Prawda

Poniedziałek, 24 wrzesnia 2018 - 09:57

« Poprzedni Następny »


Déjà vu i swojskość


Steven Novella 2018-03-17


Większość ludzi doznała w życiu wrażenia, że byli już wcześniej w danym miejscu lub że wydarzenia, dziejące się w rzeczywistym czasie, zdarzyły się wcześniej. Czasami wydaje nam się, że wiemy, co zdarzy się za chwilę – a potem to się zdarza. Nic dziwnego, że niektórzy interpretują te zjawiska jako jakiś rodzaj pozazmysłowego postrzegania. Wydaje się, że dzieje się coś dziwacznego.

Neuronaukowcom udało się w dużej mierze wyjaśnić wiele takich dziwacznych przeżyć. Niesamowite jest to, że nasze doświadczanie rzeczywistości jest skonstruowaną iluzją i czasami doświadczamy zakłóceń w tej iluzji. Najbardziej oczywistym przykładem są optyczne iluzje. Zdumiewamy się, jak można oszukać naszą wizualną konstrukcję lub jak może przeskakiwać między dwoma różnymi stanami.


Wszystko jednak, nie tylko wizja, jest podobną, sztuczną konstrukcją neurologiczną, podatną na efekty iluzji. To obejmuje pamięć.


To, że déjà vu jest zakłóceniem pamięci, wiadomo od dawna. Neuronaukowcy jednak badali zjawisko bardziej szczegółowo, ujawniając pewne aspekty tego, jak działa nasza pamięć. Niedawne badanie dodaje kolejną porcję informacji do naszego zrozumienia, której możemy użyć jako punkt wyjścia do rekapitulacji tego, co wiemy.


Anne Cleary, psycholog poznawcza z Colorado State University, bada déjà vu i pokrewne zjawiska. Sądzi ona, że déjà vu jest przejawem aspektu pamięci znanego jako rozpoznanie.


Najpierw musimy zrozumieć, że jest wiele rodzajów pamięci. Psycholodzy badający pamięć zidentyfikowali wiele różnych składników i cech pamięci. Neuronaukowcy starali się także z pewnym sukcesem skorelować różne zjawiska pamięciowe z konkretnymi strukturami neuroanatomicznymi. Typ pamięci istotny dla déjà vu nazywa się rozpoznanie – rozpoznajemy, że mamy pamięć wcześniejszego przeżycia. Rozpoznanie z kolei wynika z dwóch zjawisk: przypomnienia i swojskości. Przypomnienie jest pamięcią specyficznych szczegółów. Swojskość jest bardziej niewyraźnym poczuciem, że wcześniej przeżywaliśmy coś podobnego.


Cleary uważa, że déjà vu głównie wynika ze zjawiska swojskości. Jest to w dużej mierze nieświadomy proces rozpoznawania wzorów, coś w czym nasze mózgi celują. Natykamy się na wzór, nasze mózgi automatycznie szukają podobnych wzorów i kiedy znajdują coś podobnego, mamy subiektywne uczucie swojskości. Możemy wtedy spróbować przypomnieć sobie szczegóły, żeby znaleźć coś bardziej konkretnego, co pasuje.


Cleary wiąże także ten sam proces z subiektywnym poczuciem, że masz słowo na końcu języka. Wiesz, że znasz to słowo, istnieje wzór w sensie swojskości, ale jeszcze nie ma konkretnego dopasowania wzoru lub przypomnienia szczegółu.


Czasami nasze mózgi dokonują niepoprawnego dopasowania wzoru. Mylimy jednego aktora z drugim, bo wywołuje poczucie swojskości, a potem dopasowujemy to do niewłaściwych konkretów.  


Dla sprawdzenia związku między zjawiskiem swojskości a poczuciem déjà vu, Cleary prowadziła eksperymenty, w których badani grali w grę wirtualnej rzeczywistości skonstruowaną przez badaczy. W późniejszych częściach gry wirtualna scena była zmapowana dokładnie tak, jak poprzednia, ale z innymi szczegółami i w innym kontekście. Badani częściej informowali o déjà vu, kiedy stykali się ze sceną, która była zmapowana z wcześniejszą.  


Na marginesie: déjà vu często odczuwa się subiektywnie jako “przyprawiające o gęsią skórkę”. Cleary sądzi, że jest tak dlatego, że doświadczamy poczucia swojskości w miejscu, w którym nigdy nie byliśmy i to rozłączenie jest niepokojące. Przypomina mi to o innym zjawisku neurologicznym, w którym subiektywne uczucia nie odpowiadają oczekiwaniom, nawet jeśli nie jesteśmy świadomi tych uczuć lub ich nieobecności.  


Na przykład, zespół Capgrasa pojawia się, kiedy zerwany jest związek między częściami naszego układu wzrokowego i układem limbicznym (który tworzy emocje). Normalnie obiekty, które nasz mózg klasyfikuje jako mające sprawczość, mają przypisane emocjonalne znaczenie. Czujemy coś na ich temat. Kiedy więc widzimy i rozpoznajemy członka rodziny, normalnie odczuwamy miłość wobec niego. Przy zespole Capgrasa tego uczucia brakuje. Istnieje rozłączenie między rozpoznaniem osoby i brakiem oczekiwanego uczucia. To jest bardzo niepokojące i często prowadzi pacjentów do wniosku, że bliski człowiek jest w rzeczywistości podającym się za kogoś innego oszustem, chociaż nie mogą powiedzieć, dlaczego.   


A więc w déjà vu mamy poczucie swojskości, kiedy go nie powinniśmy mieć. Zasłona neurologicznie skonstruowanej iluzji załamuje się na chwilę, mamy jakieś niesamowite uczucie, uczucie, że ziemski, materialny świat jest czymś więcej niż myślimy. Myślę, że „Matrix” jest doskonałą alegorią tego typu doświadczeń i był jednym z przykuwających aspektów tego filmu.  


W niedawnym eksperymencie Cleary zajmuje się innym aspektem zjawiska déjà vu, poczuciem niektórych, że nie tylko doświadczają czegoś znajomego, ale że potrafią przewidzieć, co zdarzy się następnie. Dla sprawdzenia tego powtórzyła swoją grę wirtualnej rzeczywistości, ale pod koniec sceny, która miała wywołać poczucie swojskości, a więc déjà vu, zapytała badanych, czy wiedzą, co będzie dalej. Około połowa badanych poinformowała o silnym przeczuciu i przepowiedziało kolejny zwrot. Ci, którzy mieli takie przeczucie, nie wypadli jednak lepiej niż gdyby był to przypadek w przewidywaniu, nawet jeśli byli bardzo pewni.  


Takie fałszywe przeczucie prawdopodobnie reprezentuje inne zjawisko pamięci związane z efektem pewności wstecznej. Kiedy coś się zdarza, możemy mieć uczucie, że było to nieuniknione, lub że wiedzieliśmy, że to się zdarzy. W momencie déjà vu możemy mieć niejasne przeczucie, a potem, gdy tylko zdarza się następna rzecz, czujemy, jak gdybyśmy myśleli, że to się zdarzy. Nasza pamięć przeczucia zmienia się natychmiast, by włączyć rzeczywiste wydarzenia i zostajemy z pamięcią, że wiedzieliśmy, co się zdarzy. Kiedy jednak każesz ludziom sformułować swoje przeczucia przed samym przeżyciem sytuacji, są one losowe i niezwiązane z późniejszymi wydarzeniami.


Z tego wszystkiego wynika, jak to się często zdarza, kiedy piszę o takich zjawiskach neurologicznych jak pamięć, że nasze mózgi konstruują nasze doświadczenia i pamięć rzeczywistości, a ta konstrukcja jest zmyłkowa i niedoskonała. Nie można wątpić w tę podstawową prawdę, jak dowodzi każde doświadczenie iluzji optycznej. Jedynym pytaniem jest – jak głęboko idzie ta neurologiczna królicza nora. Jak dotąd dowody sugerują, że idzie do samego dna.


Déjà vu and Familiarity

2 marca 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Steven Novella


Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe.  Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine.

Prowadzi blog Neurologica.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 842 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Organiczne rolnictwo nie jest najlepsze   Novella   2018-09-24
Ateista z chwilową luką w pamięci i w szoku niewolnictwa   Dawkins   2018-09-21
Stereotypy są często szkodliwe a zarazem poprawne   Shpancer   2018-09-21
Atak “doktorostwa Wolfson” na rodziców chłopca, który zmarł na koklusz     2018-09-20
Probiotyki – to skomplikowane   Novella   2018-09-13
Przesądy i złudzenie kontroli   Novella   2018-09-11
Antyszczepionkowcy - pielęgniarka lub lekarz nie powinni opiekować się dziećmi     2018-09-10
Francuski uniwersytet wyrzuca homeopatię   Novella   2018-09-08
Plastry uśmierzające ból z Luminas: gdzie słowa „kwantum” i „energia” w rzeczywistości znaczą „magia”     2018-09-07
Odkryto nowy rodzaj neuronów u ludzi   Novella   2018-09-06
Epigenetyka: powrót Lamarcka? Nie tak szybko!   Coyne   2018-09-05
Przejściowe formy przodków żółwia   Novella   2018-09-03
Recenzja nowej książki Davida Quammena o drzewach ewolucyjnych (i porównanie z innymi recenzjami)   Coyne   2018-09-01
Dlaczego jedne sowy mają kępki piór na uszach, a inne nie?   Lyon   2018-08-30
Psychoaktywny lek i doświadczenie śmierci   Novella   2018-08-29
Samce koników morskich, które są ciężarne, redukują inwestycję w potomstwo, jeśli widzą seksowną samicę   Coyne   2018-08-28
Uderzające podobieństwo: rewolucyjne wyniki badań nad bliźniętami   Dynesen   2018-08-27
Ale tego wija lepiej zostaw w spokoju   Łopatniuk   2018-08-24
Ile jest ziemi nadającej się pod uprawę?   Novella   2018-08-22
Więcej o szarlatanerii komórek macierzystych   Novella   2018-08-18
Kontrolowane próby szczepionek   Novella   2018-08-15
Ogniska odry w Brooklynie w 2013 r.: Badanie kosztów antyszczepionkowej pseudonauki     2018-08-14
Uprzednie doświadczenie wpływa na to, co widzimy   Novella   2018-08-11
Efekt Krugera-Dunninga, antyszczepionkowcy i arogancja ignorancji     2018-08-09
Nowe zastosowania zużytych filtrów do dializy   Blum   2018-08-07
Puszczyk mszarny   Lyon   2018-08-06
Oprzeć się wiatrom - dobór naturalny, huragany i jaszczurki   Mayer   2018-08-04
Unia Europejska odrzuciła uprawy z edytowanym genomem   Ridley   2018-08-03
Spojrzenie na ruch anty-GMO   Novella   2018-08-02
Tajemne życie morskich ptaków   Ridley   2018-08-01
Więcej dowodów przeciwko „epigenetycznie” dziedziczonym i środowiskowo wprowadzonym zmianom w DNA   Coyne   2018-07-31
Usterka w Matriksie   Novella   2018-07-27
Czy współczesny Homo sapiens wyewoluował w różnych częściach Afryki?   Coyne   2018-07-24
Pandemie, szczepienia, i kuracja mleczna profesora Jastrebowa   Turski   2018-07-21
Sóweczka dwuplamista   Lyon   2018-07-20
Lucyfer, którego wymyślił Zimbardo. O konsekwencjach stanfordzkiego eksperymentu więziennego i skandalu, którego stał się obiektem   Witkowski   2018-07-19
Nie kłacz, gdy kaszlesz   Łopatniuk   2018-07-14
Kwantowe bzdury w parapsychologii   Novella   2018-07-12
Pełzająca percepcja problemów   Novella   2018-07-10
Ale czy mogą cierpieć?   Dawkins   2018-07-07
Wronia inteligencja   Novella   2018-07-06
Gąsienica naśladuje pazurnicę   Coyne   2018-07-05
O mózgach męskich i żeńskich   Novella   2018-07-03
Czy hieny rozbijają ludzki patriarchat?   Coyne   2018-06-30
Mikrobiom jelitowy i stany lękowe   Novella   2018-06-28
Ukośniki przędą spadochrony z nici pajęczej i odlatują po sprawdzeniu wiatru odnóżami   Coyne   2018-06-26
To może być toczeń, czyli o wilku, który pożarł serce   Łopatniuk   2018-06-23
Kreacjonizm i nagonka na Coyne’a w „Daily Caller”   Coyne   2018-06-22
Kłamstwa anty-GMO   Novella   2018-06-20
Protezy kończyn - kolejny postęp   Novella   2018-06-16
Dziwne zawiłości procesu dziedziczenia   Coyne   2018-06-13
Homeopatia, wibracje i oszustwo     2018-06-12
Wyników Séraliniego nie daje się powtórzyć   Novella   2018-06-11
Helen Lawson i czarna maść: wycinanie, wypalanie i zatruwanie w sposób „naturalny”     2018-06-09
Patyczaki mogą rozprzestrzeniać się jak nasiona roślin: w ptasich odchodach   Coyne   2018-06-08
Czy teoria doboru naturalnego Darwina zmieniła nasz pogląd na miejsce ludzkości   Dennett   2018-06-07
Kosmici-głowonogi i panspermia   Novella   2018-06-05
Marność dowodów na przekazywanie wprowadzonych środowiskowo, „epigenetycznych” zmian w DNA kolejnym pokoleniom u ludzi   Coyne   2018-06-04
Homeopatyczne nosodes   Novella   2018-05-31
Fałszywa dychotomia i negacja nauki   Novella   2018-05-28
Nicień w oku bliźniego   Łopatniuk   2018-05-26
Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18
Co mówi nam ruch płaskiej Ziemi     2018-05-17
Osy papierowe + sprytny biolog = tęczowe gniazda   Coyne   2018-05-14
Jak to jest, że Stanisław Burzyński nadal żeruje na zrozpaczonych pacjentach z rakiem?     2018-05-12
Przekonania antyoświeceniowe są „zaskakująco trwałe”     2018-05-11
Jeremy Sherman nadal nie rozumie ewolucji   Coyne   2018-05-09
Zdrowy tryb życia ma znaczenie   Novella   2018-05-08
Miasta są nowymi wyspami Galapagos   Ridley   2018-05-04
O obowiązkowym oznakowywaniu GMO   Novella   2018-05-03
Tydzień Świadomości Homeopatii. Pomaga przypomnieć ludziom, że jest to szarlataneria!     2018-05-02
Znajdź Tiktaalika!   Coyne   2018-05-01
Wzrost potęgi dinozaurów   Novella   2018-04-30
Niebezpieczeństwa martwienia się o sądny dzień   Pinker   2018-04-27
Tako rzecze antyszczepionkowa “wojowniczka mama”, Brittney Kara: jeśli szczepionki są tak wspaniałe, to dlaczego nie wspomina ich Biblia?     2018-04-26
Geny wydają się wyjaśniać większość sukcesów uczniów szkół elitarnych   Ridley   2018-04-25
Akupunktura jadu pszczelego: śmiercionośne znachorstwo, które może zabić     2018-04-23
Mumia z Atakama nie jest kosmitą   Novella   2018-04-20
Feministyczna geografia w Dartmouth   Coyne   2018-04-19
Dlaczego odmawiamy dostrzegania jaśniejszej strony, choć powinniśmy   Pinker   2018-04-17
Inicjatywa „Globalna Spójność”: nonsens na globalną skalę     2018-04-11
Wreszcie: sensowna dyskusja o “rasie”   i Greg Mayer   2018-04-10
Rolnictwo biodynamiczne: podobne do antropozoficznej medycyny, ale dla farm     2018-04-06
Mózg i kodowanie predyktywne   Novella   2018-04-05
Dziwaczne życie seksualne żabnicy   Coyne   2018-04-04
Dwa kilo prostaty poproszę   Łopatniuk   2018-03-31
Dziennik z Mozambiku: Demony w kurzu   Naskręcki   2018-03-30
Otumaniony myśliciel twierdzi, że ewolucja nie może wyjaśnić organizmów i ich “dążeń”   Coyne   2018-03-28
Orientacja na złe wiadomości nasila się i wpływa na nasze działania   Ridley   2018-03-27
Urojenie fałszywej flagi   Novella   2018-03-24
Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki     2018-03-23
Czy farmerzy mają czekać aż parlamentarzyści podszkolą się w nauce o manioku?   Ongu   2018-03-22
David Barash namawia naukowców do stworzenia człowieko-szympansiej hybrydy   Coyne   2018-03-20
Déjà vu i swojskość   Novella   2018-03-17
“Odwrócenie specjacji” (fuzja gatunków) u kruków   Coyne   2018-03-16
Błąd atrybucji, sofizmat rozszerzenia (atakowanie chochoła) i zasada wielkoduszności   Novella   2018-03-14
Mutualistyczne ptaki nocują w pachwinach i na brzuchach żyraf   Coyne   2018-03-13
Polityczny szympans   Martino   2018-03-09
Najstarsza sztuka jaskiniowa w Europie, to niemal z pewnością dzieło neandertalczyków   Coyne   2018-03-06

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk