Prawda

Sobota, 15 grudnia 2018 - 05:30

« Poprzedni Następny »


“Odwrócenie specjacji” (fuzja gatunków) u kruków


Jerry A. Coyne 2018-03-16

Nevermore!
Nevermore!

Nie mniej niż dziesięcioro czytelników zwróciło mi uwagę na nowy artykuł w „Nature Communications”  Anny M. Kearns i in. (odnośnik na dole, pdf tutaj), pokazujący podobno “odwrócenie specjacji” u kruków. Artykuł zyskał wiele publicznej uwagi, bo autorzy twierdzą, że pokazują jak dwa różne gatunki kruków zlały się ponownie w jeden gatunek. To zaś podekscytowało ludzi, ponieważ a.) nie sądzą, by to zdarzyło się kiedykolwiek wcześniej; i  b.) pokazuje to, że specjacja nie jest prostym, rozgałęziającym się drzewem, jakie przedstawił Darwin i że niektóre gałęzie mogą zrosnąć się z powrotem w jedną, nową gałąź.

Ale, jak piszą autorzy, widzieliśmy już wcześniej fuzje gatunków. Często jest to związane z antropogenicznymi zmianami habitatu, takimi jak zmiana klimatu, lokalnej ekologii, lub introdukcji drapieżników (patrz streszczenie artykułu tutaj). Możemy to obecnie zobaczyć z niedźwiedziem polarnym i niedźwiedziem grizli. Izolowane poprzednio przez ekologiczne preferencje i adaptację (oparta na genach „reprodukcyjna bariera izolacyjna”) ich ekologiczne rozdzielenie może zniknąć wraz ze zmianą klimatu. Kiedy niedźwiedź grizli przesunie się na północ wraz z ociepleniem klimatu, wejdzie na terytorium niedźwiedzia polarnego i te dwa gatunki mogą tworzyć hybrydy i robiły to wielokrotnie w naturze. Jeśli hybrydy są płodne (nie mogę znaleźć danych na ten temat), te dwa gatunki mogą zlać się w jeden.


Są jednak inne przypadki fuzji gatunków, za które ludzie nie są odpowiedzialni. W końcu zmiany ekologiczne, zmiana klimatu i introdukcja drapieżników mogą zdarzyć się bez interwencji ludzi. Problem ze znalezieniem hybrydowych gatunków w naturze polega na tym, że niełatwo wykryć, iż są wynikiem hybrydyzacji, jeśli oba gatunki rodzicielskie wymarły. (Hybrydową naturę gatunku wykrywa się zazwyczaj po tym, że są genetyczną mozaiką rodzicielskich gatunków, a jeśli rodziców nie ma, to trudno to zaobserwować.) Mamy jednak wiele przykładów „hybrydowych gatunków”, które nie zastąpiły gatunków rodzicielskich, włącznie z wieloma allopoliploidalnymi roślinami, jak również diploidalnymi hybrydowymi gatunkami motyli i słoneczników. Ponadto gatunki wymieniają geny częściej niż myśleliśmy dawniej i ten „horyzontalny transfer genów” może zabałaganić filogenetyki.  


Nic z tego jednak nie obala uogólnienia, że gatunki niemal zawsze powstają z geograficznie izolowanych populacji, które różnicują się genetycznie do punktu, kiedy już nie mogą wymieniać genów, bo wyewoluowały bariery do wymiany genów takie jak bezpłodność hybryd, ekologiczne preferencje i adaptacje, wybieranie partnerów i tak dalej. Poza roślinami hybrydowa specjacja jest rzadkim wyjątkiem, nie zaś regułą, i „rozgałęziające się drzewo” życia Darwina, naszkicowane w jego notatniku, nadal jest dobrym opisem życia:



Co więc znaleźli Kearns i in.? Odkryli, że dwie stare linie rodowe kruków zwyczajnych (Corvus corax), jeden szeroko rozprzestrzeniony (“holarktyczny”) i jeden z zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej (“kalifornijski”), rozeszły się, prawdopodobnie po geograficznej izolacji, około 1,5 miliona lat temu, ale potem nie stały się istniejącymi gatunkami, ponieważ zaczęły wymieniać geny – wielokrotnie. (Geograficzna izolacja mogła wynikać z izolowania wspólnego przodka w ostojach w okresach zlodowacenia.) Teraz więc w zachodnich USA i w Meksyku znajduje się kruki, które wyglądają tak samo, jak inne kruki na całym świecie, ale mają geny pradawnej linii rodowej, która musiała oddzielić się od „holoarktycznych” kruków bardzo dawno temu. Można to wykryć, ponieważ na tym terenie znajdują się ptaki, które mają dwie kopie genów, które rozeszły się w pradawnych czasach – są znacznie odleglejsze od siebie niż normalna zmienność w ramach holarktycznych kruków.


Obecnie postaci holarktyczna i kalifornijska nie są różnymi gatunkami, ponieważ hybrydyzują z łatwością na zachodzie Ameryki Północnej i nie ma dwóch różnych „typów”. Można zobaczyć je na poniższej mapie: holarktyczne są liliowe, kalifornijskie są pomarańczowe, a hybrydy – mając geny obu – są w paski fioletowo pomarańczowe (nie znajduje się samych pomarańczowych; ich geny po prostu zlały się z genami holarktycznych kruków).


Sytuacja jest skomplikowana, ponieważ jest tam jeszcze jeden gatunek kruka, który jest „sympatryczny” (żyje na tym samym obszarze, co) zarówno holarktyczne, jak kalifornijskie kruki, ale pozostaje odrębny: kruk meksykański, zamieszkujący czarne obszary poniżej. Jest uważany za inny gatunek (Corvus cryptoleucus), ponieważ nie ma dowodów, że hybrydyzuje z jakąkolwiek inną grupą; wydaje się w pełni izolowany reprodukcyjnie od pozostałych kruków.  


Dystrybucja tych dwóch linii rodowych (i dwóch gatunków: zwyczajnego i meksykańskiego) z artykułu:


(From paper): (From paper): Reticulate speciation history of North American ravens. a Geographic range of distinct mtDNA lineages within Common and Chihuahuan Ravens based on previous mtDNA studies and range records.
(From paper): (From paper): Reticulate speciation history of North American ravens. a Geographic range of distinct mtDNA lineages within Common and Chihuahuan Ravens based on previous mtDNA studies and range records.

Sekwencjonując DNA autorzy odkryli, że kruk meksykański jest bliżej spokrewniony z linią kalifornijską kruka zwyczajnego niż z linią holarktyczną i najwyraźniej oderwał się od kalifornijskiej później niż rozejście się linii meksykańskiej i holarktycznej. Gałąź meksykańska oderwała się od linii kalifornijskiej między 0,6 a 1,5 miliona lat temu.  


To, co mamy, pokazane jest na diagramie poniżej: nierozgałęziające się drzewo rodzinne. Odzwierciedla ono prastare rozejście się linii, które dało holarktyczną gałąź kruka zwyczajnego z jednej strony i kruka meksykańskiego + kalifornijska linię z drugiej. Ta gałąź rozdzieliła się później znowu, dając gatunek kruka meksykańskiego i linię rodową kruka zwyczajnego, która zlała się z powrotem z linia holarktyczną. To powinno być jasne na diagramie:


(From paper): b Hypothesis of speciation reversal where the Common Raven is formed from the fusion of non-sister California (orange) and Holarctic (purple) lineages following secondary contact, while Chihuahuan Ravens (black) remained reproductively isolated despite sympatry with the Common Raven. Dashed lines in b show the mtDNA gene tree topology from this and previous studies. Solid grey background in b traces the changing taxonomic boundaries as the Holarctic lineage first split from the ancestor of the California and Chihuahuan lineages, and then the California and Holarctic lineages fused into a single admixed lineage
(From paper): b Hypothesis of speciation reversal where the Common Raven is formed from the fusion of non-sister California (orange) and Holarctic (purple) lineages following secondary contact, while Chihuahuan Ravens (black) remained reproductively isolated despite sympatry with the Common Raven. Dashed lines in b show the mtDNA gene tree topology from this and previous studies. Solid grey background in b traces the changing taxonomic boundaries as the Holarctic lineage first split from the ancestor of the California and Chihuahuan lineages, and then the California and Holarctic lineages fused into a single admixed lineage

Rezultat: Wielkim pytaniem i powodem, dla którego ten artykuł zyskał tak wiele uwagi, jest to, że pokazał „odwrócenie specjacji”. To jest, autorzy zakładają, że linia kalifornijska była kiedyś gatunkiem kruków odrębnym od holarktycznych kruków zwyczajnych, ale zlała się z nim później. W jakiś sposób bariery reprodukcyjne (genetyczne), które trzymały je osobno, stały się nieskuteczne.


Oczywiście zakłada to, że kiedyś istniały bariery reprodukcyjne między liniami kalifornijską i holarktyczną. Ale nie mamy na to żadnych dowodów! Fakt, że tak łatwo zlały się, przemawia przeciwko znaczącym barierom reprodukcyjnym, choć mogły istnieć jakieś bariery ekologiczne. Autorzy po prostu zakładają, że ponieważ kruki meksykańskie stały się gatunkiem w krótszym czasie niż rozejście się holarktycznych-kalifornijskich, to rozejście się musi TAKŻE dotyczyć pełnej specjacji.


Czas rozejścia się jednak mówi nam bardzo mało o specjacji. Kluczowe jest to, czy linia rodowa ewoluuje bariery reprodukcyjne jedna od drugiej, nie zaś jak długo były rozdzielone. A te bariery reprodukcyjne są prawdopodobnie produktem ubocznym doboru, który może być silny lub słaby. Dlatego, kiedy ocenia się, czy dwie populacje są biologicznymi gatunkami, ewolucjoniści wolą używać wskaźników izolacji reprodukcyjnej (obserwacje braku kojarzenia się, żadnych dowodów domieszki genetycznej) niż czasu rozejścia się. Być może linie holarktyczna i kalifornijska po prostu nie rozeszły się genetycznie w wystarczającym stopniu, by dać jako produkt uboczny bariery reprodukcyjne. To stało się z Homo sapiens: nasze geograficznie izolowane populacje w Polinezji, Australii i Nowym Świecie nie były rozdzielone wystarczająco długo od reszty gatunku, by stać się nowym gatunkiem ludzi. Teraz, kiedy mamy transport i migracje, jesteśmy w trakcie procesu powolnego zlewania się w jedną dużą pulę genową, która może nigdy nie być w pełni zmieszana, ale będzie zmieszana w wystarczającym stopniu, byśmy mogli krzyżować się z ludźmi z każdego innego miejsca.


Autorzy widzą ten problem, ale – być może autorzy zafascynowani koncepcją „odwrócenia specjacji” (w odróżnieniu od mniej fascynującego „odwrócenia linii rodowej”), przedstawiają wadliwy „argument czasu” na rzecz specjacji (moje podkreślenia):

Tak więc nie jest całkowicie oczywiste, czy powinniśmy nazywać tę sytuację z krukami “odwróceniem specjacji”, czy uważać to za wypadek “fuzji starodawnych linii rodowych”. Kontrastuje to z większością innych przykładów odwrócenia specjacji, gdzie istnieją mocne dowody na siłę i naturę izolacji reprodukcyjnej przed odwróceniem specjacji mimo bardzo płytkiego rozejścia się między liniami rodowymi (np. cierniki). Dwie linie dowodowe sugerują, że linie kalifornijska i holoarktyczna mogły być izolowane reprodukcyjnie przed ponownym kontaktem i zlaniem się linii. Pierwsza, czas rozejścia się linii holoarktycznej i przodków linii kalifornijskiej i meksykańskiej między 0,9 a 2 miliony lat temu zbliża się do granicy, przy której większość taksonów ptaków (szczególnie tych z północnej półkuli) wyewoluowało izolację reprodukcyjną (~2 miliony lat). Druga, cechy historii życia, jak również mtDNA, intron, SNP i analiza ENM popierają [tezę o] izolacji reprodukcyjnej między krukami meksykańskimi a krukami zwyczajnymi mimo bliższego w czasie rozejścia się między krukami meksykańskimi a linią kalifornijską 0,6-1,5 miliona lat temu. Pokazuje to, że kruki mogą rozwinąć izolację reprodukcyjną i zachowywać mocne granice gatunkowe po późniejszym rozejściu się niż ta między liniami kalifornijską i holarktyczną. Twierdzimy, że nasze dane stanowią najsilniejsze możliwe poparcie dla wniosku o odwróceniu specjacji w sytuacji, kiedy nie można zmierzyć starodawnej izolacji reprodukcyjnej przed fuzją.

Nie przekonuje mnie żadna z tych linii dowodowych, że linie holarktyczna i kalifornijska były odrębnymi gatunkami. Czas specjacji może wahać się między taksonami i jeśli dobór jest słaby, linie mogą nie dochodzić do pełnych gatunków przez bardzo długi czas. Powoływanie się na dane o innych gatunkach nie rozstrzyga kwestii w tym konkretnym przypadku. Druga linia dowodów nie jest właściwie niezależna: autorzy mówią po prostu, że ponieważ krukowi meksykańskiemu specjacja zabrała mniej czasu niż rozejście się między liniami holarktyczną i kalifornijską, te dwie linie muszą także być gatunkami. To nie jest przekonujące. „Czas specjacji” bardzo się różni, nawet wewnątrz grupy, bo zależy od różnych czynników, które obejmują siłę doboru, stopień geograficznej izolacji i tak dalej.


Tutaj widzimy więc zlanie się linii, a nie zlanie się gatunków. Autorzy piszą o tym problemie (wytłuszczony tekst powyżej), ale próbują usunąć problem. Szkoda, że dziennikarze piszący o tym wiedzą tak mało o specjacji.

h/t: Michael, Jószef, Tom

___________

Kearns, A. M., M. Restani, I. Szabo, A. Schrøder-Nielsen, J. A. Kim, H. M. Richardson, J. M. Marzluff, R. C. Fleischer, A. Johnsen, and K. E. Omland. 2018. Genomic evidence of speciation reversal in ravens. Nature Communications 9:906.


”Reverse speciation” (fusion of species) in ravens

Why Evolution Is True, 7 marca 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Jerry A. Coyne


Profesor (emeritus) na wydziale ekologii i ewolucji University of Chicago, jego książka "Why Evolution is True" (Polskie wydanie: "Ewolucja jest faktem", Prószyński i Ska, 2009r.) została przełożona na kilkanaście języków, a przez Richarda Dawkinsa jest oceniana jako najlepsza książka o ewolucji.  Jerry Coyne jest jednym z najlepszych na świecie specjalistów od specjacji, rozdzielania się gatunków.  Jest wielkim miłośnikiem kotów i osobistym przyjacielem redaktor naczelnej.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 879 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Musi się potępić akademicki mobbing uczonego     2018-12-14
Dlaczego sądy nie powinny rozstrzygać o nauce     2018-12-13
Dziennikarze  nie rozumieją nowego raportu USA o klimacie   Lomborg   2018-12-12
Kilka myśli o altruizmie   Coyne   2018-12-10
Nauka nie jest twoim wrogiem   Pinker   2018-12-08
Czy poparcie przez celebrytę może skłonić ludzi do zaakceptowania ewolucji?   Coyne   2018-12-07
Dominujący indyk i jego popisy   Lyon   2018-12-04
Dlaczego kocie języki są kolczaste?   Coyne   2018-12-01
Hiszpania dąży do zakazania alternatywnej medycyny   Novella   2018-11-30
Inżyneria fotosyntezy i jej przeciwnicy   Novella   2018-11-27
Mój list do Darwina   Coyne   2018-11-26
Zapuszczenie   Łopatniuk   2018-11-24
Nowa praca potwierdza sześć podgatunków tygrysa   Coyne   2018-11-21
Nawigacja może być fundamentalna dla myślenia   Novella   2018-11-20
Zrezygnowanie z hamburgerów nie uratuje planety   Lomborg   2018-11-16
Echinacea nie działa na przeziębienie   Novella   2018-11-15
Laserowe skanowanie Archeopteryxa   Novella   2018-11-10
Apoptoza całego ciała   Dennett   2018-11-09
Głębota i polityka pseudogłębi   Hughes   2018-11-08
Niewydolność wątroby spowodowana ekstraktem z zielonej herbaty   Novella   2018-11-06
Skąd wiemy, że niemal wszyscy neandertalczycy byli praworęczni?   Coyne   2018-11-05
Co nam daje psychologia ewolucyjna?   Flock   2018-11-01
Problemy z organiczną żywnością i badaniem raka   Novella   2018-10-31
Geny, które wpływają na ludzką inteligencję i osobowość   Ridley   2018-10-30
Dławiący problem   Łopatniuk   2018-10-27
Niepoprawna ludzkość znowu poprawiona   Koraszewski   2018-10-26
Neandertalskie kości w Chorwacji   Coyne   2018-10-25
Światowa Organizacja Zdrowia udziela poparcia szarlatanerii   Novella   2018-10-24
Socjologia. Uwagi o nauce zaangażowanej   Koraszewski   2018-10-22
Daj ać ja pobruszę …   Łukaszewski   2018-10-20
Opieka zdrowotna neandertalczyków   Novella   2018-10-17
Łez kamienie   Łopatniuk   2018-10-13
Akademicki skandal: troje badaczy umyślnie publikowało fałszywe artykuły o „badaniach żałości”, by pokazać fatalne standardy akademickie w naukach społecznych   Coyne   2018-10-12
Skuteczny kontra patologiczny altruizm   Anomaly   2018-10-10
Czas powiedzieć stop pseudonauce o GMO   Novella   2018-10-02
Trochę inny rak wątroby   Łopatniuk   2018-09-29
Najwcześniejsze znane zwierzę?   Coyne   2018-09-27
Organiczne rolnictwo nie jest najlepsze   Novella   2018-09-24
Ateista z chwilową luką w pamięci i w szoku niewolnictwa   Dawkins   2018-09-21
Stereotypy są często szkodliwe a zarazem poprawne   Shpancer   2018-09-21
Atak “doktorostwa Wolfson” na rodziców chłopca, który zmarł na koklusz     2018-09-20
Probiotyki – to skomplikowane   Novella   2018-09-13
Przesądy i złudzenie kontroli   Novella   2018-09-11
Antyszczepionkowcy - pielęgniarka lub lekarz nie powinni opiekować się dziećmi     2018-09-10
Francuski uniwersytet wyrzuca homeopatię   Novella   2018-09-08
Plastry uśmierzające ból z Luminas: gdzie słowa „kwantum” i „energia” w rzeczywistości znaczą „magia”     2018-09-07
Odkryto nowy rodzaj neuronów u ludzi   Novella   2018-09-06
Epigenetyka: powrót Lamarcka? Nie tak szybko!   Coyne   2018-09-05
Przejściowe formy przodków żółwia   Novella   2018-09-03
Recenzja nowej książki Davida Quammena o drzewach ewolucyjnych (i porównanie z innymi recenzjami)   Coyne   2018-09-01
Dlaczego jedne sowy mają kępki piór na uszach, a inne nie?   Lyon   2018-08-30
Psychoaktywny lek i doświadczenie śmierci   Novella   2018-08-29
Samce koników morskich, które są ciężarne, redukują inwestycję w potomstwo, jeśli widzą seksowną samicę   Coyne   2018-08-28
Uderzające podobieństwo: rewolucyjne wyniki badań nad bliźniętami   Dynesen   2018-08-27
Ale tego wija lepiej zostaw w spokoju   Łopatniuk   2018-08-24
Ile jest ziemi nadającej się pod uprawę?   Novella   2018-08-22
Więcej o szarlatanerii komórek macierzystych   Novella   2018-08-18
Kontrolowane próby szczepionek   Novella   2018-08-15
Ogniska odry w Brooklynie w 2013 r.: Badanie kosztów antyszczepionkowej pseudonauki     2018-08-14
Uprzednie doświadczenie wpływa na to, co widzimy   Novella   2018-08-11
Efekt Krugera-Dunninga, antyszczepionkowcy i arogancja ignorancji     2018-08-09
Nowe zastosowania zużytych filtrów do dializy   Blum   2018-08-07
Puszczyk mszarny   Lyon   2018-08-06
Oprzeć się wiatrom - dobór naturalny, huragany i jaszczurki   Mayer   2018-08-04
Unia Europejska odrzuciła uprawy z edytowanym genomem   Ridley   2018-08-03
Spojrzenie na ruch anty-GMO   Novella   2018-08-02
Tajemne życie morskich ptaków   Ridley   2018-08-01
Więcej dowodów przeciwko „epigenetycznie” dziedziczonym i środowiskowo wprowadzonym zmianom w DNA   Coyne   2018-07-31
Usterka w Matriksie   Novella   2018-07-27
Czy współczesny Homo sapiens wyewoluował w różnych częściach Afryki?   Coyne   2018-07-24
Pandemie, szczepienia, i kuracja mleczna profesora Jastrebowa   Turski   2018-07-21
Sóweczka dwuplamista   Lyon   2018-07-20
Lucyfer, którego wymyślił Zimbardo. O konsekwencjach stanfordzkiego eksperymentu więziennego i skandalu, którego stał się obiektem   Witkowski   2018-07-19
Nie kłacz, gdy kaszlesz   Łopatniuk   2018-07-14
Kwantowe bzdury w parapsychologii   Novella   2018-07-12
Pełzająca percepcja problemów   Novella   2018-07-10
Ale czy mogą cierpieć?   Dawkins   2018-07-07
Wronia inteligencja   Novella   2018-07-06
Gąsienica naśladuje pazurnicę   Coyne   2018-07-05
O mózgach męskich i żeńskich   Novella   2018-07-03
Czy hieny rozbijają ludzki patriarchat?   Coyne   2018-06-30
Mikrobiom jelitowy i stany lękowe   Novella   2018-06-28
Ukośniki przędą spadochrony z nici pajęczej i odlatują po sprawdzeniu wiatru odnóżami   Coyne   2018-06-26
To może być toczeń, czyli o wilku, który pożarł serce   Łopatniuk   2018-06-23
Kreacjonizm i nagonka na Coyne’a w „Daily Caller”   Coyne   2018-06-22
Kłamstwa anty-GMO   Novella   2018-06-20
Protezy kończyn - kolejny postęp   Novella   2018-06-16
Dziwne zawiłości procesu dziedziczenia   Coyne   2018-06-13
Homeopatia, wibracje i oszustwo     2018-06-12
Wyników Séraliniego nie daje się powtórzyć   Novella   2018-06-11
Helen Lawson i czarna maść: wycinanie, wypalanie i zatruwanie w sposób „naturalny”     2018-06-09
Patyczaki mogą rozprzestrzeniać się jak nasiona roślin: w ptasich odchodach   Coyne   2018-06-08
Czy teoria doboru naturalnego Darwina zmieniła nasz pogląd na miejsce ludzkości   Dennett   2018-06-07
Kosmici-głowonogi i panspermia   Novella   2018-06-05
Marność dowodów na przekazywanie wprowadzonych środowiskowo, „epigenetycznych” zmian w DNA kolejnym pokoleniom u ludzi   Coyne   2018-06-04
Homeopatyczne nosodes   Novella   2018-05-31
Fałszywa dychotomia i negacja nauki   Novella   2018-05-28
Nicień w oku bliźniego   Łopatniuk   2018-05-26
Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk