Prawda

Środa, 17 października 2018 - 11:52

« Poprzedni Następny »


Trochę inny rak wątroby


Paulina Łopatniuk 2018-09-29

Guzkowo przebudowana marska wątroba, CC BY 4.0, https://www.omicsonline.org/india/cirrhosis-peer-reviewed-pdf-ppt-articles/
Guzkowo przebudowana marska wątroba, CC BY 4.0, https://www.omicsonline.org/india/cirrhosis-peer-reviewed-pdf-ppt-articles/

Nie wiem jakie macie skojarzenia z rakiem wątroby, mogę tylko podejrzewać. Wirusowe zapalenia wątroby? Marskość? Choroba alkoholowa? Nie, nie zamierzam was przekonywać, że się mylicie. Najczęstszy  nowotwór złośliwy tego jakże przydatnego narządu, rak wątrobowokomórkowy, rzeczywiście zazwyczaj rozwija się na podłożu marskości i marskość pozapalna to jeden z głównych czynników doń prowadzących goniona zaciekle przez marskość związaną z przewlekłym spożywaniem alkoholu.


Aflatoksyny produkowane przez m.in. kropidlaka żółtego, Aspergillus flavus, uważane są za istotny czynnik sprzyjający rozwojowi raka wątrobowokomórkowego; Fekete-Kertész Ildikó, http://enfo.agt.bme.hu/drupal/en/node/2780

Aflatoksyny produkowane przez m.in. kropidlaka żółtego, Aspergillus flavus, uważane są za istotny czynnik sprzyjający rozwojowi raka wątrobowokomórkowego; Fekete-Kertész Ildikó, http://enfo.agt.bme.hu/drupal/en/node/2780



Nie są oczywiście zapalenia i alkohol jedynymi winowajcami, lista czynników ryzyka byłaby długa – od aflatoksyn (toksyn grzybiczych – mykotoksyn – wytwarzanych przez pewnych przedstawicieli rodzaju Aspergillus) przez rozliczne choroby metaboliczne, palenie papierosów (tak, to nie tylko choroby płuc i nie tylko rak pęcherza czy nerki) po pewne schorzenia autoimmunizacyjne (pierwotna marskość żółciowa wątroby nie jest częsta, nie należy jednak o niej zapominać). Zresztą na pewno jeszcze do raka wątrobowokomórkowego wrócimy – to zabójca znajdujący się na samych szczytach wyliczeń zgonów onkologicznych. Wraz z rakami płuc (bezdyskusyjny zwycięzca) i żołądka stoi na niechlubnym podium. Ale gdy słyszycie o pierwotnym raku wątroby, pamiętajcie, że choć klasyczny carcinoma hepatocellulare jest tu (u dorosłych przynajmniej) agresorem najczęstszym, nie jest bynajmniej jedyny. I nie mówię już nawet o nowotworach powstających z innych współbudujących wątrobę tkanek i komórek – o gruczolakoraku dróg żółciowych czy guzach wywodzących się z naczyń krwionośnych. Sam rak rozwijający się z komórek wątrobowych (hepatocytów) miewa też odmiany zachowujące się zupełnie inaczej.


Ale może zacznijmy od jakiegoś konkretnego przypadku.


Poszerzone drogi żółciowe wypełniające się kontrastem po usunięciu przeszkody blokującej przewód żółciowy wspólny; po lewej pęcherzyk, po prawej przewody wątrobowe i ich odgałęznienia; CC BY-NC-ND 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5440287/

Poszerzone drogi żółciowe wypełniające się kontrastem po usunięciu przeszkody blokującej przewód żółciowy wspólny; po lewej pęcherzyk, po prawej przewody wątrobowe i ich odgałęznienia; CC BY-NC-ND 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5440287/



Dwudziestosiedmioletni – dotąd zdrowy – mężczyzna trafił do szpitala z powodu żółtaczki, której towarzyszyły bóle brzucha i wymioty. Nie palił, nie był otyły, nie miał kontaktu z żadnymi istotnymi czynnikami sprzyjającymi nowotworzeniu, a jego wątroba od marskości była daleka. Ot, nagle zachorował i tyle. I nie, diagnostyka nie była tym razem długa i trudna, jak to czasem w “naszych” przypadkach bywa. Rzeczywiście, badanie fizykalne niczego ciekawego poza żółtaczką nie ujawniło, jednak dalej poszło już z  górki. Badania obrazowe i laboratoryjne szybko odnalazły zmianę leżącą u podłoża dolegliwości. Duży, kilkunastocentymetrowy guz wątroby z dodatkowo powiększonym okolicznym węzłem chłonnym, masywnie poszerzone drogi żółciowe, badania laboratoryjne pokazujące poważną dysfunkcję zajętego przez nowotwór narządu (ale już wiązane często z nowotworami wątroby markery CEA i AFP były w normie). Choremu wycięto część wątroby, pęcherzyk żółciowy, lokalne węzły chłonne, śródoperacyjnie zaś obejrzano wnętrze dróg żółciowych. Jak się okazało, nie sam tylko ucisk rozrośniętych nowotworowo okolic był przyczyną ich poszerzenia. Przewód żółciowy wspólny (odprowadzający żółć do dwunastnicy z wątroby i pęcherzyka żółciowego) przytkany był w miejscu odejścia przewodu pęcherzykowego od przewodu wątrobowego wspólnego grudą naciekającego nowotworu – nic dziwnego, że wszystko, co powyżej, uległo rozdęciu.

Opisywana przez Edmondsona “dziecięca” (czy raczej młodzieńcza, bo to wątroba czternastolatki) odmiana raka wątrobowokomórkowego; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13282629

Opisywana przez Edmondsona “dziecięca” (czy raczej młodzieńcza, bo to wątroba czternastolatki) odmiana raka wątrobowokomórkowego; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13282629



Winowajcą okazał się rak wątrobowokomórkowy. Dziwne? Młoda osoba w końcu, bez obciążeń zdrowotnych. Ze zdrową poza tym wątrobą! Otóż i takim chorym może się rak wątroby przytrafić. Ale też niejednokrotnie nie będzie to wcale rak typowy. W 1956 roku Hugh Edmondson w swym tekście o nowotworach i zmianach nowotworopodobnych rozwijających się w wątrobach dziecięcych opisywał cechy mikroskopowe szczególne dla niektórych form raka wątroby powstającego w tej właśnie grupie wiekowej. Z obfitym włóknieniem i niewielkimi komórkami raka o zadziwiająco “spokojnym”, złudnie podobnym do zwykłych hepatocytów wyglądzie miały ponoć nierzadko takie guzy być mylone ze zmianami łagodnymi, gruczolakami zazwyczaj. Trochę jeszcze czasu musiało minąć, by obserwacje Edmondsona przełożyły się na wytyczne diagnostyczne i wkroczyły do podręczników, jeszcze więcej zaś nim ostatecznie umościły się w oficjalnych klasyfikacjach. Wreszcie w 2010 roku odmiana włóknistoblaszkowa raka wątrobowokomórkowego dorobiła się w klasyfikacji WHO własnej osobnej kategorii kodowej, co finalnie przyklepało jej status.


Nowotworowe hepatocyty z wyraźnymi jąderkami (kropki w kropkach), a pomiędzy nimi włókniste pasma bogate w kolagen, specjalnie podkreślone barwieniem histochemicznym kolorującym kolagen na niebiesko; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30141990

Nowotworowe hepatocyty z wyraźnymi jąderkami (kropki w kropkach), a pomiędzy nimi włókniste pasma bogate w kolagen, specjalnie podkreślone barwieniem histochemicznym kolorującym kolagen na niebiesko; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30141990



Swej nazwy nowotwór dorobił się w roku 1980, kiedy to (we współpracy z samym Edmondsonem zresztą) John Craig opublikował w czasopiśmie Cancerserię 23 przypadków (5-69 lat) dzielących ze sobą charakterystyczny obraz mikroskopowy, którego zarysy pojawiły się ponad dwie dekady wcześniej. Intensywnie różowe (czyli eozynofilne tudzież kwasochłonne w naszej terminologii) rzadko tylko znacząco na oko zmienione w porównaniu ze zdrowymi komórkami miąższu wątroby nowotworowe hepatocyty i obfity włóknisty, bogaty w kolagen zrąb oddzielający od siebie grupy komórek raka blaszkowatymi pasmami. Ostateczna nazwa to zresztą tylko skrót pierwotnie przyjętego przez badaczy opisowego “kwasochłonny rak wątrobowokomórkowy z blaszkowatym włóknieniem”. Opisane przez Craiga (i wcześniej Edmondsona) cechy do dziś są podstawą rozpoznania raka włóknistoblaszkowego.

Gniazda i sznury komórek oddzielone podłużnymi włóknistymi pasmami; CC BY-NC 3.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4449480/

Gniazda i sznury komórek oddzielone podłużnymi włóknistymi pasmami; CC BY-NC 3.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4449480/



Gniazda, wyspy i sznury mocno różowych komórek i pasma kolagenu. Dodatkowo co bardziej szczegółowe źródła wspomną o rzucających się w oczy jąderkach (spójrzcie na zdjęcie – to te ciemniejsze kropki wyróżniające się w większych kleksach jąder komórkowych – kropki w kropkach). No i wspomną o dodatkowych badaniach i barwieniach – na przykład histochemicznych wybarwiających na niebiesko kolagen i podkreślających tym samym kluczowe dla rozpoznania włókniste pasma.


Rak włóknistoblaszkowy rzeczywiście jest nowotworem atakującym szczególnie chętnie osoby młode. Może niekoniecznie zaraz dzieci, jak można by wnioskować po tekście Edmondsona, choć nie stroni i od prawdziwych maluchów. 80% przypadków przypada pomiędzy dziesiątym a trzydziestym piątym rokiem życia – parę dekad wcześniej niż klasyczny rak wątrobowokomórkowy chętniej uderzający po pięćdziesiątce. Nie jest guzem częstym – to zaledwie jedna setna raków, którym początek dają hepatocyty. I – jak już wiecie – w przeciwieństwie do swego starszego i częstszego kuzyna preferuje wątroby zdrowe i bez śladu marskości, nieuszkodzone chorobami metabolicznymi i mykotoksynami.


Wokół nieco zielonkawego z białymi zbliznowaceniami poza kilkoma również nowotworowymi guzkami satelitarnymi widać tylko brunatnowiśniowy zdrowy miąższ wątroby; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29751881

Wokół nieco zielonkawego z białymi zbliznowaceniami poza kilkoma również nowotworowymi guzkami satelitarnymi widać tylko brunatnowiśniowy zdrowy miąższ wątroby; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29751881



Powiedziałam, że większość tego typu raków to grupa wiekowa 10-35, prawda? Ale wspomniałam też, że nie oszczędza wcale dzieci zupełnie małych. Choć rak wątrobowokomórkowy – niezależnie już od typu – w ogóle jest niezwykle rzadki przed piątym rokiem życia (onkologia pediatryczna w swej “najmłodszej” odsłonie częściej boryka się z innym niż raki nowotworem złośliwym tego narządu – wątrobiakiem płodowym, hepatoblastoma), zdarzają się i tu nietypowe przypadki. I tak na przykład Journal of Pediatric Hematology/Oncology opisywał historię poza tym zdrowego czteromiesięcznego niemowlęcia, które wylądowało w szpitalu z powodu trwających już trzecią dobę wymiotów. Uwagę lekarzy badających chłopca natychmiast zwróciła powiększona wątroba dziecka. USG i MRI potwierdziły ich podejrzenia, ukazując dobrze unaczyniony guz lewego płata narządu i powiększone węzły chłonne. Kolejną (mniejszą) zmianę znaleziono w płacie prawym, a podczas operacji okazało się dodatkowo, że guz zaczął już naciekać ścianę jelita grubego, a w przestrzeni zaotrzewnowej pojawiły się przerzuty. W przeciwieństwie do wcześniejszej historii na radykalne leczenie chirurgiczne nie było już szans. Pobrano wycinki, w których zakład patologii rozpoznał – a jakże – raka włóknistoblaszkowego. Podjęto próbę leczenia chemioterapią (choć ten akurat nowotwór nie uchodzi za zmianę szczególnie na tę formę terapii podatną), po przejściowej jednak poprawie choroba zaczęła dalej postępować. Cztery miesiące od postawienia rozpoznania dziecko umarło.


Wielki guz wyraźnie wydzielający się z gładkie poza tym powierzchni niezmienionej marsko wątroby; CC BY-NC 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5329705/

Wielki guz wyraźnie wydzielający się z gładkie poza tym powierzchni niezmienionej marsko wątroby; CC BY-NC 4.0, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5329705/



Raka włóknistoblaszkowego zwykło się uważać za nowotwór dużo lepiej rokujący niż jego klasyczny odpowiednik, to powiedzą wam niektóre podręczniki, to powie wam niejednokrotnie literatura fachowa. Coraz częściej jednak w nowszych podręcznikach i świeższej literaturze zaczyna się poddawać tę tezę w wątpliwość, podejrzewając raczej, że gorsze prognozy w typowym raku wątrobowokomórkowym to efekt towarzyszącego często temu rakowi uszkodzenia narządu w przebiegu wcześniejszej marskości. Jeśli zwykłemu rakowi wątrobowokomórkowemu nie towarzyszy marskość, nie wydaje się wcale rokować gorzej niż  jego włóknistoblaszkowy kuzyn. Pięć lat od momentu rozpoznania przeżyje przeciętnie nieco mniej niż połowa chorych. Wydatnie pogarszają rokowanie przerzuty – no ale to generalnie standard w przypadku nowotworów złośliwych. Podobnie jak to, że lepsze perspektywy jawią się w przypadku osób, u których nowotwór da się jeszcze wyleczyć chirurgicznie, jak to było z dwudziestosiedmiolatkiem z pierwszej historii. W momencie publikacji, rok od diagnozy, miał się dobrze i nie zdradzał cech nawrotu ani śladu przerzutów.


<span>Operowany “na ostro” pęknięty rak włóknistoblaszkowy; CC-BY, </span>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3727204/
Operowany “na ostro” pęknięty rak włóknistoblaszkowy; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3727204/

A przerzuty niestety często obecne są już w momencie wykrycia. Pacjent czy pacjentka z rakiem włóknistoblaszkowym nierozsianym jeszcze ma ponad 80% szans na przeżycie kolejnych pięciu lat. Przerzuty zmniejszają je do mniej niż czterdziestu. A przecież nie są wyjątkowe sytuacje, gdy to przerzuty właśnie stanowią pierwszy objaw choroby. Pewna dwudziestotrzyletnia pacjentka na przykład wylądowała na stole operacyjnym z powodu szesnastocentymetrowego guza prawego jajnika z – jak sugerowały badania – licznymi przerzutami w przymaciczach, otrzewnej, drugim jajniku, wątrobie, a nawet wyrostku robaczkowym.


Liczne guzowate zmiany jajników i okolicy oraz kolejno – loża po usuniętej macicy z przydatkami i okolicznymi guzami oraz loża po usuniętym domniemanym przerzucie do wątroby; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28523316

Liczne guzowate zmiany jajników i okolicy oraz kolejno – loża po usuniętej macicy z przydatkami i okolicznymi guzami oraz loża po usuniętym domniemanym przerzucie do wątroby; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28523316



Wstępne rozpoznanie zaawansowanego raka jajnika po badaniach histopatologicznych wyciętych zmian szybko ustąpiło diagnozie zaawansowanego – owszem – rozsianego raka wątrobowokomórkowego w swej włóknistoblaszkowej odmianie. Ot, patologia bywa pełna niespodzianek. Nie mogę wam zaoferować niespodziankowego happy endu niestety, bo mimo dalszego leczenia nie udało się zatrzymać postępów choroby i pięć lat później kobieta zmarła. Z drugiej strony przy tak zaawansowanym schorzeniu być może powinno się mówić nie o zaledwie pięciu jednak, a o aż pięciu latach.


Napisałam, że patologia pełna jest niespodzianek. I rzeczywiście. Zresztą na pewno niejednej się jeszcze doczekamy. Rak włóknistoblaszkowy jako jednostka chorobowa stosunkowo nowa wciąż jest jeszcze chętnie badany i wciąż odsłania przed nami kolejne swe tajemnice. Wiemy już na przykład, że nie tylko niezwykła budowa mikroskopowa odróżnia go od konwencjonalnego raka wątrobowokomórkowego. To de facto zupełnie inny nowotwór obdarzony zupełnie innym zestawem mutacji i podążający odmiennymi ścieżkami metabolicznymi. Czego nie znamy, to przyczyn leżących u podłoża jego rozwoju. Wciąż szuka się jakichś unikalnych  potencjalnie zwiększających jego ryzyko czynników, takich jak znane nam czynniki ryzyka rozwoju zwykłego raka wątrobowokomórkowego. Posunięto się nawet do przegrzebania starych przedwojennych jeszcze archiwów zakładów patologii, gdy zaistniało podejrzenie, że być może grać by mogły pewną rolę w jego genezie obciążenia środowiskowe z czasu drugiej wojny światowej czy związany z nią rozwój przemysłowy. Nic z tego – sugestię niektórych badaczy, jakoby ta odmiana raka nie istniała przed rokiem 1939 szybko zbiły wykryte pośród starych preparatów przypadki doskonale wpasowujące się w kryteria diagnostyczne podówczas jeszcze nieistniejące – jeden z roku 1924, drugi – z 1915. Nadal zatem nie wiemy co mogłoby rozwojowi naszego “trochę innego” raka wątroby sprzyjać i nadal mamy w związku z nim czego szukać.

 

(Przypominam też, że patologów możecie śledzić też na fejsbuku – warto tam zaglądać, bo strona jest codziennie aktualizowana)


Literatura:


Fibrolamellar Carcinoma: A Concise Review
. CC Lin, HM Yang; Archives of Pathology and Laboratory Medicine 2018;142(9):1141-1145

Fibrolamellar Carcinoma: What Is New and Why It Matters. RP Graham; Surgical Pathology Clinics 2018;11(2):377-387

Differential diagnosis of tumors and tumor-like lesions of liver in infancy and childhood. HA Edmondson; A.M.A. Journal of Diseases of Children 1956;91(2):168-86

Fibrolamellar carcinoma of the liver: a tumor of adolescents and young adults with distinctive clinico-pathologic features. JR Craig, RL Peters, HA Edmondson, M Omata; Cancer1980;46(2):372-9

Fibrolamellar hepatocellular carcinoma with ovarian metastasis – an unusual presentation. SH Ciurea, E Matei, CS Stănescu, IG Lupescu, M Boroş, V Herlea, NI Luca, BM DorobanŢu; Romanian Journal of Morphology and Embryology 2017;58(1):187-192

An unusual case of jaundice: Biliary tumor thrombus in fibrolamellar hepatocellular carcinoma. JA Espinosa, A Merlo, M-O Arafeh, G Munene ; International Journal of Surgery Case Reports2017;36:50-54

Fibrolamellar hepatocellular carcinoma in an infant and literature review. O Cruz, A Laguna, M Vancells, L Krauel, M Medina, J Mora; Journal of Pediatric Hematology/Oncology 2008;30(12):968-71

Environmental exposures as a risk factor for fibrolamellar carcinoma. RP Graham, JR Craig, L Jin, AM Oliveira, JR Bergquist, MJ Truty, T Mounajjed, PT Greipp, MS Torbenson; Modern Pathology 2017;30(6):892-896



Paulina Łopatniuk


Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce.
 

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 849 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Opieka zdrowotna neandertalczyków   Novella   2018-10-17
Łez kamienie   Łopatniuk   2018-10-13
Akademicki skandal: troje badaczy umyślnie publikowało fałszywe artykuły o „badaniach żałości”, by pokazać fatalne standardy akademickie w naukach społecznych   Coyne   2018-10-12
Skuteczny kontra patologiczny altruizm   Anomaly   2018-10-10
Czas powiedzieć stop pseudonauce o GMO   Novella   2018-10-02
Trochę inny rak wątroby   Łopatniuk   2018-09-29
Najwcześniejsze znane zwierzę?   Coyne   2018-09-27
Organiczne rolnictwo nie jest najlepsze   Novella   2018-09-24
Ateista z chwilową luką w pamięci i w szoku niewolnictwa   Dawkins   2018-09-21
Stereotypy są często szkodliwe a zarazem poprawne   Shpancer   2018-09-21
Atak “doktorostwa Wolfson” na rodziców chłopca, który zmarł na koklusz     2018-09-20
Probiotyki – to skomplikowane   Novella   2018-09-13
Przesądy i złudzenie kontroli   Novella   2018-09-11
Antyszczepionkowcy - pielęgniarka lub lekarz nie powinni opiekować się dziećmi     2018-09-10
Francuski uniwersytet wyrzuca homeopatię   Novella   2018-09-08
Plastry uśmierzające ból z Luminas: gdzie słowa „kwantum” i „energia” w rzeczywistości znaczą „magia”     2018-09-07
Odkryto nowy rodzaj neuronów u ludzi   Novella   2018-09-06
Epigenetyka: powrót Lamarcka? Nie tak szybko!   Coyne   2018-09-05
Przejściowe formy przodków żółwia   Novella   2018-09-03
Recenzja nowej książki Davida Quammena o drzewach ewolucyjnych (i porównanie z innymi recenzjami)   Coyne   2018-09-01
Dlaczego jedne sowy mają kępki piór na uszach, a inne nie?   Lyon   2018-08-30
Psychoaktywny lek i doświadczenie śmierci   Novella   2018-08-29
Samce koników morskich, które są ciężarne, redukują inwestycję w potomstwo, jeśli widzą seksowną samicę   Coyne   2018-08-28
Uderzające podobieństwo: rewolucyjne wyniki badań nad bliźniętami   Dynesen   2018-08-27
Ale tego wija lepiej zostaw w spokoju   Łopatniuk   2018-08-24
Ile jest ziemi nadającej się pod uprawę?   Novella   2018-08-22
Więcej o szarlatanerii komórek macierzystych   Novella   2018-08-18
Kontrolowane próby szczepionek   Novella   2018-08-15
Ogniska odry w Brooklynie w 2013 r.: Badanie kosztów antyszczepionkowej pseudonauki     2018-08-14
Uprzednie doświadczenie wpływa na to, co widzimy   Novella   2018-08-11
Efekt Krugera-Dunninga, antyszczepionkowcy i arogancja ignorancji     2018-08-09
Nowe zastosowania zużytych filtrów do dializy   Blum   2018-08-07
Puszczyk mszarny   Lyon   2018-08-06
Oprzeć się wiatrom - dobór naturalny, huragany i jaszczurki   Mayer   2018-08-04
Unia Europejska odrzuciła uprawy z edytowanym genomem   Ridley   2018-08-03
Spojrzenie na ruch anty-GMO   Novella   2018-08-02
Tajemne życie morskich ptaków   Ridley   2018-08-01
Więcej dowodów przeciwko „epigenetycznie” dziedziczonym i środowiskowo wprowadzonym zmianom w DNA   Coyne   2018-07-31
Usterka w Matriksie   Novella   2018-07-27
Czy współczesny Homo sapiens wyewoluował w różnych częściach Afryki?   Coyne   2018-07-24
Pandemie, szczepienia, i kuracja mleczna profesora Jastrebowa   Turski   2018-07-21
Sóweczka dwuplamista   Lyon   2018-07-20
Lucyfer, którego wymyślił Zimbardo. O konsekwencjach stanfordzkiego eksperymentu więziennego i skandalu, którego stał się obiektem   Witkowski   2018-07-19
Nie kłacz, gdy kaszlesz   Łopatniuk   2018-07-14
Kwantowe bzdury w parapsychologii   Novella   2018-07-12
Pełzająca percepcja problemów   Novella   2018-07-10
Ale czy mogą cierpieć?   Dawkins   2018-07-07
Wronia inteligencja   Novella   2018-07-06
Gąsienica naśladuje pazurnicę   Coyne   2018-07-05
O mózgach męskich i żeńskich   Novella   2018-07-03
Czy hieny rozbijają ludzki patriarchat?   Coyne   2018-06-30
Mikrobiom jelitowy i stany lękowe   Novella   2018-06-28
Ukośniki przędą spadochrony z nici pajęczej i odlatują po sprawdzeniu wiatru odnóżami   Coyne   2018-06-26
To może być toczeń, czyli o wilku, który pożarł serce   Łopatniuk   2018-06-23
Kreacjonizm i nagonka na Coyne’a w „Daily Caller”   Coyne   2018-06-22
Kłamstwa anty-GMO   Novella   2018-06-20
Protezy kończyn - kolejny postęp   Novella   2018-06-16
Dziwne zawiłości procesu dziedziczenia   Coyne   2018-06-13
Homeopatia, wibracje i oszustwo     2018-06-12
Wyników Séraliniego nie daje się powtórzyć   Novella   2018-06-11
Helen Lawson i czarna maść: wycinanie, wypalanie i zatruwanie w sposób „naturalny”     2018-06-09
Patyczaki mogą rozprzestrzeniać się jak nasiona roślin: w ptasich odchodach   Coyne   2018-06-08
Czy teoria doboru naturalnego Darwina zmieniła nasz pogląd na miejsce ludzkości   Dennett   2018-06-07
Kosmici-głowonogi i panspermia   Novella   2018-06-05
Marność dowodów na przekazywanie wprowadzonych środowiskowo, „epigenetycznych” zmian w DNA kolejnym pokoleniom u ludzi   Coyne   2018-06-04
Homeopatyczne nosodes   Novella   2018-05-31
Fałszywa dychotomia i negacja nauki   Novella   2018-05-28
Nicień w oku bliźniego   Łopatniuk   2018-05-26
Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18
Co mówi nam ruch płaskiej Ziemi     2018-05-17
Osy papierowe + sprytny biolog = tęczowe gniazda   Coyne   2018-05-14
Jak to jest, że Stanisław Burzyński nadal żeruje na zrozpaczonych pacjentach z rakiem?     2018-05-12
Przekonania antyoświeceniowe są „zaskakująco trwałe”     2018-05-11
Jeremy Sherman nadal nie rozumie ewolucji   Coyne   2018-05-09
Zdrowy tryb życia ma znaczenie   Novella   2018-05-08
Miasta są nowymi wyspami Galapagos   Ridley   2018-05-04
O obowiązkowym oznakowywaniu GMO   Novella   2018-05-03
Tydzień Świadomości Homeopatii. Pomaga przypomnieć ludziom, że jest to szarlataneria!     2018-05-02
Znajdź Tiktaalika!   Coyne   2018-05-01
Wzrost potęgi dinozaurów   Novella   2018-04-30
Niebezpieczeństwa martwienia się o sądny dzień   Pinker   2018-04-27
Tako rzecze antyszczepionkowa “wojowniczka mama”, Brittney Kara: jeśli szczepionki są tak wspaniałe, to dlaczego nie wspomina ich Biblia?     2018-04-26
Geny wydają się wyjaśniać większość sukcesów uczniów szkół elitarnych   Ridley   2018-04-25
Akupunktura jadu pszczelego: śmiercionośne znachorstwo, które może zabić     2018-04-23
Mumia z Atakama nie jest kosmitą   Novella   2018-04-20
Feministyczna geografia w Dartmouth   Coyne   2018-04-19
Dlaczego odmawiamy dostrzegania jaśniejszej strony, choć powinniśmy   Pinker   2018-04-17
Inicjatywa „Globalna Spójność”: nonsens na globalną skalę     2018-04-11
Wreszcie: sensowna dyskusja o “rasie”   i Greg Mayer   2018-04-10
Rolnictwo biodynamiczne: podobne do antropozoficznej medycyny, ale dla farm     2018-04-06
Mózg i kodowanie predyktywne   Novella   2018-04-05
Dziwaczne życie seksualne żabnicy   Coyne   2018-04-04
Dwa kilo prostaty poproszę   Łopatniuk   2018-03-31
Dziennik z Mozambiku: Demony w kurzu   Naskręcki   2018-03-30
Otumaniony myśliciel twierdzi, że ewolucja nie może wyjaśnić organizmów i ich “dążeń”   Coyne   2018-03-28
Orientacja na złe wiadomości nasila się i wpływa na nasze działania   Ridley   2018-03-27
Urojenie fałszywej flagi   Novella   2018-03-24
Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki     2018-03-23
Czy farmerzy mają czekać aż parlamentarzyści podszkolą się w nauce o manioku?   Ongu   2018-03-22

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk