Prawda

Środa, 12 grudnia 2018 - 12:51

« Poprzedni Następny »


O mózgach męskich i żeńskich


Steven Novella 2018-07-03


Nie kończy się debata o tym, czy męskie i żeńskie mózgi różnią się. Jest to także przedłużenie równie niekończącej się debaty natura kontra wychowanie.


Niestety, w te pytania wplątują się kwestie społeczne, polityczne i ideologiczne. Mówię „niestety”, ponieważ naprawdę nie powinno tak być. Idealnie byłoby, gdybyśmy etycznie uznawali, jakie jest optymalne stanowisko wobec każdego z praw człowieka. Każdy powinien mieć te same prawa i możliwości realizacji swojego potencjału i pragnień. 


To stanowisko moralne powinno zachowywać ważność, nawet jeśli okazuje się, że nie każda istota ludzka jest identyczna pod względem potencjału lub skłonności i niezależnie od tego, czy istnieją dające się identyfikować podgrupy ludzi. To są pytania naukowe, do których należy naukowo podchodzić i naukowo na nie odpowiadać.


Nauka była w dziejach nadużywana, dławiona lub zmieniana dla celów ideologicznych. Kusi więc użycie nauki przez drugą stronę, ale jest to moim zdaniem błędne. Lepiej po prostu rozłączyć kwestie naukowe i kwestie etyczne. Także w świecie, w którym istnieją statystyczne różnice między dającymi się zidentyfikować grupami, nadal możemy zgodzić się, że każdy człowiek zasługuje na równe prawa i godność. W ten sposób ważne stanowisko etyczne nie staje się zależne od naukowych odkryć.

 

Mózgi męskie i żeńskie


Często debatuje się, czy istnieją, przeciętnie rzecz biorąc, „hardwired” różnice między mózgami męskim i żeńskim. Nawet jeśli odpowiedź wydaje się oczywista, to jednak nią nie jest, bo jakiekolwiek różnice znajdziesz, mogą one być całkowicie środowiskowe lub wyuczone. Kultura jest potężna i może określać wszystkie zaobserwowane różnice między płciami.


Dałem słowo “hardwired” w cudzysłowie, ponieważ jest to naprawdę wadliwa przenośnia. Mózg nie jest hardwired – jest wetware, w najlepszym wypadku “softwired”. A jest tak dlatego, że “wires” w mózgu są żywymi komórkami, które potrafią zmieniać się i adaptować.


Mózg jest też narządem, który wyewoluował do kontaktowania się ze środowiskiem i szybkiego adaptowania się do zmian. Mózg uczy się i ma pamięć, jest plastyczny i nieustannie się zmienia. Ponadto w “wetware” mózgu hardware i software są zasadniczo tym samym.


Z samego więc naszego podstawowego rozumienia mózgu, co jest potwierdzone przez dziesięciolecia badań, w kategoriach funkcji mózgu powinniśmy oczekiwać złożonego stosunku między genetycznymi predyspozycjami, czynnikami rozwojowymi i wszystkim, z czym spotykamy się w środowisku. Geny nie determinują w pełni wyniku, choć mają wpływ.  


W niedawnym artykule w „Atlantic”
 Lise Eliot, profesor neuronauki w Chicago Medical School, mówi:

“Ludzie mówią, że mężczyźni są z Marsa a kobiety są z Wenus, ale nasze mózgi są narządem jednopłciowym. Mamy dokładnie tę samą budowę. Nie ma absolutnie żadnej różnicy między mózgami męskimi i żeńskimi”.

Uważam, że jest to przesada. Następnie pisze:

“Przeciętny mężczyzna jest bardziej agresywny niż dwie trzecie kobiet, ale znaczy to także, że jedna trzecia kobiet jest agresywniejsza niż przeciętny mężczyzna.

Nie jest to jednak poparcie dla jej stanowiska. Różnica nie musi być absolutna, by była realna. W każdym razie, zazwyczaj mówimy o statystycznych różnicach między grupami, nie zaś o każdym pojedynczym osobniku.


Możemy to podzielić na kilka podrzędnych pytań – czy istnieją dające się zmierzyć różnice między mężczyznami a kobietami w kategoriach statystyki grupowej, do jakiego stopnia różnice są wynikiem wychowania kontra natury i jak duże są te różnice w porównaniu do indywidualnej zmienności?


Odpowiedzią na pierwsze pytanie jest wyraźne „tak”. Krzywe dla mężczyzn i kobiet (przyjmując binarne podejście, które samo jest przybliżeniem, ale to jest inna dyskusja) dla wielu cech różnią się, nawet jeśli w znaczącym stopniu nakładają się na siebie. 


Kwestia natura czy wychowanie jest skrajnie złożona, ale sądzę, że podstawową odpowiedzią jest stwierdzenie, że jedno i drugie odgrywa rolę. Różni się to zależnie od cechy i od osoby. Skrajne czynniki środowiskowe mogą przeważyć nad genetycznymi predyspozycjami, a skrajne genetyczne fenotypy mogą przeważyć nad czynnikami środowiskowymi. Dla większości jednak cech u większości ludzi, jest to skomplikowana wzajemna zależność między genetycznym potencjałem a środowiskiem. 


Ostatnie pytanie jest chyba najbardziej interesujące – jak duże są te równice w porównaniu do indywidualnej zmienności. Sądzę, że tu właśnie większość ludzi takich jak Eliot zamazuje złożoność i głosi, że „nie ma żadnej różnicy”. Nie jest to jednak prawdą.


Omawiałem tę kwestię w 2015 r., kiedy robiłem przegląd wyników szeroko zakrojonego badania fMRI, porównującego mózgi męskie i żeńskie. Możemy mówić o dwóch rodzajach różnic – jakościowej i statystycznej. Różnicą jakościową widzimy, kiedy jakaś cecha istnieje wyłącznie w jednej grupie, ale nie ma jej w drugiej, bez żadnego zachodzenia na siebie. Różnica statystyczna występuje wtedy, kiedy dana cecha występuje w obu grupach, ale krzywe są statystycznie przesunięte.


W tym szeroko zakrojonym badaniu stwierdzono, że nie ma żadnych jakościowych różnic między męskimi i żeńskimi mózgami, ale istnieją statystyczne różnice. Dlatego jedni mogą mówić, że nie ma różnic, a inni, że są różnice – mówią o różnych rzeczach: o jakościowych różnicach kontra statystycznych.   


Ponadto w przeglądzie ustalono, że nie ma realnego, spójnego wzoru statystycznych różnic. To znaczy, że każda poszczególna osoba jest mozaiką różnych neurologicznych cech, że nie ma rzeczywistego wzoru męskiego lub żeńskiego. Dodatkowo, różnice w ramach każdej z płci są większe niż statystyczne różnice między płciami.  


Można patrzeć na to w następujący sposób – znajomość wyłącznie czyjejś płci nie pozwala na przewidywania o jej/jego cechach neurologicznych. Dla porównania możemy powiedzieć, że mężczyźni są statystycznie wyżsi od kobiet, ale znajomość płci jakiejś osoby nie daje wiedzy o jego/jej wzroście.


Jak więc podsumowujemy to wszystko? Sądzę, że jest poważnym błędem w komunikowaniu wyników nauki streszczenie tego jako „Nie ma absolutnie żadnej różnicy między męskimi i żeńskimi mózgami”. Ta wypowiedź jest zbyt kategoryczna i z łatwością daje się ją obalić, przywołując dokładniejszy ogląd rzeczywistości.


Rzeczywiste podsumowanie jest bardziej zniuansowane – nie ma jakościowych różnic między męskimi i żeńskimi mózgami. Istnieją statystyczne różnice, ale są one niewielkie i mniejsze niż indywidualna zmienność. 


Trzeba ponadto podkreślić, że genetyka i rozwój nie stanowią o losie – wydają się co najwyżej tworzyć predyspozycje, na które następnie wpływa środowisko, które także wywiera silny wpływ.


Jeśli chcemy pójść głębiej, możemy powiedzieć, że znajomość czyjejś płci nie mówi niczego o jego/jej zdolnościach matematycznych, agresywności lub empatii, podobnie jak nie mówi o wzroście.


Nawiasem mówiąc, wszystko to stosuje się także do koncepcji rasy. Wiedza, z jakiego kontynentu pochodzą czyiś przodkowie, daje tylko statystyczną informację o pewnych cechach, ale nie może być używana do przewidywania niczego istotnego o jednostce. Są to wyłącznie statystyczne różnice z dużym zachodzeniem na siebie (co oznacza większą indywidualną zmienność), nie zaś różnice jakościowe.


Moim zdaniem nie znaczy to, że rasy nie istnieją, jak twierdzą niektórzy. Znaczy tylko, że musimy ustawić koncepcję rasy we właściwym kontekście – może istnieć statystycznie, ale w rzeczywistości niewiele mówi nam o jednostce. Ma niejakie użycie w medycynie, gdzie używa się statystyki jako podstawy podejmowania decyzji.


I, żeby podkreślić moją pierwotną tezę – nic z tego nie powinno decydować o naszym stanowisku etycznym. Nawet gdyby okazało się, że istnieją jakościowe różnice między płciami lub między rasami, nie usprawiedliwiałoby to seksizmu ani rasizmu. Możemy (a twierdzę, że powinniśmy) wspólnie zadecydować, że trzeba szanować człowieczeństwo ludzi niezależnie od jakichkolwiek różnic między nimi.


Tak się jednak składa, że różnice płciowe i rasowe są statystyczne i pomniejsze w porównaniu z różnicami indywidualnymi i wpływami środowiska. Edukacja, możliwości i sprawiedliwość mają olbrzymi wpływ na każdą cechę, jaką możemy mierzyć, kiedy porównujemy to do pomniejszych różnic statystycznych.


Uważam, że jest to ważna, zasadnicza informacja i martwię się, że gubi się ona, kiedy zanadto upraszczamy to do wersji, którą łatwo obalić – że nie ma żadnych różnic.


Male and Female Brains Revisited

26 czerwca 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Steven Novella


Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe.  Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine.

Prowadzi blog Neurologica.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 877 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Dziennikarze  nie rozumieją nowego raportu USA o klimacie   Lomborg   2018-12-12
Kilka myśli o altruizmie   Coyne   2018-12-10
Nauka nie jest twoim wrogiem   Pinker   2018-12-08
Czy poparcie przez celebrytę może skłonić ludzi do zaakceptowania ewolucji?   Coyne   2018-12-07
Dominujący indyk i jego popisy   Lyon   2018-12-04
Dlaczego kocie języki są kolczaste?   Coyne   2018-12-01
Hiszpania dąży do zakazania alternatywnej medycyny   Novella   2018-11-30
Inżyneria fotosyntezy i jej przeciwnicy   Novella   2018-11-27
Mój list do Darwina   Coyne   2018-11-26
Zapuszczenie   Łopatniuk   2018-11-24
Nowa praca potwierdza sześć podgatunków tygrysa   Coyne   2018-11-21
Nawigacja może być fundamentalna dla myślenia   Novella   2018-11-20
Zrezygnowanie z hamburgerów nie uratuje planety   Lomborg   2018-11-16
Echinacea nie działa na przeziębienie   Novella   2018-11-15
Laserowe skanowanie Archeopteryxa   Novella   2018-11-10
Apoptoza całego ciała   Dennett   2018-11-09
Głębota i polityka pseudogłębi   Hughes   2018-11-08
Niewydolność wątroby spowodowana ekstraktem z zielonej herbaty   Novella   2018-11-06
Skąd wiemy, że niemal wszyscy neandertalczycy byli praworęczni?   Coyne   2018-11-05
Co nam daje psychologia ewolucyjna?   Flock   2018-11-01
Problemy z organiczną żywnością i badaniem raka   Novella   2018-10-31
Geny, które wpływają na ludzką inteligencję i osobowość   Ridley   2018-10-30
Dławiący problem   Łopatniuk   2018-10-27
Niepoprawna ludzkość znowu poprawiona   Koraszewski   2018-10-26
Neandertalskie kości w Chorwacji   Coyne   2018-10-25
Światowa Organizacja Zdrowia udziela poparcia szarlatanerii   Novella   2018-10-24
Socjologia. Uwagi o nauce zaangażowanej   Koraszewski   2018-10-22
Daj ać ja pobruszę …   Łukaszewski   2018-10-20
Opieka zdrowotna neandertalczyków   Novella   2018-10-17
Łez kamienie   Łopatniuk   2018-10-13
Akademicki skandal: troje badaczy umyślnie publikowało fałszywe artykuły o „badaniach żałości”, by pokazać fatalne standardy akademickie w naukach społecznych   Coyne   2018-10-12
Skuteczny kontra patologiczny altruizm   Anomaly   2018-10-10
Czas powiedzieć stop pseudonauce o GMO   Novella   2018-10-02
Trochę inny rak wątroby   Łopatniuk   2018-09-29
Najwcześniejsze znane zwierzę?   Coyne   2018-09-27
Organiczne rolnictwo nie jest najlepsze   Novella   2018-09-24
Ateista z chwilową luką w pamięci i w szoku niewolnictwa   Dawkins   2018-09-21
Stereotypy są często szkodliwe a zarazem poprawne   Shpancer   2018-09-21
Atak “doktorostwa Wolfson” na rodziców chłopca, który zmarł na koklusz     2018-09-20
Probiotyki – to skomplikowane   Novella   2018-09-13
Przesądy i złudzenie kontroli   Novella   2018-09-11
Antyszczepionkowcy - pielęgniarka lub lekarz nie powinni opiekować się dziećmi     2018-09-10
Francuski uniwersytet wyrzuca homeopatię   Novella   2018-09-08
Plastry uśmierzające ból z Luminas: gdzie słowa „kwantum” i „energia” w rzeczywistości znaczą „magia”     2018-09-07
Odkryto nowy rodzaj neuronów u ludzi   Novella   2018-09-06
Epigenetyka: powrót Lamarcka? Nie tak szybko!   Coyne   2018-09-05
Przejściowe formy przodków żółwia   Novella   2018-09-03
Recenzja nowej książki Davida Quammena o drzewach ewolucyjnych (i porównanie z innymi recenzjami)   Coyne   2018-09-01
Dlaczego jedne sowy mają kępki piór na uszach, a inne nie?   Lyon   2018-08-30
Psychoaktywny lek i doświadczenie śmierci   Novella   2018-08-29
Samce koników morskich, które są ciężarne, redukują inwestycję w potomstwo, jeśli widzą seksowną samicę   Coyne   2018-08-28
Uderzające podobieństwo: rewolucyjne wyniki badań nad bliźniętami   Dynesen   2018-08-27
Ale tego wija lepiej zostaw w spokoju   Łopatniuk   2018-08-24
Ile jest ziemi nadającej się pod uprawę?   Novella   2018-08-22
Więcej o szarlatanerii komórek macierzystych   Novella   2018-08-18
Kontrolowane próby szczepionek   Novella   2018-08-15
Ogniska odry w Brooklynie w 2013 r.: Badanie kosztów antyszczepionkowej pseudonauki     2018-08-14
Uprzednie doświadczenie wpływa na to, co widzimy   Novella   2018-08-11
Efekt Krugera-Dunninga, antyszczepionkowcy i arogancja ignorancji     2018-08-09
Nowe zastosowania zużytych filtrów do dializy   Blum   2018-08-07
Puszczyk mszarny   Lyon   2018-08-06
Oprzeć się wiatrom - dobór naturalny, huragany i jaszczurki   Mayer   2018-08-04
Unia Europejska odrzuciła uprawy z edytowanym genomem   Ridley   2018-08-03
Spojrzenie na ruch anty-GMO   Novella   2018-08-02
Tajemne życie morskich ptaków   Ridley   2018-08-01
Więcej dowodów przeciwko „epigenetycznie” dziedziczonym i środowiskowo wprowadzonym zmianom w DNA   Coyne   2018-07-31
Usterka w Matriksie   Novella   2018-07-27
Czy współczesny Homo sapiens wyewoluował w różnych częściach Afryki?   Coyne   2018-07-24
Pandemie, szczepienia, i kuracja mleczna profesora Jastrebowa   Turski   2018-07-21
Sóweczka dwuplamista   Lyon   2018-07-20
Lucyfer, którego wymyślił Zimbardo. O konsekwencjach stanfordzkiego eksperymentu więziennego i skandalu, którego stał się obiektem   Witkowski   2018-07-19
Nie kłacz, gdy kaszlesz   Łopatniuk   2018-07-14
Kwantowe bzdury w parapsychologii   Novella   2018-07-12
Pełzająca percepcja problemów   Novella   2018-07-10
Ale czy mogą cierpieć?   Dawkins   2018-07-07
Wronia inteligencja   Novella   2018-07-06
Gąsienica naśladuje pazurnicę   Coyne   2018-07-05
O mózgach męskich i żeńskich   Novella   2018-07-03
Czy hieny rozbijają ludzki patriarchat?   Coyne   2018-06-30
Mikrobiom jelitowy i stany lękowe   Novella   2018-06-28
Ukośniki przędą spadochrony z nici pajęczej i odlatują po sprawdzeniu wiatru odnóżami   Coyne   2018-06-26
To może być toczeń, czyli o wilku, który pożarł serce   Łopatniuk   2018-06-23
Kreacjonizm i nagonka na Coyne’a w „Daily Caller”   Coyne   2018-06-22
Kłamstwa anty-GMO   Novella   2018-06-20
Protezy kończyn - kolejny postęp   Novella   2018-06-16
Dziwne zawiłości procesu dziedziczenia   Coyne   2018-06-13
Homeopatia, wibracje i oszustwo     2018-06-12
Wyników Séraliniego nie daje się powtórzyć   Novella   2018-06-11
Helen Lawson i czarna maść: wycinanie, wypalanie i zatruwanie w sposób „naturalny”     2018-06-09
Patyczaki mogą rozprzestrzeniać się jak nasiona roślin: w ptasich odchodach   Coyne   2018-06-08
Czy teoria doboru naturalnego Darwina zmieniła nasz pogląd na miejsce ludzkości   Dennett   2018-06-07
Kosmici-głowonogi i panspermia   Novella   2018-06-05
Marność dowodów na przekazywanie wprowadzonych środowiskowo, „epigenetycznych” zmian w DNA kolejnym pokoleniom u ludzi   Coyne   2018-06-04
Homeopatyczne nosodes   Novella   2018-05-31
Fałszywa dychotomia i negacja nauki   Novella   2018-05-28
Nicień w oku bliźniego   Łopatniuk   2018-05-26
Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18
Co mówi nam ruch płaskiej Ziemi     2018-05-17
Osy papierowe + sprytny biolog = tęczowe gniazda   Coyne   2018-05-14

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk