Prawda

Środa, 30 wrzesnia 2020 - 08:29

« Poprzedni Następny »


Trauma Holocaustu: czy jest dziedziczona epigenetycznie?


Jerry A. Coyne 2015-09-02


Istnieje obecnie kilka przykładów modyfikacji wyglądu i zachowania jednostki przez środowisko i wpływu na geny jednostki, zazwyczaj przez przyłączenie grup metylowych do określonych nukleotydów w sekwencji DNA. Jest to rodzaj spowodowanej przez środowisko modyfikacji epigenetycznej. Zazwyczaj jednak modyfikacja zasad DNA może być także kodowana przez inne części DNA: odcinki genów, które „mówią” organizmowi: „wstaw grupę metylową w miejsce X na genie Y”.  Większość zmian epigenetycznych, o których wiemy, oraz każdy przykład takich zmian, które biorą udział w adaptacjach, nie są spowodowane przez środowisko, ale przez instrukcje od innych genów. Na przykład, DNA macierzyńskie i ojcowskie są modyfikowane przez inne geny epigenetycznie w różny sposób, i prowadzą walkę w płodzie, ponieważ interesy reprodukcyjne ojca różnią się od interesów reprodukcyjnych matek.

OSTRZEŻENIE: Długie i szczegółowe omówienie pracy o genetyce.

 

Choć więc wiadomo, że istnieją środowiskowe modyfikacje epigenetyczne genów, a także, że przekazywane są przez dwa lub więcej pokolenia, nie jest to częste zjawisko i nie są podstawą jakiejkolwiek adaptacji, która wyewoluowała w organizmach. I nie mogą być, ponieważ ewolucyjne zmiany genetyczne muszą być przekazywane trwale. Środowiskowo spowodowane zmiany DNA, ponieważ znikają po jednym do trzech pokoleń, nie mogą być w zasadzie odpowiedzialne za ewolucję adaptacyjną. Ponadto, mapowanie genów powodujących adaptacje w ramach jednego gatunku i między gatunkami pokazuje, że w rzeczywistości są one nieodmiennie spowodowane zamianą samych zasad DNA, nie zaś epigenetycznymi modyfikacjami genów przez środowisko.


Mimo nietrwałości spowodowanych środowiskiem zmian epigenetycznych i braku dowodów, że biorą one udział w jakiejkolwiek ewolucji adaptacyjnej, ludzie nadal biją w tamtamy epigenetyki. Epigenetyka jest bowiem rodzajem „dziedziczenia lamarkowskiego” i gdyby środowisko naprawdę mogło powodować adaptacyjne zmiany DNA, które byłyby dziedziczone permanentnie, to byłaby to neo-neo-darwinowska forma ewolucji: spowodowałaby – zależnie od jej częstotliwości – olbrzymią zmianę w naszym rozumieniu tego, jak działa ewolucja. (Sam Darwin sugerował taki rodzaj dziedziczenia lamarkowskiego w O powstawaniu gatunków, ale eksperymenty pokazały, że był w błędzie.)


Teraz jednak nowy artykuł w „Biological Psychiatry” autorstwa Rachel Yehuda i in. (odnośnik poniżej) wydaje się pokazywać nie tylko dziedziczenie epigenetyczne u ludzi spowodowane wpływami środowiskowymi, ale że tym wpływem środowiskowym był Holocaust, który wywołał traumę. Trauma, jak twierdzą ci badacze, spowodowała metylację zasady DNA w genie związanym z reakcją na stres, FK506-binding-protein-5, czyli FKBP5. W porównaniu z grupą kontrolną (Europejczykami, których nie uznaje się za ocalonych z Holocaustu), ci dorośli, którzy przeżyli Holocaust mieli więcej metylacji na jednej zasadzie DNA w tym genie – ale nie na dwóch innych badanych zasadach. Ponadto różnica między grupą kontrolną a poddanymi „eksperymentowi” trwała w następnym pokoleniu: potomstwo ocalonych miało znacznie niższą metylację w tym samym miejscu niż potomstwo grupy kontrolnej (ludzi, którzy żyli podczas wojny, ale nie doświadczyli Holocaustu).


Autorzy bardzo ostrożnie formułują swoje stanowisko, jak piszą w streszczeniu: 


Jest to pierwsze pokazanie transmisji do dziecka traumy rodzicielskiej, która zaszła przed jego poczęciem, związanej ze zmianami epigenetycznymi w obu pokoleniach, co dostarcza potencjalnego zrozumienia tego, jak poważna trauma psychologiczna może mieć skutki międzypokoleniowe.                                                                                


Inni nie byli tak ostrożni, szczególnie dziennikarze piszący o nauce, którzy albo nie czytali artykułu, albo zabrakło im wiedzy, by go ocenić. Sprawdźcie, na przykład, ten artykuł w “Guardianie”. Jego autorka, Helen Thompson, wydaje się kompletnie nieświadoma wielu problemów z tym badaniem i nie przedstawia żadnych zastrzeżeń. Jest to przykład złego informowania o nauce. Tutaj inny bezkrytyczny artykuł w “Scientific American”.


Nie będę zagłębiał się w szczegóły metod i wyników Yehudy i in., ale podam główne wyniki i kilka problemów, jakie Matthew Cobb i ja znaleźliśmy.  


Artykuł Yehudy i in. nawiązuje do wcześniejszej pracy Torstena Klengela i in. (odnośnik i link poniżej) pokazującego, że w próbce Afroamerykanów osoby klasyfikowane jako te, które przeżyły traumę, wykazywały obniżenie metylacji w kilku miejscach na genie FKBP5, związanym z reakcją na stres. Ta demetylacja była skojarzona ze wzrostem transkrypcji (procesu tworzenia mRNA a następnie białka), co samo było związane ze zmianami w układzie reakcji na stres, prowadząc przypuszczalnie do wzrostu zaburzeń psychiatrycznych u dzieci, które doświadczyły traumy.


Yehuda z zespołem badała trzy miejsca na FKBP5, wszystkie na intronie 7, związane w poprzednim badaniu z demetylacją. To, co odkryli, pokazane jest poniżej („osoby, które przeżyły Holocaust” na czerwono, „grupa kontrolna” na biało; rodzice na lewo [A]; potomstwo na prawo [B]). Jak widać po gwiazdkach, które oznaczają istotność statystyczną, jedno miejsce (Bin 3, miejsce 6) pokazuje istotnie wyższy stopień metylacji u rodziców, którzy przeżyli Holocaust, w stosunku do grupy kontrolnej, podczas gdy to samo miejsce u potomstwa pokazuje niższy stopień metylacji u potomków ocalonych z Holocaustu niż potomków grupy kontrolnej. Nie ma żadnej różnicy w pozostałych dwóch badanych miejscach (jedno obejmuje dwa nukleotydy, drugie trzy nukleotydy; patrz poniżej).


(From paper.) Figure 2. Methylation at FKBP5 intron 7, bins 1, 2 and 3 for Holocaust survivors (A), Holocaust survivor offspring (B) and their respective comparison subjects. The percent methylation (mean ± s.e.m.) is represented by red bars for Holocaust survivor parents and their offspring (F0:n=32, F1:n=22) and by white bars for F0 and F1 controls (F0:n=8, F1:n=9). Division of sites into bins is indicated. Significance was set at p<.05.
(From paper.) Figure 2. Methylation at FKBP5 intron 7, bins 1, 2 and 3 for Holocaust survivors (A), Holocaust survivor offspring (B) and their respective comparison subjects. The percent methylation (mean ± s.e.m.) is represented by red bars for Holocaust survivor parents and their offspring (F0:n=32, F1:n=22) and by white bars for F0 and F1 controls (F0:n=8, F1:n=9). Division of sites into bins is indicated. Significance was set at p<.05.

To więc pokazuje sugerowane dziedziczenie epigenetyczne z powodu traumy. Są z tym jednak ogromne problemy i zastrzeżenia dotyczące danych. Oto kilka z nich.
  • Niska liczebność próby.  W rzeczywistości, skrajnie niski rozmiar próby: 32 ocalonych z Holocaustu i 22 ich dorosłych potomków, i tylko 8 rodziców i 9 potomków w grupie kontrolnej. Choć wyniki w tym jednym miejscu są istotne, są one ledwo istotne, z wartościami p między 0,03 a 0,046 (0,05 jest granicą). Zdaję sobie sprawę z tego, że trudno jest znaleźć takie osoby (większość ocalonych z Holocaustu już nie żyje), ale to powinno zostać powtórzone na większej próbie lub z (jak to proponują autorzy) innymi rodzajami traumy.
  • Wielkość próby nie jest konsekwentna w artykule. Jak napisał do mnie Matthew: “Dalsze pomieszanie powodują dane o wielkości próby – na rys. 4 n par = 10 (grupa kontrolna) i 23 (grupa Holocaustu), ale na rys. 2A/B grupa kontrolna n = 8 (rodzice) i 9 (potomstwo), podczas gdy w grupie Holocaustu było 29 rodziców i 22 potomstwa. Jak mogą mieć 23 pary w grupie Holocaustu, skoro mają tylko 22 potomków?”
  • Grupa, która doświadczyła Holocaustu, niekoniecznie obejmowała osoby po przeżyciu równej traumy. Artykuł podaje kryteria: “Ocaleni z Holocaustu byli definiowani jako ci, którzy byli w nazistowskim obozie koncentracyjnym, byli świadkami lub sami doświadczyli tortur, lub musieli uciekać i ukrywać się podczas II wojny światowej. Demograficznie porównywalna grupa kontrolna żyła poza Europą podczas II wojny światowej”. Jak wiele było osób, które musiały uciekać lub ukrywać się, a jak wiele tych, które były w obozach  i jak wiele tych, które były świadkami lub same doznały tortur? Tych danych brak. Można by uznać, że ci, którzy uciekli z Europy, przeżyli mniejszą traumę niż ci, którzy byli w obozach koncentracyjnych.
  • Najważniejsze z mojego punktu widzenia: stopień metylacji w porównaniu do grupy kontrolnej idzie w odwróconym stosunku między rodzicami, którzy doświadczyli Holocaustu, i ich potomkami. To jest, podniesiony (i przypuszczalnie spowodowany środowiskowo) stopień metylacji u rodziców jest dziedziczony jako zredukowana metylacja u potomków. Nie tak ma podobno działać dziedziczenie epigenetyczne: zmiany genetyczne rodziców mają przechodzić niezmienione na dzieci. Jeśli środowisko powoduje trwałą epigenetyczną zmianę genu (szczególnie w teorii o dziedziczeniu neo-lamarkowskim), to każda adaptacja musi opierać się na tej samej zmianie przekazanej potomstwu. Autorzy zdają sobie sprawę z tego problemu i próbują obejść go proponując, że „hipermetylacja” u rodziców powoduje obniżenie poziomu hormonów glikokortysteroidowych (hormonu związanego ze stresem) we krwi podczas ciąży, to zaś powoduje “hipometylację” w DNA potomstwa. Nazywają to „międzypokoleniowym akomodacjonizmem biologicznym”, co jest wymyślnym określeniem na „nieoczekiwane skutki odwrotne”. Nie jest jasne, w jaki sposób może to być adaptacyjne.

Dane są zbite w dziwaczny sposób. Widziano istotną różnicę tylko w jednym nukleotydzie (wykres powyżej), podczas gdy nieistotne różnice występowały w grupach 2-3 nukleotydów zbitych razem. Dlaczego to zrobili? Jak napisał do mnie Matthew:

Połączenie jest w Bin, które są kolumnami na obu wykresach. Bin 1 pokazuje % metylacji dla 2 CG miejsc. Bin 2 pokazuje % metylacji dla 3 CG miejsc. Bin 3 pokazuje % metylacji dla tylko *jednego* CG miejsca. Bin 3 jest także jedynym, który pokazuje istotną różnicę między grupą kontrolną a ocalonymi z Holocaustu/potomkami.

Hipotezą zerową byłoby, że jest to tylko losowy szum – jednym sposobem przetestowania tego byłoby zobaczenie, czy podobne efekty w pojedynczych miejscach widać dla miejsc 1, 2, 3, 4 i 5 *osobno* zamiast zbijać je razem, jak to zrobiono na rys. 2A i 2B. Biorąc pod uwagę, że tylko miejsce 6 zostało związane z efektami stresu, muszą pokazać, że jest jedynym, które pokazuje ten efekt. Gdyby inne poszczególne miejsca wykazywały istotne różnice, podważyłoby to ich hipotezę.

Przy tak małych próbach i ledwie istotnych efektach, chciałoby się zobaczyć te pojedyncze miejsca, by być pewnym, że efekt ogranicza się do miejsca 6.

  • Autorzy nie znają mechanizmu transmisji epigenetycznej. Klasyczną drogą jest, że DNA w jajeczkach i plemnikach zostaje zmieniony przez środowisko, a potem ta zmiana przechodzi bezpośrednio na potomstwo. Nie może tak być w tym wypadku, ponieważ zaszła odwrotna zmiana między rodzicem a potomstwem. Innym sposobem, który sugerują autorzy, jest, że środowiskowa modyfikacja DNA powoduje zmiany w biochemii lub fizjologii matki w sposób, który wpływa na DNA płodu. Choć nadal jest to rodzaj dziedziczenia, nie jest on szczególnie niezawodny, biorąc pod uwagę kaprysy fizjologii. Bezpośrednia transmisja przez komórki zarodkowe jest pewniejsza i uczyniłaby modyfikację epigenetyczną bardziej prawdopodobnym sposobem powodowania trwałych zmian w DNA. Na to nie wygląda w tym badaniu.  
  • Wydaje się, że jest trochę niekonsekwencji także w tej negatywnej korelacji między stopniem metylacji między rodzicami i potomstwem w Bin 6, miejsce 3. Negatywna korelacji i rys. powyżej pokazują negatywny związek: w porównaniu do grupy kontrolnej rodzice, którzy przeżyli Holocaust, są hipermetylowani, podczas gdy potomstwo jest hipometylowane. Niemniej rys. poniżej pokazuje pozytywną korelację, przynajmniej między parami z doświadczeniem Holocaustu, dla metylacji w dokładnie tym samym miejscu. Jest możliwe, że czegoś nie zrozumiałem, ale bardzo to jest dezorientujące!  

(From paper). Figure 4. Relationship between F0 and F1 FKBP5 intron 7 bin 3/site 6 percent methylation. Parent-offspring pairs are represented by red squares for Holocaust survivors (n=23) and by blue open circles for controls (n=10). Significance was set at p<.05.

(From paper). Figure 4. Relationship between F0 and F1 FKBP5 intron 7 bin 3/site 6 percent methylation. Parent-offspring pairs are represented by red squares for Holocaust survivors (n=23) and by blue open circles for controls (n=10). Significance was set at p<.05.



  • Nie jestem przekonany, że autorzy całkowicie wykluczyli wpływy środowiskowe w wychowaniu dzieci, wpływy, które same mogły powodować hipometylację genów.Choć autorzy wyeliminowali możliwość PTSD lub traumy u potomków przez poddanie ich testom psychologicznym i pokazanie, że wyniki nie wyjaśniają korelacji między hipermetylowanymi genami rodzicielskim a hipometylowanymi genami potomstwa, mogły tam być bardziej subtelne wpływy, które nie były testowane. Nadal jest to rodzaj „dziedziczenia”, ale jest to dziedziczenie kulturowe, nie zaś bezpośrednie dziedziczenie genetyczne. Przypomina hipotezę „środowiska biochemicznego” użytą przez autorów do wyjaśnienia negatywnej korelacji dla metylacji; być może jest tam także jednak wpływ „środowiska kulturowego”. Dla wykluczenia tego musielibyśmy zabrać dzieci od ich biologicznych rodziców bezpośrednio po urodzeniu i wychować je w środowisku innej „traumy” lub losowo przydzielić je do środowisk. Oczywiście, jest to nieetyczne i niemożliwe do przeprowadzenia z ludźmi, chociaż możemy to zrobić ze zwierzętami laboratoryjnymi, takimi jak muszki owocowe i myszy. Bez takich eksperymentów trudno jest wykluczyć subtelne i niewykrywalne wpływy kulturowe, co wpłynęłoby na to, jak oceniamy ten rodzaj “dziedziczenia”.
  
  • Wreszcie, nie ma danych, czy te różnice w metylacji, hiper- lub hipo -, przetrwały poza pokolenie rodzice-dzieci. Aby miały znaczenie w wyjaśnieniu adaptacji ewolucyjnej, takie zmiany muszą trwać pokolenie za pokoleniem, bez końca. Tego nie wiadomo w tym badaniu, ani nie widziano tego w żadnym znanym przypadku lamarkowskiego “dziedziczenia epigenetycznego”.

Wyciągam z tego wniosek, że choć artykuł jest ciekawy i prowokacyjny, cierpi z powodu olbrzymich problemów, które poddają w wątpliwość przedstawione w nim wnioski. Pracę trzeba powtórzyć, najlepiej przy użyciu innych traumatycznych wydarzeń (z których są liczniejsi ocaleni) i z pewnością z użyciem większych prób. Artykuł jest intrygujący, ale z pewnością nie upoważnia do patrzenia na to jak na prawdziwy przypadek epigenetycznie wywołanego dziedziczenia z powodu traumy, a tym mniej do rewizji tego, jak myślimy o ewolucji. (Uwaga: autorzy nie twierdzą, że ten rodzaj dziedziczenia odgrywa rolę w ewolucji; zrobili to inni.)

_______

Yehuda, R. et al. 2015.  Holocaust exposure induced intergenerational effects on FKBP5 methylation. Biological Psychiatry, in press, http://dx.doi.org/10.1016/j.biopsych.2015.08.005

Klengel, T. et al. 2013.  Allele-specific FKBP5 DNA demethylation mediates gene-childhood trauma interactions. Nature Neurosci. 2013 Jan;16(1):33-41. doi: 10.1038/nn.3275. Epub 2012 Dec 2.

Holocaust trauma: is it epigenetically inherited

Why Evolution Is True, 24 sierpnia 2015

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Jerry A. Coyne

Profesor na wydziale ekologii i ewolucji University of Chicago, jego książka "Why Evolution is True" (Polskie wydanie: "Ewolucja jest faktem", Prószyński i Ska, 2009r.) została przełożona na kilkanaście języków, a przez Richarda Dawkinsa jest oceniana jako najlepsza książka o ewolucji.  Jerry Coyne jest jednym z najlepszych na świecie specjalistów od specjacji, rozdzielania się gatunków.  Jest wielkim miłośnikiem kotów i osobistym przyjacielem redaktor naczelnej.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1152 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Uprawy GMO i wzrost plonów   Novella   2020-09-28
Książka o psychologii ewolucyjnej, która pokazuje wartość tej dziedziny – ale nie wartość memów     2020-09-22
Przyjemności seksu i jagód   Ridley   2020-09-18
Czy można falsyfikować naukowe teorie? Naukowiec odpowiada, że “nie”   Coyne   2020-09-12
Naukowe pismo “Nature” przystaje do Przebudzonych twierdząc, że zarówno płeć, jak gender są niebinarne   Coyne   2020-09-09
Wybór ostatecznej wolności   Witkowski   2020-09-07
Polio zlikwidowane w Afryce   Novella   2020-09-05
Czy wyrazy ludzkiej twarzy są uniwersalne w okazywaniu emocji?   Coyne   2020-09-02
Barwny erudyta J.B.S. Haldane   Coyne   2020-08-28
Modelowanie zbijania się pingwinów cesarskich w gromadę: każdy dostaje równie dużo ciepła   Coyne   2020-08-25
Jak algorytmy wpływają na twoje życie   Novella   2020-08-24
Z okazji dziewięćdziesiątych urodzin Thomasa Sowella   Jacoby   2020-08-22
Prawdziwie długa szyja: 6-metrowy wodny gad z triasu z szyją długości 2,7 metra   Coyne   2020-08-19
Wątrobiane duszki   Novella   2020-08-17
Rozrzedzanie krwi bez groźby krwawienia   Novella   2020-08-14
Nowy raport: Bakteria po stu milionach lat nadal żywa!   Coyne   2020-08-08
Modlitwa to nie jest lekarstwo   Nowella   2020-08-07
Maleńki, 10-centymetrowy dinosaur, który zjadał owady   Coyne   2020-08-06
Piękny skoczek, który upodabnia się do mrówki   Coyne   2020-08-03
Urodziny Rosalind Franklin!   Cobb   2020-07-31
Kondor wielki: ptak, który rzadko kiedy macha skrzydłami   Coyne   2020-07-28
Czy ludzie byli w Nowym Świecie ponad 30 tysięcy lat temu?   Coyne   2020-07-26
Oszaleć na punkcie nietoperzy w czasach korony i politykierstwa   Collins   2020-07-25
Dwa gatunki dały zdolną do życia hybrydę, mimo że rozeszły się 150 milionów lat temu   Coyne   2020-07-23
Niccolo Tartaglia jego tajemnica   Jacoby   2020-07-20
Akcja afirmatywna w wieloetnicznym narodzie   Hyams   2020-07-17
Dekolonizacja ewolucji (i Darwina) była nieunikniona   Coyne   2020-07-15
Filtr mózgu (czyli czego nie widzimy)   Novella   2020-07-14
Homeopatia jest bezwartościowa a czasami szkodliwa   Novella   2020-07-10
Pięć błędnych wyobrażeń o ewolucji: jedno jest wątpliwe, jedno niesłuszne   Coyne   2020-07-08
Wiecznie kurczący się tranzystor i wynalezienie Google   Ridley   2020-07-06
Postmodernizm: filozofia, która stoi za naszymi wojnami kulturowymi i postępującym nihilizmem   Hill   2020-07-02
Bodźce do innowacji w końcu pokonają COVID-19   Ridley   2020-06-27
Maleńkie stworzenia morskie budują olbrzymie, fantastyczne domy, by chronić się i zdobywać pokarm   Coyne   2020-06-25
Rośliny uprawne z edytowanym genomem pomagają farmerom i środowisku   Ridley   2020-06-20
Czy klucz do COVID można znaleźć w rosyjskiej pandemii?   Ridley   2020-06-18
Skąd więc wziął się ten wirus?   Ridley   2020-06-16
Nowe dane o tym, jak działają grzyby „mrówek zombie”   Coyne   2020-06-15
Czy brytyjski naukowy establishment popełnił największy błąd w historii?   Ridley   2020-06-13
Błysk światła w mroku   Sheagren   2020-06-12
Poczucie pewności napędza efekt potwierdzenia   Novella   2020-06-08
Czy możemy zobaczyć osobowość?   Novella   2020-06-05
Rozwiązanie dla obecnego kryzysu   Ridley   2020-06-02
Lokalizacja funkcji wykonawczych   Novella   2020-05-30
Przestańcie wierzyć w naukę   Greenfield   2020-05-28
Ewolucyjne korzenie sztuki   Koraszewski   2020-05-27
Innowacji nie można wymusić, ale można je zdławić   Ridley   2020-05-26
Stymulowanie kory wzrokowej   Novella   2020-05-23
Pora na telemedycynę   Novella   2020-05-19
Czy mrożącą krew w żyłach prawdą jest, że decyzja o zamknięciu społeczeństwa opierała się na luźnych matematycznych spekulacjach?   Ridley   2020-05-15
MMR jest bezpieczna i skuteczna   Novella   2020-05-14
Odporność stada na fakty   Koraszewski   2020-05-13
O COVID wiemy wszystko – i nie wiemy niczego   Ridley   2020-05-12
Nanotechnologia zastosowana do leczenia choroby Alzheimera   Novella   2020-05-11
COVID-19 – To są szkody   Novella   2020-05-05
Nadmiar teorii wszystkiego   Koraszewski   2020-05-04
Zawodnicy – i trudności – w wyścigu do wyleczenia COVID   Ridley   2020-04-30
Psychologia sprzeciwu wobec szczepień   Novella   2020-04-25
Prowokator czy prowokowany?   Witkowski   2020-04-24
Nauka on-line jest skuteczna   Novella   2020-04-23
Mądrość w pułapce autorytetu   Witkowski   2020-04-18
Znaleziono najstarszego “bilaterian”: odkryto podobne do robaka stworzenie wraz z jego skamieniałymi śladami   Coyne   2020-04-16
Nietoperze i pandemia   Ridley   2020-04-14
Pandemia ludzkiej głupoty   Novella   2020-04-12
W miarę postępu badań natura naszego wroga staje się coraz wyraźniejsza   Ridley   2020-04-04
Wzmacnianie układu odpornościowego podczas pandemii   Novella   2020-04-02
Dlaczego ten wirus inaczej dotyka pokolenia?   Ridley   2020-03-30
Czaszka maleńkiego dinozaura/ptaka znaleziona w bursztynie   Coyne   2020-03-27
Szczepionka na koronawirusa nie przybędzie szybko   Ridley   2020-03-25
Niebawem dowiemy się jak solidna jest nasza cywilizacja   Ridley   2020-03-23
Żywotność wirusa Covid-19 na różnych powierzchniach (rada: używaj rękawiczek, kiedy odbierasz paczki i nie otwieraj ich przez 24 godziny)   Coyne   2020-03-21
Dzień był krótszy 70 milionów lat temu   Novella   2020-03-20
Jak często powstają ptasie hybrydy?   Coyne   2020-03-18
Mózgi noworodków   Novella   2020-03-16
Twierdzenie o białku i DNA dinozaurów   Novella   2020-03-10
Porażka jest stałym elementem pracy naukowca   Konrad Bocian   2020-03-07
Jak myśleć o naszych problemach   Tupy   2020-03-03
Dlaczego tak wiele nowych wirusów pochodzi od nietoperzy?   Ridley   2020-02-29
Odkrycie antybiotyku przez AI   Novella   2020-02-27
Wizyta w Andach u łysek rogatych   Lyon   2020-02-26
Zioła nie pomagają na utratę wagi   Novella   2020-02-25
Dawkins pisze tweeta   Coyne   2020-02-24
W obronie binarności płci u ludzi   Coyne   2020-02-21
Nie palmy pieniędzy na ołtarzu zielonej manii   Lomborg   2020-02-20
Więcej dowodów ewolucji: końskie zarodki zaczynają tworzyć pięć palców, a cztery zawiązki znikają   Coyne   2020-02-18
Homeopatyczny rentgen   Novella   2020-02-14
Różnice płci w wyborze zabawek: chłopcy bawią się chłopięcymi zabawkami, dziewczynki dziewczęcymi zabawkami   Coyne   2020-02-13
Śmiertelność z powodu raka nadal spada wbrew twierdzeniom szarlatanów     2020-02-11
Odkrycie w immunologii, a leczenie nowotworów   Novella   2020-02-10
Ponowne psucie nauki przez ideologię: ”Slate” wypacza biologię ewolucyjną, by wyglądała na kapitalistyczną i antysocjalistyczną   Coyne   2020-02-07
Flamingi z braku łysek rogatych   Lyon   2020-02-06
Moja ostatnia praca badawcza. Część 3: Znaczenie   Coyne   2020-02-04
Moja ostatnia praca badawcza. Część 2: Wyniki   Coyne   2020-02-03
Moja ostatnia praca badawcza: Część 1: Cele i metody   Coyne   2020-02-01
Ewolucyjne wyjaśnienie nienaukowych przekonań   Bretl   2020-01-31
Zdumiewająca mimikra   Coyne   2020-01-27
Reality check: Pęd do szybkiej „zerowej” emisji to gwarancja przegranej   Lomborg   2020-01-27
Sfuszerowany artykuł o biologii w „Washington Post”   Coyne   2020-01-24
Punkty dla Ameryki w konflikcie między Iranem i USA   Destexhe   2020-01-24
Zbliżanie się do rozumienia pamięci   Novella   2020-01-22

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk