Prawda

Czwartek, 9 lipca 2020 - 04:33

« Poprzedni Następny »


Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki


Orac 2018-03-23


Za każdym razem, kiedy piszę ot homeopatii, mam wrażenie strzelania do pływających na stawie kaczek. Jak często można w końcu powtarzać te same dowcipy o wodzie i rozcieńczaniu, które wzmacnia? Z drugiej strony, homeopatia jest tak bliska doskonałej pseudonauki, jak tylko to możliwe: nie ma w niej nic i jest to prezentowane jako coś, całkowicie nieskuteczna terapia przedstawiana jako prawdziwa medycyna. To zaś jest doskonałym przedmiotem, na którym można uczyć sceptycyzmu. Dlatego trudno mi oprzeć się pokusie napisania czegoś o homeopatii, kiedy pojawia się w wiadomościach.

Na przykład, wczoraj:

Duży ośrodek dla homeopatycznej, ziołowej i alternatywnej medycyny, finansowany z pieniędzy podatników, nie będzie już dostarczał tych terapii na koszt NHS po tym, jak szefowie służby zdrowia powiedzieli, że homeopatia jest “w najlepszym wypadku, placebo”.


Royal London Hospital for Integrated Medicine (RHLIM), dawniej Royal London Homeopathic Hospital, opisuje sam siebie jako “największy w sektorze publicznym dostarczyciel medycyny integracyjnej w Europie”.  


Ośrodki medycyny integracyjnej oferują alternatywne terapie, takie jak akupunkturę i leki ziołowe wraz z bardziej popartymi dowodami terapiami, takimi jak psychoterapia poznawczo behawioralna, by łagodzić ból i bezsenność.


Zmiany zasad przez szefów NHS w Londynie zakończą obecnie finansowanie tych terapii, dla których nie ma solidnych dowodów, zgodnie z krajowymi wytycznymi.

Jest to niewątpliwie zwycięstwo dla nauki. Wiem, że były po temu historyczne przyczyny, ale i tak trudno mi zrozumieć, jak Wielka Brytania mogła marnować cenne zasoby NHS na homeopatię. W końcu, zasady homeopatii, które jako sceptyk jestem zobowiązany wyjaśnić, przynajmniej pokrótce, zawierają dwa „prawa” homeopatii. Pierwsze jest prawem podobieństw i stanowi ono, że leczy się objawy przy pomocy tego, co powoduje objawy. Oczywiście nie ma żadnej fizjologicznej, biochemicznej ani medycznej podstawy dla takiej zasady i w rzeczywistości pierwsze prawo homeopatii najbardziej przypomina zasady magii sympatycznej, szczególnie prawa podobieństwa Jamesa George Frazera opisanego w Złotej gałęzi (1922) jako jedna z zasad magii. Z pewnością nie przypomina niczego “podobnego” – jeśli wybaczycie użycie tego słowa – do nauki lub rozumu. Chciałbym pokazać to cytując prosto ze Złotej gałęzi, czego nie robiłem od trzech lat, a więc jest czas by to zrobić:

Analizując podstawy myślenia, na których opiera się magia, dojdziemy prawdopodobnie do dwóch zasad. Pierwsza zakłada, że podobne powoduje podobne względnie że skutek podobny jest do przyczyny; druga, że rzeczy, które kiedyś pozostawały w styczności ze sobą, nadal działają na siebie nawet wtedy, gdy kontakt fizyczny przestał istnieć. Pierwszą zasadę możemy nazwać prawem podobieństwa, drugą prawem kontaktu względnie przenośności. Z pierwszej zasady wyciąga czarownik wniosek, że może wywołać każdy skutek, jakiego tylko zapragnie, przez naśladowanie go. Z drugiej, że cokolwiek uczyni z przedmiotem materialnym. wpłynie to w taki sam sposób na osobę, z którą przedmiot ten kiedyś pozostawał w jakimś stosunku, bez względu na to, czy stanowił część jej ciała, czy też nie. Czary oparte na prawie podobieństwa można nazwać magią homeopatyczną względnie naśladowczą. Czary oparte na prawie kontaktu względnie przenośności można nazwać magią przenośną. (przekład Henryka Krzeczkowskiego, s.37)

Właściwie, chociaż nie jest jawnie prawem homeopatii, prawo przenośności jest jak najbardziej częścią homeopatii. Powodem tego jest drugie „prawo” homeopatii, prawo rozcieńczania. To prawo stanowi, że homeopatyczne specyfiki stają się silniejsze wraz z rozcieńczaniem. Proces produkcji homeopatycznego specyfiku wymaga seryjnego rozcieńczania, zazwyczaj 1:100. Pierwotna tynktura (czyli oryginalny składnik) zostaje rozcieńczony 1:100 a następnie energicznie potrząśnięty. Twierdzi się, że potrząśnięcie jest niezbędne dla “dynamizowania” (lub “potencjowania”) specyfiku. Potem rozcieńczamy dalej w ten sam sposób. Każde rozcieńczenie 1:100 jest określone literą “C”, a więc rozcieńczenie 6C równa się sześciu rozcieńczeniom 1:100. Problem pojawia się przy wyższych rozcieńczeniach. Na przykład, rozcieńczenie 12C oznacza rozcieńczenie rzędu 10-24 ((10-2)12 = 10-24). Wiele homeopatycznych specyfików jest rzędu 30C, co jest rozcieńczeniem 10-60 czyli 1036-krotnie większym niż liczba Avogadro. Niektóre homeopatyczne specyfiki dochodzą do 100C lub więcej czyli 10-200. A oto wskazówka: liczbę atomów w znanym wszechświecie ocenia się na około 1078 do 1082. Czyli „leki” homeopatyczna od 12C są zasadniczo zwyczajną wodą. „Mniejsze” rozcieńczenia zawierają tak mało oryginalnego czynnika, że jest wysoce nieprawdopodobne, by miały jakikolwiek efekt farmakologiczny.


Co doprowadza nas do prawa przeniesienia. Homeopaci, kiedy pokazuje im się, że matematyka zawodzi i homeopatia jest wodą, twierdzą, że woda ma „pamięć” tego, z czym była w kontakcie. Oczywiście, woda nie ma pamięci, nie w sposób, w jaki twierdzą homeopaci, i jest to dobrą rzeczą. Sarkastyczni sceptycy lubią wskazywać: co byłoby, gdyby woda miała pamięć wszystkich składników, z którymi kiedykolwiek była w kontakcie? Byłoby w tej pamięci do diabła i trochę moczu i kału! Zasadniczo homeopatia jest systemem bez żadnej podstawy naukowej i dlatego dobrze się stało, że NHS wycofuje się z finansowania jej:

Ulotka dla pacjentów z University College London Hospitals Foundation Trust, którego RLHIM jest częścią, mówi: “Od 3 kwietnia 2018 r. The Royal London Hospital for Integrated Medicine (RLHIM) nie będzie dostarczał finansowanych przez NHS homeopatycznych terapii dla pacjentów jako części ustalonej opieki”.


Oświadczenie na stronie internetowej RLHIM stwierdza także, że “nie będzie dłużej dostarczać ziołowej medycyny finansowanej przez NHS dla pacjentów jako części ustalonej opieki”.  


“Jest to zgodne z polityką finansowania Camden Clinical Commissioning Groups, lokalnego organu NHS, który planuje i płaci za usługi opieki zdrowotnej na tym terenie” – dodano w oświadczeniu.  


Terapie nie poparte dowodami można nadal kupować prywatnie.

I tak powinno być. Jeśli chcesz kupować takie szamaństwo jak homeopatia, płać sam! Daj się obedrzeć ze skóry! Ale nie zmuszaj mnie do płacenia za twoją głupotę moimi dolarami podatkowymi lub składkami ubezpieczeniowymi. Brawo dla Good Thinking Society za ich starania o wyeliminowanie finansowania homeopatii przez NHS. Niestety, praca nie jest jeszcze ukończona. Chociaż Londyn dołączył teraz do znacznej części Wielkiej Brytanii w odmowie finansowania homeopatii przez NHS, Wielka Brytania nadal marnuje pieniądze na te nieskuteczne terapie w Bristolu i w Glasgow.


Niemniej zatrzymanie finansowania z NHS dla homeopatii w Royal London Hospital for Integrated Medicine jest olbrzymim krokiem w kategoriach symbolizmu. Ten szpital ma długą historię związków z homeopatią. Został założony w 1849 r. jako London Homeopathic Hospital przez jednego z pierwszych lekarzy, którzy praktykowali homeopatię w Wielkiej Brytanii. Jako sceptyk, kiedy w 2007 r. po raz pierwszy odwiedziłem Londyn od czasów, kiedy byłem nastolatkiem, poszedłem zobaczyć London Homeopathic Hospital (wówczas jeszcze nie zmieniono jego nazwy) i zrobiłem sobie zdjęcia koło niego. Nadal używam tych zdjęć na wykładach. Była to długa walka, głównie dlatego, że rodzina królewska od dawna jest entuzjastyczna wobec homeopatii, szczególnie książę Karol, który nawet twierdził, że można używać homeopatii dla rozwiązania problemu nadużywania antybiotyków w hodowli zwierząt.


Jeszcze lepsze jest to, że uderzenia następują jedno za drugim:

Artykuł z twierdzeniami o sukcesie terapii homeopatycznej na raka został wycofany przez wydawcę po serii niewygodnych odkryć – włącznie z aresztowaniem dwóch głównych autorów.   


Artykuł opublikowany w piśmie “Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine”, został wycofany pod koniec lutego po tym, jak czytelnicy dali wyraz niepokojom, a formalne dochodzenie wykazało wiele problemów etycznych.

“Oparta na dowodach komplementarna i alternatywna medycyna”? Kwestionuję, czy w ogóle istnieje coś takiego, niezależnie od tego jak głośno twierdzą to orędownicy “komplementarnej i alternatywnej medycyny” (CAM) – obecnie częściej nazywanej medycyną “integracyjną”.


Co więc autorzy próbowali pokazać i co zrobili? Spójrzmy na to:

Tematem artykułu była “terapia psorinum” i jej użycie w leczeniu raka żołądka, woreczka żółciowego, trzustki i wątroby. Psorinum jest osobliwym faworytem homeopatów, opisanym jako substancja “przygotowana z płynu z pęcherzy zainfekowanej świerzbem skóry”.


Witryna internetowa Homeopathy Plus mówi, że ludziom, którzy potrzebują psorinum “zazwyczaj brak witalności i mają skłonność do zaburzeń psychicznych”. Witryna zaleca używanie  psorinum na cały wachlarz problemów skórnych wraz z kilkoma innymi, wrzodami żołądka i bezsennością – ale nie przy nowotworach.

Świerzb, jak może wiecie, jest zakażeniem skóry spowodowanym przez świerzbowca, Sarcoptes scabiei i charakteryzuje się silnym swędzeniem i przypominającą gruzełki wysypką. Zasadniczo, samica świerzbowca  drąży kanaliki w skórze, gdzie żyje i składa jaja, a objawy spowodowane są alergiczną reakcją na świerzbowca. Świerzb jest częsty u dzieci. Homeopaci twierdzą, że psorinum można używać do leczenia ropni, trądziku, alergii, astmy, bronchitu, przeziębień, depresji, zapalenia skóry i egzemy, bólów głowy, bezsenności, infekcji ucha środkowego, zapalenia gardła, fobii, łuszczycy, świerzbu (oczywiście!) i wszy oraz wrzodów.   


Tutaj sprawy wychodzą poza tylko obrzydliwe (używanie płynu z pęcherzy spowodowanych świerzbowcem jako podstawę leku homeopatycznego) i docierają do przerażających (rażąco nieetycznej i nienaukowej próby klinicznej):

Czołowi autorzy wycofanego artykułu, zespół składający się z ojca i syna Aradeepa i Ashima Chatterjee, najwyraźniej myśleli inaczej. W 2001 r. rozpoczęli próby z pacjentami chorymi na raka, podając im płyn świerzbowy wraz z innymi homeopatycznymi substancjami i przy całkowitym braku konwencjonalnego leczenia medycznego.


Już ta sytuacja spowodowała, że czytelnicy podnosili kwestie etyczne, jak również fakt, że w nie było kontroli lub placebo. Według strony monitorującej naukę, Retraction Watch, sprawy stały się znacznie bardziej skomplikowane, kiedy pismo wydawcy Hindawi rozpoczęło formalne dochodzenie.

Co dziwne, badanie jest nadal dostępne na stronie internetowej pisma. (Ma tylko słowo “RETRACTED” [wycofane] przystemplowane z wierzchu, jak znak wodny.) Opisuje jeden obserwacyjny ciąg badania, w którym używano 6X psorinum do leczenia raka żołądka, woreczka żółciowego, trzustki i wątroby. Szczególnie odrażające jest to, że używano bardzo „słabego” roztworu homeopatycznego. „X” znaczy rozcieńczenie 1:10; jest to więc rozcieńczenie tylko 10-6. Och, tak, była tam nadal ropa ze świerzbu w tych specyfikach! Mogło jej nie być wiele, ale nie była rozcieńczona do zera. A eksperymentatorzy podawali ją doustnie! W każdym razie autorzy twierdzili, że pełna reakcja guza zaszła w niemal 18% przypadków, a częściowa w 35% przypadków. Dla tak paskudnych guzów jest to niewiarygodnie nieprawdopodobne i nie było tam żadnej kontroli.  


W nocie wycofującej opisane są problemy z tym artykułem:

Aradeep i Ashim Chatterjee są właścicielami prowadzonej przez siebie prywatnej kliniki Critical Cancer Management Research Centre and Clinic (CCMRCC). W opisie metody piszą: “Protokół badań został zatwierdzony przez Institutional Review Board (IRB numer aprobaty: 2001–05) CCMRCC” w 2001 r., ale w przeglądzie terapii psorinum z 2014 r. podano, że CCMRCC został założony w 2008 r. W badaniu pada stwierdzenie: “Uczestnicy otrzymali lek Psorinum wraz a allopatycznym i homeopatycznym leczeniem podtrzymującym bez prób konwencjonalnej lub innej  badawczej terapii”; wstrzymywanie konwencjonalnego leczenia na raka budzi problemy etyczne.  


Poprosiliśmy autorów i ich instytucję o dokumentację aprobaty etycznej, protokołu badań i kopię zgody [pacjentów]. Jednak autor Aradeep Chatterjee został aresztowany w czerwcu 2017 r. za praktykowanie medycyny bez odpowiednich kwalifikacji, a jego współautor i ojciec, Ashim Chatterjee, został aresztowany w sierpniu; obaj Chatterjee i ich prawny reprezentant nie odpowiadali na nasze pytania. Współautorzy, Syamsundar Mandal, Sudin Bhattacharya i Bishnu Mukhopadhyay powiedzieli, że nie zgodzili się na to, by być autorami artykułu i nie byli świadomi jego złożenia; współautor  Jaydip Biswas nie odpowiedział.

Ojej!


Często zastanawiałem się nad homeopatią w Indiach. Dość często widzę doniesienia z Indii z twierdzeniami, że homeopatia daje znakomite wyniki w leczeniu raka. Chciałem się im przyjrzeć, bo są tak niewiarygodne, rzadko jednak są jakieś obiektywne dowody, na które można spojrzeć, lub raporty nie przekazywane przez same kliniki homeopatyczne, które przedstawiają te twierdzenia. Któregoś dnia muszę znowu spróbować, bo ta historia sugeruje, że jest tam wiele krętactwa.


Łatwo jest śmiać się z tak marnego pisma CAM jak „Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine”, ale ta historia idzie dalej. Okazuje się, że nie tylko marne pisma CAM opublikowały wątpliwy artykuł panów Chatterjee o psorinum. Okazuje się, że na dorocznym spotkaniu American Society of Clinical Oncology (ASCO) przedstawiono trzy streszczenia prac, zapewniających o skuteczności psorinum.


A więc tak, to był bardzo zły tydzień dla orędowników homeopatii. Pamiętajmy jednak, że to pseudonaukowe szamaństwo tylko leży, ale nie zostało wyrzucone. W końcu tutaj, w USA mamy miliardera homeopatę finansowo wspierającego homeopatię na dużym universytecie.

 

A bad week for homeopathy is a good week for science

Respectful Insolence, 14 marca 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska

 



Orac


Lekarz onkolog i naukowiec, autor blogu Respectful Insolence, (w życiu codziennym David Gorski). Autor stanowczo podkreśla, że cokolwiek czytamy na jego blogu, to opinie Orca i tylko Oraca dodając, że nie reprezentuje niczyich interesów i krytykuje różne poglądy całkowicie niezależnie od sympatii politycznych ich autorów.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj




Komentarze
1. Moje trzy grosze. Lucjan Ferus 2018-03-23


Nauka

Znalezionych 1123 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Pięć błędnych wyobrażeń o ewolucji: jedno jest wątpliwe, jedno niesłuszne   Coyne   2020-07-08
Wiecznie kurczący się tranzystor i wynalezienie Google   Ridley   2020-07-06
Postmodernizm: filozofia, która stoi za naszymi wojnami kulturowymi i postępującym nihilizmem   Hill   2020-07-02
Bodźce do innowacji w końcu pokonają COVID-19   Ridley   2020-06-27
Maleńkie stworzenia morskie budują olbrzymie, fantastyczne domy, by chronić się i zdobywać pokarm   Coyne   2020-06-25
Rośliny uprawne z edytowanym genomem pomagają farmerom i środowisku   Ridley   2020-06-20
Czy klucz do COVID można znaleźć w rosyjskiej pandemii?   Ridley   2020-06-18
Skąd więc wziął się ten wirus?   Ridley   2020-06-16
Nowe dane o tym, jak działają grzyby „mrówek zombie”   Coyne   2020-06-15
Czy brytyjski naukowy establishment popełnił największy błąd w historii?   Ridley   2020-06-13
Błysk światła w mroku   Sheagren   2020-06-12
Poczucie pewności napędza efekt potwierdzenia   Novella   2020-06-08
Czy możemy zobaczyć osobowość?   Novella   2020-06-05
Rozwiązanie dla obecnego kryzysu   Ridley   2020-06-02
Lokalizacja funkcji wykonawczych   Novella   2020-05-30
Przestańcie wierzyć w naukę   Greenfield   2020-05-28
Ewolucyjne korzenie sztuki   Koraszewski   2020-05-27
Innowacji nie można wymusić, ale można je zdławić   Ridley   2020-05-26
Stymulowanie kory wzrokowej   Novella   2020-05-23
Pora na telemedycynę   Novella   2020-05-19
Czy mrożącą krew w żyłach prawdą jest, że decyzja o zamknięciu społeczeństwa opierała się na luźnych matematycznych spekulacjach?   Ridley   2020-05-15
MMR jest bezpieczna i skuteczna   Novella   2020-05-14
Odporność stada na fakty   Koraszewski   2020-05-13
O COVID wiemy wszystko – i nie wiemy niczego   Ridley   2020-05-12
Nanotechnologia zastosowana do leczenia choroby Alzheimera   Novella   2020-05-11
COVID-19 – To są szkody   Novella   2020-05-05
Nadmiar teorii wszystkiego   Koraszewski   2020-05-04
Zawodnicy – i trudności – w wyścigu do wyleczenia COVID   Ridley   2020-04-30
Psychologia sprzeciwu wobec szczepień   Novella   2020-04-25
Prowokator czy prowokowany?   Witkowski   2020-04-24
Nauka on-line jest skuteczna   Novella   2020-04-23
Mądrość w pułapce autorytetu   Witkowski   2020-04-18
Znaleziono najstarszego “bilaterian”: odkryto podobne do robaka stworzenie wraz z jego skamieniałymi śladami   Coyne   2020-04-16
Nietoperze i pandemia   Ridley   2020-04-14
Pandemia ludzkiej głupoty   Novella   2020-04-12
W miarę postępu badań natura naszego wroga staje się coraz wyraźniejsza   Ridley   2020-04-04
Wzmacnianie układu odpornościowego podczas pandemii   Novella   2020-04-02
Dlaczego ten wirus inaczej dotyka pokolenia?   Ridley   2020-03-30
Czaszka maleńkiego dinozaura/ptaka znaleziona w bursztynie   Coyne   2020-03-27
Szczepionka na koronawirusa nie przybędzie szybko   Ridley   2020-03-25
Niebawem dowiemy się jak solidna jest nasza cywilizacja   Ridley   2020-03-23
Żywotność wirusa Covid-19 na różnych powierzchniach (rada: używaj rękawiczek, kiedy odbierasz paczki i nie otwieraj ich przez 24 godziny)   Coyne   2020-03-21
Dzień był krótszy 70 milionów lat temu   Novella   2020-03-20
Jak często powstają ptasie hybrydy?   Coyne   2020-03-18
Mózgi noworodków   Novella   2020-03-16
Twierdzenie o białku i DNA dinozaurów   Novella   2020-03-10
Porażka jest stałym elementem pracy naukowca   Konrad Bocian   2020-03-07
Jak myśleć o naszych problemach   Tupy   2020-03-03
Dlaczego tak wiele nowych wirusów pochodzi od nietoperzy?   Ridley   2020-02-29
Odkrycie antybiotyku przez AI   Novella   2020-02-27
Wizyta w Andach u łysek rogatych   Lyon   2020-02-26
Zioła nie pomagają na utratę wagi   Novella   2020-02-25
Dawkins pisze tweeta   Coyne   2020-02-24
W obronie binarności płci u ludzi   Coyne   2020-02-21
Nie palmy pieniędzy na ołtarzu zielonej manii   Lomborg   2020-02-20
Więcej dowodów ewolucji: końskie zarodki zaczynają tworzyć pięć palców, a cztery zawiązki znikają   Coyne   2020-02-18
Homeopatyczny rentgen   Novella   2020-02-14
Różnice płci w wyborze zabawek: chłopcy bawią się chłopięcymi zabawkami, dziewczynki dziewczęcymi zabawkami   Coyne   2020-02-13
Śmiertelność z powodu raka nadal spada wbrew twierdzeniom szarlatanów     2020-02-11
Odkrycie w immunologii, a leczenie nowotworów   Novella   2020-02-10
Ponowne psucie nauki przez ideologię: ”Slate” wypacza biologię ewolucyjną, by wyglądała na kapitalistyczną i antysocjalistyczną   Coyne   2020-02-07
Flamingi z braku łysek rogatych   Lyon   2020-02-06
Moja ostatnia praca badawcza. Część 3: Znaczenie   Coyne   2020-02-04
Moja ostatnia praca badawcza. Część 2: Wyniki   Coyne   2020-02-03
Moja ostatnia praca badawcza: Część 1: Cele i metody   Coyne   2020-02-01
Ewolucyjne wyjaśnienie nienaukowych przekonań   Bretl   2020-01-31
Zdumiewająca mimikra   Coyne   2020-01-27
Reality check: Pęd do szybkiej „zerowej” emisji to gwarancja przegranej   Lomborg   2020-01-27
Sfuszerowany artykuł o biologii w „Washington Post”   Coyne   2020-01-24
Punkty dla Ameryki w konflikcie między Iranem i USA   Destexhe   2020-01-24
Zbliżanie się do rozumienia pamięci   Novella   2020-01-22
Z perspektywy naszego kurnika   Witkowski   2020-01-16
Fałszywa pokora nie uratuje planety   Boudry   2020-01-09
Złoty ryż zatwierdzony na Filipinach   Novella   2020-01-07
Cudowna animacja DNA i komórek   Coyne   2020-01-06
Dychotomiczne myślenie, niepewność i zaprzeczanie nauce     2020-01-01
Mieliśmy najlepszą dekadę w historii. Naprawdę   Ridley   2019-12-31
Kreacjonista opowiada się za ”argumentem z niedowierzania”   Coyne   2019-12-26
Biologia męskiej agresji i dlaczego nie jest to tylko „socjalizacja”   Coyne   2019-12-24
Wydajność, wyzysk, wybory   Koraszewski   2019-12-23
Społecznościowe finansowanie szarlatanerii   Novella   2019-12-20
Wykład Dawkinsa o czerpaniu odwagi z darwinizmu   Coyne   2019-12-18
Uprawy GM, takie jak Złoty Ryż, uratują życie setek tysięcy dzieci   Ridey   2019-12-13
Darwin, lisy i inne ssaki na Falklandach   Mayer   2019-12-11
Wirtualna edukacja   Novella   2019-12-03
Teoria klasy próżniaczej Thorsteina Veblena – uaktualnienie statusu   Henderson   2019-12-02
Punkt szczytowy inteligencji   Novella   2019-11-30
Likwidowanie przeziębienia miedzią   Novella   2019-11-27
Dlaczego wyjaśnianie problemów przez biały przywilej jest niesłuszne   Rob Henderson   2019-11-25
LiveScience zachwala panpsychizm jako rozwiązanie trudnego problemu świadomości   Coyne   2019-11-22
Jak walczyć z firehosing   Novella   2019-11-19
Odwołajcie antyszczepionkową konferencję w Tel Awiwie   Blum   2019-11-15
Ewolucja dwunożności   Novella   2019-11-14
Granice „przeskoczenia” progu opłacalności   Lomborg   2019-11-13
Dlaczego nie żyjemy w epoce post-prawdy   Pinker   2019-11-11
Śledząc pochodzenie człowieka   Novella   2019-11-09
Skamieniałe trylobity idące gęsiego. Ale dlaczego to zrobiły?   Coyne   2019-11-06
Saga o złotym ryżu   Novella   2019-11-04
Kolejne badanie rolnictwa organicznego   Novella   2019-11-02
Fabrizio Benedetti pyta: “Czy badania placebo wzmacniają pseudonaukę?”     2019-11-01

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk