliwym mózgowia, czy w raku płaskonabłonkowym jamy ustnej), czasem zaś pojedyncza większa komórka pochłania kilka mniejszych sąsiadek, tworząc ostatecznie skomplikowaną mozaikę “zjadających” i “zjadanych”. Komórki wewnątrz komórek w komórkach.


Możecie się zastanawiać kto kogo zjada. Jak to często w medycynie bywa, odpowiedź będzie brzmiała: to zależy. W wersji najbardziej kanonicznej, w przypadku kanibalizmu “czystego”, zwanego też homotypowym, komórki nowotworowe zjadają inne komórki tego samego typu, istnieje też jednak opcja zwana ksenokanibalizmem, kiedy pożerane są inne niźli pochłaniająca komórki, najczęściej białe krwinki (leukocyty) – i nie jest to wcale opcja rzadka, obserwowano ją w rakach ślinianek, żołądka, trzonu macicy, etc. Zasadniczo uważa się, że kanibalistyczne komórki po prostu nie potrafią odróżnić swoich nowotworowych pobratymczyń od leukocytów. Nie tylko od nich zresztą – komórki czerniaka w badaniach in vitro równie chętnie pochłaniały kuleczki lateksowe. Ot, Pac-Man :)


Po lewej rak ślinianki, po prawej – żołądka. W obu widoczne liczne pochłonięte przez komórki nowotworowe białe krwinki (małe, “kropkowane” twory); CY-BY; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3230784/, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4427677/
Po lewej rak ślinianki, po prawej – żołądka. W obu widoczne liczne pochłonięte przez komórki nowotworowe białe krwinki (małe, “kropkowane” twory); CY-BY; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3230784/, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4427677/

Oczywiście powstaje pytanie co mali kanibale zyskują na swoim procederze.


Kolejne stadia kanibalistycznego procederu prowadzące do śmierci wchłoniętej komórki; CC BY-NC-SA 3.0; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4451673/
Kolejne stadia kanibalistycznego procederu prowadzące do śmierci wchłoniętej komórki; CC BY-NC-SA 3.0; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4451673/

Najprostsza odpowiedź, czyli kwestia pożywienia, owszem, wchodzi w rachubę, wydaje się być jednak nazbyt prosta, a w każdym razie nie wydaje się być odpowiedzią jedyną. Kanibalizm komórkowy, w przeciwieństwie do dość burzliwej aktywności typowych komórek żernych (które zresztą też nie tyle pożywiają się, ile raczej uprzątają niepotrzebne/szkodliwe  resztki i polują na “wrogów” organizmu), jest procesem dość spokojnym. Pac-Man nie tyle zżera napotkaną komórkę, ile powoli opłaszcza się wokół niej, ostatecznie zamykając w swoim wnętrzu w specjalnej wodniczce (to ona właśnie uciska i odkształca półksiężycowato jądro komórkowe Pac-Mana), pęcherzyku, w którym nie podlega ona wcale natychmiastowej degradacji/strawieniu, ale trwa jeszcze przez dłuższy czas – do tego stopnia, że część autorów sugeruje wręcz, że umiera w swym zamknięciu najzwyczajniej w świecie… z głodu. Choć, zatem, badania wykazały, że – rzeczywiście – kanibale niekiedy eksploatują swoich więźniów “kulinarnie”, zwłaszcza w warunkach niedoboru substancji odżywczych, mamy podstawy, by zakładać, że nie tylko o to chodzi.


Strzałki pokazują pożarte przez komórki raka jamy ustnej leukocyty; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24450575
Strzałki pokazują pożarte przez komórki raka jamy ustnej leukocyty; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24450575

Druga funkcja komórkowego ludożerstwa również nasuwa się niejako automatycznie, gdy wspomnimy pochłonięte białe krwinki, czołowych graczy układu immunologicznego, których celem jest przecież właśnie wytropienie i unieszkodliwienie wroga. Tymczasem, co za niespodzianka, okazuje się, że pomijając już inne mechanizmy chroniące nowotwory przed ludzkim (i nie tylko, oczywiście) układem odpornościowym, zwierzyna potrafi po prostu upolować i pożreć myśliwych. Zatem funkcja ochronna. Zjeść zanim zjedzą cię inni wydaje się być całkiem niezłą strategią. Czy to jednak już wszystko?



Wspomniałam wcześniej, że naukowcy wiążą kanibalizm komórkowy z większą agresywnością guzów. Mówi się też o bardziej zaawansowanych stadiach nowotworów, które miałyby się wiązać z nasileniem tego zjawiska. I rzeczywiście, część badań pokazywała większą skłonność komórek przerzutowych niż tych pochodzących z pierwotnego ogniska nowotworu do pochłaniania białych krwinek, a gorzej zróżnicowane (zwykle agresywniejsze i mniej podobne do pierwotnych tkanek, z których się wywodzą) czy bardziej zaawansowane nowotwory (z pewnymi wyjątkami, jak to zwykle w medycynie bywa) częściej powalają zaobserwować kanibalistyczne zachowania. Co jest tu przyczyną, a co skutkiem? Czy to gorsze zróżnicowanie bądź “przyrodzona” większa inwazyjność/skłonność zmiany do przerzutowania przyczyniają się do częstszego/ intensywniejszego kanibalizmu, czy też może ludożercze skłonności komórek sprzyjają naciekaniu i odróżnicowywaniu się nowotworu? Trudno stwierdzić jednoznacznie.


Na pewno umiejętność żerowania na sąsiadkach jest wielce przydatną umiejętnością dla przerzutowej komórki nowotworowej próbującej zagnieździć się w nowym miejscu pozbawionym wygodnej współtworzonej przez macierzystą zmianę sieci naczyń krwionośnych niosących substancje odżywcze. Dodatkowych interesujących przesłanek może dostarczyć informacja, że pochłonięta komórka może utrudniać swojej nosicielce aktywność podziałową – taka komórka nowotworowa próbuje się podzielić na komórki potomne, ale – być może poprzez zniekształcenia cytoszkieletu i trudności w prawidłowym formowaniu wrzeciona podziałowego – nie jest w stanie dokonać ostatecznego podziału, co przyczynia się do powstawania dodatkowych nieprawidłowości jej materiału genetycznego, np. do podwojenia garnituru chromosomów. Niektórzy autorzy postulują też, że wchłonięta komórka niekoniecznie musi umrzeć – może też ulec fuzji z komórką, która ją przechwyciła, z podobnym deformującym efektem. Nie jest też wykluczone, że komórka jest w stanie pobrać geny bezpośrednio od swojej umierającej ofiary – nie jest to zjawisko niespotykane w naturze. Zatem ciekawa cecha morfologiczna, taka niby drobna ciekawostka wspomagająca patomorfologów w procesie formułowania diagnozy wydaje się być czymś o całkiem niebagatelnym znaczeniu. No ale – jeśli przyjrzeć się bliżej – każdy nieomalże szczegół, który obserwujemy pod mikroskopem jest tak naprawdę czymś więcej niż tylko cieszącym oko drobiazgiem.


(Przypominam tylko, że patologów możecie śledzić też na fejsbuku)


Literatura:

Progress of research in cell-in-cell phenomena. YQ Yang, JC Li; Anatomical Record 2012;295(3):372-7

The cell biology of cell-in-cell structures. M Overholtzer, JS Brugge; Nature Reviews Molecular Cell Biology 2008;9(10), 796-809

Cell cannibalism and cancer. N Sharma, P Dey; Diagnostic Cytopathology 2011;39(3):229-33

Cell cannibalism by malignant neoplastic cells: three cases in dogs and a literature review. A Meléndez-Lazo, P Cazzini, M Camus, G Doria-Torra, AJ Marco Valle, L Solano-Gallego, J Pastor; Veterinary Clinical Pathology 2015;44(2):287-94

Cellular cannibalism. A Kale; Journal of oral and maxillofacial pathology 2015;19(1):7-9

Modeling cell-in-cell structure into its biological significance. MF He, S Wang, Y Wang, XN Wang; Cell Death & Disease 2013;4(5): e630

Bone marrow cellular cannibalism by medulloblastoma. V Escamilla, E Franco-Macías, C Calderón-Cabrera, E Rivas, RM Morales-Camacho, MT Vargas, R Bernal, JA Pérez-Simón; American Journal of Hematology 2015;90(5):466-7

Cannibalism: a way to feed on metastatic tumors. S Fais; Cancer Letters 2007;258(2):155-64

Complex cannibalism: an unusual finding in oral squamous cell carcinoma. GS Sarode, SC Sarode, S Karmarkar; Oral Oncology 2012;48(2):e4-6

Does entosis curb the detached cancer cells better? S Routray, AA Shankar, N Swain; Oral Oncology 2014;50(3):e9-11

Cell Cannibalism: A cytological study in effusion samples. C Bansal, V Tiwari, U Singh, A Srivastava, J Misra; Journal of Cytology 2011;28(2):57-60

Mechanisms of ploidy increase in human cancers: a new role for cell cannibalism. M Krajcovic,  M Overholtzer; Cancer Research 2012;72(7):1596–1601



Paulina Łopatniuk

Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce. (Wszystkie publikowane tu teksty Pauliny Łopatniuk ukazują się najpierw na jej blogu.)

Skomentuj Tipsa en vn Wydrukuj




Komentarze
1. wyjaśnienie do porywaczy mitochondrów mieczysławski 2015-08-23


Nauka

Znalezionych 1474 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Artykuł w piśmie „Science”: rozszerzyć DEI w STEMM   Coyne   2024-04-19
Dlaczego organizacje naukowe powinny zachować neutralność polityczną?   Coyne   2024-04-11
Darwin znowu się myli! Artykuł pokazuje, że jego hipoteza o „samcach większych u ssaków” wydaje się błędna   Coyne   2024-04-06
Czasami gwoździe, koparki, straż, czasami lalki, wstążki, makijaż   Tonhasca Júnior   2024-04-03
Po raz kolejny twierdzenie, że płeć nie jest binarna, ale bez żadnych nowych argumentów   Coyne   2024-03-29
Jak małpy człekokształtne (włącznie z ludźmi) straciły swoje ogony   Coyne   2024-03-26
Ale najpierw kawa   Tonhasca Júnior   2024-03-21
Ideolodzy: dlaczego nauczanie genetyki musi mieć charakter społeczno-polityczny   Coyne   2024-03-19
Przepływ genów od neandertalczyków i denisowian do ludzi „współczesnych” i odwrotnie   Coyne   2024-03-14
Wejdź – skoro nalegasz   Tonhasca Júnior   2024-03-09
Czy “bezpłciowe” bakterie tworzą biologiczne gatunki?   Coyne   2024-03-06
Carl Zimmer o gatunkach i ochronie     2024-02-29
Kolejna błędna próba skorygowania ewolucji   Coyne   2024-02-22
Ryjący w ziemi przedsiębiorcy   Tonhasca Júnior   2024-02-15
Olbrzymie armie o niezliczonych umiejętnościach    Tonhasca Júnior   2024-02-08
Wejdź, powiedziała, dam ci schronienie przed burzą   Tonhasca Júnior   2024-01-15
Czy ludzie wyewoluowali w wodzie?   Coyne   2024-01-08
Jak upadają wielcy   Tonhasca Júnior   2024-01-04
Oczy reniferów zmieniają kolor, żeby łatwiej im było dostrzec jadalne porosty   Coyne   2023-12-30
Życzliwi przestępcy   Tonhasca Júnior   2023-12-28
Conor Friedesdorf (i Alexander Barvinok) o ideologicznym przymusie na amerykańskich uczelniach   Coyne   2023-12-26
Zdumiewający manipulatorzy   Tonhasca Júnior   2023-12-25
Nie gryzie się ręki, która cię zapyla   Tonhasca Júnior   2023-10-19
Rewolucja komunikacyjna   Hannam   2023-10-18
BBC szerzy propagandę rolnictwa organicznego, a biedni na świecie cierpią   i Kathleen Hefferon   2023-10-13
Niezwykły przypadek koewolucji i specyficzności zapylacz/storczyk   Coyne   2023-10-07
Płeć męska lub żeńska: nie ma nic pomiędzy   Elliot   2023-10-03
Myślenie intuicyjne i analityczne   Novella   2023-09-29
„Kryzys klimatyczny” to mistyfikacja   Williams   2023-09-25
Jak (i dlaczego) ośmiornica edytuje swój RNA   Lewis   2023-09-23
„Najbardziej znany zabójca ludzi”: jakie są prawdziwe początki XIV-wiecznej Czarnej Śmierci?   Lewis   2023-09-15
Do jakiego stopnia pary mają wspólne cechy?   Novella   2023-09-14
Kenia daje zielone światło 58 projektom GMO – naukowcy na całym świecie kontynuują badania w dziedzinie biotechnologii, mimo procesów sądowych i dezinformacji   Ombogo   2023-09-08
Lancet atakuje anty-przebudzenie, a czytelnik odpowiada   Coyne   2023-08-24
Więcej wyrafinowanej teologii: uczony religijny zastanawia się, czy neandertalczycy mieli nieśmiertelne dusze   Coyne   2023-08-16
Aktywiści anty-GMO w Afryce szerzą mity i strach, ale nie przedstawiają żadnych naukowych dowodów   Abutu   2023-08-14
Mało znana strona ryjkowców   Tonhasca Júnior   2023-08-11
Dlaczego nie można być osobą transrasową?   Coyne   2023-08-10
Walka z malarią za pomocą inżynierii genetycznej   Novella   2023-08-08
Jak restrykcje Unii Europejskiej podsycały głosy przeciwko GMO, jak również głód na globalnym Południu, a zwłaszcza w Afryce   Oria   2023-08-02
Nieznośni mali pomocnicy   Tonhasca Junior   2023-07-29
Macedońskie skarby   Tonhasca Júnior   2023-07-26
GMO i motyle   Novella   2023-07-25
Narzucanie ideologii naturze: Kew Garden celebruje „rośliny queer”   Coyne   2023-07-24
Smak miesiąca   Tonhasca Júnior   2023-07-20
Kłopoty na wylocie   Szczęsny   2023-07-18
Ideologiczne podważanie biologii   i Luana S. Maroja   2023-07-17
Role mężczyzn i kobiet w polowaniu, raz jeszcze   Coyne   2023-07-15
David Hillis o specjacji   Coyne   2023-07-13
Niechętni dawcy i pracowici biorcy   Tonhasca Júnior   2023-07-08
Grube problemy z jelitem   Szczęsny   2023-07-07
Badaczka z Leakey Foundation twierdzi, że kości orangutanów mówią nam, że biologiczna płeć jest spektrum, a nie binarna   Coyne   2023-06-30
Przez dziurkę od klucza   Szczęsny   2023-06-24
Nowa (nie podparta żadnymi dowodami) hipoteza, która eliminuje role płciowe w społecznościach łowców-zbieraczy   Coyne   2023-06-22
Błędne wyobrażenia o ewolucji   Coyne   2023-06-16
Influencerzy z podziemia   Tonhasca Júnior   2023-06-13
Jak wyewoluowało ubarwienie ostrzegawcze?   Coyne   2023-06-12
„San Francisco Chronicle” bardzo myli się w sprawie biologicznej płci   Coyne   2023-06-09
Kolczasty problem   Tonhasca Júnior   2023-06-06
Wpaść w amok. Empiryczna analiza szaleńczych zabójstw pokazuje, że wyłaniają się dwa różne wzorce.   King   2023-06-03
Błędna krytyka genetycznych testów na pochodzenie   Coyne   2023-06-02
Zdatny do lotu   Tonhasca Júnior   2023-06-01
‘Raniąca’ idea merytorycznych podstaw nauki    i Jerry Coyne   2023-05-29
Główny problem w filogenezie zwierząt wydaje się być rozwiązany   Coyne   2023-05-26
Americana   Tonhasca Júnior   2023-05-24
Czy uprawa jabłek odzwierciedla bigoterię?   Coyne   2023-05-18
Kenia: Musimy zająć się brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, ale najpierw musimy położyć kres dezinformacji na temat upraw modyfikowanych genetycznie   Oria   2023-05-16
Czytanie myśli z fMRI i AI   Novella   2023-05-05
Jest lepiej niż myślisz   Lomborg   2023-05-03
Dwudziestu dziewięciunaukowców publikuje artykuł w obronie merytorycznych podstaw w nauce     2023-05-01
Niewygodna historia   Ferguson   2023-04-28
Biologia rezygnacji z działania: kiedy kontynuować, a kiedy spasować   Coyne   2023-04-26
Porywacze ciał   Tonhasca Júnior   2023-04-25
Porażka jest kluczowym składnikiem innowacji   Ridley   2023-04-22
Używanie roślin jako biofrabryk   Novella   2023-04-14
Dawno zmarli przemawiają do nas   Tonhasca Júnior   2023-04-12
Wątpliwi pomocnicy    Tonhasca Júnior   2023-04-08
Uganda: aktywiści przeciwni biotechnologii szerzą dezinformację   Wetaya   2023-04-05
Anglia pozwala na uprawy poddane edycji genów   Novella   2023-04-03
Recenzja z książki  Can “The Whole World” Be Wrong?   Rose   2023-04-01
Psychologia ewolucyjna dla początkujących   Coyne   2023-03-27
“Konwergentna” ewolucja mrówek grzybiarek Starego i Nowego świata   Coyne   2023-03-23
Gigantyczna armia małych zabójców   Tonhasca Júnior   2023-03-22
Colin Wright broni binarności płci u zwierząt   Coyne   2023-03-15
AI: gorąca randka z “Sydneyem ”   Gotefridi   2023-03-15
Zmienić język w ekologii i biologii ewolucyjnej! Przykład anemii sierpowatej   Coyne   2023-03-13
Wzrost liczby nieobecnych ojców i towarzyszące temu społeczne problemy   Geary   2023-03-11
No pasarán    Tonhasca Júnior   2023-03-04
Dezinformacja o GMO: Kenijczykom będzie trudno podejmować racjonalne decyzje i to może kosztować życie   Mykonyo   2023-02-24
Twardy kwiat do zgryzienia    Tonhasca Júnior   2023-02-22
ChatGPT niemal zdaje lekarski egzamin końcowy   Novella   2023-02-21
“Rogi” trylobitów mogły być używane jako broń w walkach między samcami   Coyne   2023-02-15
Postmodernizm obnażony   Dawkins   2023-02-14
Powody naszych wierzeń. Jak i dlaczego irracjonalność trzyma nas w swoich szponach i jak możemy z tym walczyć?   Pinker   2023-02-13
Kiedy zapada noc i ziemia jest ciemna   Tonhasca Júnior   2023-02-10
W nowej książce jest słuszna krytyka idei, że są lepsze i gorsze gatunki, ale jest także błędne twierdzenie, że gatunki nie są realne   Coyne   2023-02-06
Kolczatki wydmuchują bąbelki śluzu z nosa, żeby się ochłodzić   Coyne   2023-02-02
Mali i zręczni influencerzy   Tonhasca Júnior   2023-01-31
Dowody na ewolucję: Bezwłose zwierzęta mają martwe geny na sierść   Coyne   2023-01-23
Krew, znój, łzy i pot   Tonhasca Júnior   2023-01-19

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Lekarze bez Granic


Wojna w Ukrainie


Krytycy Izraela


Walka z malarią


Przedwyborcza kampania


Nowy ateizm


Rzeczywiste łamanie


Jest lepiej


Aburd


Rasy - konstrukt


Zielone energie


Zmiana klimatu


Pogrzebać złudzenia Oslo


Kilka poważnych...


Przeciwko autentyczności


Nowy ateizm


Lomborg


„Choroba” przywrócona przez Putina


„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Małgorzata, Andrzej, Henryk