Prawda

Poniedziałek, 27 marca 2017 - 04:54

« Poprzedni Następny »


Youtube

Najnowsze filmy
Najczęściej oglądane
youtube - ikona

Tylko się nie zakrztuś


Paulina Łopatniuk 2017-02-18


Nie ma co bagatelizować. Krztusiec nadal niestety niekiedy zabija (globalnie mówi się o niemal 300 tysiącach zgonów pediatrycznych rocznie). Zaliczamy go do grupy dziesięciu chorób zakaźnych najczęściej powodujących zgony niemowląt (do 12 miesiąca życia). I nie, nie tylko w tych rejonach świata, o których zazwyczaj nie myślimy, choć rzeczywiście większość doniesień przypada na kraje rozwijające się. Tyle że krztusiec zabijał też podczas słynnej epidemii w Kalifornii w roku 2014 i w Waszyngtonie w 2012, zabijał w Wielkiej Brytanii, w Finlandii i w Nowej Zelandii. Zabijał głównie dzieci, ale przecież nie tylko.

 

 

 

 


Podspojówkowe i podskórne wylewy krwi w przebiegu krztuśca; Thomas Schlenker ,Chief Medical Officer, Children’s Hospital of Wisconsin
Podspojówkowe i podskórne wylewy krwi w przebiegu krztuśca; Thomas Schlenker ,Chief Medical Officer, Children’s Hospital of Wisconsin

Kaszel nie brzmi jak szczególnie groźny objaw, prawda? OK, bywa uciążliwy, ale “No przecież każdy z nas kiedyś sobie trochę pokaszlał, już nie przesadzajcie!” Haha. To teraz wyobraźcie sobie kaszel, od którego pękają naczynia krwionośne spojówek i skóry twarzy. Kaszel tak silny, że może doprowadzić nie tylko do wymiotów, ale i do przepukliny czy spowodować wypadnięcie odbytnicy. Kaszel, jaki potrafi towarzyszyć krztuścowi.


Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/
Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/

Całkiem niedawno kolega, młody (jeszcze w trakcie specjalizacji) patolog dorabiający sobie po godzinach pracą z pacjentem wpadł na fejsbuczka z elektryzującą informacją, że podczas dyżuru w poradni przytrafiła mu się pacjentka z krztuścem. News był elektryzujący głównie dla nas, ludzi zajmujących się patomorfologią, znajomi z większym obyciem z kliniką w podobnych sytuacjach smutno kiwają głowami, deklarując że krztusiec niestety niczym aż tak rzadkim nie jest by się ekscytować. Rzadki czy nie (w ostatnich latach notowano w Polsce od dwóch do prawie pięciu tysięcy zachorowań rocznie), posłuchać charakterystycznego spazmatycznego krztuścowego kaszlu zeszło się ponoć całkiem spore grono i nic w tym dziwnego – to dość dramatyczne zjawisko wyróżniące się mocno na tle kaszlu w przebiegu innych schorzeń dróg oddechowych.


Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/
Wylewy krwawe w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4069672/


Pałeczka krztuśca i jej schematycznie przedstawione czynniki zjadliwości; CC BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4896922/
Pałeczka krztuśca i jej schematycznie przedstawione czynniki zjadliwości; CC BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4896922/


Wybarwione odpowiednimi przeciwciałami na czerwono pałeczki krztuśca na powierzchni nabłonka oddechowego; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/
Wybarwione odpowiednimi przeciwciałami na czerwono pałeczki krztuśca na powierzchni nabłonka oddechowego; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/


Krztuścowe toksyny i adhezyny, w tym postulowana przez niektórych autorów hipotetyczna “toksyna kaszlowa”; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24992986
Krztuścowe toksyny i adhezyny, w tym postulowana przez niektórych autorów hipotetyczna “toksyna kaszlowa”; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24992986


Wypełniona białymi krwinkami biegnąca ukosem tętniczka płucna – wycinek z płuca dziecka zmarłego w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/
Wypełniona białymi krwinkami biegnąca ukosem tętniczka płucna – wycinek z płuca dziecka zmarłego w przebiegu krztuśca; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3723573/

Sam krztusiec zwany niekiedy kokluszem jest wysoce zaraźliwą chorobą wywołaną przez pałeczki krztuśca, Bordetella pertussis. No ale to dla was zapewne nic nowego. Właściwe pytanie brzmi – co właściwie robią te pałeczki? W końcu mówimy o chorobie, która nadal – mimo postępów medycyny – zabija. Ha, jest to chwila – dużo rzadsza niźli wynikałoby z różnorakich internetowych porad zdrowotnych – w której pojawia się ukochane przez medycynę alternatywną słowo toksyna. Tak, toksyny bakteryjne wydają się tu być kluczowym zagadnieniem. Pałeczki krztuśca dysponują szeregiem związków ułatwiających im działanie. Dzięki adhezynom (FHA – hemaglutynina włókienkowa, czyli filamentous hæmagglutinin adhesin, fimbrie i pertaktyna – PRN) bez trudu przylegają do powierzchni urzęsionych komórek nabłonka oddechowego. Toksyna krztuścowa (PT – pertussis toxin), cyklaza adenylanowa (ACT – adenylate cyclase toxin) i system wydzielniczy typu III (TTSS – type III secretion system) również pomagają bakteriom w kolonizacji nabłonków, ale uczestniczą też w dalszych etapach ataku, w tym także na układ odpornościowy gospodarza (i w tym to częściowym paraliżowaniu sił układu odpornościowego zapewne tkwi w dużej mierze skuteczność tych drobnoustrojów). Toksyna krztuścowa pomaga wiązać lokalne makrofagi, komórki żerne, częściowo je przy pomocy FHA unieszkodliwiając, zaburza też funkcję krążących we krwi limfocytów. Zresztą powiedzieć “unieszkodliwiając” to za mało – podstępne mikroby potrafią dać się pożreć, ale miast wewnątrz makrofaga spokojnie sobie umrzeć i ulec strawieniu, są w stanie dzięki cyklazie adenylanowej wykorzystać swego niedoszłego oprawcę niczym konia trojańskiego, nie tylko przeżywając, ale wręcz namnażając się w jego wnętrzu. Uwalniana ze ściany komórkowej pałeczek cytotoksyna tchawicza (TCT – tracheal cytotoxin) wywodzi swą nazwę z zaobserwowanej pierwotnie w warunkach laboratoryjnych zdolności uszkadzania nabłonka oddechowego tchawicy – przyczynia się do zablokowania i utraty przez zaatakowane komórki rzęsek i niszczy połączenia międzykomórkowe, ostatecznie uniemożliwiając regenerację i namnażanie się zaatakowanego nabłonka, a w końcu doprowadzając do złuszczania się go z objętych naciekiem bakteryjnym powierzchni. Gdyby tego było mało, TCT jest toksyczne także dla mających bronić gospodarza białych krwinek. A to pech. Dalej Bordetella pertussis może wytwarzać także toksynę dermonekrotyczną wywołującą lokalnie stan zapalny, prowadzącą do zwężenia naczyń i miejscowej martwicy nabłonka oddechowego. I nie, to wcale nie wszystkie jeszcze przykłady broni, jaką dysponuje krztuścowy mikrob, ale nie chcę, byście zanudzili się tu na śmierć. Żeby było jeszcze weselej zresztą, część autorów sugeruje, że dotychczas opisane toksyny wcale nie wyczerpują repertuaru małego (do 0,8 µm) intruza i że w jego zbrojowni musi się kryć coś jeszcze, coś, co tłumaczyłoby dlaczego krztuścowy kaszel jest tak niezwykły.


W końcu nie ma co bagatelizować. Krztusiec nadal niestety niekiedy zabija (globalnie mówi się o niemal 300 tysiącach zgonów pediatrycznych rocznie). Zaliczamy go do grupy dziesięciu chorób zakaźnych najczęściej powodujących zgony niemowląt (do 12 miesiąca życia). I nie, nie tylko w tych rejonach świata, o których zazwyczaj nie myślimy, choć rzeczywiście większość doniesień przypada na kraje rozwijające się. Tyle że krztusiec zabijał też podczas słynnej epidemii w Kalifornii w roku 2014 i w Waszyngtonie w 2012, zabijał w Wielkiej Brytanii, w Finlandii i w Nowej Zelandii. Zabijał głównie dzieci, ale przecież nie tylko.


Płuca zmarłego z powodu krztuśca noworodka – zdrowe płuca nie są ani tak spoiste (powinny być raczej lekko gąbczaste), ani tak plamiście, nierównomiernie wybarwione; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/
Płuca zmarłego z powodu krztuśca noworodka – zdrowe płuca nie są ani tak spoiste (powinny być raczej lekko gąbczaste), ani tak plamiście, nierównomiernie wybarwione; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/

Przypadek, który mnie akurat przypomniał o krztuścu, dotyczył nie niemowlęcia nawet, a szesnastodniowego noworodka. Chłopiec trafił do szpitala w São Paulo z trwającymi od trzech dni objawami niewydolności oddechowej i bezgorączkowego kaszlu (częsty obraz kliniczny kokluszu – w tej chorobie to gorączka jest nie do końca typowym zjawiskiem).


Masy bakterii na powierzchni pozostałości nabłonka oddechowego; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/
Masy bakterii na powierzchni pozostałości nabłonka oddechowego; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4584670/

Dziecko wcześniej zdrowe, urodzone o czasie siłami natury, karmione piersią. Niestety, mimo antybiotyków, mimo sztucznej wentylacji, mimo walki z niewydolnością krążeniowo-oddechową  chorego nie udało się uratować. Nierówna walka trwała tydzień. Siódmego dnia hospitalizacji chłopiec umarł. Charakterystyczny obraz kliniczny z napadowym kaszlem dodatkowo wsparły badania mikrobiologiczne, które potwierdziły, że, owszem, dziecko zabiły pałeczki Bordetella pertussis. Dodatkowy wgląd w ich destruktywną moc dało badanie pośmiertne. Towarzyszące krztuścowi nadciśnienie płucne prawdopodobnie przyczyniło się do tego, że w sercu dziecka nie zdążył się prawidłowo domknąć otwór owalny. W noworodkowych płucach masywne zmiany zapalne i martwicze całkowicie zatarły spodziewany obraz. Przestrzenie pęcherzykowe wypełnione płynem obrzękowym sąsiadowały z tymi wypełnionymi krwią i intensywnym naciekiem zapalnym. Martwicze zmiany w oskrzelikach wypełnionych resztkami nekrotycznego nabłonka, komórkami zapalnymi i masami włóknikowymi oraz masy bakterii na powierzchni resztek nabłonka oddechowego i w świetle pęcherzyków dopełniały krajobrazu zniszczenia. Jedna wielka katastrofa.


Krztuścowi mogą u dorosłych towarzyszyć różne objawy, tu w niewielkim polskim badaniu wraz z kaszlem dokuczały chorym wymioty, nietrzymanie moczu, omdlenia, zaburzenia rytmu serca, sinica itd.; http://link.springer.com/chapter/10.1007%2F5584_2016_167
Krztuścowi mogą u dorosłych towarzyszyć różne objawy, tu w niewielkim polskim badaniu wraz z kaszlem dokuczały chorym wymioty, nietrzymanie moczu, omdlenia, zaburzenia rytmu serca, sinica itd.; http://link.springer.com/chapter/10.1007%2F5584_2016_167

Na szczepienie przeciwko krztuścowi chłopiec nie zdążył się załapać, zdążył za to skontaktować się z samymi pałeczkami krztuśca. Wspominałam już, że to choroba piekielnie zaraźliwa? Po kontakcie z chorym zakażeniu ulegnie nawet 90% nieuodpornionych osób, a chorzy krążą pośród nas. Do wspomnianych 2-5 tysięcy przypadków rocznie trzeba doliczyć bliżej nieokreślonej wielkości zastępy przypadków niewykrytych, nierozpoznanych, nieleczonych. W końcu nie wszystkie przypadki będą przebiegać tak dramatycznie, zwłaszcza u osób w sile wieku. Długotrwały kaszel bez towarzyszącej gorączki? Tak, to może być krztusiec. Nie każdy się załapie na klasyczny “zanoszący się”, “piejący” (bo tak bywa opisywany) kaszel, taki z krztuszeniem się, wymiotami, połamanymi żebrami czy nietrzymaniem moczu (by nie mówić już o rzadszych tak niebezpiecznych jak zapalenie mózgu skutkach infekcji), ale podzielić się chorobą z niemowlęciem może także taki bezobjawowy czy prawie bezobjawowy wujek czy ciotka. Czy ojciec lub matka. Świadomość takiego niebezpieczeństwa właśnie przyczyniła się do rozwinięcia tak zwanych strategii kokonowych mających na celu zminimalizowanie prawdopodobieństwo natknięcia się dziecka na złowrogie pałeczki. Osoby mające mieć kontakt z małym dzieckiem powinny pomyśleć o szczepieniach przypominających, także ciężarne. Tak, dobrze słyszycie. To wiedza średnio w Polsce rozpowszechniona, jednak część szczepień ochronnych jest w ciąży, i owszem, zalecana i szczepienie przeciwko krztuścowi właśnie się na tej liście znajduje. Spokojnie, bez paniki. Wszystko wskazuje na to, że szczepienia te są zarówno bezpieczne, jak i skuteczne. Powtórzę za Medycyną Praktyczną:

Planując szczepienie dTpa u kobiety ciężarnej, warto pomyśleć o innych osobach, które będą miały bliski, bezpośredni kontakt z nowo narodzonym dzieckiem i w razie zachorowania na krztusiec będą stanowić potencjalne źródło zakażenia (ojciec, starsze rodzeństwo, dziadkowie). Szczepienie dTpa zaleca się także tym osobom, aby stworzyć wokół dziecka „kokon” ochronny.

Może budzić niejakie wątpliwości fakt, że w ogóle doszczepianie się jest potrzebne. Cóż jednak zrobić. W naszym arsenale szczepionkowym znajdują się szczepionki o długotrwałej skuteczności (by wymienić chociażby szczepionkę przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A czy przeciwko ospie wietrznej), nie wszystkie jednak mają tę zaletę. Obecnie preferowana bezkomórkowa szczepionka przeciwko krztuścowi nie jest skuteczna przez tak długi czas – to cena jej mniejszej reaktywności. Zapewnia, jasne, ochronę, ale ta słabnie z czasem, stąd też konieczność doszczepiania. Jednocześnie bakterie, krążąc w populacji, ewoluują, potencjalnie obniżając skuteczność szczepień.


Choroby zakaźne wiele zawdzięczają aktywist(k)om antyszczpionkowym i flirtującym z nimi politykom; rys. Uniwersytet im. wujka Guggla, http://uniguggle.blogspot.com/


No i wreszcie – last but not least – niemądra moda na unikanie szczepień ochronnych również sprzyja ryzyku pojawiania się zakażeń i rozwojowi epidemii (niezależnie od twierdzeń oburzonych takimi sugestiami antyszczepionkowców). Jasne, pracujemy nad skuteczniejszymi szczepionkami, do tego czasu jednak musi nam wystarczyć to, co mamy. W tej sytuacji tym groźniejsze wydają się być ruchy kwestionujące konieczność szczepień ochronnych i po części im właśnie dedykowany był dzisiejszy tekst – w końcu gdyby nieco złośliwie upersonifikować zagrażające nam mikroby, komuż miałyby być bardziej wdzięczne niż różnorakim aktywist(k)om, celebryt(k)om czy polity(cz)kom z tymi ruchami powiązanym lub sympatyzującym.


Tego typu “szczepionkowymi walentynkami” będą się dziś dzielić także i inne blogi naukowe, więc jeśli macie ochotę poczytać trochę o chorobach zakaźnych, warto odwiedzić Crazy Nauka, Neuropę, To tylko teoria, Uniwersytet im. wujka Guggla, nieZdrowy Biznes, Doktor MamęKłamstwa Jerzego Z., Węglowego Szowinistę, Fakty i Mity Genetyki, Uniwersytety dla nauki bądź ich strony fejsbukowe, bo znajdziecie tam jeśli nawet nie całe dłuższe teksty o chorobach zakaźnych czy szczepieniach, to przynajmniej obrazki tematyczne podobne powyższemu z krztuścem. Zawsze też w temacie szczepień ochronnych warto zajrzeć na blogi Sporothrix i Blog de Bart.

(Przypominam też, że patologów możecie śledzić też na fejsbuku– warto tam zaglądać, bo strona jest codziennie aktualizowana)

Literatura:

Histopathology of vaccine-preventable diseases. IH Solomon, DA Milner Jr; Histopathology 2017;70(1):109-122

Pertussis: the resurgence of a public health threat. JAGD Torre, GN Benevides, AMAGP de Melo, CR Ferreira; Autopsy & Case Reports 2015;5(2):9-16

Pertussis in young infants: a severe vaccine-preventable disease. MAP Sáfadi; Autopsy & Case Reports 2015;5(2):1-4

Immunity to the respiratory pathogen Bordetella pertussis. R Higgs, SC Higgins, PJ Ross, KHG Mills; Mucosal Immunology 2012;5(5):485-500

Pathogenesis and histopathology of pertussis: implications for immunization. JD Cherry, CD Paddock; Expert Review of Vaccines 2014;13(9):1115-1123

Pathology and Pathogenesis of Fatal Bordetella pertussis Infection in Infants. CD Paddock, GN Sanden, JD Cherry, AA Gal, C Langston, KM Tatti, K-H Wu, CS Goldsmith, PW Greer, JL Montague, MT Eliason, RC Holman, J Guarner, W-J Shieh, SR Zaki; Clinical Infectious Diseases 2008;47(3):328-338

Porcelain lung: calcification in severe Bordetella pertussis infection. A Ganeshalingham, BJ Anderson, J Zuccollo, D Davies-Payne, J Beca; Archives of Disease in Childhood 2016;101(5):421

Pertussis: Challenges Today and for the Future. JD Cherry; PLoS Pathogens. 2013;9(7):e1003418

Whooping Cough in an Adult. RK Rutledge, EC Keen; New England Journal of Medicine 2012;366:e39

Haemorrhage, hyponatraemia and more than just a hack. M Shah, H Kandil; BMJ Case Reports 2014;2014:bcr2014203562

Epidemic Pertussis in 2012 — The Resurgence of a Vaccine-Preventable Disease. JD Cherry; New England Journal of Medicine 2012;367:785-787

Bordetella pertussis: new concepts in pathogenesis and treatment. NH Carbonetti; Current Opinion in Infectious Diseases 2016;29(3):287-294

Rediscovering Pertussis. M Zlamy; Frontiers in Pediatrics 2016;4:52

 Safety of Tetanus, Diphtheria, and Pertussis Vaccination During Pregnancy: A Systematic Review. M McMillan, M Clarke, A Parrella, DB Fell, G Amirthalingam, HS Marshall; Obstetrics and Gynecology 2017 Feb 6. doi: 10.1097/AOG.0000000000001888 [Epub ahead of print]

 



Paulina Łopatniuk


Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce.


Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj



Nauka

Znalezionych 567 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Nanocząstki: nowy, jedyny, prawdziwy powód wszystkich chorób?     2017-03-24
Od egzekucji do średniowiecznych tortur: "irański Mandela", Ajatollah Boroujerdi   Rafizadeh   2017-03-23
Dlaczego pandy wielkie mają takie ubarwienie? Odpowiedź: to skomplikowane   Coyne   2017-03-22
Stagnacja socjologii i jej przyczyny   Boutwell   2017-03-21
Przez szyjkę do serca   Łopatniuk   2017-03-18
Możliwości, jakie otwiera edytowanie genów   Ridley   2017-03-17
Michio Kaku całkowicie myli ewolucję człowieka w programie The Big Think   Coyne   2017-03-15
Kolejne przypomnienie, nie ma epidemii autyzmu     2017-03-13
Zbrodnia to niesłychana, ryba zabija pana   Łopatniuk   2017-03-11
Społeczne obyczaje pasówek na kampusie   Lyon   2017-03-08
Pomysłowa nowa hipoteza o mimikrze owadów   Coyne   2017-03-07
Palestyńczycy: Dlaczego "regionalny proces pokojowy" poniesie porażkę   Toameh   2017-03-05
Skandal za kulisami zakazu neonikotynoidów   Ridley   2017-03-04
Okropne informowanie o nauce w “Guardianie”: mamut włochaty” na progu wskrzeszenia? Watpię, a Matthew prostuje błędy   Coyne   2017-03-03
Który naukowiec uratował najwięcej istnień ludzkich?   Coyne   2017-03-01
Pozostaje długa droga na górę Darwina   Zimmer   2017-02-25
Gekon obdziera się ze skóry, by uniknąć drapieżników   Coyne   2017-02-24
Tylko się nie zakrztuś   Łopatniuk   2017-02-18
Czy płeć jest jak gender konstruktem społecznym? Nie.   Coyne   2017-02-17
Czy będzie genetycznie modyfikowana pszenica?   Novella   2017-02-15
Przodek wtóroustych? Nowy raport.   Coyne   2017-02-14
Mimikra müllerowska u Hymenoptera   Coyne   2017-02-11
Czy wirusy pomogły uczynić z nas ludzi?   Zimmer   2017-02-10
Nowy rząd owadów znaleziony w bursztynie z kredy   Coyne   2017-02-08
Alfred Sturtevant: bohater genetyki   Coyne   2017-02-06
Mój ptaszyńcu, czyli rzecz o kurzym wampirze   Łopatniuk   2017-02-04
Sceptyczne pytania, które każdy powinien zadawać   Novella   2017-02-02
Tajemnica pasków zebry rozwiązana – a przynajmniej tak mówią naukowcy   Coyne   2017-01-31
Nasze cętkowane mózgi   Zimmer   2017-01-30
Historia porostów i człowieka, który ją skorygował   Coyne   2017-01-26
Krzykliwa reklama kukrumy a rzeczywistość   Novella   2017-01-25
Niezwykłe pasikoniki naśladujące liście, u których samce i samice są różnych kolorów   Coyne   2017-01-24
Ile komórek ma twoje ciało?   Zimmer   2017-01-20
Selektywne używanie narzędzi wśród mrówek   Coyne   2017-01-17
Genetyczna księga zmarłych   Dawkins   2017-01-14
Mistyfikacja Sokala: dwadzieścia lat później   Coyne   2017-01-13
Pochwała ignorancji, czyli wiem, że nie wiem   Cullen   2017-01-11
Drugie prawo termodynamiki   Pinker   2017-01-10
Adam i Ewa: dwoje, czy więcej niż dwoje przodków?   Coyne   2017-01-07
Ulepszanie fotosyntezy i wzrost plonów   Novella   2017-01-04
Co robi mózg, kiedy widzisz nie to, co chcesz?   Koraszewski   2017-01-03
Badania z poślizgiem   Łopatniuk   2016-12-31
Wesołych Świąt od Oswalda Avery’ego – ale co byłoby, gdyby zmarł wcześniej?   Cobb   2016-12-30
Ideologiczna opozycja wobec prawdy biologicznej   Coyne   2016-12-28
Znakomici biolodzy brytyjscy   Ridley   2016-12-26
Podwójny przekręt natury   Zimmer   2016-12-22
Opierzony ogon dinozaura w bursztynie!   Coyne   2016-12-19
Bajka o kaczkach karolinkach   Coyne   2016-12-16
Rak kominiarzy i przędzalników, czyli Percival Pott w krainie epidemiologii   Łopatniuk   2016-12-10
Ewolucja w kolorze: od krępaka nabrzozaka do patyczaka   Zimmer   2016-12-09
Bakłażan Bt – fałszywa narracja przeciwko GMO   Novella   2016-12-05
Wielka debata o mistrzach manipulacji   Zimmer   2016-12-02
Lubię moje trupy jak moje precelki. Solone.   Meyers Emery   2016-11-29
Złożoność i artefakty poznawcze   David Krakauer   2016-11-26
Homo floresiensis, hominin “hobbit”, w Internecie   Coyne   2016-11-25
Czy mężczyźni są bardziej kreatywni niż kobiety?   Kim   2016-11-24
A genomy ciągle kurczą się…   Zimmer   2016-11-22
Dlaczego rośnie liczba wilków, maleje lwów, a tygrysy trzymają się na tym samym poziomie?   Ridley   2016-11-18
O co nie należy pytać na przyjęciu: „Czy Żydzi są bardziej kreatywni niż Azjaci?”   Kim   2016-11-17
John van Wyhe obala mity o Darwinie   Coyne   2016-11-09
Ewolucja eksperymentalna i fałszywa pociecha “To nadal bakterie”   Zimmer   2016-11-08
Szelest opadających liści, czyli ze śmiercią nam do twarzy   Łopatniuk   2016-11-05
Globalne zazielenienie kontra globalne ocieplenie   Ridley   2016-11-03
Te ptaki latają niemal przez rok bez lądowania   Yong   2016-11-02
Google świętuje Antoniego van Leeuwenhoeka   Cobb   2016-10-31
Specjacja hybryd może być rzadka   Coyne   2016-10-29
Kaszalot spermacetowy przynosi nowy język do nowych okolic   Yong   2016-10-25
Dobór naturalny w naszym gatunku na przestrzeni ostatnich dwóch tysiącleci   Coyne   2016-10-22
Niezmiernie interesująca kość   Zimmer   2016-10-21
Zagadkowe jajo pingwina grzebieniastego   Yong   2016-10-19
Ewolucyjny poziom ludzkiej przemocy   Coyne   2016-10-14
Jak samce pająków wdów unikają zjedzenia podczas seksu   Yong   2016-10-13
Ślepa salamandra z Teksasu ma nerw wzrokowy, ale nie ma prawdziwych oczu   Coyne   2016-10-11
To trzeba mieć pecha, czyli dwa w jednym (nie tylko) jajowodzie   Łopatniuk   2016-10-08
Kolejny gatunek wron używa narzędzi   Coyne   2016-10-06
Płaszczki żują? Kto to wiedział?   Yong   2016-09-29
Gatunki obce są największą przyczyną wymierania – ale nie wszystkie są złe   Ridley   2016-09-28
Z nowego artykuły wynika, że istnieje nie jeden, a cztery gatunki żyraf, nie jestem jednak pewien   Coyne   2016-09-27
Tłuszczaki w mózgu, czyli zabójca z przypadku   Łopatniuk   2016-09-23
Z okazji urodzin Maxa Delbrücka   Cobb   2016-09-22
Koszmar kreacjonisty: ewolucja w działaniu   Coyne   2016-09-21
Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa   Zimmer   2016-09-17
Najstarsze organizmy: 3,7 miliarda lat?   Coyne   2016-09-13
Ocean Arktyczny był już wcześniej bez lodu   Ridley   2016-09-12
GISTy, czyli jakże fortunne mutacje   Łopatniuk   2016-09-10
Jak lodowce Nowej Zelandii ukształtowały powstawanie ptaka kiwi   Yong   2016-09-08
Lucy mogła umrzeć spadając z drzewa   Coyne   2016-09-07
Co byłoby, gdyby Wilkins i Franklin umieli ze sobą współpracować?   Cobb   2016-09-03
Krab palmowy z Vamizi   Naskręcki   2016-08-31
Myszunkulus: jak umysł szkicuje małego ciebie   Zimmer   2016-08-24
Najstarsze żyjące kręgowce? Rekiny grenlandzkie mogły żyć 300-500 lat   Coyne   2016-08-23
Jedwab i przywry, czyli higiena na Jedwabnym Szlaku   Łopatniuk   2016-08-20
Tajemnica rzadkości samców u małpek morskich   Zimmer   2016-08-19
Nowe badanie wskazuje na jednego oszusta   Coyne   2016-08-18
Największe drapieżniki świata biesiadują na kurczących się zasobach   Yong   2016-08-17
Spotkajcie najwyższą na świecie koncentrację żarłaczy rafowych   Yong   2016-08-11
Te robaki są jak miotełki z piór, które mają oczy   Yong   2016-08-09
Klasyczna historia skorygowana: porosty to grzyby + glony + drożdże (inne grzyby)   Coyne   2016-08-05
Zwierzęta wyewoluowały w pasożyty co najmniej 200 razy   Yong   2016-08-04
Szybka ewolucja miejska   Coyne   2016-08-02

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure



świecące ryby



Lewica klania sie



Nis zgubic



Religia pieklo



Nienawisc



Niedożywienie w Ugandzie



Ewolucja nieunikniona



Starty z powierzchni



Niewolnictwo seksualne



Miłość teoretycznie przyzwoitych



Psy nie idą do Nieba



Problem zielonych strachów



Antysemiccy Żydzi



Nowy gatunek homininów na czołówkach gazet.



Moc Chrystusa zmusza cię


Technika, konsumeryzm i papież


W obronie pesymizmu



Tracąc moją religię?



Ewolucja pomogła im...



Konstytucyjni demokraci