Prawda

Wtorek, 12 listopada 2019 - 05:25

« Poprzedni Następny »


Przykre niespodzianki, czyli czerniak i siwizna


Paulina Łopatniuk 2015-08-01

Czerniak; CC BY-SA 3.0; LWozniak&KWZielinski; https://pl.wikibooks.org/wiki/Atlas_histopatologii_guz%C3%B3w_sk%C3%B3ry
Czerniak; CC BY-SA 3.0; LWozniak&KWZielinski; https://pl.wikibooks.org/wiki/Atlas_histopatologii_guz%C3%B3w_sk%C3%B3ry

To nie była zaplanowana notka – w planach czeka cała kolejka artykułów mniej lub bardziej rozgrzebanych, jednak (po raz kolejny zresztą) inspiracja wygrała z kalkulacją i znaleziony przypadkiem artykuł wyprzedził wcześniej obiecane kilku osobom teksty. Ot, ciekawostka, która wpadła mi w oko i już nie chciała się odczepić. Być może i wam wyda się interesująca. Może nawet kiedyś komuś pomoże.

O czerniaku zapewne słyszał każdy, niezależnie od tego w jakim stopniu interesuje się medycyną. Ten słynny ze swego agresywnego potencjału nowotwór złośliwy wywodzi się z komórek barwnikotwórczych (wytwarzających melaninę), melanocytów, zazwyczaj zlokalizowanych w dolnej części naskórka (ale też w oponach mózgowych tudzież oczach chociażby – stąd i tam może rozwinąć się czerniak – czy to tęczówki, czy naczyniówki, czy ciała rzęskowego, nie tylko u człowieka zresztą), rzadziej – w nabłonku pokrywającym błony śluzowe.

Serce na przekroju – czarne obszary to przerzuty czerniaka; PEIR Digital Library (Pathology image database), AFIP; domena publiczna
Serce na przekroju – czarne obszary to przerzuty czerniaka; PEIR Digital Library (Pathology image database), AFIP; domena publiczna

Jest uważany za zmianę wyjątkowo groźną, gdyż potrafi stosunkowo wcześnie przerzutować, jednocześnie zaś jego przerzuty potrafią pojawiać się niespodziewanie jeszcze przez wiele lat po – wydawałoby się skutecznym – leczeniu. O ile czerniak usunięty wcześnie, zanim pojawią się się przerzuty, a optymalnie – zanim jeszcze zacznie naciekać głębsze warstwy skóry, jest nowotworem dość dobrze rokującym, o tyle zmiana usunięta zbyt późno, gdy nastąpił już rozsiew, wiąże się z nader niekorzystnym rokowaniem pomimo usilnych starań lekarzy i naukowców – w końcu to właśnie przerzuty zabijają pacjentów dotkniętych tą chorobą, nie zmiany pierwotne. Zatem – jak zresztą zwykle w onkologii – czas jest kluczową kwestią. Zmiana musi zostać rozpoznana i usunięta możliwie wcześnie. Żeby to jednak uczynić, trzeba ją też odpowiednio wcześnie zauważyć.


Czerniak skóry owłosionej głowy z przerzutem w śliniance; CC BY-NC 3.0; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4348854/
Czerniak skóry owłosionej głowy z przerzutem w śliniance; CC BY-NC 3.0; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4348854/

W przypadku czerniaków skóry szczególnie niefortunną lokalizacją jest skóra owłosiona. Nieregularna, o nierównomiernym wybarwieniu, być może wrzodziejąca plamka zawsze będzie trudniejsza do zauważenia pod warstwą włosów niż na gołej skórze, prawda? I rzeczywiście – dostępne badania wydają się sugerować, że czerniaki skóry owłosionej głowy w momencie wykrycia bywają bardziej zaawansowane niźli zmiany zlokalizowane w innych rejonach, choć literatura nie pozwala jednoznacznie stwierdzić czy powodem jest jedynie niekorzystna lokalizacja, czy też być może po prostu czerniaki tej okolicy mają nieco odmienną biologię (jak chociażby tzw. czerniaki akralne, zlokalizowane w obrębie odsiebnych [dalszych] odcinków rąk i stóp). Niezależnie od przyczyny takiego stanu rzeczy, czerniaki skóry owłosionej ze względu na swą trudną dostępność i gorszą prognozę są nowotworami szczególnej troski i wszystkie wskazówki ułatwiające wcześniejsze ich rozpoznanie są na wagę złota.


Pacjentka z czerniakiem owłosionej skóry głowy; http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140673613616049#
Pacjentka z czerniakiem owłosionej skóry głowy; http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140673613616049#

Niekiedy wskazówki takie potrafią być naprawdę zaskakujące. Cała sztuka w tym, by je właściwie zinterpretować. Jednym z bardziej chyba efektownych przykładów możliwym, choć nie jest to zjawisko częste, do zaobserwowania u pacjentów/pacjentek dotkniętych siwizną jest miejscowe tej siwizny ustępowanie. Nie zawsze rzecz wygląda aż tak spektakularnie, jak na załączonym obok fragmencie skanu artykułu prezentowanego przez czasopismo Lancet, jednak nawet punktowy powrót koloru u siwych/siwiejących pacjentów jest dobrym powodem, by przyjrzeć się bliżej skórze zlokalizowanej w tym miejscu.


Oczywiście nie mamy tu do czynienia ze zjawiskiem częstym. Nie jest to też obraz dla czerniaka specyficzny – podobne zmiany mogą chociażby towarzyszyć przyjmowaniu niektórych leków, warto jednak pamiętać o przypadkach, gdy  przyczyna okazywała się naprawdę groźna, warto też uczulać na to zarówno pacjentów, jak i osoby szczególnie do zarejestrowania takich subtelności predystynowane – pracowników zakładów fryzjerskich, salonów piękności, etc (podobne programy edukacyjne zresztą są na świecie powoli wprowadzane – sztandarowym przykładem jest Heads Up!, poświęcony nowotworom skóry program zainicjowany przez prof. Deborah S. Sarnoff, specjalistkę w dziedzinie dermatologii zainspirowaną własnymi doświadczeniami). Obecnie niestety często rekonstruujemy podobne historie już po fakcie.


Pośród siwiejących włosów pacjentki pojawiło się pasmo wybarwione złocistobrązowo; w centrum widoczny rozwinięty w tym miejscu owrzodziały czerniak; CC BY-NC-ND 4.0; https://escholarship.org/uc/item/9gc61299#page-1
Pośród siwiejących włosów pacjentki pojawiło się pasmo wybarwione złocistobrązowo; w centrum widoczny rozwinięty w tym miejscu owrzodziały czerniak; CC BY-NC-ND 4.0; https://escholarship.org/uc/item/9gc61299#page-1

Tak właśnie wyglądała historia 58-letniej pacjentki opisana w artykule, który wpadł mi ostatnio w oko.


Badanie mikroskopowe potwierdziło podejrzenie czerniaka; CC BY-NC-ND 4.0; https://escholarship.org/uc/item/9gc61299#page-1
Badanie mikroskopowe potwierdziło podejrzenie czerniaka; CC BY-NC-ND 4.0; https://escholarship.org/uc/item/9gc61299#page-1

Półtora roku przed wizytą u lekarza pośród jej siwiejących włosów pojawiło się pasmo o żywej, złocistobrązowej barwie, co pierwotnie nie zaniepokoiło kobiety – wzbudziło raczej nadzieję na powrót pierwotnego koloru włosów. Dziesięć miesięcy później małżonek w tym rejonie skóry głowy zauważył czarną płaskowyniosłą zmianę, która w kolejnych miesiącach powiększyła się do prawie 2cm, a w jej centrum pojawiło się owrzodzenie. Zmianę usunięto, a jej obraz mikroskopowy nie pozostawiał miejsca na wątpliwości. Czerniak miał już 4,4mm grubości, a dodatkowe badania wykryły przerzuty nie tylko w szyjnych węzłach chłonnych, ale też w płucach. Aktualnie pacjentka poddawana jest radio- i chemioterapii. Rokowania nie są dobre. Ewidentnie cofająca się siwizna nie była powodem, by się cieszyć.


Naciek czerniaka wokół mieszka włosowego (to owalne po lewej) bez naciekania jego struktury; BY-NC-ND 4.0; https://escholarship.org/uc/item/9gc61299#page-1
Naciek czerniaka wokół mieszka włosowego (to owalne po lewej) bez naciekania jego struktury; BY-NC-ND 4.0; https://escholarship.org/uc/item/9gc61299#page-1

Pozostaje jeszcze tylko jedna kwestia. Skąd – mianowicie – taki właśnie objaw? Co stoi za opisanym zjawiskiem? I tu rzecz staje się nieco trudniejsza. W pierwszej chwili może się, owszem, wydać intuicyjna – w końcu to nowotwór z komórek barwnikotwórczych. Intuicja intuicją jednak, tymczasem przydałyby się jakieś konkrety. Co właściwie robią z włosami komórki czerniaka? Najprostszym rozwiązaniem byłoby zapewne naciekanie przez nowotworowe komórki mieszków włosowych. I rzeczywiście – w przynajmniej jednym przypadku udało się zaobserwować taką sytuację, nadal pozostają jednak czerniaki, w których inwazji nowotworowych melanocytów na mieszki włosowe nie zarejestrowano mimo ustąpienia siwizny nad nowotworem (jak w opisanej właśnie historii chociażby – powyżej obraz mikroskopowy) i tu mechanizmy sterujące całym procesem wydają się potencjalnie dużo bardziej interesujące. Nie bez przyczyny użyłam słowa “potencjalnie” – pamiętajcie, że mówimy o zjawisku w literaturze naukowej rzadkim. Tych kilka prac dostępnych w czasopismach fachowych to zbyt mało, by móc wypowiadać się kategorycznie. Otóż autorzy poszczególnych artykułów sugerują, że poza bezpośrednim naciekaniem mieszków włosowych komórki czerniaka mogą wpływać na wybarwienie włosów poprzez wydzielanie odpowiednich substancji regulacyjnych – czynników wzrostowych na przykład tudzież sygnałów pobudzających “uśpioną” frakcję niezróżnicowanych melanocytarnych komórek macierzystych, których obecność w mieszkach włosowych postuluje się od jakiegoś czasu. Na razie pozostajemy niestety w kręgu czystych hipotez. Wiemy, że podobne zjawisko występuje, wiemy, że może się cofać po leczeniu radioterapią, nie wiemy jeszcze jak się to wszystko dzieje.


Zatem choć mechanizmy repigmentacji siwizny związanej z nowotworzeniem melanocytów pozostają otwartym polem do dalszych badań, dostępne w literaturze historie są materiałem wystarczającym, by podobnych zjawisk nie lekceważyć. Czerniak wykryty wcześnie, gdy jego grubość nie przekracza 1mm, zanim pojawi się owrzodzenie wiąże się z odsetkiem przeżyć dziesięcioletnich przekraczającym 90%, obecność przerzutów w węzłach chłonnych redukuje ten odsetek do 20-40%. Trochę szkoda czasu, który można by zyskać, gdyby pamiętano o podobnych opisanemu “drobiazgach”.


(Przypominam tylko, że patologów możecie śledzić też na fejsbuku)


Literatura:

Patterns of failure and predictors of outcome in cutaneous malignant melanoma of the scalp. BE Terakedis, CJ Anker, SA Leachman, RH Andtbacka, GM Bowen, WT Sause, KF Grossmann, TL Bowles, RD Noyes, YJ Hitchcock, KM Boucher, DC Shrieve; Journal of the American Academy of Dermatology 2014;70(3):435-42

A case of hair re-pigmentation from a scalp melanoma. VS Oza, JM Schulman, TW Mully, S Ortiz; Dermatology Online Journal 2015, 21(7):7

Repigmentation of hair associated with melanoma in situ of scalp. JB Tiger, KA Habeshian, DT Barton, JB Brennick; Journal of the American Academy of Dermatology 2014; 71(4):e144–e14

Clinical picture: hair repigmentation in lentigo maligna. R Dummer; Lancet 2001; 357(9256):598

Hair repigmentation in melanoma. M Inzinger, C Massone, E Arzberger, R Hofmann-Wellenhof; Lancet 2013; 382(9899):1224

Melanocyte Stem Cell Maintenance and Hair Graying. E Steingrímsson, NG Copeland, NA Jenkins; Cell 2005; 121: 9-12

Scalp junctional nevus with malignant transformation (melanoma) metastatic to parotid lymph node region, cervical lymph nodes and the back: a case report and review of literature. ZP Liang, SE Xu, L Jiang, C Zhao, XQ Sun, G Qin; International Journal of Clinical and
Experimental Pathology
2015;8(1):954–959

Desmoplastic melanoma presenting with localized hair repigmentation. RR Rahim, A Husain, DJ Tobin, CM Lawrence; British Journal of Dermatology 2013;169(6):1371–1373

Heads Up for Scalp Melanoma. DS Sarnoff; Journal of drugs in dermatology 2014;13(5):525



Paulina Łopatniuk


Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1029 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Dlaczego nie żyjemy w epoce post-prawdy   Pinker   2019-11-11
Śledząc pochodzenie człowieka   Novella   2019-11-09
Skamieniałe trylobity idące gęsiego. Ale dlaczego to zrobiły?   Coyne   2019-11-06
Saga o złotym ryżu   Novella   2019-11-04
Kolejne badanie rolnictwa organicznego   Novella   2019-11-02
Fabrizio Benedetti pyta: “Czy badania placebo wzmacniają pseudonaukę?”     2019-11-01
Nathaniel Comfort raz jeszcze: nauka nie czyni postępów (czy może robi to?)   Coyne   2019-10-31
Pochwała jednoznaczności   Witkowski   2019-10-29
Stare i nowe  troski o bezpieczeństwo żywnościowe   Ongu   2019-10-28
Powrót Adama i Ewy jako rzeczywistych ludzi, jak proponuje kolejna pseudonaukowa teoria   Coyne   2019-10-25
Pradawne przechowywanie żywności   Novella   2019-10-24
Artykuł w naukowym piśmie ”Nature” dyskredytuje naukę i „scjentyzm”, kwestionuje wartości Oświecenia   Coyne   2019-10-22
Błogosławieni ci, którzy wycofują   Jacoby   2019-10-19
Pro-life czyli czarodziej z Krotoszyna   Koraszewski   2019-10-18
Biologia rozwoju ujawnia ewolucyjną historię   Novella   2019-10-15
Niebezpieczne życie antropologa   Blackwell   2019-10-12
Swędzikami jesień się zaczyna   Łopatniuk   2019-10-11
Jak wieloryb stracił swoje geny   Coyne   2019-10-10
Używanie sztucznej inteligencji do diagnozy   Novella   2019-10-08
Niespodzianka! Koty są tak samo przywiązane do swojego personelu jak psy i niemowlęta   Coyne   2019-10-05
Oburzenie, stronniczość i niestabilność prawdy   Novella   2019-10-04
O zmianie klimatu: ludzkość nie jest „nikczemna”   Lomborg   2019-10-03
Postmodernizm wyjaśniony i krytykowany   Coyne   2019-09-30
Uzdrawianie kryształami   Novella   2019-09-26
Kolejna rewolucja w rolnictwie   Novella   2019-09-24
Opory przeciwko szczelinowaniu są oparte na ideologii, a nie na nauce   Jacoby   2019-09-23
St Paul Island część 5   Lyon   2019-09-21
Co to jest czerwona rtęć?   Novella   2019-09-20
Jaka sztuka siedzi w naszych genach i czy to aby nie kicz?   Koraszewski   2019-09-19
Fałszywe wspomnienia i Fake News   Novella   2019-09-18
Kolejna próba odrzucenia teorii Darwina   Coyne   2019-09-17
Choroba zielonych mięśni   Łopatniuk   2019-09-14
”Sygnalizowanie cnoty” może nas irytować. Cywilizacja byłaby jednak bez niego niemożliwa    Miller   2019-09-13
Foka Weddela wygryza w lodzie otwory do oddychania   Coyne   2019-09-12
DNA i Loch Ness   Novella   2019-09-11
Nowa i ważna czaszka hominina z Etiopii   Coyne   2019-09-10
St Paul Island, Część 4   Lyon   2019-09-06
Biały jak śnieg, żółciutki jak kaczuszka   Łopatniuk   2019-09-04
Pingwiny geje? Nie tak szybko   Coyne   2019-09-03
Czego może nas nauczyć była zwolenniczka antyszczepionkowców, Kelley Watson-Snyder     2019-08-30
Bezzbożowa karma dla psa   Novella   2019-08-29
Odrażające życie płciowe pingwinów białookich   Coyne   2019-08-28
Badanie akupunktury jako terapii na dławicę piersiową   Novella   2019-08-23
Pradawna gigantyczna papuga z Nowej Zelandii: metr wysokości i waga 7 kilogramów!   Coyne   2019-08-22
Alaska — nurniczki i obopólny dobór płciowy   Lyon   2019-08-20
Zła nauka promuje organiczne jabłka   Novella   2019-08-19
Gąsienica zmienia kolor, żeby dopasować się do podłoża nie używając oczu: potrafi widzieć skórą!   Coyne   2019-08-16
Pseudonaukowa histeria to nie jest dobra odpowiedź na klimatyczne wyzwania   Lomborg   2019-08-14
GMO i model deficytu wiedzy   Novella   2019-08-12
Po raz pierwszy użyto edytowania genów CRISPR do leczenia zaburzenia genetycznego – anemii sierpowatej   Coyne   2019-08-08
Maskonury z wyspy St. Paul na Alasce   Lyon   2019-08-07
Zbieg okoliczności czy prawo wielkich liczb?   Novella   2019-08-06
I pijcie łzy moje, czyste rzęsiste   Łopatniuk   2019-08-03
Kształtowanie opinii o nauce i medycynie   Novella   2019-08-02
Nowe badanie dotyczące zwrotu zgubionych portfeli: ludzie na świecie są uczciwsi niż myślisz, ale czytelnik wyliczył, że uczciwość jest większa w mniej religijnych krajach   Coyne   2019-08-01
Praktykowanie medycyny bez uprawnień nie jest wolnością słowa   Novella   2019-07-31
Radujcie się, Ziemia staje się zieleńsza   Ridley   2019-07-30
Spiski wokół ptaków   Novella   2019-07-29
Matt Meselson opisuje swój najsłynniejszy eksperyment (z Frankiem Stahlem)   Coyne   2019-07-26
Niemający rozeznania filozof twierdzi, że gatunki nie istnieją   Coyne   2019-07-23
Więcej złych wiadomości dla dilerów witamin   Novella   2019-07-22
Starożytny ptak z nadzwyczaj długim palcem   Coyne   2019-07-19
YouTube i szarlataneria leczenia raka dietą   Novella   2019-07-18
“Współczesny” Homo sapiens mógł być w Eurazji aż 210 tysięcy lat temu   Coyne   2019-07-17
Hodowanie mini-mózgów z komórek macierzystych   Novella   2019-07-15
Szczepionka HPV działa. Koniec kropka     2019-07-13
Efekt przechodnia   Novella   2019-07-11
Prątkiem w raka, czyli co ma gruźlica do raka pęcherza   Łopatniuk   2019-07-06
Opowieści o nauce zastępują fikcję w Teatrze Narodowym Ugandy   Ongu   2019-07-05
Pleśń w przestrzeni kosmicznej   Novella   2019-07-03
Pterozaury: Czy umiały latać od razu po wykluciu się?   Coyne   2019-07-02
Ludziom rosną rogi? – Złe informowanie o nauce   Novella   2019-07-01
Przemysł ”wellness”   Novella   2019-06-28
Nazywanie zmiany klimatu ”katastrofalną” utrudnia znalezienie realnych odpowiedzi   Lomborg   2019-06-26
Olbrzymie straszyki mają zostać ponownie wprowadzone na wyspę Lord Howe   Coyne   2019-06-25
Amonit (i masa innych stworzeń) znaleziona w birmańskim bursztynie   Coyne   2019-06-21
Ślubowanie o zniesieniu grzechu   Ridley   2019-06-20
Nowe informacje o dzieciach CRISPR   Novella   2019-06-17
Słonie mają fantastyczny węch (lepszy niż psy): są jedynymi zwierzętami, które potrafią rozróżnić inne ilości pokarmu tylko po zapachu   Coyne   2019-06-14
Indyjscy farmerzy wysiali ziarna GMO w proteście obywatelskiego nieposłuszeństwa     2019-06-13
Chcąc zadowolić antyaborcjonistów administracja Trumpa tnie finansowanie badań medycznych przy użyciu tkanki płodowej   Coyne   2019-06-11
Triumf Mao: Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie akceptuje szarlatanerię tradycyjnej chińskiej medycyny     2019-06-04
Ale jak to bezbarwnikowy?   Łopatniuk   2019-06-01
Na zdrowie: izraelscy naukowcy warzą piwo na ”wskrzeszonych” drożdżach sprzed 5000 lat     2019-05-31
Skąd wiemy to, co wiemy?   Novella   2019-05-28
Samice bonobo (ale nie samice szympansów) pomagają swoim synom w zdobywaniu partnerek   Coyne   2019-05-25
Dlaczego ludzie sprzeciwiają się technologiom, które zmniejszają szkody?   Ridley   2019-05-24
Nowa praca o nielotnych chruścielach rażąco przesadzona i wypaczona w popularnych mediach   Coyne   2019-05-22
Trenowanie sztucznej inteligencji, żeby widziała jak człowiek   Novella   2019-05-21
A polać wielką wodą…   Cipiur   2019-05-18
Wykrywanie kłamstw w mózgu   Novella   2019-05-17
Walka o zachowanie bioróżnorodności   Ridley   2019-05-15
Niezwykły przypadek mimikry: skaczący pająk naśladuje gąsienicę   Coyne   2019-05-14
Selektywnie stosowana koncepcja tabula rasa i ideologicznie motywowane nieporozumienia   Cory Clark   2019-05-09
Dlaczego szarlatani nie powinni nadzorować sami siebie     2019-05-08
Kiedy naukowcy nie tolerują odmiennego zdania   Weber   2019-05-07
Przegapione odkrycia w historii nauki   Ridley   2019-05-02
W obronie scjentyzmu   Winegard   2019-04-30
Akupunktura kwantowa   Novella   2019-04-23
Nie tylko kakao   Łopaniuk   2019-04-20

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk