Prawda

Czwartek, 4 czerwca 2020 - 06:05

« Poprzedni Następny »


Akupunktura jadu pszczelego: śmiercionośne znachorstwo, które może zabić


Orac 2018-04-23


Ciągnę ten blog od ponad 13 lat i od czasu do czasu powtarzam: “Myślałem, że widziałem już wszystkie postaci znachorstwa, ale myliłem się”. To znowu jest taki moment. Czasami mówię, że napisałbym o jakimś przypadku lub temacie wcześniej, ale interweniowała rzeczywistość. To także jest taki czas, kiedy rzeczywistość interweniowała w postaci podróży do Chicago na spotkanie Towarzystwa Onkologii Chirurgicznej i dlatego nie napisałem wczoraj. Spotkanie czy nie, ten przypadek jest tak dziwaczny, że czuję się w obowiązku by wspomnieć o nim. A także, ponieważ pokazuje ten rodzaj pseudonaukowego szamaństwa i głupoty (jak jaja z nefrytu wpychane do wagin kobiet), promowanych przez  Gwyneth Paltrow w jej biznesie “zdrowie i dobrostan”, Goop, w którym jest wszystko, od głupich przylepek, które rzekomo przywracają do równowagi twoją energię, odstaraszaczy wampirów, do „konferencji wellness” In Goop Health, która promowała szeroki wachlarz znachorstwa, aż do „holistycznego psychiatry”, który jest nie tylko przeciwko szczepieniom, ale także jest negacjonistą HIV/AIDS, do nieszkodliwych głupot o zdrowiu i urodzie. To może być zabójcze. Na przykład, istnieje pewien rodzaj apiterapii (terapii produktami pszczelimi, takimi jak miód, jad lub pyłek) znany jako akupunktura jadem pszczelim.

Cofnijmy się więc do wywiadu z Gwyneth Paltrow z 2016 r. w “New York Times”. Jest to typowy wywiad z celebrytką. W pewnym momencie dowiadujemy się:

Zawsze jestem królikiem doświadczalnym, który próbuje wszystkiego. Muszę spróbować to wszystko. Uwielbiam akupunkturę. Właśnie słyszałam o czymś, co nazywa się kąpiel dźwięku, a co może być zanadto hippisowskie nawet dla takich jak ja. To jest jakaś nowa uzdrawiająca modalność. Mogę sobie z tym nie dać rady.


Ogólnie jednak jestem otwarta na wszystko. Żądliły mnie pszczoły. Jest terapia, która liczy tysiące lat o nazwie apiterapia. Ludzie używali jej, żeby pozbyć się zapaleń i blizn. Jest to dość niesłychane, jak to zbadasz. Ale, człowieku, to jest bolesne. Jeszcze nie próbowałam krioterapii, ale chcę spróbować.

Tak, umyślne pozwolenie na użądlenie przez pszczoły w “punktach akupunktury” wzdłuż “meridian akupunktury “ istotnie byłoby bolesne. Nawet senator Tom Harkin, człowiek odpowiedzialny za obrzydlistwo, jakim jest National Center for Complementary and Integrative Health, używał tylko pszczelego pyłku, wierząc, że leczy jego alergie. Z drugiej strony, trzeba zachować sprawiedliwość i zauważyć, że apiterapia to coś więcej niż akupunktura z jadu pszczelego lub tylko produktów jadu pszczelego. Obejmuje wszystko związane z pszczołami, włącznie z miodem i pyłkiem. Niemniej Paltrow powiedziała wyraźnie, że dała się użądlić pszczołom, co znaczy, że użyła rodzaju apiterapii, która jest podobna do akupunktury jadem pszczelim, prawdopodobnie bez nakładania nonsensu akupunktury na nonsens jadu pszczelego.  


Przejdźmy teraz do 2018 r. i informacji w mediach o nieszczęsnej kobiecie z Hiszpanii:

Kobieta w Hiszpanii zmarła po otrzymaniu podobno rutynowej terapii “pszczelej akupunktury”, po której doznała reakcji alergicznej i wpadła w śpiączkę.


Ta procedura alternatywnej medycyny jest mniej lub bardziej tym, co przywołuje jej nazwa: zamiast igły akupunkturzysta wstrzykuje jad pszczeli w określone punkty ciała. W niektórych wypadkach używa się żywych pszczół, by bezpośrednio żądliły i wstrzykiwały jad w człowieka.


Przypadek w Hiszpanii dotyczył żywych pszczół, jak pisze pismo medyczne, Journal of Investigational Allergology and Clinical Immunology. Pacjentka, 55-letnia kobieta, już od dwóch lat chodziła co cztery tygodnie na takie sesje akupunktury, by leczyć sztywnienie karku i stres.   

Trzeba przyznać, że nie mamy pojęcia, czy ta nieszczęsna ofiara obrzydliwego znachorstwa dowiedziała się o pszczelim jadzie od Gwyneth Paltrow. Tego typu szamaństwo ma wielu propagujących je posłańców. Jednak poparcie, jakie Paltrow daje tej procedurze, może z łatwością doprowadzić do krzywdy innych, bo wstrzykiwanie jadu pszczelego nie jest  łagodną procedurą. Zanim omówię “podstawę dowodową” (jeśli można to tak nazwać) dla terapii jadu pszczelego, zacytuję fragment historii choroby:

Informujemy o przypadku 55-letniej kobiety, która przychodziła na sesje apiterapii co 4 tygodnie przez 2 lata, dobrze to tolerując. Zdecydowała się na apiterapię, aby poprawić kurczliwość mięśni i stres. Nie miała historii żadnych innych chorób (np. astma, choroba serca), innych czynników ryzyka, uprzednich reakcji na błonkoskrzydłe ani atopii. Podczas sesji apiterapii zaczęła chrapliwie oddychać, miała duszności i nagle straciła przytomność po użądleniu przez żywą pszczołę. Wezwano ambulans, który przybył po 30 minutach. Personel kliniki apiterapii zaaplikował methylprednisolone. Adrenalina nie była dostępna. Kiedy przybył ambulans, ciśnienie skurczowe spadło do 42 mmHg a jej tętno podniosło się do 110. Nie podano nasycenia tlenem. Natychmiast zastosowano leczenie, które składało się z podwójnej dawki adrenaliny (0.5 mg każda), kroplówki z roztworu soli fizjologicznej,  dożylnego wstrzyknięcia kortykosteroidów i antyhistaminy. Podczas transportu do szpitala ciśnienie krwi i praca serca pacjentki ustabilizowały się, chociaż jej wynik na Glasgow Coma Scale wynosił 6; dlatego została zaintubowana. Dokonana przy przyjęciu tomografia komputerowa wykazała udar, podczas gdy wyniki EKG, prześwietlenia klatki piersiowej i podstawowa analiza krwi były w normie. Niestety, nie ustalono tryptazy podczas ostrego stadium. Bazowe serum tryptazy było normalne. Podczas hospitalizacji przeprowadzono testy in vitro trzy dni po reakcji, natychmiast po konsultacji z naszym oddział alergii. Testów in vivo nie można było przeprowadzić, ponieważ pacjentka otrzymała antyhistaminy i jej sytuacja kliniczna była problematyczna. Pacjentka zmarła kilka tygodni później z powodu niewydolności wielonarządowej. Przewlekłe niedociśnienie podczas ostrej anafilaksji spowodowało rozległy udar i trwałą śpiączkę z uszkodzeniem wielu narządów.  

Zasadniczo więc mamy tutaj przypadek typowej kobiety, która zwraca się do alternatywnej medycyny, kogoś, kto wydaje się być jednym z tych “zaniepokojonych zdrowych”. Właściwie sprawiała wrażenie kogoś całkiem zdrowego, ale z jakimiś niewyraźnymi dolegliwościami i do leczenia ich używała akupunktury. Poddała się rutynowej terapii jadem pszczelim i z czasem uczuliła się na jad pszczeli. Ponieważ jednak była w klinice „medycyny integracyjnej”, klinika najwyraźniej nie miała zestawu reanimacyjnego, a przynajmniej nie miała kluczowego leku, który powinien znajdować się w każdym zestawie reanimacyjnym: epinefryny. W rezultacie, kiedy ta kobieta miała reakcję anafilaktyczną na jad pszczeli i spadło jej ciśnienie do stopnia zagrażającego życiu, nie byli w stanie właściwie jej leczyć. (Wskazówka: Sterydy nie wystarczają.) Najwyraźniej nie mieli również antyhistamin (a przynajmniej nie wspomniano antyhistamin w początkowym leczeniu. Jedynym najważniejszym lekiem w takiej sytuacji jest jednak epinefryna. To dlatego ludzie z poważnymi alergiami pokarmowymi i, tak, alergią na jad pszczeli, noszą ze sobą auto-strzykawkę z epinefryną jak EpiPen. Liczą się minuty, wręcz sekundy, a ta kobieta czekała 30 minut bez skutecznej terapii na szok anafilaktyczny. Głębokie niedociśnienie dało w wyniku poważny udar i uszkodzenie wielu narządów, z czego nie była w stanie wyjść.


Pomijając na moment brak dowodów, że akupunktura jadu pszczelego jest skuteczna na cokolwiek, dla kliniki administrującej pacjentom jad pszczeli podskórnie, nie mieć epinefryny  w poprawnie zaopatrzonym zestawie reanimacyjnym na wypadek reakcji anafilaktycznej, nie jest tylko błędem w sztuce medycznej, jest kryminalnym błędem w sztuce medycznej.  Alergie na użądlenia pszczół są dobrze znane i częste, więc powinni byli być na to przygotowani. Ponadto, tylko to, że kobieta miała już wiele sesji, nie znaczy, że nie mogła z czasem uczulić się na pszczeli jad i dostać alergicznej reakcji. Nigdy się nie dowiemy, ponieważ opis przypadku o tym nie mówi, nie mogę jednak powstrzymać się przed spekulacjami, że przed jej reakcją anafilaktyczną ta kobieta prawdopodobnie wykazywała narastające oznaki reakcji alergicznej na jad pszczeli, może trochę pokrzywki, może ucisk w piersiach lub wypieki, przed sesją, podczas której doznała ostrej reakcji, a których nie zapisano, ignorowano lub zbywano jako część „działania” terapii.   


Jak piszą autorzy historii przypadku:

Uprzednia tolerancja na użądlenie pszczół nie zapobiega ostrej reakcji alergicznej; jednak wielokrotne wystawienie podnosi ryzyko uczulenia.

No właśnie. Pewien odsetek pacjentów poddanych akupunkturze z jadu pszczelego (lub jakiemukolwiek leczeniu jadem pszczelim) zostanie uczulony na jad pszczeli, tak jak ta kobieta.


Istnieje organizacja o nazwie American Apitherapy Society. Szybkie spojrzenie na jej witrynę internetową ujawnia wiele cech charakterystycznych dla szamaństwa, z których wybija się twierdzenie, że “produkty pszczoły miodnej”, takie jak jad pszczeli, miód, pyłek kwiatowy, mleczko pszczele, propolis i wosk pszczeli potrafią leczyć właściwie wszystko:


Zaburzenia lub problemy układu odpornościowego

  • Stwardnienie rozsiane (MS)
  • Reumatyczne zapalenie stawów
  • Katar sienny

Problemy neurologiczne

  • MS
  • ALS (Choroba Lou Gehriga)
  • Półpasiec
  • Bóle zbliznowacenia

Problemy mięśniowo-szkieletowe

  • Artretyzm
  • Dna moczanowa
  • Zapalenie ścięgna, zapalenie kaletki
  • Ból kręgosłupa

Infekcje

  • Choroby bakteryjne, wirusowe i grzybiczne

Traumy

  • Rany ostre i chroniczne

Oparzenia

  • Urazy stawów
  • Złamania kości

Guzy

  • Łagodne
  • Złośliwe (rak)

I, oczywiście, American Apitherapy Society, prezentuje wiele świadectw rzekomo “wyleczonych” ludzi (a przynajmniej takich, którym to pomogło) ze stwardnieniem rozsianym, ranami, reumatycznym zapaleniem stawów, bólami, rakiem skóry i z boreliozą. Oczywiście jest całkiem możliwe, że w “produktach z ula” mogą być rozmaite medyczne substancje, jeśli jednak są, z pewnością American Apitherapy Society nie dostarcza dowodów na ich skuteczność.  Przeszukanie PubMed daje 158 artykułów o apiterapii, ale większość to albo badania przedkliniczne na hodowlach komórkowych, badania na zwierzętach lub czyste spekulacje. Istnieje garść badań klinicznych, z których niemal wszystkie zajmują się albo miodem, albo pyłkiem. Jeśli chodzi o użycie samego jadu, istnieje jedno żałosne badanie 11 pacjentów, testujące akupunkturę jadu pszczelego jako leczenia choroby Parkinsona oraz inne, podobnie marne randomizowane i tylko częściowo ślepe badanie z użyciem apiterapii na bóle po udarze. Istnieje jedno małe, randomizowane badanie, które sugeruje korzyści apiterapii w łuszczycy plackowatej, ale mnie nie przekonuje i z tego, co mogę powiedzieć, w żadnym z tych badań nie używano rzeczywistego żądlenia pszczół, a tylko rozcieńczony jad pszczeli.


Jak pisałem wiele razy wcześniej, akupunktura jest teatralnym placebo i mitem. Nie ma znaczenia, gdzie wbijesz igły, a nawet, czy w ogóle je wbijesz (pod warunkiem, że koniuszek igły dotyka skóry); efekt jest ten sam. Można nawet używać wykałaczek zamiast igieł! Niezależnie od tego, jak bardzo usilnie orędownicy akupunktury twierdzą, że jest skuteczna,  całość dowodów mówi coś przeciwnego.


Tak więc “akupunktura jadu pszczelego” jest niczym innym jak apiterapią wystrojoną w terminologię akupunktury w bardzo podobny sposób jak “elektroakupunktura” jest w rzeczywistości podskórną stymulacją nerwów wystrojoną w terminologię akupunktury, kooptującą punkty akupunktury, lub “biopunktura” jest (komicznie) homeopatią wystrojoną w akupunkturę, bo widocznie jeden rodzaj szamaństwa nie wystarcza. Istnieje artykuł recenzyjny w (oczywiście!) Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine (typowy oksymoron), twierdzący, że znaleziono pewne dowody skuteczności, ale autorzy powołują się na zestaw badań o bardzo niskiej jakości i wydają się stawać na głowie, by włączyć, co się da, w tym badania publikowane w takich pismach jak The Journal of Korean Society for Acupuncture and Moxibustion i The Journal of Korean Oriental Medicine. Naturalnie, autorzy oznajmiają, że akupunktura jadu pszczelego jest „obiecująca” i postulują dalsze badania.


Wolę wnioski autorów opisu przypadku:

Nasze dane umożliwiają wniosek, że przed każdym użądleniem apiterapeutucznym należy identyfikować uczulonych pacjentów. Pacjenci powinni być w pełni poinformowani o niebezpieczeństwach apiterapii zanim się jej poddadzą. Praktykujący apiterapię powinni być wyszkoleni w radzeniu sobie z ostrymi reakcjami i powinni być w stanie zapewnić bezpieczne środowisko z odpowiednim wyposażeniem do opanowania anafilaksji i szybkim dostępem do jednostki intensywnej opieki w celu zapobieżenia niedostatecznej opiece, takiej jak opóźnienie leczenia (ta pacjentka czekała 30 minut zanim otrzymała adrenalinę domięśniowo). Takie posunięcia mogą jednak nie być możliwe. Dlatego zagrożenia przy apiterapii mogą przekroczyć domniemane korzyści co prowadzi nas do wniosku, że ta praktyka jest zarówno niebezpieczna, jak niewskazana.

Zasadniczo mówią, że ryzyko przy akupunkturze jadu pszczelego przeważa jej potencjalne korzyści, ale jeśli ma to być robione, praktycy powinni wiedzieć jak radzić sobie a reakcją anafilaktyczną (ha!), zarówno ambulans jak i oddział opieki intensywnej musi być przygotowany.Osobiście powiedziałbym, żeby w ogóle tego nie robić, ale myślę, że da się przedstawić argument na ograniczanie szkód, jeśli ludzie będą wystarczająco uparci i ignoranccy, by używać terapii nie mających żadnych naukowo dowiedzionych korzyści, terapii która może cię zabić, jeśli masz pecha i dostajesz alergii na jad pszczeli. Powtarzam: niebezpieczeństwo znacznie przeważa nad potencjalnymi korzyściami jadu pszczelego (a w niczym, co choćby przypominało rygorystyczne badanie, nie pokazano żadnych takich korzyści).


Dzięki, Gwyneth Paltrow, za popularyzowanie tego rodzaju nonsensu. A także Kate Middleton, Victoria Beckham, Simon Cowell and Kylie Minogue, chociaż oni przynajmniej stosują to tylko na skórę i nie łączą z akupunkturą. Nawet jednak stosowanie alergenu na skórę może spowodować reakcję anafilaktyczną. Pseudonauka i głupota celebrytów są uniwersalne.


Bee venom acupuncture: Deadly quackery that can kill

Respectful Insolence, 23 marca 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Orac


Lekarz onkolog i naukowiec, autor blogu Respectful Insolence, (w życiu codziennym David Gorski). Autor stanowczo podkreśla, że cokolwiek czytamy na jego blogu, to opinie Orca i tylko Oraca dodając, że nie reprezentuje niczyich interesów i krytykuje różne poglądy całkowicie niezależnie od sympatii politycznych ich autorów.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1110 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Rozwiązanie dla obecnego kryzysu   Ridley   2020-06-02
Lokalizacja funkcji wykonawczych   Novella   2020-05-30
Przestańcie wierzyć w naukę   Greenfield   2020-05-28
Ewolucyjne korzenie sztuki   Koraszewski   2020-05-27
Innowacji nie można wymusić, ale można je zdławić   Ridley   2020-05-26
Stymulowanie kory wzrokowej   Novella   2020-05-23
Pora na telemedycynę   Novella   2020-05-19
Czy mrożącą krew w żyłach prawdą jest, że decyzja o zamknięciu społeczeństwa opierała się na luźnych matematycznych spekulacjach?   Ridley   2020-05-15
MMR jest bezpieczna i skuteczna   Novella   2020-05-14
Odporność stada na fakty   Koraszewski   2020-05-13
O COVID wiemy wszystko – i nie wiemy niczego   Ridley   2020-05-12
Nanotechnologia zastosowana do leczenia choroby Alzheimera   Novella   2020-05-11
COVID-19 – To są szkody   Novella   2020-05-05
Nadmiar teorii wszystkiego   Koraszewski   2020-05-04
Zawodnicy – i trudności – w wyścigu do wyleczenia COVID   Ridley   2020-04-30
Psychologia sprzeciwu wobec szczepień   Novella   2020-04-25
Prowokator czy prowokowany?   Witkowski   2020-04-24
Nauka on-line jest skuteczna   Novella   2020-04-23
Mądrość w pułapce autorytetu   Witkowski   2020-04-18
Znaleziono najstarszego “bilaterian”: odkryto podobne do robaka stworzenie wraz z jego skamieniałymi śladami   Coyne   2020-04-16
Nietoperze i pandemia   Ridley   2020-04-14
Pandemia ludzkiej głupoty   Novella   2020-04-12
W miarę postępu badań natura naszego wroga staje się coraz wyraźniejsza   Ridley   2020-04-04
Wzmacnianie układu odpornościowego podczas pandemii   Novella   2020-04-02
Dlaczego ten wirus inaczej dotyka pokolenia?   Ridley   2020-03-30
Czaszka maleńkiego dinozaura/ptaka znaleziona w bursztynie   Coyne   2020-03-27
Szczepionka na koronawirusa nie przybędzie szybko   Ridley   2020-03-25
Niebawem dowiemy się jak solidna jest nasza cywilizacja   Ridley   2020-03-23
Żywotność wirusa Covid-19 na różnych powierzchniach (rada: używaj rękawiczek, kiedy odbierasz paczki i nie otwieraj ich przez 24 godziny)   Coyne   2020-03-21
Dzień był krótszy 70 milionów lat temu   Novella   2020-03-20
Jak często powstają ptasie hybrydy?   Coyne   2020-03-18
Mózgi noworodków   Novella   2020-03-16
Twierdzenie o białku i DNA dinozaurów   Novella   2020-03-10
Porażka jest stałym elementem pracy naukowca   Konrad Bocian   2020-03-07
Jak myśleć o naszych problemach   Tupy   2020-03-03
Dlaczego tak wiele nowych wirusów pochodzi od nietoperzy?   Ridley   2020-02-29
Odkrycie antybiotyku przez AI   Novella   2020-02-27
Wizyta w Andach u łysek rogatych   Lyon   2020-02-26
Zioła nie pomagają na utratę wagi   Novella   2020-02-25
Dawkins pisze tweeta   Coyne   2020-02-24
W obronie binarności płci u ludzi   Coyne   2020-02-21
Nie palmy pieniędzy na ołtarzu zielonej manii   Lomborg   2020-02-20
Więcej dowodów ewolucji: końskie zarodki zaczynają tworzyć pięć palców, a cztery zawiązki znikają   Coyne   2020-02-18
Homeopatyczny rentgen   Novella   2020-02-14
Różnice płci w wyborze zabawek: chłopcy bawią się chłopięcymi zabawkami, dziewczynki dziewczęcymi zabawkami   Coyne   2020-02-13
Śmiertelność z powodu raka nadal spada wbrew twierdzeniom szarlatanów     2020-02-11
Odkrycie w immunologii, a leczenie nowotworów   Novella   2020-02-10
Ponowne psucie nauki przez ideologię: ”Slate” wypacza biologię ewolucyjną, by wyglądała na kapitalistyczną i antysocjalistyczną   Coyne   2020-02-07
Flamingi z braku łysek rogatych   Lyon   2020-02-06
Moja ostatnia praca badawcza. Część 3: Znaczenie   Coyne   2020-02-04
Moja ostatnia praca badawcza. Część 2: Wyniki   Coyne   2020-02-03
Moja ostatnia praca badawcza: Część 1: Cele i metody   Coyne   2020-02-01
Ewolucyjne wyjaśnienie nienaukowych przekonań   Bretl   2020-01-31
Zdumiewająca mimikra   Coyne   2020-01-27
Reality check: Pęd do szybkiej „zerowej” emisji to gwarancja przegranej   Lomborg   2020-01-27
Sfuszerowany artykuł o biologii w „Washington Post”   Coyne   2020-01-24
Punkty dla Ameryki w konflikcie między Iranem i USA   Destexhe   2020-01-24
Zbliżanie się do rozumienia pamięci   Novella   2020-01-22
Z perspektywy naszego kurnika   Witkowski   2020-01-16
Fałszywa pokora nie uratuje planety   Boudry   2020-01-09
Złoty ryż zatwierdzony na Filipinach   Novella   2020-01-07
Cudowna animacja DNA i komórek   Coyne   2020-01-06
Dychotomiczne myślenie, niepewność i zaprzeczanie nauce     2020-01-01
Mieliśmy najlepszą dekadę w historii. Naprawdę   Ridley   2019-12-31
Kreacjonista opowiada się za ”argumentem z niedowierzania”   Coyne   2019-12-26
Biologia męskiej agresji i dlaczego nie jest to tylko „socjalizacja”   Coyne   2019-12-24
Wydajność, wyzysk, wybory   Koraszewski   2019-12-23
Społecznościowe finansowanie szarlatanerii   Novella   2019-12-20
Wykład Dawkinsa o czerpaniu odwagi z darwinizmu   Coyne   2019-12-18
Uprawy GM, takie jak Złoty Ryż, uratują życie setek tysięcy dzieci   Ridey   2019-12-13
Darwin, lisy i inne ssaki na Falklandach   Mayer   2019-12-11
Wirtualna edukacja   Novella   2019-12-03
Teoria klasy próżniaczej Thorsteina Veblena – uaktualnienie statusu   Henderson   2019-12-02
Punkt szczytowy inteligencji   Novella   2019-11-30
Likwidowanie przeziębienia miedzią   Novella   2019-11-27
Dlaczego wyjaśnianie problemów przez biały przywilej jest niesłuszne   Rob Henderson   2019-11-25
LiveScience zachwala panpsychizm jako rozwiązanie trudnego problemu świadomości   Coyne   2019-11-22
Jak walczyć z firehosing   Novella   2019-11-19
Odwołajcie antyszczepionkową konferencję w Tel Awiwie   Blum   2019-11-15
Ewolucja dwunożności   Novella   2019-11-14
Granice „przeskoczenia” progu opłacalności   Lomborg   2019-11-13
Dlaczego nie żyjemy w epoce post-prawdy   Pinker   2019-11-11
Śledząc pochodzenie człowieka   Novella   2019-11-09
Skamieniałe trylobity idące gęsiego. Ale dlaczego to zrobiły?   Coyne   2019-11-06
Saga o złotym ryżu   Novella   2019-11-04
Kolejne badanie rolnictwa organicznego   Novella   2019-11-02
Fabrizio Benedetti pyta: “Czy badania placebo wzmacniają pseudonaukę?”     2019-11-01
Nathaniel Comfort raz jeszcze: nauka nie czyni postępów (czy może robi to?)   Coyne   2019-10-31
Pochwała jednoznaczności   Witkowski   2019-10-29
Stare i nowe  troski o bezpieczeństwo żywnościowe   Ongu   2019-10-28
Powrót Adama i Ewy jako rzeczywistych ludzi, jak proponuje kolejna pseudonaukowa teoria   Coyne   2019-10-25
Pradawne przechowywanie żywności   Novella   2019-10-24
Artykuł w naukowym piśmie ”Nature” dyskredytuje naukę i „scjentyzm”, kwestionuje wartości Oświecenia   Coyne   2019-10-22
Błogosławieni ci, którzy wycofują   Jacoby   2019-10-19
Pro-life czyli czarodziej z Krotoszyna   Koraszewski   2019-10-18
Biologia rozwoju ujawnia ewolucyjną historię   Novella   2019-10-15
Niebezpieczne życie antropologa   Blackwell   2019-10-12
Swędzikami jesień się zaczyna   Łopatniuk   2019-10-11
Jak wieloryb stracił swoje geny   Coyne   2019-10-10
Używanie sztucznej inteligencji do diagnozy   Novella   2019-10-08

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk