Prawda

Niedziela, 14 sierpnia 2022 - 17:43

« Poprzedni Następny »


Co zabiło niedźwiadka?


Paulina Łopatniuk 2015-09-19

Młody niedźwiadek Knut w berlińskim ZOO (2007); CC BY-SA 2.0; Wikipedia
Młody niedźwiadek Knut w berlińskim ZOO (2007); CC BY-SA 2.0; Wikipedia

Patolodzy nieczęsto trafiają na medialne salony, a i choć patologom na klatce niekiedy zdarza się zbaczać w kierunku co bardziej aktualnych zagadnień czy wydarzeń z pogranicza medycyny i ideologii, zazwyczaj tematyka bloga jest nieco bardziej hmmm… powiedzmy – kameralna. Niekiedy jednak w mediach zdarza się zaistnieć sprawom klasycznie patologicznym. Do takich nietypowych sytuacji można chyba zaliczyć przypadek niedźwiadka Knuta z berlińskiego ZOO, prawdziwego niedźwiedziego celebryty.


 


Knut w styczniu 2011;CC BY-SA 3.0; Wikipedia
Knut w styczniu 2011;CC BY-SA 3.0; Wikipedia

Knut był niedźwiedziem polarnym i maskotką całego ogrodu zoologicznego odwiedzaną tłumnie przez turystów. Nic dziwnego, że gdy w marcu 2011 roku niespodziewanie w przebiegu napadu drgawkowego wpadł do swojego basenu i utonął, o sprawie było naprawdę głośno. Obecnie przez chwilę jest głośno ponownie (choć, oczywiście, chory zwierzak zawsze przegra z najświeższymi przepychankami politycznymi) ze względu na przyczynę zgonu postulowaną przez badaczy z Niemieckiego Centrum Chorób Neurodegeneracyjnych oraz Instytutu Badań nad Dzikimi Zwierzętami w Berlinie. Otóż pod koniec sierpnia czasopismo Scientific Reports opublikowało pracę opisującą chorobę Knuta jako zapalenie mózgu z obecnością przeciwciał przeciwko receptorom NMDA (tak, wiem, brzmi cokolwiek skomplikowanie, ale może uda nam się coś z tym zrobić). Cóż za okazja dla patologów :)


Mózg Knuta; badanie sekcyjne; CC BY 4.0; http://www.nature.com/articles/srep12805
Mózg Knuta; badanie sekcyjne; CC BY 4.0; http://www.nature.com/articles/srep12805

Przytoczone za Scientific Reports zapalenie mózgu jest chorobą rzadką nawet u ludzi, nie zdarzyło się też dotąd, by zdiagnozowano je u innych aniżeli człowiek zwierząt, co czyni przypadek Knuta szczególnie interesującym i cennym. Przejdźmy jednak do natury samego schorzenia.


Zapalenia mózgu mogą przebiegać według różnych mechanizmów, że tak zacznę truizmem. Część przypadków jest dość intuicyjnie zrozumiała – to przede wszystkim przypadki infekcyjne – czy to wirusowe (na blogu pojawiły się już na przykład zapalenia mózgu związane z odrą), czy bakteryjne bądź grzybicze, czy nawet “glonowe”. Część jest nieco mniej oczywista i w tej chyba grupie należałoby umieścić zapalenia z kategorii autoimmunologicznych, w tym między innymi właśnie to, które najprawdopodobniej przyczyniło się do zgonu niedźwiedzia. Ten konkretny podtyp autoimmunologicznego zapalenia mózgu jest nowy nie tylko dla niedźwiedzi, także u ludzi wydziela się go od kilku zaledwie lat (pierwsze opracowanie pochodzi z 2007 roku) i pierwotnie opisano go jako zespół paranowotworowy towarzyszący łagodnym nowotworom jajnika. Zespoły paranowotworowe literatura medyczna definiuje jako – “grupę stanów klinicznych związanych z nowotworami, ale niebędących bezpośrednim następstwem miejscowego naciekania nowotworowego lub przerzutów”, czyli efekt np. wydzielanych przez komórki raka hormonów bądź reakcje immunologiczne związane z obecnością guza (temat skądinąd fascynujący i być może materiał na kolejny artykuł). Rychło pojawiły się coraz to liczniejsze doniesienia, z których jasno wynikało, że obok zapaleń towarzyszącym nowotworom, zapalenia mózgu tego typu mogą przydarzać się także samodzielnie (również zresztą u dzieci), a stąd już tylko krok dzielił badaczy od przyjrzenia się listom pacjentów neurologicznych, u których nie zdołano dotąd zidentyfikować szczegółowych przyczyn zmian zapalnych układu nerwowego i dojścia do wniosku, że być może wszystkich pacjentów z tej jakże dla diagnostów niesatysfakcjonującej grupy należałoby badać pod kątem obecności przeciwciał przeciwko receptorom NMDA.


No właśnie. Przeciwciała. Receptory. Doszliśmy właśnie do sedna problemu.


Neurony w hodowli komórkowej – jasnozielone kropki to miejsca, w których przeciwciała związały się z receptorami NMDA; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3707140/
Neurony w hodowli komórkowej – jasnozielone kropki to miejsca, w których przeciwciała związały się z receptorami NMDA; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3707140/

De facto już sama nazwa – zapalenie mózgu z obecnością przeciwciał przeciwko receptorom NMDA – chorobę definiuje, taka definicja zapewne jednak niewiele komuś mniej obeznanemu z tajnikami neurobiologii wyjaśni – spróbujmy trochę ją odczarować.


Zakończenie nerwowe z obrazem połączenia synaptycznego – widoczne pęcherzyki synaptyczne; wikipedia, domena publiczna
Zakończenie nerwowe z obrazem połączenia synaptycznego – widoczne pęcherzyki synaptyczne; wikipedia, domena publiczna

Zacznijmy od receptorów NMDA czyli NMDAR (receptorów N-metylo-D-asparaginowych, tak wiem – teraz brzmi jeszcze gorzej :) ), tych małych świecących kropeczek z powyższej fotografii. Pełnią one na powierzchni neuronów funkcję receptorów dla glutaminianu, czyli to z nimi właśnie (choć nie tylko z nimi) wiąże się ten główny pobudzający neuroprzekaźnik ośrodkowego układu nerwowego (szacuje się, że nawet około 50% neuronów OUN wykorzystuje glutaminian jako neuroprzekaźnik). Sam glutaminian wyprodukowany uprzednio w komórkach gleju po przetransportowaniu do zakończenia nerwowego czeka na odpowiedni moment w pęcherzykach synaptycznych. Uwolniony łączy się ze swoimi receptorami, aktywując dziesiątki procesów niezbędnych do poprawnego funkcjonowania mózgu. Znamy kilka typów receptorów dla glutaminianu, jednym z nich (nazwanym od substancji, która w warunkach eksperymentalnych wybiórczo się z nim wiąże) jest właśnie receptor NMDA. Sam receptor ma formę zbudowanego z czterech części  (dwóch par oznaczanych odpowiednio jako GluN1 lub NR1 i dwóch GluN2, czyli NR2) kanału pozwalającego po związaniu glutaminianu (przy “współudziale” glicyny bądź D-seryny) na przepływ do wnętrza komórki jonów wapnia, co z kolei przyczynia się do zmian aktywności rozlicznych od wapnia zależnych enzymów, a przez to do odpowiedniej modyfikacji “działania” komórki.


W warunkach fizjologicznych pobudzenie receptorów NMDA pełni kluczową rolę między innymi w procesach neuroplastyczności i uczenia się (choć są one powszechnie obecne w mózgowiu, szczególnie liczne są w hipokampie i jądrze migdałowatym), stąd też pomysły wykorzystania modulacji NMDAR w terapii choroby Alzheimera (być może słyszeliście kiedyś o memantynie), jednocześnie intensywnie bada się ich rolę w zaburzeniach afektywnych, a nawet w schizofrenii. No ale nie odbiegajmy już od samego związanego z naszymi receptorami zapalenia mózgu.


Przeciwciała (różowe igreki) nie pozwalają glutaminianowi związać się ze swoim receptorem, tak iż pozostaje on zamknięty; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3707140/
Przeciwciała (różowe igreki) nie pozwalają glutaminianowi związać się ze swoim receptorem, tak iż pozostaje on zamknięty; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3707140/

Otóż w tym konkretnym schorzeniu obserwuje się – tak we krwi, jak i w płynie mózgowo-rdzeniowym – przeciwciała przeciwko podjednostce NR1 receptora. Przeciwciała te wiążą się z receptorami i… hmmm… to, co dzieje się później nadal nie jest w pełni jasne. Część autorów sugerowała, że mechanizm jest prosty, jak na sąsiednim obrazku. Przeciwciała blokują miejsce, w którym powinien wiązać się z receptorem glutaminian, w związku z czym receptor nie zostaje aktywowany, kanał nie otwiera się, wapń nie przepływa, komórka nie ulega pobudzeniu – zupełnie jak w przypadku farmakologicznej blokady receptorów. Logiczne, prawda? Niby tak. To jedna z możliwych ścieżek. Drugą opcję opisali na podstawie badań na gryzoniach autorzy pracy opublikowanej w zeszłym roku w Annals of Neurology, potwierdzając zresztą pojawiające się już kilka lat wcześniej doniesienia. Według ich obserwacji u podstawy problemu tkwi nie tyle blokowanie receptorów przez przeciwciała, ile wywołana związaniem przeciwciała internalizacja. Tak, wiem, kolejne słowo mało przyjazne czytelnikowi, ale akurat to stosunkowo łatwe do rozszyfrowania – chodzi o to, że pod wpływem przeciwciał receptory “znikają” z powierzchni komórki, chowając się do jej wnętrza (tak, tak właśnie – komórka z mikroskopijnym Blurp! i Mlask! wciąga zawinięte w błonowe pęcherzyki receptory do środka), przez co pomimo obecności glutaminianu komórka nie ulega pobudzeniu, bo receptorów jest zbyt mało (internalizacja NMDAR to zresztą zjawisko wcale nie tylko patologiczne, obserwowane także podczas zupełnie fizjologicznych procesów rozwojowych układu nerwowego). Ta druga koncepcja wydaje się mieć dużo silniejsze podstawy, choć nie można wykluczyć współdziałania obu mechanizmów – pamiętajcie, że mówimy o chorobie relatywnie nowej i wiele jeszcze badań przed nami.


Obraz mikroskopowy potworniaka jajnika – po lewej nabłonek oddechowy, po prawej tkanka nerwowa; Dr Mihai Danciu, http://www.pathologyatlas.ro
Obraz mikroskopowy potworniaka jajnika – po lewej nabłonek oddechowy, po prawej tkanka nerwowa; Dr Mihai Danciu, http://www.pathologyatlas.ro

W pierwszych opisanych seriach przypadków – tych u kobiet z łagodnymi nowotworami jajnika – pochodzenie przeciwciał właściwie nie jest zagadką, nie o byle jakie bowiem zmiany chodzi, nie o włókniaki czy gruczolaki, a o potworniaki (owszem, powstanie kiedyś osobna notka o potworniakach). Zmiany o tyle charakterystyczne, że będące de facto konglomeratami tkanek najróżniejszej natury – w potworniaku można znaleźć tak elementy skórne, jak i kostne, można napotkać utkanie tarczycy, jak i chrząstki, można też wreszcie, i wcale nie jest to zjawisko bardzo rzadkie, natknąć się na elementy tkanki nerwowej. Tak, właśnie, fragmenty mózgu w jajniku. Jeśli tkanka nerwowa obecna w potworniaku wywoła reakcję immunologiczną, powstałe przeciwciała mogą atakować także nienowotworowe tkanki “gospodyni”. Więcej wątpliwości dotyczy pacjentów, u których wykryto nowotwory innego typu bądź nowotworów nie wykryto wcale (jak u naszego niedźwiedzia), a ci ostatni stanowią nawet do 40% przypadków zapalenia mózgu z obecnością przeciwciał przeciwko NMDAR – tu nie mamy jeszcze jednoznacznych satysfakcjonujących wyjaśnień, choć pojawiają się sugestie autoimmunizującego wpływu wcześniejszych bądź towarzyszących infekcji chociażby.


Obraz mikroskopowy mózgu Knuta; widoczny naciek zapalny (ciemniejsze fioletowe kropki) i niezmienione komórki nerwowe – ciemniejsze różowe plamy na powiększeniu po prawej; CC BY 4.0; http://www.nature.com/articles/srep12805
Obraz mikroskopowy mózgu Knuta; widoczny naciek zapalny (ciemniejsze fioletowe kropki) i niezmienione komórki nerwowe – ciemniejsze różowe plamy na powiększeniu po prawej; CC BY 4.0; http://www.nature.com/articles/srep12805

Mimo iż nie potrafimy jeszcze w pełni opisać patomechanizmów choroby, wiemy, że taka występuje i że jest dużo częstsza niż to się pierwotnie wydawało (osiągając “zawrotną” częstość rzędu nawet 4% zapaleń mózgu). Wiemy też jakiego mniej więcej obrazu mikroskopowego się w mózgowiu dotkniętym procesem chorobowym spodziewać, choć nie jest on podstawą diagnozy. I wiemy jak zweryfikować podejrzenia – wykrycie przeciwciał teraz, gdy już wiemy, że mogą takowe występować to naprawdę prosta sprawa, a wynik to rzecz prosta, de facto o charakterze zero-jedynkowym, pozostawiająca doprawdy niewiele miejsca na wątpliwości. Albo przeciwciała są, albo ich nie ma.


Susannah Cahalan, zdiagnozowana jako 217. przypadek naszego zapalenia mózgu opisała swoją historię w dość głośnej powieści (nie, nie czytałam, ale recenzje były pozytywne)
Susannah Cahalan, zdiagnozowana jako 217. przypadek naszego zapalenia mózgu opisała swoją historię w dość głośnej powieści (nie, nie czytałam, ale recenzje były pozytywne)

Klinika schorzenia także jest nam znana (z wstępnym okresem grypopodobnym, później narastającymi zaburzeniami neuropsychiatrycznymi obejmującymi m.in. pobudzenie, zaburzenia nastroju, omamy, napady drgawkowe, by w końcu przejść do pogłębiających się powikłań neurologicznych m.in. o charakterze ruchowym, jak mimowolne ruchy kończyn na przykład), zatem jest szansa na jej wcześniejsze wykrycie i leczenie. Tak, bingo, to właśnie szczególnie cenna wiadomość. Zapalenie mózgu z obecnością przeciwciał przeciwko receptorom NMDA możemy leczyć i nie chodzi tylko o pacjentów nowotworowych, u których rzeczywiście podstawowym elementem postępowania jest usunięcie guza. Okazuje się, że możliwie szybkie wdrożenie immunoterapii daje bardzo dobre efekty, ze znaczącą poprawą u nawet ponad 80% pacjentów. A że obraz choroby bywa dramatyczny i niestety niekiedy łatwy do pomylenia z najrozmaitszymi innymi zaburzeniami, by wspomnieć chociażby o przypadkach branych początkowo za zaburzenia natury czysto psychiatrycznej, warto pamiętać, że mamy do czynienia z chorobą uleczalną. A przypadek niedźwiedzia Knuta może dać nam szansę lepszego diagnozowania podobnych schorzeń – i być może również ich leczenia – także u zwierząt.


(Przypominam tylko, że patologów możecie śledzić też na fejsbuku)


Literatura:

Anti-NMDA Receptor Encephalitis in the Polar Bear (Ursus maritimus) Knut. H Prüss, J Leubner,  NK Wenke, GÁ Czirják, CA Szentiks, AD Greenwood; Scientific Reports 2015;5:12805

Paraneoplastic anti–N-methyl-D-aspartate receptor encephalitis associated with ovarian teratoma. J Dalmau, E Tüzün, HY Wu, J Masjuan, JE Rossi, A Voloschin, JM Baehring, H Shimazaki, R Koide, D King, W Mason, LH Sansing, MA Dichter, MR Rosenfeld, DR Lynch; Annals of Neurology 2007;6(1):25-36

Anti-NMDA-receptor encephalitis: case series and analysis of the effects of antibodies. J Dalmau, AJ Gleichman, EG Hughes, JE Rossi, X Peng, M Lai, SK Dessain, MR Rosenfeld , R Balice-Gordon, DR Lynch; Lancet Neurology 2008;7(12):1091-8

N-methyl-d-aspartate antibody encephalitis: temporal progression of clinical and paraclinical observations in a predominantly non-paraneoplastic disorder of both sexes. SR Irani, K Bera, P Waters, L Zuliani, S Maxwell, MS Zandi, MA Friese, I Galea, DM Kullmann, D Beeson, B Lang, CG Bien, A Vincent; Brain 2010;133(6):1655-67

Koncepcja glutaminergiczna chorób afektywnych. A Permoda-Osip, J Rybakowski; Psychiatria Polska 2011;6:875–888

NMDA Receptor Activity in Neuropsychiatric Disorders. SE Lakhan, M Caro, N Hadzimichalis; Frontiers in Psychiatry 2013;4:52

Molecular Pathogenesis of Anti-NMDAR Encephalitis. H Ding, Z Jian, CM Stary, W Yi, X Xiong; BioMed Research International 2015;2015:643409

Young girl with psychosis, cognitive failure and seizures. IÖ Slettedal, HM Dahl, I Sandvig, J Dalmau, P Strømme; Tidsskrift for Den Norske Legeforening 2012;132(18):2073-6

Anti-NMDA-receptor encephalitis: a severe, multistage, treatable disorder presenting with psychosis. KP Wandinger, S Saschenbrecker, W Stoecker, JDalmau; Journal of Neuroimmunology 2011;231(1-2):86-91

Acute mechanisms underlying antibody effects in anti–N-methyl-D-aspartate receptor encephalitis. EH Moscato, X Peng, A Jain, TD Parsons, J Dalmau, RJ Balice-Gordon, Annals of Neurology 2014;76(1):108-19

Cellular and synaptic mechanisms of anti-NMDA receptor encephalitis. EG Hughes, X Peng, AJ Gleichman, M Lai, L Zhou, R Tsou, TD Parsons, DR Lynch, J Dalmau, Rita Balice-Gordon; The Journal of Neuroscience 2010;30(17):5866-75

Anti-NMDA Receptor Encephalitis in Psychiatry. MS Kayser, J Dalmau; Current Psychiatry Reviews 2011;7(3):189–193

Anti-NMDA-receptor encephalitis: a cause of psychiatric, seizure, and movement disorders in young adults. A Vincent, CG Bien; Lancet Neurology 2008;7(12):1074–1075

Clinical experience and laboratory investigations in patients with anti-NMDAR encephalitis. J Dalmau, E Lancaster, E Martinez-Hernandez, MR Rosenfeld, R Balice-Gordon; Lancet Neurology 2011;10(1):63–74

Treatment and prognostic factors for long-term outcome in patients with anti-NMDA receptor encephalitis: an observational cohort study. MJ Titulaer, L McCracken, I Gabilondo, T Armangué, C Glaser, T Iizuka, LS Honig, SM Benseler, I Kawachi, E Martinez-Hernandez, E Aguilar, N Gresa-Arribas, N Ryan-Florance, A Torrents, A Saiz, MR Rosenfeld, R Balice-Gordon, F Graus, J Dalmau; Lancet Neurology 2013;12(2):157-65

 



Paulina Łopatniuk

Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce. (Wszystkie publikowane tu teksty Pauliny Łopatniuk ukazują się najpierw na jej blogu.)

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1327 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Nie karm mózgu śmieciowym jedzeniem   Bhogal   2022-08-10
Kot Mehitabel pisze w “Science”   Coyne   2022-08-09
Nauka o wolności: rozmowa z Anną Kryłow   i Anna Kryłow   2022-08-06
Pierwsze dowody kopalne na opiekę nad lęgiem i niezwykły przypadek asymetrii kierunkowej   Coyne   2022-08-05
Badania dowodzą, że fakty nie mają znaczenia: jak propaganda wykorzystuje i normalizuje antysemityzm     2022-08-03
Horyzontalny transfer genów u owadów: jest rozpowszechniony, ale co to znaczy?   Coyne   2022-08-02
Dokonane w Afryce badanie genomu fasolnika egipskiego oznacza krok naprzód w dywersyfikacji światowego zaopatrzenia w żywność   Karavolias   2022-08-01
Grupy anty-GMO przegrywają sprawę sądową w Nigerii    i Nkechi Isaak   2022-07-30
Raz jeszcze: czy rasy są tylko społecznym konstruktem bez naukowego lub biologicznego znaczenia?   Coyne   2022-07-28
„New Yorker” pisze o hoacynie, sugeruje, że koncepcja Darwina drzew ewolucyjnych może być urojeniem   Coyne   2022-07-25
Nazistowscy lekarze i dzisiejsi antysemici: redefinicja etyki, żeby usprawiedliwić prześladowania Żydów     2022-07-18
Carl Sagan i wolność wątpienia   Jacoby   2022-07-18
Jak Darwin spowodował globalne ocieplenie swoją teorią doboru płciowego   Coyne   2022-07-16
Dieta mieszana misiów i innych   Júnior   2022-07-14
Londyńskie Natural History Museum popełnia błąd naturalistyczny - wielokrotnie   Coyne   2022-07-11
Nigeria gotowa na spełnienie oczekiwań rolników     2022-07-08
Szczepionki przeciwko grypie związane ze zmniejszonym ryzykiem choroby Alzheimera   Novella   2022-07-07
Nowoczesność Darwina: w O powstawaniu jest antycypacja neutralnej teorii i przerywanej równowagi   Coyne   2022-07-06
Pinker: “Wojna o ewolucję jest także wojną kulturową”   Coyne   2022-07-05
Raz jeszcze: błędny artykuł o tym, dlaczego teoria ewolucji jest przestarzała   Coyne   2022-07-04
Niech Moc będzie z pszczołą   Júnior   2022-06-28
Dramatyczny wzrost cen paliw kopalnych jest bolesny, ale daje niewielkie korzyści w walce z globalnym ociepleniem   Lomborg   2022-06-25
Efekt grupy – paskudny błąd poznawczy   Novella   2022-06-22
Nasiona z edytowanymi genomami będą miały przystępną cenę   Maina   2022-06-15
„Zapylisz mnie!”: nachalni bohaterowie świata roślin   Júnior   2022-06-11
Agroekologia zmienia biednych farmerów w biedniejszych   Muhumuza   2022-06-09
Kartofel z Matką Boską w jednej klapie i Karolem Marksem w drugiej   Koraszewski   2022-06-06
Jak nasze wspomnienia są powiązane   Novella   2022-06-04
Wielka Brytania dąży do zezwolenia na edytowanie genów   Novella   2022-06-02
„Grubogłowi przedsiębiorcy pogrzebowi w noc żywych trupów”   Júnior   2022-05-31
Coraz mniejsza część głównych plonów roślin jadalnych na świecie idzie na wyżywienie głodnych, a coraz więcej wykorzystuje się do celów niespożywczych     2022-05-28
Naukowiec z Ghany: “Afryka potrzebuje GMO bardziej niż reszta świata”   Gakpo   2022-05-26
GMO i edytowanie genów: jaka jest różnica?   Karavolias   2022-05-23
Toksyczny nektar, czyli ostrożnie z tureckim miodem   Júnior   2022-05-20
Kolejna nieudana i podyktowana ideologią próba wykazania, że płeć u ludzi nie jest binarna   Coyne   2022-05-18
Brian Charlesworth o błędach nowego artykułu rzekomo pokazującego, że fundamentalne założenie ewolucji neodarwinowskiej jest błędne   Coyne   2022-05-16
Trutnie i inni fruwający panowie   Junior   2022-05-13
Wygnanie z uniwersyteckiego świata – dwa lata później   Winegard   2022-05-10
Życie kwitnące po śmierci   Junior   2022-05-05
Organiczne środki owadobójcze są szkodliwe dla pożytecznych owadów     2022-04-30
Oxitec rozszerza próby z komarami GMO, by zredukować szerzenie się malarii   Conrow   2022-04-28
Słowa w wosku zapisane   Tonhasca Junior   2022-04-26
Rodzice, szkoła, państwo: kultura niskich oczekiwań   Koraszewski   2022-04-25
Nowoczesne ulepszanie roślin uprawnych przyjmuje historyczne podejście   Karavolias   2022-04-20
Pierwsza spożywcza roślina GMO w Ghanie   Baffour-Awuah   2022-04-16
Indie zwalniają edytowanie genów z wymaganej dla GMO oceny bezpieczeństwa   Paranjape   2022-04-11
Metamorfozy    Júnior   2022-04-09
Rolnicy nie mogą uprawiać tego, na co ich nie stać   Ongu   2022-04-07
Rośliny zmodyfikowane: odkłamać opinię o GMO   Conrow   2022-04-07
Odmowa szczelinowania jest szaleństwem   Ridley   2022-04-02
Jak wirusy chorób układu oddechowego ewoluują, by stać się łagodniejsze   Ridley   2022-03-22
Czy globalne ocieplenie może być dla nas dobre?   Ridley   2022-03-03
Południowa Afryka powinna przemyśleć regulacje dotyczące genetycznie modyfikowanych roślin   i Priyen Pillay   2022-03-01
Dlaczego środowiskowcy stanowią większą przeszkodę dla skutecznej polityki klimatycznej niż negacjoniści?   Boudry   2022-02-21
O figach i osach   Júnior   2022-02-18
Pień liczący 40 tysięcy lat przekazany Maorysom zamiast nauce   Coyne   2022-02-14
Propaganda anty-GMO obraża drobnych farmerów w Afryce i w Azji   Gakpo   2022-02-08
Jak “tubylcza medycyna” różni się od medycyny   Coyne   2022-02-07
Biotechnologia podnosi plony wysokobiałkowego afrykańskiego pochrzynu   Wetaya   2022-02-04
Spadanie w przepaść   Turski   2022-01-27
Czy koniki morskie coś nam mówią o LGBT? Błąd naturalistyczny popełniony przez Sussex Wildlife Trust   Coyne   2022-01-25
Ojczyznę wolną (od GMO) zachowują pany   Koraszewski   2022-01-22
Namawianie roślin, żeby podjęły ryzyko   Karavolias   2022-01-20
Czy uczenie się metodą prób i błędów jest „nauką”?   Coyne   2022-01-14
Czy gaz i energia jądrowa są “zielone”   Novella   2022-01-12
Ptasia grypa w czasach ludzkiej zarazy   Collins   2022-01-11
Rasa jest kontinuum. Płeć jest cholernie binarna   Dawkins   2022-01-10
Komiczne krzyki o klimatycznej Apokalipsie –— 50 lat nieuzasadnionego siania paniki   Lomborg   2022-01-06
Gnidy, o których PIS ci nie powie   Koraszewski   2022-01-05
Niebezpieczeństwo upolitycznienia nauki   Krylov   2022-01-01
Specjalne przesłanie do muzułmanów na całym świecie   Pandavar   2021-12-28
Nowe badania pokazują, że kraje rozwijające się płacą wysoką cenę za ograniczanie upraw roślin GMO   Maina   2021-12-25
Jajo, które wywołało sensację   Koraszewski   2021-12-24
Pięć powodów zakończenia debaty o GMO   Evanea   2021-12-16
Richard Dawkins pisze do “przyjaciół nauki i rozumu” w Nowej Zelandii   Coyne   2021-12-14
 Syntetyczna biologia oferuje obietnicę rozwiązania globalnego problemu z plastikiem   Agaba   2021-12-13
Nigeria wzywa Afrykę, by szła w jej ślady w sprawie GM wspięgi wężowatej   Opoku Gakpo   2021-12-09
Małe nietoperze idą do przedszkola   Koraszewski   2021-12-06
Afrykańscy naukowcy wzywają do polityki poparcia biologii syntetycznej i innych innowacji   Agaba   2021-12-02
Uprawy GMO zredukowały zatrucia farmerów pestycydami   Maina   2021-11-27
Czy genetyka może pomóc wyeliminować nierówność?   Coyne   2021-11-26
Matematyka i prawdziwa historia katastrofy klimatycznej   Lomborg   2021-11-24
Nigeria daje zielone światło kukurydzy GMO   Conrow   2021-11-22
Ugandyjscy studenci nalegają na powszechne stosowanie biotechnologii i uchwalenie prawa o biobezpieczeństwie   Agaba   2021-11-17
Organiczny eksperyment Sri Lanki   Novella   2021-11-16
Ruanda skwapliwie przyjmuje biotechnologię poprzez ekspansję OFAB   Meeme   2021-11-12
Sprzeciw wobec anulowania Huxleya   Coyne   2021-11-05
Farmerka z Kenii zbiera obfity plon z bawełny GM   Meeme   2021-11-04
Czarni uczeni i nauka o rasizmie   Koraszewski   2021-11-03
Kłusownictwo narzuca na słonie dobór w kierunku ewolucji słoni bez ciosów   Coyne   2021-11-01
Marnujemy naszą wielką szansę na edytowanie genów   Ridely   2021-10-29
“Czarne tygrysy” w małym indyjskim rezerwacie sugerują losowy dryf genetyczny   Coyne   2021-10-26
Wytwarzanie białek w roślinach przez rolnictwo molekularne   Novella   2021-10-20
Strzelby, zarazki, maszyny to zdecydowanie antyrasistowska książka. Dlaczego lewica jej nie kocha?   Barnett   2021-10-13
Nigeryjscy farmerzy nie mogą się doczekać wystarczających ilości GM nasion wspięgi wężowatej   Gakpo   2021-10-12
Dobór płciowy versus dobór naturalny: na przykładzie chrząszczy   Coyne   2021-10-08
Edytowanie genów kluczem do ulepszenia podstawowych upraw w Afryce   Abugu   2021-10-01
Bakłażan GMO jest udokumentowaną wygraną ubogich farmerów   Conrow   2021-09-23
O Jezu, wskrzeszają mamuta!   Koraszewski   2021-09-17
Wszystkie antyizraelskie wiadomości zasługują na publikację   Bard   2021-09-04

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Nowy ateizm


Lomborg


„Choroba” przywrócona przez Putina


„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk