Prawda

Piątek, 1 marca 2024 - 04:17

« Poprzedni Następny »


Tylko się nie zakrztuś


Paulina Łopatniuk 2017-02-18


Nie ma co bagatelizować. Krztusiec nadal niestety niekiedy zabija (globalnie mówi się o niemal 300 tysiącach zgonów pediatrycznych rocznie). Zaliczamy go do grupy dziesięciu chorób zakaźnych najczęściej powodujących zgony niemowląt (do 12 miesiąca życia). I nie, nie tylko w tych rejonach świata, o których zazwyczaj nie myślimy, choć rzeczywiście większość doniesień przypada na kraje rozwijające się. Tyle że krztusiec zabijał też podczas słynnej epidemii w Kalifornii w roku 2014 i w Waszyngtonie w 2012, zabijał w Wielkiej Brytanii, w Finlandii i w Nowej Zelandii. Zabijał głównie dzieci, ale przecież nie tylko.

 

 

 

 


Podspojówkowe i podskórne wylewy krwi w przebiegu krztuśca; Thomas Schlenker ,Chief Medical Officer, Children’s Hospital of Wisconsin
Podspojówkowe i podskórne wylewy krwi w przebiegu krztuśca; Thomas Schlenker ,Chief Medical Officer, Children’s Hospital of Wisconsin

Kaszel nie brzmi jak szczególnie groźny objaw, prawda? OK, bywa uciążliwy, ale “No przecież każdy z nas kiedyś sobie trochę pokaszlał, już nie przesadzajcie!” Haha. To teraz wyobraźcie sobie kaszel, od którego pękają naczynia krwionośne spojówek i skóry twarzy. Kaszel tak silny, że może doprowadzić nie tylko do wymiotów, ale i do przepukliny czy spowodować wypadnięcie odbytnicy. Kaszel, jaki potrafi towarzyszyć krztuścowi.


Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/
Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/

Całkiem niedawno kolega, młody (jeszcze w trakcie specjalizacji) patolog dorabiający sobie po godzinach pracą z pacjentem wpadł na fejsbuczka z elektryzującą informacją, że podczas dyżuru w poradni przytrafiła mu się pacjentka z krztuścem. News był elektryzujący głównie dla nas, ludzi zajmujących się patomorfologią, znajomi z większym obyciem z kliniką w podobnych sytuacjach smutno kiwają głowami, deklarując że krztusiec niestety niczym aż tak rzadkim nie jest by się ekscytować. Rzadki czy nie (w ostatnich latach notowano w Polsce od dwóch do prawie pięciu tysięcy zachorowań rocznie), posłuchać charakterystycznego spazmatycznego krztuścowego kaszlu zeszło się ponoć całkiem spore grono i nic w tym dziwnego – to dość dramatyczne zjawisko wyróżniące się mocno na tle kaszlu w przebiegu innych schorzeń dróg oddechowych.


Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/
Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/


Pałeczka krztuśca i jej schematycznie przedstawione czynniki zjadliwości; CC BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4896922/
Pałeczka krztuśca i jej schematycznie przedstawione czynniki zjadliwości; CC BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4896922/


Wybarwione odpowiednimi przeciwciałami na czerwono pałeczki krztuśca na powierzchni nabłonka oddechowego; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/
Wybarwione odpowiednimi przeciwciałami na czerwono pałeczki krztuśca na powierzchni nabłonka oddechowego; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/


Krztuścowe toksyny i adhezyny, w tym postulowana przez niektórych autorów hipotetyczna “toksyna kaszlowa”; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24992986
Krztuścowe toksyny i adhezyny, w tym postulowana przez niektórych autorów hipotetyczna “toksyna kaszlowa”; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24992986


Wypełniona białymi krwinkami biegnąca ukosem tętniczka płucna – wycinek z płuca dziecka zmarłego w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/
Wypełniona białymi krwinkami biegnąca ukosem tętniczka płucna – wycinek z płuca dziecka zmarłego w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/

Sam krztusiec zwany niekiedy kokluszem jest wysoce zaraźliwą chorobą wywołaną przez pałeczki krztuśca, Bordetella pertussis. No ale to dla was zapewne nic nowego. Właściwe pytanie brzmi – co właściwie robią te pałeczki? W końcu mówimy o chorobie, która nadal – mimo postępów medycyny – zabija. Ha, jest to chwila – dużo rzadsza niźli wynikałoby z różnorakich internetowych porad zdrowotnych – w której pojawia się ukochane przez medycynę alternatywną słowo toksyna. Tak, toksyny bakteryjne wydają się tu być kluczowym zagadnieniem. Pałeczki krztuśca dysponują szeregiem związków ułatwiających im działanie. Dzięki adhezynom (FHA – hemaglutynina włókienkowa, czyli filamentous hæmagglutinin adhesin, fimbrie i pertaktyna – PRN) bez trudu przylegają do powierzchni urzęsionych komórek nabłonka oddechowego. Toksyna krztuścowa (PT – pertussis toxin), cyklaza adenylanowa (ACT – adenylate cyclase toxin) i system wydzielniczy typu III (TTSS – type III secretion system) również pomagają bakteriom w kolonizacji nabłonków, ale uczestniczą też w dalszych etapach ataku, w tym także na układ odpornościowy gospodarza (i w tym to częściowym paraliżowaniu sił układu odpornościowego zapewne tkwi w dużej mierze skuteczność tych drobnoustrojów). Toksyna krztuścowa pomaga wiązać lokalne makrofagi, komórki żerne, częściowo je przy pomocy FHA unieszkodliwiając, zaburza też funkcję krążących we krwi limfocytów. Zresztą powiedzieć “unieszkodliwiając” to za mało – podstępne mikroby potrafią dać się pożreć, ale miast wewnątrz makrofaga spokojnie sobie umrzeć i ulec strawieniu, są w stanie dzięki cyklazie adenylanowej wykorzystać swego niedoszłego oprawcę niczym konia trojańskiego, nie tylko przeżywając, ale wręcz namnażając się w jego wnętrzu. Uwalniana ze ściany komórkowej pałeczek cytotoksyna tchawicza (TCT – tracheal cytotoxin) wywodzi swą nazwę z zaobserwowanej pierwotnie w warunkach laboratoryjnych zdolności uszkadzania nabłonka oddechowego tchawicy – przyczynia się do zablokowania i utraty przez zaatakowane komórki rzęsek i niszczy połączenia międzykomórkowe, ostatecznie uniemożliwiając regenerację i namnażanie się zaatakowanego nabłonka, a w końcu doprowadzając do złuszczania się go z objętych naciekiem bakteryjnym powierzchni. Gdyby tego było mało, TCT jest toksyczne także dla mających bronić gospodarza białych krwinek. A to pech. Dalej Bordetella pertussis może wytwarzać także toksynę dermonekrotyczną wywołującą lokalnie stan zapalny, prowadzącą do zwężenia naczyń i miejscowej martwicy nabłonka oddechowego. I nie, to wcale nie wszystkie jeszcze przykłady broni, jaką dysponuje krztuścowy mikrob, ale nie chcę, byście zanudzili się tu na śmierć. Żeby było jeszcze weselej zresztą, część autorów sugeruje, że dotychczas opisane toksyny wcale nie wyczerpują repertuaru małego (do 0,8 µm) intruza i że w jego zbrojowni musi się kryć coś jeszcze, coś, co tłumaczyłoby dlaczego krztuścowy kaszel jest tak niezwykły.


W końcu nie ma co bagatelizować. Krztusiec nadal niestety niekiedy zabija (globalnie mówi się o niemal 300 tysiącach zgonów pediatrycznych rocznie). Zaliczamy go do grupy dziesięciu chorób zakaźnych najczęściej powodujących zgony niemowląt (do 12 miesiąca życia). I nie, nie tylko w tych rejonach świata, o których zazwyczaj nie myślimy, choć rzeczywiście większość doniesień przypada na kraje rozwijające się. Tyle że krztusiec zabijał też podczas słynnej epidemii w Kalifornii w roku 2014 i w Waszyngtonie w 2012, zabijał w Wielkiej Brytanii, w Finlandii i w Nowej Zelandii. Zabijał głównie dzieci, ale przecież nie tylko.


Płuca zmarłego z powodu krztuśca noworodka – zdrowe płuca nie są ani tak spoiste (powinny być raczej lekko gąbczaste), ani tak plamiście, nierównomiernie wybarwione; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/
Płuca zmarłego z powodu krztuśca noworodka – zdrowe płuca nie są ani tak spoiste (powinny być raczej lekko gąbczaste), ani tak plamiście, nierównomiernie wybarwione; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/

Przypadek, który mnie akurat przypomniał o krztuścu, dotyczył nie niemowlęcia nawet, a szesnastodniowego noworodka. Chłopiec trafił do szpitala w São Paulo z trwającymi od trzech dni objawami niewydolności oddechowej i bezgorączkowego kaszlu (częsty obraz kliniczny kokluszu – w tej chorobie to gorączka jest nie do końca typowym zjawiskiem).


Masy bakterii na powierzchni pozostałości nabłonka oddechowego; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/
Masy bakterii na powierzchni pozostałości nabłonka oddechowego; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/

Dziecko wcześniej zdrowe, urodzone o czasie siłami natury, karmione piersią. Niestety, mimo antybiotyków, mimo sztucznej wentylacji, mimo walki z niewydolnością krążeniowo-oddechową  chorego nie udało się uratować. Nierówna walka trwała tydzień. Siódmego dnia hospitalizacji chłopiec umarł. Charakterystyczny obraz kliniczny z napadowym kaszlem dodatkowo wsparły badania mikrobiologiczne, które potwierdziły, że, owszem, dziecko zabiły pałeczki Bordetella pertussis. Dodatkowy wgląd w ich destruktywną moc dało badanie pośmiertne. Towarzyszące krztuścowi nadciśnienie płucne prawdopodobnie przyczyniło się do tego, że w sercu dziecka nie zdążył się prawidłowo domknąć otwór owalny. W noworodkowych płucach masywne zmiany zapalne i martwicze całkowicie zatarły spodziewany obraz. Przestrzenie pęcherzykowe wypełnione płynem obrzękowym sąsiadowały z tymi wypełnionymi krwią i intensywnym naciekiem zapalnym. Martwicze zmiany w oskrzelikach wypełnionych resztkami nekrotycznego nabłonka, komórkami zapalnymi i masami włóknikowymi oraz masy bakterii na powierzchni resztek nabłonka oddechowego i w świetle pęcherzyków dopełniały krajobrazu zniszczenia. Jedna wielka katastrofa.


Krztuścowi mogą u dorosłych towarzyszyć różne objawy, tu w niewielkim polskim badaniu wraz z kaszlem dokuczały chorym wymioty, nietrzymanie moczu, omdlenia, zaburzenia rytmu serca, sinica itd.; http://link.springer.com/chapter/10.1007%2F5584_2016_167
Krztuścowi mogą u dorosłych towarzyszyć różne objawy, tu w niewielkim polskim badaniu wraz z kaszlem dokuczały chorym wymioty, nietrzymanie moczu, omdlenia, zaburzenia rytmu serca, sinica itd.; http://link.springer.com/chapter/10.1007%2F5584_2016_167

Na szczepienie przeciwko krztuścowi chłopiec nie zdążył się załapać, zdążył za to skontaktować się z samymi pałeczkami krztuśca. Wspominałam już, że to choroba piekielnie zaraźliwa? Po kontakcie z chorym zakażeniu ulegnie nawet 90% nieuodpornionych osób, a chorzy krążą pośród nas. Do wspomnianych 2-5 tysięcy przypadków rocznie trzeba doliczyć bliżej nieokreślonej wielkości zastępy przypadków niewykrytych, nierozpoznanych, nieleczonych. W końcu nie wszystkie przypadki będą przebiegać tak dramatycznie, zwłaszcza u osób w sile wieku. Długotrwały kaszel bez towarzyszącej gorączki? Tak, to może być krztusiec. Nie każdy się załapie na klasyczny “zanoszący się”, “piejący” (bo tak bywa opisywany) kaszel, taki z krztuszeniem się, wymiotami, połamanymi żebrami czy nietrzymaniem moczu (by nie mówić już o rzadszych tak niebezpiecznych jak zapalenie mózgu skutkach infekcji), ale podzielić się chorobą z niemowlęciem może także taki bezobjawowy czy prawie bezobjawowy wujek czy ciotka. Czy ojciec lub matka. Świadomość takiego niebezpieczeństwa właśnie przyczyniła się do rozwinięcia tak zwanych strategii kokonowych mających na celu zminimalizowanie prawdopodobieństwo natknięcia się dziecka na złowrogie pałeczki. Osoby mające mieć kontakt z małym dzieckiem powinny pomyśleć o szczepieniach przypominających, także ciężarne. Tak, dobrze słyszycie. To wiedza średnio w Polsce rozpowszechniona, jednak część szczepień ochronnych jest w ciąży, i owszem, zalecana i szczepienie przeciwko krztuścowi właśnie się na tej liście znajduje. Spokojnie, bez paniki. Wszystko wskazuje na to, że szczepienia te są zarówno bezpieczne, jak i skuteczne. Powtórzę za Medycyną Praktyczną:

Planując szczepienie dTpa u kobiety ciężarnej, warto pomyśleć o innych osobach, które będą miały bliski, bezpośredni kontakt z nowo narodzonym dzieckiem i w razie zachorowania na krztusiec będą stanowić potencjalne źródło zakażenia (ojciec, starsze rodzeństwo, dziadkowie). Szczepienie dTpa zaleca się także tym osobom, aby stworzyć wokół dziecka „kokon” ochronny.

Może budzić niejakie wątpliwości fakt, że w ogóle doszczepianie się jest potrzebne. Cóż jednak zrobić. W naszym arsenale szczepionkowym znajdują się szczepionki o długotrwałej skuteczności (by wymienić chociażby szczepionkę przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A czy przeciwko ospie wietrznej), nie wszystkie jednak mają tę zaletę. Obecnie preferowana bezkomórkowa szczepionka przeciwko krztuścowi nie jest skuteczna przez tak długi czas – to cena jej mniejszej reaktywności. Zapewnia, jasne, ochronę, ale ta słabnie z czasem, stąd też konieczność doszczepiania. Jednocześnie bakterie, krążąc w populacji, ewoluują, potencjalnie obniżając skuteczność szczepień.


Choroby zakaźne wiele zawdzięczają aktywist(k)om antyszczpionkowym i flirtującym z nimi politykom; rys. Uniwersytet im. wujka Guggla, http://uniguggle.blogspot.com/


No i wreszcie – last but not least – niemądra moda na unikanie szczepień ochronnych również sprzyja ryzyku pojawiania się zakażeń i rozwojowi epidemii (niezależnie od twierdzeń oburzonych takimi sugestiami antyszczepionkowców). Jasne, pracujemy nad skuteczniejszymi szczepionkami, do tego czasu jednak musi nam wystarczyć to, co mamy. W tej sytuacji tym groźniejsze wydają się być ruchy kwestionujące konieczność szczepień ochronnych i po części im właśnie dedykowany był dzisiejszy tekst – w końcu gdyby nieco złośliwie upersonifikować zagrażające nam mikroby, komuż miałyby być bardziej wdzięczne niż różnorakim aktywist(k)om, celebryt(k)om czy polity(cz)kom z tymi ruchami powiązanym lub sympatyzującym.


Tego typu “szczepionkowymi walentynkami” będą się dziś dzielić także i inne blogi naukowe, więc jeśli macie ochotę poczytać trochę o chorobach zakaźnych, warto odwiedzić Crazy Nauka, Neuropę, To tylko teoria, Uniwersytet im. wujka Guggla, nieZdrowy Biznes, Doktor MamęKłamstwa Jerzego Z., Węglowego Szowinistę, Fakty i Mity Genetyki, Uniwersytety dla nauki bądź ich strony fejsbukowe, bo znajdziecie tam jeśli nawet nie całe dłuższe teksty o chorobach zakaźnych czy szczepieniach, to przynajmniej obrazki tematyczne podobne powyższemu z krztuścem. Zawsze też w temacie szczepień ochronnych warto zajrzeć na blogi Sporothrix i Blog de Bart.

(Przypominam też, że patologów możecie śledzić też na fejsbuku– warto tam zaglądać, bo strona jest codziennie aktualizowana)

Literatura:

Histopathology of vaccine-preventable diseases. IH Solomon, DA Milner Jr; Histopathology 2017;70(1):109-122

Pertussis: the resurgence of a public health threat. JAGD Torre, GN Benevides, AMAGP de Melo, CR Ferreira; Autopsy & Case Reports 2015;5(2):9-16

Pertussis in young infants: a severe vaccine-preventable disease. MAP Sáfadi; Autopsy & Case Reports 2015;5(2):1-4

Immunity to the respiratory pathogen Bordetella pertussis. R Higgs, SC Higgins, PJ Ross, KHG Mills; Mucosal Immunology 2012;5(5):485-500

Pathogenesis and histopathology of pertussis: implications for immunization. JD Cherry, CD Paddock; Expert Review of Vaccines 2014;13(9):1115-1123

Pathology and Pathogenesis of Fatal Bordetella pertussis Infection in Infants. CD Paddock, GN Sanden, JD Cherry, AA Gal, C Langston, KM Tatti, K-H Wu, CS Goldsmith, PW Greer, JL Montague, MT Eliason, RC Holman, J Guarner, W-J Shieh, SR Zaki; Clinical Infectious Diseases 2008;47(3):328-338

Porcelain lung: calcification in severe Bordetella pertussis infection. A Ganeshalingham, BJ Anderson, J Zuccollo, D Davies-Payne, J Beca; Archives of Disease in Childhood 2016;101(5):421

Pertussis: Challenges Today and for the Future. JD Cherry; PLoS Pathogens. 2013;9(7):e1003418

Whooping Cough in an Adult. RK Rutledge, EC Keen; New England Journal of Medicine 2012;366:e39

Haemorrhage, hyponatraemia and more than just a hack. M Shah, H Kandil; BMJ Case Reports 2014;2014:bcr2014203562

Epidemic Pertussis in 2012 — The Resurgence of a Vaccine-Preventable Disease. JD Cherry; New England Journal of Medicine 2012;367:785-787

Bordetella pertussis: new concepts in pathogenesis and treatment. NH Carbonetti; Current Opinion in Infectious Diseases 2016;29(3):287-294

Rediscovering Pertussis. M Zlamy; Frontiers in Pediatrics 2016;4:52

 Safety of Tetanus, Diphtheria, and Pertussis Vaccination During Pregnancy: A Systematic Review. M McMillan, M Clarke, A Parrella, DB Fell, G Amirthalingam, HS Marshall; Obstetrics and Gynecology 2017 Feb 6. doi: 10.1097/AOG.0000000000001888 [Epub ahead of print]

 



Paulina Łopatniuk


Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce.


Tipsa en vn Wydrukuj



Nauka

Znalezionych 1463 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Carl Zimmer o gatunkach i ochronie     2024-02-29
Kolejna błędna próba skorygowania ewolucji   Coyne   2024-02-22
Ryjący w ziemi przedsiębiorcy   Tonhasca Júnior   2024-02-15
Olbrzymie armie o niezliczonych umiejętnościach    Tonhasca Júnior   2024-02-08
Wejdź, powiedziała, dam ci schronienie przed burzą   Tonhasca Júnior   2024-01-15
Czy ludzie wyewoluowali w wodzie?   Coyne   2024-01-08
Jak upadają wielcy   Tonhasca Júnior   2024-01-04
Oczy reniferów zmieniają kolor, żeby łatwiej im było dostrzec jadalne porosty   Coyne   2023-12-30
Życzliwi przestępcy   Tonhasca Júnior   2023-12-28
Conor Friedesdorf (i Alexander Barvinok) o ideologicznym przymusie na amerykańskich uczelniach   Coyne   2023-12-26
Zdumiewający manipulatorzy   Tonhasca Júnior   2023-12-25
Nie gryzie się ręki, która cię zapyla   Tonhasca Júnior   2023-10-19
Rewolucja komunikacyjna   Hannam   2023-10-18
BBC szerzy propagandę rolnictwa organicznego, a biedni na świecie cierpią   i Kathleen Hefferon   2023-10-13
Niezwykły przypadek koewolucji i specyficzności zapylacz/storczyk   Coyne   2023-10-07
Płeć męska lub żeńska: nie ma nic pomiędzy   Elliot   2023-10-03
Myślenie intuicyjne i analityczne   Novella   2023-09-29
„Kryzys klimatyczny” to mistyfikacja   Williams   2023-09-25
Jak (i dlaczego) ośmiornica edytuje swój RNA   Lewis   2023-09-23
„Najbardziej znany zabójca ludzi”: jakie są prawdziwe początki XIV-wiecznej Czarnej Śmierci?   Lewis   2023-09-15
Do jakiego stopnia pary mają wspólne cechy?   Novella   2023-09-14
Kenia daje zielone światło 58 projektom GMO – naukowcy na całym świecie kontynuują badania w dziedzinie biotechnologii, mimo procesów sądowych i dezinformacji   Ombogo   2023-09-08
Lancet atakuje anty-przebudzenie, a czytelnik odpowiada   Coyne   2023-08-24
Więcej wyrafinowanej teologii: uczony religijny zastanawia się, czy neandertalczycy mieli nieśmiertelne dusze   Coyne   2023-08-16
Aktywiści anty-GMO w Afryce szerzą mity i strach, ale nie przedstawiają żadnych naukowych dowodów   Abutu   2023-08-14
Mało znana strona ryjkowców   Tonhasca Júnior   2023-08-11
Dlaczego nie można być osobą transrasową?   Coyne   2023-08-10
Walka z malarią za pomocą inżynierii genetycznej   Novella   2023-08-08
Jak restrykcje Unii Europejskiej podsycały głosy przeciwko GMO, jak również głód na globalnym Południu, a zwłaszcza w Afryce   Oria   2023-08-02
Nieznośni mali pomocnicy   Tonhasca Junior   2023-07-29
Macedońskie skarby   Tonhasca Júnior   2023-07-26
GMO i motyle   Novella   2023-07-25
Narzucanie ideologii naturze: Kew Garden celebruje „rośliny queer”   Coyne   2023-07-24
Smak miesiąca   Tonhasca Júnior   2023-07-20
Kłopoty na wylocie   Szczęsny   2023-07-18
Ideologiczne podważanie biologii   i Luana S. Maroja   2023-07-17
Role mężczyzn i kobiet w polowaniu, raz jeszcze   Coyne   2023-07-15
David Hillis o specjacji   Coyne   2023-07-13
Niechętni dawcy i pracowici biorcy   Tonhasca Júnior   2023-07-08
Grube problemy z jelitem   Szczęsny   2023-07-07
Badaczka z Leakey Foundation twierdzi, że kości orangutanów mówią nam, że biologiczna płeć jest spektrum, a nie binarna   Coyne   2023-06-30
Przez dziurkę od klucza   Szczęsny   2023-06-24
Nowa (nie podparta żadnymi dowodami) hipoteza, która eliminuje role płciowe w społecznościach łowców-zbieraczy   Coyne   2023-06-22
Błędne wyobrażenia o ewolucji   Coyne   2023-06-16
Influencerzy z podziemia   Tonhasca Júnior   2023-06-13
Jak wyewoluowało ubarwienie ostrzegawcze?   Coyne   2023-06-12
„San Francisco Chronicle” bardzo myli się w sprawie biologicznej płci   Coyne   2023-06-09
Kolczasty problem   Tonhasca Júnior   2023-06-06
Wpaść w amok. Empiryczna analiza szaleńczych zabójstw pokazuje, że wyłaniają się dwa różne wzorce.   King   2023-06-03
Błędna krytyka genetycznych testów na pochodzenie   Coyne   2023-06-02
Zdatny do lotu   Tonhasca Júnior   2023-06-01
‘Raniąca’ idea merytorycznych podstaw nauki    i Jerry Coyne   2023-05-29
Główny problem w filogenezie zwierząt wydaje się być rozwiązany   Coyne   2023-05-26
Americana   Tonhasca Júnior   2023-05-24
Czy uprawa jabłek odzwierciedla bigoterię?   Coyne   2023-05-18
Kenia: Musimy zająć się brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, ale najpierw musimy położyć kres dezinformacji na temat upraw modyfikowanych genetycznie   Oria   2023-05-16
Czytanie myśli z fMRI i AI   Novella   2023-05-05
Jest lepiej niż myślisz   Lomborg   2023-05-03
Dwudziestu dziewięciunaukowców publikuje artykuł w obronie merytorycznych podstaw w nauce     2023-05-01
Niewygodna historia   Ferguson   2023-04-28
Biologia rezygnacji z działania: kiedy kontynuować, a kiedy spasować   Coyne   2023-04-26
Porywacze ciał   Tonhasca Júnior   2023-04-25
Porażka jest kluczowym składnikiem innowacji   Ridley   2023-04-22
Używanie roślin jako biofrabryk   Novella   2023-04-14
Dawno zmarli przemawiają do nas   Tonhasca Júnior   2023-04-12
Wątpliwi pomocnicy    Tonhasca Júnior   2023-04-08
Uganda: aktywiści przeciwni biotechnologii szerzą dezinformację   Wetaya   2023-04-05
Anglia pozwala na uprawy poddane edycji genów   Novella   2023-04-03
Recenzja z książki  Can “The Whole World” Be Wrong?   Rose   2023-04-01
Psychologia ewolucyjna dla początkujących   Coyne   2023-03-27
“Konwergentna” ewolucja mrówek grzybiarek Starego i Nowego świata   Coyne   2023-03-23
Gigantyczna armia małych zabójców   Tonhasca Júnior   2023-03-22
Colin Wright broni binarności płci u zwierząt   Coyne   2023-03-15
AI: gorąca randka z “Sydneyem ”   Gotefridi   2023-03-15
Zmienić język w ekologii i biologii ewolucyjnej! Przykład anemii sierpowatej   Coyne   2023-03-13
Wzrost liczby nieobecnych ojców i towarzyszące temu społeczne problemy   Geary   2023-03-11
No pasarán    Tonhasca Júnior   2023-03-04
Dezinformacja o GMO: Kenijczykom będzie trudno podejmować racjonalne decyzje i to może kosztować życie   Mykonyo   2023-02-24
Twardy kwiat do zgryzienia    Tonhasca Júnior   2023-02-22
ChatGPT niemal zdaje lekarski egzamin końcowy   Novella   2023-02-21
“Rogi” trylobitów mogły być używane jako broń w walkach między samcami   Coyne   2023-02-15
Postmodernizm obnażony   Dawkins   2023-02-14
Powody naszych wierzeń. Jak i dlaczego irracjonalność trzyma nas w swoich szponach i jak możemy z tym walczyć?   Pinker   2023-02-13
Kiedy zapada noc i ziemia jest ciemna   Tonhasca Júnior   2023-02-10
W nowej książce jest słuszna krytyka idei, że są lepsze i gorsze gatunki, ale jest także błędne twierdzenie, że gatunki nie są realne   Coyne   2023-02-06
Kolczatki wydmuchują bąbelki śluzu z nosa, żeby się ochłodzić   Coyne   2023-02-02
Mali i zręczni influencerzy   Tonhasca Júnior   2023-01-31
Dowody na ewolucję: Bezwłose zwierzęta mają martwe geny na sierść   Coyne   2023-01-23
Krew, znój, łzy i pot   Tonhasca Júnior   2023-01-19
Bąkojady czyszczą nosorożce   Coyne   2023-01-18
Mózg używa geometrii hiperbolicznej   Novella   2023-01-16
O wspaniały nowy świecie   Tonhasca Júnior   2023-01-12
Ciepło zabija. Zimno zabija wielu więcej   Jacoby   2023-01-09
Po co badać przestrzeń kosmiczną?   Jacoby   2023-01-04
Rdzenni Amerykanie żądają doczesnych resztek pumy z Griffith Park   Coyne   2023-01-03
Świetny artykuł o epigenetyce   Coyne   2022-12-30
Śmiało podążaj tam, gdzie nie dotarł jeszcze żaden owad   Tonhasca Júnior   2022-12-28
Rzecz o splątaniu nauki i wiary   Koraszewski   2022-12-26
Pradawny ekosystem zrekonstruowany przy użyciu skamieniałego DNA   Coyne   2022-12-19
Rozważania heretyckiego mediewisty o historii, wartościach i zdumiewającej głupocie   Landes   2022-12-16

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Lekarze bez Granic


Wojna w Ukrainie


Krytycy Izraela


Walka z malarią


Przedwyborcza kampania


Nowy ateizm


Rzeczywiste łamanie


Jest lepiej


Aburd


Rasy - konstrukt


Zielone energie


Zmiana klimatu


Pogrzebać złudzenia Oslo


Kilka poważnych...


Przeciwko autentyczności


Nowy ateizm


Lomborg


„Choroba” przywrócona przez Putina


„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Małgorzata, Andrzej, Henryk