Prawda

Czwartek, 4 czerwca 2020 - 12:19

« Poprzedni Następny »


Co czyni nas ludźmi?


Richard Dawkins 2014-01-07

Koola, 18-letnia gorylica nizinna, trzyma swoje nowonarodzone gorylątko.
Obrazek:Getty
Koola, 18-letnia gorylica nizinna, trzyma swoje nowonarodzone gorylątko.

Powierzchownie rzecz biorąc my, ludzie, mamy wiele wspólnego z innymi gatunkami – ale żaden inny gatunek nie robi samochodów, komputerów i kombajnów.  

Istoty ludzkie są zwierzętami. Nie jesteśmy roślinami i nie jesteśmy bakteriami, jesteśmy zwierzętami. Wśród zwierząt jesteśmy małpami człekokształtnymi, a konkretnie afrykańskimi małpami człekokształtnymi. Inne afrykańskie małpy człekokształtne – szympansy, bonobo i goryle – są bliższymi kuzynami nas niż azjatyckich małp człekokształtnych: orangutanów i gibbonów.

Tak więc jednym sposobem zrozumienia, co właściwie czyni nas ludźmi, jest pytanie: „Co czyni nas różnymi od innych małp człekokształtnych i od całej reszty królestwa zwierząt?” Co czyni nas wyjątkowymi? Na przykład, w odróżnieniu od wszystkich małp człekokształtnych chodzimy na dwóch nogach i to uwalnia nam ręce do robienia najrozmaitszych rzeczy, których małpy nie robią. A także (być może te dwie sprawy są powiązane) mamy mózgi większe niż inne małpy człekokształtne.

 

Jest inny sposób interpretowania pytania “Co czyni nas ludźmi?”, którym tutaj nie zajmę się, choć jest ważny. Co czyni nas ludzkimi? Jakie cechy podziwiamy i do jakich aspirujemy: cechy, które czynią nas ludzkimi w odróżnieniu od naszych dalszych krewnych?

Mamy duże mózgi. Inne gatunki odznaczają się innymi cechami. Jaskółki i albatrosy są nadzwyczaj sprawne w lataniu, psy i nosorożce w wyczuwaniu zapachów, nietoperze w słyszeniu, krety, mrówniki i wombaty w kopaniu. Istoty ludzkie nie potrafią dobrze robić żadnej z tych rzeczy. Mamy jednak bardzo duże mózgi; jesteśmy dobrzy w myśleniu, pamiętaniu, liczeniu, wyobrażaniu sobie, mówieniu. Inne gatunki mogą komunikować się, ale żaden inny gatunek nie ma prawdziwego języka z elastyczną gramatyką. Żaden inny gatunek nie ma literatury, muzyki, sztuki, matematyki ani nauki. Żaden inny gatunek nie tworzy książek ani skomplikowanych maszyn, takich jak samochody, komputery i kombajny. Żaden inny gatunek nie poświęca olbrzymiej ilości czasu na zajęcia, które nie dają bezpośredniego wkładu w przetrwanie lub rozmnażanie.

Nasze wyjątkowo duże mózgi wyewoluowały po tym jak nabraliśmy zwyczaju chodzenia na dwóch nogach. Możemy teraz prześledzić nasze pochodzenie przez ciągłą serię skamielin i jesteśmy pewni, że naszymi przodkami trzy miliony lat temu byli członkowie rodzaju Australopiteków. Najlepiej znanym australopitekiem jest Lucy – nazwana tak, ponieważ kiedy łowcy skamielin wrócili do obozu z doniosłą wiadomością o jej odkryciu, w obozie odkrywców w Etiopii nastawiona była płyta piosenką Beatlesów Lucy in the Sky with Diamonds. Lucy miała mózg wielkości mózgu szympansa, ale chodziła na dwóch nogach. Prawdopodobnie nie jest przypadkiem, że mózg zaczął nadymać się jak balon ewolucyjny po uwolnieniu naszych rąk od ciężaru chodzenia i mogliśmy skoncentrować się na przenoszeniu żywności lub manipulowaniu narzędziami.

Dopiero niedawno jednak istoty ludzkie pokazały, jak bardzo są wyjątkowe. Pięćdziesiąt tysięcy lat temu mieliśmy te same ciała i mózgi co teraz i prawdopodobnie umieliśmy mówić. Nie mieliśmy jednak zbyt wiele sztuki, a nasze artefakty ograniczały się do funkcjonalnych – na przykład, narzędzia kamienne do polowania i rozbierania mięsa.

Zmieniło się to około 40 tysięcy lat temu, kiedy wykopaliska archeologiczne pokazują nagły, wspaniały rozkwit sztuki i instrumentów muzycznych. Ewolucja kulturowa – która jest o całe rzędy wielkości szybsza niż powierzchownie podobna ewolucja genetyczna, która dała nam nasze wielkie mózgi – zaczęła działać na najwyższych obrotach. Potem nastąpiło przejście od łowiecko/zbierackiego trybu życia do osiadłego rolnictwa, a wkrótce potem pojawiły się miasta, rynki, rządy, religia i wojny. Rewolucja przemysłowa rozepchnęła miasta w metropolie, wypychając nasz gatunek na pozycję (potencjalnie katastrofalną) dominacji nad światem, a nawet umożliwiła sięganie do księżyca i innych planet.

Równocześnie umysł ludzki sięgnął do szerszego wszechświata i daleko poza ograniczenia długości życia człowieka. Wiemy teraz, że świat ograniczający krótkie życie naszych przodków jest maleńkim pyłkiem orbitującym wokół małej gwiazdy, jednej pomiędzy setkami miliardów gwiazd w przeciętnej galaktyce wśród setek miliardów galaktyk. Wiemy, że świat zaczął się  4,6 miliardów lat temu, a wszechświat 13,8 miliardów lat temu. Rozumiemy proces ewolucyjny, który nas stworzył i całe oparte na DNA życie.

Wiele jest jeszcze rzeczy, których nie rozumiemy, ale pracujemy nad tym. I pęd do robienia tego jest, być może, najbardziej inspirujący ze wszystkich unikatowych cech, które czynią nas ludźmi.

Ten esej jest częścią serii produkowanej we współpracy z programem Jeremy Vine’a w Radio 2.

Apes big brains

New Statesman, 6 stycznia 2014

Tłumaczenie M.K.



Richard Dawkins

Emerytowany profesor Uniwersytetu w Oxfordzie. Biolog, wybitny popularyzator nauki, jeden z czołowych tzw. nowych ateistów. 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1110 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Rozwiązanie dla obecnego kryzysu   Ridley   2020-06-02
Lokalizacja funkcji wykonawczych   Novella   2020-05-30
Przestańcie wierzyć w naukę   Greenfield   2020-05-28
Ewolucyjne korzenie sztuki   Koraszewski   2020-05-27
Innowacji nie można wymusić, ale można je zdławić   Ridley   2020-05-26
Stymulowanie kory wzrokowej   Novella   2020-05-23
Pora na telemedycynę   Novella   2020-05-19
Czy mrożącą krew w żyłach prawdą jest, że decyzja o zamknięciu społeczeństwa opierała się na luźnych matematycznych spekulacjach?   Ridley   2020-05-15
MMR jest bezpieczna i skuteczna   Novella   2020-05-14
Odporność stada na fakty   Koraszewski   2020-05-13
O COVID wiemy wszystko – i nie wiemy niczego   Ridley   2020-05-12
Nanotechnologia zastosowana do leczenia choroby Alzheimera   Novella   2020-05-11
COVID-19 – To są szkody   Novella   2020-05-05
Nadmiar teorii wszystkiego   Koraszewski   2020-05-04
Zawodnicy – i trudności – w wyścigu do wyleczenia COVID   Ridley   2020-04-30
Psychologia sprzeciwu wobec szczepień   Novella   2020-04-25
Prowokator czy prowokowany?   Witkowski   2020-04-24
Nauka on-line jest skuteczna   Novella   2020-04-23
Mądrość w pułapce autorytetu   Witkowski   2020-04-18
Znaleziono najstarszego “bilaterian”: odkryto podobne do robaka stworzenie wraz z jego skamieniałymi śladami   Coyne   2020-04-16
Nietoperze i pandemia   Ridley   2020-04-14
Pandemia ludzkiej głupoty   Novella   2020-04-12
W miarę postępu badań natura naszego wroga staje się coraz wyraźniejsza   Ridley   2020-04-04
Wzmacnianie układu odpornościowego podczas pandemii   Novella   2020-04-02
Dlaczego ten wirus inaczej dotyka pokolenia?   Ridley   2020-03-30
Czaszka maleńkiego dinozaura/ptaka znaleziona w bursztynie   Coyne   2020-03-27
Szczepionka na koronawirusa nie przybędzie szybko   Ridley   2020-03-25
Niebawem dowiemy się jak solidna jest nasza cywilizacja   Ridley   2020-03-23
Żywotność wirusa Covid-19 na różnych powierzchniach (rada: używaj rękawiczek, kiedy odbierasz paczki i nie otwieraj ich przez 24 godziny)   Coyne   2020-03-21
Dzień był krótszy 70 milionów lat temu   Novella   2020-03-20
Jak często powstają ptasie hybrydy?   Coyne   2020-03-18
Mózgi noworodków   Novella   2020-03-16
Twierdzenie o białku i DNA dinozaurów   Novella   2020-03-10
Porażka jest stałym elementem pracy naukowca   Konrad Bocian   2020-03-07
Jak myśleć o naszych problemach   Tupy   2020-03-03
Dlaczego tak wiele nowych wirusów pochodzi od nietoperzy?   Ridley   2020-02-29
Odkrycie antybiotyku przez AI   Novella   2020-02-27
Wizyta w Andach u łysek rogatych   Lyon   2020-02-26
Zioła nie pomagają na utratę wagi   Novella   2020-02-25
Dawkins pisze tweeta   Coyne   2020-02-24
W obronie binarności płci u ludzi   Coyne   2020-02-21
Nie palmy pieniędzy na ołtarzu zielonej manii   Lomborg   2020-02-20
Więcej dowodów ewolucji: końskie zarodki zaczynają tworzyć pięć palców, a cztery zawiązki znikają   Coyne   2020-02-18
Homeopatyczny rentgen   Novella   2020-02-14
Różnice płci w wyborze zabawek: chłopcy bawią się chłopięcymi zabawkami, dziewczynki dziewczęcymi zabawkami   Coyne   2020-02-13
Śmiertelność z powodu raka nadal spada wbrew twierdzeniom szarlatanów     2020-02-11
Odkrycie w immunologii, a leczenie nowotworów   Novella   2020-02-10
Ponowne psucie nauki przez ideologię: ”Slate” wypacza biologię ewolucyjną, by wyglądała na kapitalistyczną i antysocjalistyczną   Coyne   2020-02-07
Flamingi z braku łysek rogatych   Lyon   2020-02-06
Moja ostatnia praca badawcza. Część 3: Znaczenie   Coyne   2020-02-04
Moja ostatnia praca badawcza. Część 2: Wyniki   Coyne   2020-02-03
Moja ostatnia praca badawcza: Część 1: Cele i metody   Coyne   2020-02-01
Ewolucyjne wyjaśnienie nienaukowych przekonań   Bretl   2020-01-31
Zdumiewająca mimikra   Coyne   2020-01-27
Reality check: Pęd do szybkiej „zerowej” emisji to gwarancja przegranej   Lomborg   2020-01-27
Sfuszerowany artykuł o biologii w „Washington Post”   Coyne   2020-01-24
Punkty dla Ameryki w konflikcie między Iranem i USA   Destexhe   2020-01-24
Zbliżanie się do rozumienia pamięci   Novella   2020-01-22
Z perspektywy naszego kurnika   Witkowski   2020-01-16
Fałszywa pokora nie uratuje planety   Boudry   2020-01-09
Złoty ryż zatwierdzony na Filipinach   Novella   2020-01-07
Cudowna animacja DNA i komórek   Coyne   2020-01-06
Dychotomiczne myślenie, niepewność i zaprzeczanie nauce     2020-01-01
Mieliśmy najlepszą dekadę w historii. Naprawdę   Ridley   2019-12-31
Kreacjonista opowiada się za ”argumentem z niedowierzania”   Coyne   2019-12-26
Biologia męskiej agresji i dlaczego nie jest to tylko „socjalizacja”   Coyne   2019-12-24
Wydajność, wyzysk, wybory   Koraszewski   2019-12-23
Społecznościowe finansowanie szarlatanerii   Novella   2019-12-20
Wykład Dawkinsa o czerpaniu odwagi z darwinizmu   Coyne   2019-12-18
Uprawy GM, takie jak Złoty Ryż, uratują życie setek tysięcy dzieci   Ridey   2019-12-13
Darwin, lisy i inne ssaki na Falklandach   Mayer   2019-12-11
Wirtualna edukacja   Novella   2019-12-03
Teoria klasy próżniaczej Thorsteina Veblena – uaktualnienie statusu   Henderson   2019-12-02
Punkt szczytowy inteligencji   Novella   2019-11-30
Likwidowanie przeziębienia miedzią   Novella   2019-11-27
Dlaczego wyjaśnianie problemów przez biały przywilej jest niesłuszne   Rob Henderson   2019-11-25
LiveScience zachwala panpsychizm jako rozwiązanie trudnego problemu świadomości   Coyne   2019-11-22
Jak walczyć z firehosing   Novella   2019-11-19
Odwołajcie antyszczepionkową konferencję w Tel Awiwie   Blum   2019-11-15
Ewolucja dwunożności   Novella   2019-11-14
Granice „przeskoczenia” progu opłacalności   Lomborg   2019-11-13
Dlaczego nie żyjemy w epoce post-prawdy   Pinker   2019-11-11
Śledząc pochodzenie człowieka   Novella   2019-11-09
Skamieniałe trylobity idące gęsiego. Ale dlaczego to zrobiły?   Coyne   2019-11-06
Saga o złotym ryżu   Novella   2019-11-04
Kolejne badanie rolnictwa organicznego   Novella   2019-11-02
Fabrizio Benedetti pyta: “Czy badania placebo wzmacniają pseudonaukę?”     2019-11-01
Nathaniel Comfort raz jeszcze: nauka nie czyni postępów (czy może robi to?)   Coyne   2019-10-31
Pochwała jednoznaczności   Witkowski   2019-10-29
Stare i nowe  troski o bezpieczeństwo żywnościowe   Ongu   2019-10-28
Powrót Adama i Ewy jako rzeczywistych ludzi, jak proponuje kolejna pseudonaukowa teoria   Coyne   2019-10-25
Pradawne przechowywanie żywności   Novella   2019-10-24
Artykuł w naukowym piśmie ”Nature” dyskredytuje naukę i „scjentyzm”, kwestionuje wartości Oświecenia   Coyne   2019-10-22
Błogosławieni ci, którzy wycofują   Jacoby   2019-10-19
Pro-life czyli czarodziej z Krotoszyna   Koraszewski   2019-10-18
Biologia rozwoju ujawnia ewolucyjną historię   Novella   2019-10-15
Niebezpieczne życie antropologa   Blackwell   2019-10-12
Swędzikami jesień się zaczyna   Łopatniuk   2019-10-11
Jak wieloryb stracił swoje geny   Coyne   2019-10-10
Używanie sztucznej inteligencji do diagnozy   Novella   2019-10-08

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk