Prawda

Poniedziałek, 18 listopada 2019 - 05:02

« Poprzedni Następny »


Jak wieloryb stracił swoje geny


Jerry A. Coyne 2019-10-10


Ewolucja wielorybów, morświnów i delfinów – waleni – jest dobrze rozumiana dzięki wielu skamieniałościom, w większości znalezionych w niedawnych latach (dobre streszczenie danych znajduje się tutaj). Zaczynając od małego, podobnego do jelenia parzystokopytnego, który żył około 48 milionów lat temu (Indohyus może być spokrewniony z wspólnym przodkiem waleni) ta ewolucja postępowała szybko, z dwiema grupami współczesnych waleni - Odontoceti (zębowce – zębate walenie, w tym delfiny) i Mysticeti (fiszbinowce), rozchodzącymi się dopiero około 12 milionów lat później. Innymi słowy, w zaledwie 12 milionów lat – tylko około dwukrotność czasu od kiedy oddzieliliśmy się od linii, która prowadziła do współczesnych szympansów – ewolucja przeszła od lądowego parzystokopytnego do w pełni morskiego walenia. To z pewnością jest makroewolucja, jakkolwiek ją definiujesz, i zadaje kłam twierdzeniu kreacjonistów, że nie widzimy dużych przejść zachodzących z czasem. (Omawiam dużo dowodów ze skamieniałości w mojej książce Ewolucja jest faktem).

Tutaj jest ilustracja ewolucyjnej sekwencji niektórych postaci i czas, w jakim pojawiają się w zapisie kopalnym, zaczerpnięta ze strony UC Berkeley Understanding Evolution. 



W tym krótkim okresie przodkowie waleni stracili tylne kończyny i rozwinęły płetwę ogonową, ciało   stało się opływowe, utraciły sierść na ciele (niepotrzebną w pełni wodnemu waleniowi), nozdrza powędrowały do tyłu i zamieniły się w nozdrze wieloryba, wyewoluowało wiele adaptacji potrzebnych do nurkowania, jak również zdolność kurczenia płuc przy nurkowaniu, rozwinęły warstwę tłuszczu wielorybiego i zaszło jeszcze wiele innych fizjologicznych i anatomicznych zmian. Są one opisane w nowym artykule w „Science Advances” (kliknij na link pod zrzutem z ekranu poniżej, pdf tutaj, odnośnik pod spodem).


Autorzy jednak niezbyt przejmują się morfologicznymi zmianami, które są dobrze opisane, bo chcieli zobaczyć, jakie geny zmieniły się, a zwłaszcza, które geny przodków waleni zostały wyłączone, ponieważ były bezużyteczne dla w pełni morskich ssaków.


Aby znaleźć te geny, autorzy spojrzeli na całe genomy waleni (delfinów butlonosów, orki oceanicznej, płetwali karłowatych i kaszalotów) i porównali je z genomami 62 ssaków łożyskowych. Znaleźli w waleniach 2472 „popsute” geny: geny z delecjami, kodonami stopu, mutacjami splice-site, mutacjami przesuwającymi ramkę odczytu i inne zmiany, które wstrzymywały ekspresję tych genów. Następnie wybrali podzbiór tych genów, które nie były wyłączone u 95% lądowych ssaków użytych do porównania, tak że wyłączone geny były w zasadzie unikatowe dla wszystkich waleni. To zmniejszyło liczbę wyłączonych u waleni genów do 350.


Następnie wykluczyli geny, o których już było wiadomo, że są wyłączone w linii waleni, włącznie z genami receptorów węchowych (omawiam utratę „genów węchu” u waleni w Ewolucja jest faktem) i genami związanymi z keratyną, głównie zaangażowanymi w tworzenie włosów.  


Na koniec wykluczyli geny, o których wiadomo, że są nienaruszone u najbliższych żyjących krewnych waleni- hipopotamów. To zostawiło autorów z 85 genami, które były wyłączone u wszystkich badanych walenie (fiszbinowców i zębowców) ale nie u ich żyjących krewnych; były to przypuszczalnie geny, które zostały wyłączone u wspólnego przodka tych dwóch grup waleni i które w nieczynnym stanie zostały przekazane wszystkim żyjącym waleniom.


Dlaczego gen miałyby zostać wyłączony w tej grupie? No cóż, przypuszczalnie dlatego, że nie jest potrzebny. Istnieją jednak dwa sposoby, na jakie bezużyteczny gen może zostać wyłączony przez nagromadzenie unieczynniających mutacji. Po pierwsze, wyłączenie może być „neutralne”: gen, który nie jest potrzebny i staje się niefunkcjonalny może nie dawać selekcyjnej korzyści lub niekorzyści w porównaniu z jego czynną postacią i może z czasem stać się „zafiksowany” (obecny we wszystkich osobnikach w populacji) poprzez losowy dryf genetyczny.  


Alternatywnie, wyłączony gen może zwiększać swoją frekwencję w populacji, ponieważ ma selekcyjną przewagę nad swoimi funkcjonującymi rywalami. To jest, brak produkcji przez gen może oszczędzać energii, którą można skierować  do innych funkcji, lub może to zredukować niepotrzebny narząd, który mógłby ulegać uszkodzeniom (obu tych argumentów używano do wytłumaczenia, dlaczego zwierzęta w jaskiniach, które nie „potrzebują” oczu, na ogół je tracą). Autorzy  zakładają, że większość wyłączonych genów u waleni nagromadziła się przez neutralne procesy, ale bardzo trudno odróżnić ten scenariusz od argumentu „wzrostu przez dobór”, ponieważ wymagałoby to porównania sekwencji DNA i szukania „podpisu selekcji”, co jest niemal niemożliwe z takimi danymi.


To jest jednak poboczna kwestia. Ważne są tu dwie rzeczy. Pierwszą podkreślałem w Ewolucja jest faktem:


1). Obecność niefunkcjonalnych genów w genomie waleni – genów, które są funkcjonalne u ich żyjących krewnych – jest mocnym dowodem na wspólne pochodzenie waleni i lądowych organizmów, i jest sprzeczna z każdym scenariuszem kreacjonistów. Jest także dowodem na makroewolucję. Doprawdy bardzo trudno podać powody, dla których inteligentny projektant lub bóg miałby zainstalować niepotrzebne geny w genomie, które jednak pozostają użyteczne w grupie krewnych. Jest to jednak właśnie to, czego oczekuje się, jeśli walenie wyewoluowały ze zwierząt lądowych, których inni potomkowie nadal mają te geny i są one użyteczne. Od dawna jednak wiedzieliśmy o tych wyłączonych genach (np. genach węchowych) i zwolennicy Inteligentnego Projektu oraz kreacjoniści nadal nie potrafią ich wyjaśnić.  


2.) Wyłączone geny dostarczają dowodu do czego były używane u przodków i dlaczego nie były potrzebne waleniom.
 Tak więc autorzy spojrzeli na to, co robią te geny, kiedy są funkcjonalne, co pomaga w zrozumieniu, dlaczego mogły nie być potrzebne u waleni. Wyłączone geny dzielą się na kilka kategorii; omówię tylko trzy:

a. Geny związane z koagulacja krwi. Kiedy walenie nurkują, obwodowy przepływ krwi zostaje zredukowany, zwiększając prawdopodobieństwo tworzenia się szkodliwych skrzepów krwi, szczególnie, kiedy w krwi tworzą się pęcherzyki azotu (to właśnie powoduje narkozę azotową u płetwonurków). Autorzy znaleźli dwa geny związane z koagulacją krwi, które były wyłączone u waleni.  Podobnie jak z wszystkimi wyłączonymi genami, ten scenariusz, dlaczego te geny są wyłączone, jest zgadywaniem, ale może skłonić do dalszych badań. 


b. Geny związane z naprawą DNA.
 Kiedy tkance brakuje tlenu, jak w sytuacji, kiedy walenie nurkują, a porcję tlenu otrzymują później, zbiera się rodzaj „reaktywnego” tlenu, który może uszkodzić DNA. Walenie utraciły enzym, POLM, który naprawia DNA, ale robiąc to wprowadza wiele błędów do zreperowanego DNA. Ponieważ istnieją inne, mniej skłonne do błędów sposoby naprawy DNA, autorzy zgadują, że utrata POLM jest sposobem unikania „mutagenicznego czynnika ryzyka” u waleni. Chodzi o to, że jeśli jesteś podatny na uszkodzenia DNA z powodu nurkowania, jest lepiej pozbyć się systemu, który naprawia z błędami, i zamiast tego polegać na innym systemie, który naprawia wolniej, ale z mniejszą liczbą błędów.


c. Geny związane z biosyntezą melatoniny.
 Walenie, podobnie jak kaczki, śpią tylko połową mózgu, druga zaś jest aktywna i obudzona, żeby pilnować, czy nie ma niebezpieczeństwa, jak również u waleni, by zwierzę mogło pływać, wychodzić na powierzchnię wody i oddychać oraz utrzymywać ciepłotę ciała. Strony zamieniają się rolami, tak że w końcu cały mózg otrzymuje niezbędny odpoczynek. (To pokazuje, jak ważny jest sen, chociaż nadal nie wiemy, dlaczego.) Melatonina jest hormonem syntetyzowanym przez szyszynkę, która pomaga zwierzęciu w regulowaniu rytmów dobowych. Autorzy odkryli, że cztery geny związane z syntezą melatoniny  (AANAT, MTNR1A, MTNR1B, and ASMT) były nieczynne u walenie, ale aktywne u ich krewnych.  


Autorzy zgadują, że utrata syntezy melatoniny „pomaga rozłączyć wzory sen/czuwanie od czasu dnia”, jako że walenie śpią połową mózgu zarówno w ciągu dnia, jak nocy. Ponadto, ponieważ synteza melatoniny hamuje regulację temperatury ciała, jej nieobecność może pomagać waleniom zachować wysoką temperaturę ciała w zimnym środowisku.

Są jeszcze inne szlaki, gdzie walenie mają nieczynne geny, włącznie z genami związanymi z transportowaniem aminokwasów do nerek i genami ulegającymi ekspresji w płucach, co może ułatwiać nieszkodliwe kurczenie się płuc, jakie zachodzi u waleni. Można przeczytać o tym w artykule; powody ich utraty są przekonujące, ale oparte na przypuszczeniach.


Wreszcie – autorzy przyjrzeli się dwóm innym grupom ssaków wodnych, których przodkowie niezależnie zeszli do morza: manatowatym (brzegowce, spokrewnione ze słoniami i góralkowcami) oraz płetwonogim, takim jak foki i lwy morskie (pochodzące od lądowych drapieżników). Chcieli zobaczyć, czy zachodziła niezależna, „konwergentna” utrata podobnych genów między tymi grupami a waleniami. Znaleźli dwa geny, włącznie z  AANAT, które były wyłączone u manatowatych i płetwonogich, ale nie u ich lądowych krewnych.  


Co to wszystko znaczy? 
Jak powiedziałem powyżej, ten artykuł podaje dalsze dowody na ewolucję w postaci martwych genów; genów niepotrzebnych w pewnych grupach zwierząt, ale potrzebnych i ”żywych” u ich lądowych krewnych i przypuszczalnie u ich przodków. To są dalsze dowody na ewolucję, a szczególnie na wspólne pochodzenie, chociaż dowody (także w postaci martwych genów) są obecnie już niezbyt potrzebne.


Co ważniejsze jednak, ta praca mówi nam, jakie geny mogły być bezużyteczne – a więc wyłączone – u przodków wszystkich waleni: geny, które byłyby przeszkodą w pełnym zaadaptowaniu się do morskiego trybu życia. No cóż, nie wiemy z pewnością, czy wspomniane powyżej geny zostały wyłączone z powodu nowego sposobu życia, ale autorzy dostarczają sugestywnej i pożytecznej listy do dalszych badań.  


Ale jaki mechanizm doprowadził do wyłączenia genów? Autorzy zakładają mutację, po której nastąpiły pokolenia „neutralnej” postaci genu, z wyłączoną postacią zafiksowaną u waleni przez dryf genetyczny:

Wiele z tej utraty genów było prawdopodobnie neutralne i ich utrata zdarzyła się z powodu rozluźnionej selekcji na zachowanie ich funkcji.  

No cóż, to może być prawdą, ale taka fiksacja wyłączonych genów zabiera bardzo dużo czasu, a jeśli są neutralne, to prawdopodobnie przez bardzo długi czas występują zarówno wyłączone, jak i czynne geny, szczególnie jeśli populacja jest duża. Dlaczego więc wyłączone geny zawsze są „zafiksowane” u walenia zamiast współistnieć z ich czynnymi postaciami?


Biorąc pod uwagę to, że autorzy spekulują, iż utrata funkcji genu mogła być adaptacyjna u waleni, wydaje się bardziej prawdopodobne, że dobór naturalny doprowadził do fiksacji wyłączonych genów, ponieważ były adaptacyjnie lepsze od czynnych genów (patrz powyżej, dlaczego). Jest to wyzwanie dla przyszłych prac – ustalenie przez analizę sekwencji DNA, czy wyłączone geny zostały zafiksowane przez pozytywny dobór czy przez losowy dryf genetyczny z powodu „rozluźnionej selekcji” (tj. żadnego doboru nieczynnych kontra czynnych genów).   

____________________

Huelsmann, M., N. Hecker, M. S. Springer, J. Gatesy, V. Sharma, and M. Hiller. 2019. Genes lost during the transition from land to water in cetaceans highlight genomic changes associated with aquatic adaptations. Science Advances 5:eaaw6671.


How the whale lost its genes

Why Evolution Is True, 27 września 2019

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Jerry A. Coyne

Emerytowany profesor na wydziale ekologii i ewolucji University of Chicago, jego książka "Why Evolution is True" (Polskie wydanie: "Ewolucja jest faktem", Prószyński i Ska, 2009r.) została przełożona na kilkanaście języków, a przez Richarda Dawkinsa jest oceniana jako najlepsza książka o ewolucji.  Jerry Coyne jest jednym z najlepszych na świecie specjalistów od specjacji, rozdzielania się gatunków. Jest również jednym ze znanych "nowych ateistów" i autorem książki "Faith vs Fakt". Jest wielkim miłośnikiem kotów i osobistym przyjacielem redaktor naczelnej.
 

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1032 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Odwołajcie antyszczepionkową konferencję w Tel Awiwie   Blum   2019-11-15
Ewolucja dwunożności   Novella   2019-11-14
Granice „przeskoczenia” progu opłacalności   Lomborg   2019-11-13
Dlaczego nie żyjemy w epoce post-prawdy   Pinker   2019-11-11
Śledząc pochodzenie człowieka   Novella   2019-11-09
Skamieniałe trylobity idące gęsiego. Ale dlaczego to zrobiły?   Coyne   2019-11-06
Saga o złotym ryżu   Novella   2019-11-04
Kolejne badanie rolnictwa organicznego   Novella   2019-11-02
Fabrizio Benedetti pyta: “Czy badania placebo wzmacniają pseudonaukę?”     2019-11-01
Nathaniel Comfort raz jeszcze: nauka nie czyni postępów (czy może robi to?)   Coyne   2019-10-31
Pochwała jednoznaczności   Witkowski   2019-10-29
Stare i nowe  troski o bezpieczeństwo żywnościowe   Ongu   2019-10-28
Powrót Adama i Ewy jako rzeczywistych ludzi, jak proponuje kolejna pseudonaukowa teoria   Coyne   2019-10-25
Pradawne przechowywanie żywności   Novella   2019-10-24
Artykuł w naukowym piśmie ”Nature” dyskredytuje naukę i „scjentyzm”, kwestionuje wartości Oświecenia   Coyne   2019-10-22
Błogosławieni ci, którzy wycofują   Jacoby   2019-10-19
Pro-life czyli czarodziej z Krotoszyna   Koraszewski   2019-10-18
Biologia rozwoju ujawnia ewolucyjną historię   Novella   2019-10-15
Niebezpieczne życie antropologa   Blackwell   2019-10-12
Swędzikami jesień się zaczyna   Łopatniuk   2019-10-11
Jak wieloryb stracił swoje geny   Coyne   2019-10-10
Używanie sztucznej inteligencji do diagnozy   Novella   2019-10-08
Niespodzianka! Koty są tak samo przywiązane do swojego personelu jak psy i niemowlęta   Coyne   2019-10-05
Oburzenie, stronniczość i niestabilność prawdy   Novella   2019-10-04
O zmianie klimatu: ludzkość nie jest „nikczemna”   Lomborg   2019-10-03
Postmodernizm wyjaśniony i krytykowany   Coyne   2019-09-30
Uzdrawianie kryształami   Novella   2019-09-26
Kolejna rewolucja w rolnictwie   Novella   2019-09-24
Opory przeciwko szczelinowaniu są oparte na ideologii, a nie na nauce   Jacoby   2019-09-23
St Paul Island część 5   Lyon   2019-09-21
Co to jest czerwona rtęć?   Novella   2019-09-20
Jaka sztuka siedzi w naszych genach i czy to aby nie kicz?   Koraszewski   2019-09-19
Fałszywe wspomnienia i Fake News   Novella   2019-09-18
Kolejna próba odrzucenia teorii Darwina   Coyne   2019-09-17
Choroba zielonych mięśni   Łopatniuk   2019-09-14
”Sygnalizowanie cnoty” może nas irytować. Cywilizacja byłaby jednak bez niego niemożliwa    Miller   2019-09-13
Foka Weddela wygryza w lodzie otwory do oddychania   Coyne   2019-09-12
DNA i Loch Ness   Novella   2019-09-11
Nowa i ważna czaszka hominina z Etiopii   Coyne   2019-09-10
St Paul Island, Część 4   Lyon   2019-09-06
Biały jak śnieg, żółciutki jak kaczuszka   Łopatniuk   2019-09-04
Pingwiny geje? Nie tak szybko   Coyne   2019-09-03
Czego może nas nauczyć była zwolenniczka antyszczepionkowców, Kelley Watson-Snyder     2019-08-30
Bezzbożowa karma dla psa   Novella   2019-08-29
Odrażające życie płciowe pingwinów białookich   Coyne   2019-08-28
Badanie akupunktury jako terapii na dławicę piersiową   Novella   2019-08-23
Pradawna gigantyczna papuga z Nowej Zelandii: metr wysokości i waga 7 kilogramów!   Coyne   2019-08-22
Alaska — nurniczki i obopólny dobór płciowy   Lyon   2019-08-20
Zła nauka promuje organiczne jabłka   Novella   2019-08-19
Gąsienica zmienia kolor, żeby dopasować się do podłoża nie używając oczu: potrafi widzieć skórą!   Coyne   2019-08-16
Pseudonaukowa histeria to nie jest dobra odpowiedź na klimatyczne wyzwania   Lomborg   2019-08-14
GMO i model deficytu wiedzy   Novella   2019-08-12
Po raz pierwszy użyto edytowania genów CRISPR do leczenia zaburzenia genetycznego – anemii sierpowatej   Coyne   2019-08-08
Maskonury z wyspy St. Paul na Alasce   Lyon   2019-08-07
Zbieg okoliczności czy prawo wielkich liczb?   Novella   2019-08-06
I pijcie łzy moje, czyste rzęsiste   Łopatniuk   2019-08-03
Kształtowanie opinii o nauce i medycynie   Novella   2019-08-02
Nowe badanie dotyczące zwrotu zgubionych portfeli: ludzie na świecie są uczciwsi niż myślisz, ale czytelnik wyliczył, że uczciwość jest większa w mniej religijnych krajach   Coyne   2019-08-01
Praktykowanie medycyny bez uprawnień nie jest wolnością słowa   Novella   2019-07-31
Radujcie się, Ziemia staje się zieleńsza   Ridley   2019-07-30
Spiski wokół ptaków   Novella   2019-07-29
Matt Meselson opisuje swój najsłynniejszy eksperyment (z Frankiem Stahlem)   Coyne   2019-07-26
Niemający rozeznania filozof twierdzi, że gatunki nie istnieją   Coyne   2019-07-23
Więcej złych wiadomości dla dilerów witamin   Novella   2019-07-22
Starożytny ptak z nadzwyczaj długim palcem   Coyne   2019-07-19
YouTube i szarlataneria leczenia raka dietą   Novella   2019-07-18
“Współczesny” Homo sapiens mógł być w Eurazji aż 210 tysięcy lat temu   Coyne   2019-07-17
Hodowanie mini-mózgów z komórek macierzystych   Novella   2019-07-15
Szczepionka HPV działa. Koniec kropka     2019-07-13
Efekt przechodnia   Novella   2019-07-11
Prątkiem w raka, czyli co ma gruźlica do raka pęcherza   Łopatniuk   2019-07-06
Opowieści o nauce zastępują fikcję w Teatrze Narodowym Ugandy   Ongu   2019-07-05
Pleśń w przestrzeni kosmicznej   Novella   2019-07-03
Pterozaury: Czy umiały latać od razu po wykluciu się?   Coyne   2019-07-02
Ludziom rosną rogi? – Złe informowanie o nauce   Novella   2019-07-01
Przemysł ”wellness”   Novella   2019-06-28
Nazywanie zmiany klimatu ”katastrofalną” utrudnia znalezienie realnych odpowiedzi   Lomborg   2019-06-26
Olbrzymie straszyki mają zostać ponownie wprowadzone na wyspę Lord Howe   Coyne   2019-06-25
Amonit (i masa innych stworzeń) znaleziona w birmańskim bursztynie   Coyne   2019-06-21
Ślubowanie o zniesieniu grzechu   Ridley   2019-06-20
Nowe informacje o dzieciach CRISPR   Novella   2019-06-17
Słonie mają fantastyczny węch (lepszy niż psy): są jedynymi zwierzętami, które potrafią rozróżnić inne ilości pokarmu tylko po zapachu   Coyne   2019-06-14
Indyjscy farmerzy wysiali ziarna GMO w proteście obywatelskiego nieposłuszeństwa     2019-06-13
Chcąc zadowolić antyaborcjonistów administracja Trumpa tnie finansowanie badań medycznych przy użyciu tkanki płodowej   Coyne   2019-06-11
Triumf Mao: Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie akceptuje szarlatanerię tradycyjnej chińskiej medycyny     2019-06-04
Ale jak to bezbarwnikowy?   Łopatniuk   2019-06-01
Na zdrowie: izraelscy naukowcy warzą piwo na ”wskrzeszonych” drożdżach sprzed 5000 lat     2019-05-31
Skąd wiemy to, co wiemy?   Novella   2019-05-28
Samice bonobo (ale nie samice szympansów) pomagają swoim synom w zdobywaniu partnerek   Coyne   2019-05-25
Dlaczego ludzie sprzeciwiają się technologiom, które zmniejszają szkody?   Ridley   2019-05-24
Nowa praca o nielotnych chruścielach rażąco przesadzona i wypaczona w popularnych mediach   Coyne   2019-05-22
Trenowanie sztucznej inteligencji, żeby widziała jak człowiek   Novella   2019-05-21
A polać wielką wodą…   Cipiur   2019-05-18
Wykrywanie kłamstw w mózgu   Novella   2019-05-17
Walka o zachowanie bioróżnorodności   Ridley   2019-05-15
Niezwykły przypadek mimikry: skaczący pająk naśladuje gąsienicę   Coyne   2019-05-14
Selektywnie stosowana koncepcja tabula rasa i ideologicznie motywowane nieporozumienia   Cory Clark   2019-05-09
Dlaczego szarlatani nie powinni nadzorować sami siebie     2019-05-08
Kiedy naukowcy nie tolerują odmiennego zdania   Weber   2019-05-07
Przegapione odkrycia w historii nauki   Ridley   2019-05-02

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk