Prawda

Środa, 29 stycznia 2020 - 07:37

« Poprzedni Następny »


Trauma Holocaustu: czy jest dziedziczona epigenetycznie?


Jerry A. Coyne 2015-09-02


Istnieje obecnie kilka przykładów modyfikacji wyglądu i zachowania jednostki przez środowisko i wpływu na geny jednostki, zazwyczaj przez przyłączenie grup metylowych do określonych nukleotydów w sekwencji DNA. Jest to rodzaj spowodowanej przez środowisko modyfikacji epigenetycznej. Zazwyczaj jednak modyfikacja zasad DNA może być także kodowana przez inne części DNA: odcinki genów, które „mówią” organizmowi: „wstaw grupę metylową w miejsce X na genie Y”.  Większość zmian epigenetycznych, o których wiemy, oraz każdy przykład takich zmian, które biorą udział w adaptacjach, nie są spowodowane przez środowisko, ale przez instrukcje od innych genów. Na przykład, DNA macierzyńskie i ojcowskie są modyfikowane przez inne geny epigenetycznie w różny sposób, i prowadzą walkę w płodzie, ponieważ interesy reprodukcyjne ojca różnią się od interesów reprodukcyjnych matek.

OSTRZEŻENIE: Długie i szczegółowe omówienie pracy o genetyce.

 

Choć więc wiadomo, że istnieją środowiskowe modyfikacje epigenetyczne genów, a także, że przekazywane są przez dwa lub więcej pokolenia, nie jest to częste zjawisko i nie są podstawą jakiejkolwiek adaptacji, która wyewoluowała w organizmach. I nie mogą być, ponieważ ewolucyjne zmiany genetyczne muszą być przekazywane trwale. Środowiskowo spowodowane zmiany DNA, ponieważ znikają po jednym do trzech pokoleń, nie mogą być w zasadzie odpowiedzialne za ewolucję adaptacyjną. Ponadto, mapowanie genów powodujących adaptacje w ramach jednego gatunku i między gatunkami pokazuje, że w rzeczywistości są one nieodmiennie spowodowane zamianą samych zasad DNA, nie zaś epigenetycznymi modyfikacjami genów przez środowisko.


Mimo nietrwałości spowodowanych środowiskiem zmian epigenetycznych i braku dowodów, że biorą one udział w jakiejkolwiek ewolucji adaptacyjnej, ludzie nadal biją w tamtamy epigenetyki. Epigenetyka jest bowiem rodzajem „dziedziczenia lamarkowskiego” i gdyby środowisko naprawdę mogło powodować adaptacyjne zmiany DNA, które byłyby dziedziczone permanentnie, to byłaby to neo-neo-darwinowska forma ewolucji: spowodowałaby – zależnie od jej częstotliwości – olbrzymią zmianę w naszym rozumieniu tego, jak działa ewolucja. (Sam Darwin sugerował taki rodzaj dziedziczenia lamarkowskiego w O powstawaniu gatunków, ale eksperymenty pokazały, że był w błędzie.)


Teraz jednak nowy artykuł w „Biological Psychiatry” autorstwa Rachel Yehuda i in. (odnośnik poniżej) wydaje się pokazywać nie tylko dziedziczenie epigenetyczne u ludzi spowodowane wpływami środowiskowymi, ale że tym wpływem środowiskowym był Holocaust, który wywołał traumę. Trauma, jak twierdzą ci badacze, spowodowała metylację zasady DNA w genie związanym z reakcją na stres, FK506-binding-protein-5, czyli FKBP5. W porównaniu z grupą kontrolną (Europejczykami, których nie uznaje się za ocalonych z Holocaustu), ci dorośli, którzy przeżyli Holocaust mieli więcej metylacji na jednej zasadzie DNA w tym genie – ale nie na dwóch innych badanych zasadach. Ponadto różnica między grupą kontrolną a poddanymi „eksperymentowi” trwała w następnym pokoleniu: potomstwo ocalonych miało znacznie niższą metylację w tym samym miejscu niż potomstwo grupy kontrolnej (ludzi, którzy żyli podczas wojny, ale nie doświadczyli Holocaustu).


Autorzy bardzo ostrożnie formułują swoje stanowisko, jak piszą w streszczeniu: 


Jest to pierwsze pokazanie transmisji do dziecka traumy rodzicielskiej, która zaszła przed jego poczęciem, związanej ze zmianami epigenetycznymi w obu pokoleniach, co dostarcza potencjalnego zrozumienia tego, jak poważna trauma psychologiczna może mieć skutki międzypokoleniowe.                                                                                


Inni nie byli tak ostrożni, szczególnie dziennikarze piszący o nauce, którzy albo nie czytali artykułu, albo zabrakło im wiedzy, by go ocenić. Sprawdźcie, na przykład, ten artykuł w “Guardianie”. Jego autorka, Helen Thompson, wydaje się kompletnie nieświadoma wielu problemów z tym badaniem i nie przedstawia żadnych zastrzeżeń. Jest to przykład złego informowania o nauce. Tutaj inny bezkrytyczny artykuł w “Scientific American”.


Nie będę zagłębiał się w szczegóły metod i wyników Yehudy i in., ale podam główne wyniki i kilka problemów, jakie Matthew Cobb i ja znaleźliśmy.  


Artykuł Yehudy i in. nawiązuje do wcześniejszej pracy Torstena Klengela i in. (odnośnik i link poniżej) pokazującego, że w próbce Afroamerykanów osoby klasyfikowane jako te, które przeżyły traumę, wykazywały obniżenie metylacji w kilku miejscach na genie FKBP5, związanym z reakcją na stres. Ta demetylacja była skojarzona ze wzrostem transkrypcji (procesu tworzenia mRNA a następnie białka), co samo było związane ze zmianami w układzie reakcji na stres, prowadząc przypuszczalnie do wzrostu zaburzeń psychiatrycznych u dzieci, które doświadczyły traumy.


Yehuda z zespołem badała trzy miejsca na FKBP5, wszystkie na intronie 7, związane w poprzednim badaniu z demetylacją. To, co odkryli, pokazane jest poniżej („osoby, które przeżyły Holocaust” na czerwono, „grupa kontrolna” na biało; rodzice na lewo [A]; potomstwo na prawo [B]). Jak widać po gwiazdkach, które oznaczają istotność statystyczną, jedno miejsce (Bin 3, miejsce 6) pokazuje istotnie wyższy stopień metylacji u rodziców, którzy przeżyli Holocaust, w stosunku do grupy kontrolnej, podczas gdy to samo miejsce u potomstwa pokazuje niższy stopień metylacji u potomków ocalonych z Holocaustu niż potomków grupy kontrolnej. Nie ma żadnej różnicy w pozostałych dwóch badanych miejscach (jedno obejmuje dwa nukleotydy, drugie trzy nukleotydy; patrz poniżej).


(From paper.) Figure 2. Methylation at FKBP5 intron 7, bins 1, 2 and 3 for Holocaust survivors (A), Holocaust survivor offspring (B) and their respective comparison subjects. The percent methylation (mean ± s.e.m.) is represented by red bars for Holocaust survivor parents and their offspring (F0:n=32, F1:n=22) and by white bars for F0 and F1 controls (F0:n=8, F1:n=9). Division of sites into bins is indicated. Significance was set at p<.05.
(From paper.) Figure 2. Methylation at FKBP5 intron 7, bins 1, 2 and 3 for Holocaust survivors (A), Holocaust survivor offspring (B) and their respective comparison subjects. The percent methylation (mean ± s.e.m.) is represented by red bars for Holocaust survivor parents and their offspring (F0:n=32, F1:n=22) and by white bars for F0 and F1 controls (F0:n=8, F1:n=9). Division of sites into bins is indicated. Significance was set at p<.05.

To więc pokazuje sugerowane dziedziczenie epigenetyczne z powodu traumy. Są z tym jednak ogromne problemy i zastrzeżenia dotyczące danych. Oto kilka z nich.
  • Niska liczebność próby.  W rzeczywistości, skrajnie niski rozmiar próby: 32 ocalonych z Holocaustu i 22 ich dorosłych potomków, i tylko 8 rodziców i 9 potomków w grupie kontrolnej. Choć wyniki w tym jednym miejscu są istotne, są one ledwo istotne, z wartościami p między 0,03 a 0,046 (0,05 jest granicą). Zdaję sobie sprawę z tego, że trudno jest znaleźć takie osoby (większość ocalonych z Holocaustu już nie żyje), ale to powinno zostać powtórzone na większej próbie lub z (jak to proponują autorzy) innymi rodzajami traumy.
  • Wielkość próby nie jest konsekwentna w artykule. Jak napisał do mnie Matthew: “Dalsze pomieszanie powodują dane o wielkości próby – na rys. 4 n par = 10 (grupa kontrolna) i 23 (grupa Holocaustu), ale na rys. 2A/B grupa kontrolna n = 8 (rodzice) i 9 (potomstwo), podczas gdy w grupie Holocaustu było 29 rodziców i 22 potomstwa. Jak mogą mieć 23 pary w grupie Holocaustu, skoro mają tylko 22 potomków?”
  • Grupa, która doświadczyła Holocaustu, niekoniecznie obejmowała osoby po przeżyciu równej traumy. Artykuł podaje kryteria: “Ocaleni z Holocaustu byli definiowani jako ci, którzy byli w nazistowskim obozie koncentracyjnym, byli świadkami lub sami doświadczyli tortur, lub musieli uciekać i ukrywać się podczas II wojny światowej. Demograficznie porównywalna grupa kontrolna żyła poza Europą podczas II wojny światowej”. Jak wiele było osób, które musiały uciekać lub ukrywać się, a jak wiele tych, które były w obozach  i jak wiele tych, które były świadkami lub same doznały tortur? Tych danych brak. Można by uznać, że ci, którzy uciekli z Europy, przeżyli mniejszą traumę niż ci, którzy byli w obozach koncentracyjnych.
  • Najważniejsze z mojego punktu widzenia: stopień metylacji w porównaniu do grupy kontrolnej idzie w odwróconym stosunku między rodzicami, którzy doświadczyli Holocaustu, i ich potomkami. To jest, podniesiony (i przypuszczalnie spowodowany środowiskowo) stopień metylacji u rodziców jest dziedziczony jako zredukowana metylacja u potomków. Nie tak ma podobno działać dziedziczenie epigenetyczne: zmiany genetyczne rodziców mają przechodzić niezmienione na dzieci. Jeśli środowisko powoduje trwałą epigenetyczną zmianę genu (szczególnie w teorii o dziedziczeniu neo-lamarkowskim), to każda adaptacja musi opierać się na tej samej zmianie przekazanej potomstwu. Autorzy zdają sobie sprawę z tego problemu i próbują obejść go proponując, że „hipermetylacja” u rodziców powoduje obniżenie poziomu hormonów glikokortysteroidowych (hormonu związanego ze stresem) we krwi podczas ciąży, to zaś powoduje “hipometylację” w DNA potomstwa. Nazywają to „międzypokoleniowym akomodacjonizmem biologicznym”, co jest wymyślnym określeniem na „nieoczekiwane skutki odwrotne”. Nie jest jasne, w jaki sposób może to być adaptacyjne.

Dane są zbite w dziwaczny sposób. Widziano istotną różnicę tylko w jednym nukleotydzie (wykres powyżej), podczas gdy nieistotne różnice występowały w grupach 2-3 nukleotydów zbitych razem. Dlaczego to zrobili? Jak napisał do mnie Matthew:

Połączenie jest w Bin, które są kolumnami na obu wykresach. Bin 1 pokazuje % metylacji dla 2 CG miejsc. Bin 2 pokazuje % metylacji dla 3 CG miejsc. Bin 3 pokazuje % metylacji dla tylko *jednego* CG miejsca. Bin 3 jest także jedynym, który pokazuje istotną różnicę między grupą kontrolną a ocalonymi z Holocaustu/potomkami.

Hipotezą zerową byłoby, że jest to tylko losowy szum – jednym sposobem przetestowania tego byłoby zobaczenie, czy podobne efekty w pojedynczych miejscach widać dla miejsc 1, 2, 3, 4 i 5 *osobno* zamiast zbijać je razem, jak to zrobiono na rys. 2A i 2B. Biorąc pod uwagę, że tylko miejsce 6 zostało związane z efektami stresu, muszą pokazać, że jest jedynym, które pokazuje ten efekt. Gdyby inne poszczególne miejsca wykazywały istotne różnice, podważyłoby to ich hipotezę.

Przy tak małych próbach i ledwie istotnych efektach, chciałoby się zobaczyć te pojedyncze miejsca, by być pewnym, że efekt ogranicza się do miejsca 6.

  • Autorzy nie znają mechanizmu transmisji epigenetycznej. Klasyczną drogą jest, że DNA w jajeczkach i plemnikach zostaje zmieniony przez środowisko, a potem ta zmiana przechodzi bezpośrednio na potomstwo. Nie może tak być w tym wypadku, ponieważ zaszła odwrotna zmiana między rodzicem a potomstwem. Innym sposobem, który sugerują autorzy, jest, że środowiskowa modyfikacja DNA powoduje zmiany w biochemii lub fizjologii matki w sposób, który wpływa na DNA płodu. Choć nadal jest to rodzaj dziedziczenia, nie jest on szczególnie niezawodny, biorąc pod uwagę kaprysy fizjologii. Bezpośrednia transmisja przez komórki zarodkowe jest pewniejsza i uczyniłaby modyfikację epigenetyczną bardziej prawdopodobnym sposobem powodowania trwałych zmian w DNA. Na to nie wygląda w tym badaniu.  
  • Wydaje się, że jest trochę niekonsekwencji także w tej negatywnej korelacji między stopniem metylacji między rodzicami i potomstwem w Bin 6, miejsce 3. Negatywna korelacji i rys. powyżej pokazują negatywny związek: w porównaniu do grupy kontrolnej rodzice, którzy przeżyli Holocaust, są hipermetylowani, podczas gdy potomstwo jest hipometylowane. Niemniej rys. poniżej pokazuje pozytywną korelację, przynajmniej między parami z doświadczeniem Holocaustu, dla metylacji w dokładnie tym samym miejscu. Jest możliwe, że czegoś nie zrozumiałem, ale bardzo to jest dezorientujące!  

(From paper). Figure 4. Relationship between F0 and F1 FKBP5 intron 7 bin 3/site 6 percent methylation. Parent-offspring pairs are represented by red squares for Holocaust survivors (n=23) and by blue open circles for controls (n=10). Significance was set at p<.05.

(From paper). Figure 4. Relationship between F0 and F1 FKBP5 intron 7 bin 3/site 6 percent methylation. Parent-offspring pairs are represented by red squares for Holocaust survivors (n=23) and by blue open circles for controls (n=10). Significance was set at p<.05.



  • Nie jestem przekonany, że autorzy całkowicie wykluczyli wpływy środowiskowe w wychowaniu dzieci, wpływy, które same mogły powodować hipometylację genów.Choć autorzy wyeliminowali możliwość PTSD lub traumy u potomków przez poddanie ich testom psychologicznym i pokazanie, że wyniki nie wyjaśniają korelacji między hipermetylowanymi genami rodzicielskim a hipometylowanymi genami potomstwa, mogły tam być bardziej subtelne wpływy, które nie były testowane. Nadal jest to rodzaj „dziedziczenia”, ale jest to dziedziczenie kulturowe, nie zaś bezpośrednie dziedziczenie genetyczne. Przypomina hipotezę „środowiska biochemicznego” użytą przez autorów do wyjaśnienia negatywnej korelacji dla metylacji; być może jest tam także jednak wpływ „środowiska kulturowego”. Dla wykluczenia tego musielibyśmy zabrać dzieci od ich biologicznych rodziców bezpośrednio po urodzeniu i wychować je w środowisku innej „traumy” lub losowo przydzielić je do środowisk. Oczywiście, jest to nieetyczne i niemożliwe do przeprowadzenia z ludźmi, chociaż możemy to zrobić ze zwierzętami laboratoryjnymi, takimi jak muszki owocowe i myszy. Bez takich eksperymentów trudno jest wykluczyć subtelne i niewykrywalne wpływy kulturowe, co wpłynęłoby na to, jak oceniamy ten rodzaj “dziedziczenia”.
  
  • Wreszcie, nie ma danych, czy te różnice w metylacji, hiper- lub hipo -, przetrwały poza pokolenie rodzice-dzieci. Aby miały znaczenie w wyjaśnieniu adaptacji ewolucyjnej, takie zmiany muszą trwać pokolenie za pokoleniem, bez końca. Tego nie wiadomo w tym badaniu, ani nie widziano tego w żadnym znanym przypadku lamarkowskiego “dziedziczenia epigenetycznego”.

Wyciągam z tego wniosek, że choć artykuł jest ciekawy i prowokacyjny, cierpi z powodu olbrzymich problemów, które poddają w wątpliwość przedstawione w nim wnioski. Pracę trzeba powtórzyć, najlepiej przy użyciu innych traumatycznych wydarzeń (z których są liczniejsi ocaleni) i z pewnością z użyciem większych prób. Artykuł jest intrygujący, ale z pewnością nie upoważnia do patrzenia na to jak na prawdziwy przypadek epigenetycznie wywołanego dziedziczenia z powodu traumy, a tym mniej do rewizji tego, jak myślimy o ewolucji. (Uwaga: autorzy nie twierdzą, że ten rodzaj dziedziczenia odgrywa rolę w ewolucji; zrobili to inni.)

_______

Yehuda, R. et al. 2015.  Holocaust exposure induced intergenerational effects on FKBP5 methylation. Biological Psychiatry, in press, http://dx.doi.org/10.1016/j.biopsych.2015.08.005

Klengel, T. et al. 2013.  Allele-specific FKBP5 DNA demethylation mediates gene-childhood trauma interactions. Nature Neurosci. 2013 Jan;16(1):33-41. doi: 10.1038/nn.3275. Epub 2012 Dec 2.

Holocaust trauma: is it epigenetically inherited

Why Evolution Is True, 24 sierpnia 2015

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Jerry A. Coyne

Profesor na wydziale ekologii i ewolucji University of Chicago, jego książka "Why Evolution is True" (Polskie wydanie: "Ewolucja jest faktem", Prószyński i Ska, 2009r.) została przełożona na kilkanaście języków, a przez Richarda Dawkinsa jest oceniana jako najlepsza książka o ewolucji.  Jerry Coyne jest jednym z najlepszych na świecie specjalistów od specjacji, rozdzielania się gatunków.  Jest wielkim miłośnikiem kotów i osobistym przyjacielem redaktor naczelnej.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1057 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Zdumiewająca mimikra   Coyne   2020-01-27
Reality check: Pęd do szybkiej „zerowej” emisji to gwarancja przegranej   Lomborg   2020-01-27
Sfuszerowany artykuł o biologii w „Washington Post”   Coyne   2020-01-24
Punkty dla Ameryki w konflikcie między Iranem i USA   Destexhe   2020-01-24
Zbliżanie się do rozumienia pamięci   Novella   2020-01-22
Z perspektywy naszego kurnika   Witkowski   2020-01-16
Fałszywa pokora nie uratuje planety   Boudry   2020-01-09
Złoty ryż zatwierdzony na Filipinach   Novella   2020-01-07
Cudowna animacja DNA i komórek   Coyne   2020-01-06
Dychotomiczne myślenie, niepewność i zaprzeczanie nauce     2020-01-01
Mieliśmy najlepszą dekadę w historii. Naprawdę   Ridley   2019-12-31
Kreacjonista opowiada się za ”argumentem z niedowierzania”   Coyne   2019-12-26
Biologia męskiej agresji i dlaczego nie jest to tylko „socjalizacja”   Coyne   2019-12-24
Wydajność, wyzysk, wybory   Koraszewski   2019-12-23
Społecznościowe finansowanie szarlatanerii   Novella   2019-12-20
Wykład Dawkinsa o czerpaniu odwagi z darwinizmu   Coyne   2019-12-18
Uprawy GM, takie jak Złoty Ryż, uratują życie setek tysięcy dzieci   Ridey   2019-12-13
Darwin, lisy i inne ssaki na Falklandach   Mayer   2019-12-11
Wirtualna edukacja   Novella   2019-12-03
Teoria klasy próżniaczej Thorsteina Veblena – uaktualnienie statusu   Henderson   2019-12-02
Punkt szczytowy inteligencji   Novella   2019-11-30
Likwidowanie przeziębienia miedzią   Novella   2019-11-27
Dlaczego wyjaśnianie problemów przez biały przywilej jest niesłuszne   Rob Henderson   2019-11-25
LiveScience zachwala panpsychizm jako rozwiązanie trudnego problemu świadomości   Coyne   2019-11-22
Jak walczyć z firehosing   Novella   2019-11-19
Odwołajcie antyszczepionkową konferencję w Tel Awiwie   Blum   2019-11-15
Ewolucja dwunożności   Novella   2019-11-14
Granice „przeskoczenia” progu opłacalności   Lomborg   2019-11-13
Dlaczego nie żyjemy w epoce post-prawdy   Pinker   2019-11-11
Śledząc pochodzenie człowieka   Novella   2019-11-09
Skamieniałe trylobity idące gęsiego. Ale dlaczego to zrobiły?   Coyne   2019-11-06
Saga o złotym ryżu   Novella   2019-11-04
Kolejne badanie rolnictwa organicznego   Novella   2019-11-02
Fabrizio Benedetti pyta: “Czy badania placebo wzmacniają pseudonaukę?”     2019-11-01
Nathaniel Comfort raz jeszcze: nauka nie czyni postępów (czy może robi to?)   Coyne   2019-10-31
Pochwała jednoznaczności   Witkowski   2019-10-29
Stare i nowe  troski o bezpieczeństwo żywnościowe   Ongu   2019-10-28
Powrót Adama i Ewy jako rzeczywistych ludzi, jak proponuje kolejna pseudonaukowa teoria   Coyne   2019-10-25
Pradawne przechowywanie żywności   Novella   2019-10-24
Artykuł w naukowym piśmie ”Nature” dyskredytuje naukę i „scjentyzm”, kwestionuje wartości Oświecenia   Coyne   2019-10-22
Błogosławieni ci, którzy wycofują   Jacoby   2019-10-19
Pro-life czyli czarodziej z Krotoszyna   Koraszewski   2019-10-18
Biologia rozwoju ujawnia ewolucyjną historię   Novella   2019-10-15
Niebezpieczne życie antropologa   Blackwell   2019-10-12
Swędzikami jesień się zaczyna   Łopatniuk   2019-10-11
Jak wieloryb stracił swoje geny   Coyne   2019-10-10
Używanie sztucznej inteligencji do diagnozy   Novella   2019-10-08
Niespodzianka! Koty są tak samo przywiązane do swojego personelu jak psy i niemowlęta   Coyne   2019-10-05
Oburzenie, stronniczość i niestabilność prawdy   Novella   2019-10-04
O zmianie klimatu: ludzkość nie jest „nikczemna”   Lomborg   2019-10-03
Postmodernizm wyjaśniony i krytykowany   Coyne   2019-09-30
Uzdrawianie kryształami   Novella   2019-09-26
Kolejna rewolucja w rolnictwie   Novella   2019-09-24
Opory przeciwko szczelinowaniu są oparte na ideologii, a nie na nauce   Jacoby   2019-09-23
St Paul Island część 5   Lyon   2019-09-21
Co to jest czerwona rtęć?   Novella   2019-09-20
Jaka sztuka siedzi w naszych genach i czy to aby nie kicz?   Koraszewski   2019-09-19
Fałszywe wspomnienia i Fake News   Novella   2019-09-18
Kolejna próba odrzucenia teorii Darwina   Coyne   2019-09-17
Choroba zielonych mięśni   Łopatniuk   2019-09-14
”Sygnalizowanie cnoty” może nas irytować. Cywilizacja byłaby jednak bez niego niemożliwa    Miller   2019-09-13
Foka Weddela wygryza w lodzie otwory do oddychania   Coyne   2019-09-12
DNA i Loch Ness   Novella   2019-09-11
Nowa i ważna czaszka hominina z Etiopii   Coyne   2019-09-10
St Paul Island, Część 4   Lyon   2019-09-06
Biały jak śnieg, żółciutki jak kaczuszka   Łopatniuk   2019-09-04
Pingwiny geje? Nie tak szybko   Coyne   2019-09-03
Czego może nas nauczyć była zwolenniczka antyszczepionkowców, Kelley Watson-Snyder     2019-08-30
Bezzbożowa karma dla psa   Novella   2019-08-29
Odrażające życie płciowe pingwinów białookich   Coyne   2019-08-28
Badanie akupunktury jako terapii na dławicę piersiową   Novella   2019-08-23
Pradawna gigantyczna papuga z Nowej Zelandii: metr wysokości i waga 7 kilogramów!   Coyne   2019-08-22
Alaska — nurniczki i obopólny dobór płciowy   Lyon   2019-08-20
Zła nauka promuje organiczne jabłka   Novella   2019-08-19
Gąsienica zmienia kolor, żeby dopasować się do podłoża nie używając oczu: potrafi widzieć skórą!   Coyne   2019-08-16
Pseudonaukowa histeria to nie jest dobra odpowiedź na klimatyczne wyzwania   Lomborg   2019-08-14
GMO i model deficytu wiedzy   Novella   2019-08-12
Po raz pierwszy użyto edytowania genów CRISPR do leczenia zaburzenia genetycznego – anemii sierpowatej   Coyne   2019-08-08
Maskonury z wyspy St. Paul na Alasce   Lyon   2019-08-07
Zbieg okoliczności czy prawo wielkich liczb?   Novella   2019-08-06
I pijcie łzy moje, czyste rzęsiste   Łopatniuk   2019-08-03
Kształtowanie opinii o nauce i medycynie   Novella   2019-08-02
Nowe badanie dotyczące zwrotu zgubionych portfeli: ludzie na świecie są uczciwsi niż myślisz, ale czytelnik wyliczył, że uczciwość jest większa w mniej religijnych krajach   Coyne   2019-08-01
Praktykowanie medycyny bez uprawnień nie jest wolnością słowa   Novella   2019-07-31
Radujcie się, Ziemia staje się zieleńsza   Ridley   2019-07-30
Spiski wokół ptaków   Novella   2019-07-29
Matt Meselson opisuje swój najsłynniejszy eksperyment (z Frankiem Stahlem)   Coyne   2019-07-26
Niemający rozeznania filozof twierdzi, że gatunki nie istnieją   Coyne   2019-07-23
Więcej złych wiadomości dla dilerów witamin   Novella   2019-07-22
Starożytny ptak z nadzwyczaj długim palcem   Coyne   2019-07-19
YouTube i szarlataneria leczenia raka dietą   Novella   2019-07-18
“Współczesny” Homo sapiens mógł być w Eurazji aż 210 tysięcy lat temu   Coyne   2019-07-17
Hodowanie mini-mózgów z komórek macierzystych   Novella   2019-07-15
Szczepionka HPV działa. Koniec kropka     2019-07-13
Efekt przechodnia   Novella   2019-07-11
Prątkiem w raka, czyli co ma gruźlica do raka pęcherza   Łopatniuk   2019-07-06
Opowieści o nauce zastępują fikcję w Teatrze Narodowym Ugandy   Ongu   2019-07-05
Pleśń w przestrzeni kosmicznej   Novella   2019-07-03
Pterozaury: Czy umiały latać od razu po wykluciu się?   Coyne   2019-07-02
Ludziom rosną rogi? – Złe informowanie o nauce   Novella   2019-07-01

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk