Prawda

Piątek, 21 wrzesnia 2018 - 13:49

« Poprzedni Następny »


Przesądy i złudzenie kontroli


Steven Novella 2018-09-11


Ludzie są na ogół przesądnymi stworzeniami, co znaczy, że czasami wierzymy w magiczną  przyczynowość – jeśli nałożę mój szczęśliwy sweter, to wygra moja ulubiona drużyna. Psycholodzy od dziesięcioleci badają to dziwne zjawisko i mają pewne ciekawe wyniki.  


Niedawne badanie
 dodaje jeszcze trochę informacji do wyłaniającego się obrazu tego, co powoduje przesądne przekonania i zachowania, ale najpierw popatrzmy trochę na tło.

 


W przesądach głównie chodzi o złudzenie kontroli – uczucie, że mamy jakąś bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad wynikiem procesów, których, obiektywnie rzecz biorąc nie kontrolujemy w żadnym stopniu. Gry hazardowe są częstym przykładem – hazardziści mają rozmaitego rodzaju zachowania, o których sądzą, że dadzą im większą szansę na wygranie gier, które są losowe. Psycholodzy dzielą pojęcie kontroli na główne i drugorzędne. Główną kontrolą jest bezpośrednia kontrola – jeśli rzucę kostkę lewą ręką, otrzymam lepszy wynik. Drugorzędna kontrola jest próbą zaprzęgnięcia lub sprzymierzenia się z zewnętrzną siłą, taką jak szczęście.  


Zawsze jest trudno rozwikłać skomplikowane przyczyny ludzkiego podejmowania decyzji i zachowania, i badania z konieczności polegają na sztucznych sytuacjach lub markerach badanego zachowania. Z tych badań wyłoniło się jednak kilka wyraźnych sygnałów.


Jednym ewidentnym mechanizmem napędzającym przesądy hazardu jest zwykła nieznajomość matematyki – marne rozumienie prawdopodobieństwa. Wyniki, które są losowe, mogą nie wydawać się losowe, jeśli polegamy na naiwnym poczuciu prawdopodobieństwa. Jeśli wynik naprawdę nie jest losowy, to musi tam działać jakiś czynnik, albo co najmniej musi tam być jakiś wzór. Rozgryź wzór, a zwiększasz swoje szanse wygranej.


Jednak nawet kiedy gracze wiedzą, że wynik ma być losowy, nadal mogą widzieć wzór w szumie i przekonać siebie, że ten wzór jest rzeczywisty. Tak więc rozpoznawanie wzorów także jest ważne w napędzaniu przesądnych poglądów.


Następnie jest tu czynnik motywacyjny – pragnienie kontroli. Drugą stroną jest to, że brak kontroli wywoduje w nas niepokój i przesądne rytuały (niezależnie od naszego poziomu rzeczywistej wiary) mogą pomóc w złagodzeniu tego niepokoju. Wiele badań pokazuje, że brak kontroli doprowadza do przesądnej wiary. Prawdopodobnie dlatego zawodowi sportowcy i hazardziści grający o wysoką stawkę są na ogół przesądni – postawili dużo na wynik, nad którym mają niepełną (lub żadną) kontrolę.   


Powiązując te koncepcje, są badania, które pokazują, że uczucie braku kontroli podnosi samo rozpoznawanie wzorów. Wydaje się więc, że kiedy odczuwamy brak kontroli, usilniej szukamy wzorów, które pomogłyby nam zdobyć nieco kontroli. Ponieważ ogólnie mamy superaktywne rozpoznawanie wzorów, doprowadza nas to do postrzegania iluzorycznych wzorów, co z kolei prowadzi do poczucia iluzorycznej kontroli.


Ponadto ludzie mają superaktywne wykrywanie czynników sprawczych – mamy tendencję do zakładania, że wydarzenia są wynikiem świadomego zamiaru zamiast losowego przypadku i dlatego musi tam być czynnik sprawczy. Kiedy więc odkrywamy wzór, tworzymy narrację z udziałem ukrytego czynnika sprawczego, by wyjaśnić iluzoryczny wzór.


To niedawne badanie próbuje bezpośrednio powiązać przesądy i iluzję kontroli. Badacze użyli standardowego projektu eksperymentu laboratoryjnego dla iluzji kontroli – badani mieli naciskać przycisk, podczas gdy światło losowo włączało się i wyłączało. Nie było żadnego związku między naciskaniem przycisku a światłem. Pytali następnie badanych o ich przekonanie, czy przyciski kontrolowały światło – wiara, że przycisk kontroluje światło, choć tego nie robi, jest iluzją kontroli.


Ponadto zrobili jednak coś, czego jak mówią, nie zrobiono w żadnym wcześniejszym badaniu – dali badanym test na ich przesądne przekonania. Odkryli:  

W badaniu odkryto, że poziom akceptacji częstych przesądów (mierzony według nowego Kwestionariusza Przesądnych Przekonań) przepowiadał siłę tej iluzji, ale nie był związany ze zmiennymi nastroju ani samoocenianym poczuciem umiejscowienia kontroli.

To popiera hipotezę, że iluzja kontroli jest związana z przesądnymi przekonaniami. Dokładne linie przyczyny i skutku mogą jednak nie być jasne. Ma sens, że większa tendencja do iluzji kontroli podniesie skłonność do przesądów, ale może być odwrotnie lub obie tendencje mogą być wzmacniane przez jakiś inny czynnik lub czynniki. Tak czy inaczej, brak kontroli, iluzja kontroli, rozpoznawanie wzorów i przesądy jadą wszystkie na tym samym wózku.   


Dlaczego tak jest? Zjawisko przesądów nie musi dawać ewolucyjnych korzyści. Może być konsekwencją cech, jakie wyewoluowaliśmy z innych przyczyn. Na przykład, korzyści z rozpoznawania wzorów mogą być tak duże, że naciski ewolucyjne faworyzowały superaktywne rozpoznawanie wzorów.


Istnieją wstępne dowody
 na poparcie tej hipotezy. Pytanie brzmi – jakie są stosunkowe szkody fałszywie pozytywnego kontra fałszywie negatywnego wyniku w kwestii wykrywania wzorów lub korzyści prawdziwie pozytywnego kontra prawdziwie fałszywego wyniku? Modele znalezione w podlinkowanym badaniu wskazują, że korzyści prawdziwie pozytywnego wyniku mogą być tak wysokie, że przeważają negatywy wielu fałszywie pozytywnych wyników.  


Innymi słowy – wykrycie rzeczywistego wzoru może dać znaczącą korzyść dla przetrwania, podczas gdy odkrycie iluzorycznego wzoru może dać tyko nieznaczną niekorzyść. To pchałoby system rozpoznawania wzorów ku superaktywnemu krańcowi spektrum, gdzie byłby bardzo wrażliwy, by nie pominąć żadnych rzeczywistych wzorów, nawet kosztem wielu fałszywych.


Pisałem już wcześniej
 o fakcie, że nasz system rozpoznawania wzorów jest w zasadzie systemem przesiewania o dużej czułości. Następnie podejmujemy test realności, który dostarcza nam szczegółowości.


Oczywiście, możemy używać metapoznania, by przeważyć nasze naturalne tendencje. Możemy używać logiki i krytycznego myślenia, by lepiej zrozumieć świat.


Superstition and the Illusion of Control

6 września 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Steven Novella 

Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe. Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine. Prowadzi blog Neurologica.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 840 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Stereotypy są często szkodliwe a zarazem poprawne   Shpancer   2018-09-21
Atak “doktorostwa Wolfson” na rodziców chłopca, który zmarł na koklusz     2018-09-20
Probiotyki – to skomplikowane   Novella   2018-09-13
Przesądy i złudzenie kontroli   Novella   2018-09-11
Antyszczepionkowcy - pielęgniarka lub lekarz nie powinni opiekować się dziećmi     2018-09-10
Francuski uniwersytet wyrzuca homeopatię   Novella   2018-09-08
Plastry uśmierzające ból z Luminas: gdzie słowa „kwantum” i „energia” w rzeczywistości znaczą „magia”     2018-09-07
Odkryto nowy rodzaj neuronów u ludzi   Novella   2018-09-06
Epigenetyka: powrót Lamarcka? Nie tak szybko!   Coyne   2018-09-05
Przejściowe formy przodków żółwia   Novella   2018-09-03
Recenzja nowej książki Davida Quammena o drzewach ewolucyjnych (i porównanie z innymi recenzjami)   Coyne   2018-09-01
Dlaczego jedne sowy mają kępki piór na uszach, a inne nie?   Lyon   2018-08-30
Psychoaktywny lek i doświadczenie śmierci   Novella   2018-08-29
Samce koników morskich, które są ciężarne, redukują inwestycję w potomstwo, jeśli widzą seksowną samicę   Coyne   2018-08-28
Uderzające podobieństwo: rewolucyjne wyniki badań nad bliźniętami   Dynesen   2018-08-27
Ale tego wija lepiej zostaw w spokoju   Łopatniuk   2018-08-24
Ile jest ziemi nadającej się pod uprawę?   Novella   2018-08-22
Więcej o szarlatanerii komórek macierzystych   Novella   2018-08-18
Kontrolowane próby szczepionek   Novella   2018-08-15
Ogniska odry w Brooklynie w 2013 r.: Badanie kosztów antyszczepionkowej pseudonauki     2018-08-14
Uprzednie doświadczenie wpływa na to, co widzimy   Novella   2018-08-11
Efekt Krugera-Dunninga, antyszczepionkowcy i arogancja ignorancji     2018-08-09
Nowe zastosowania zużytych filtrów do dializy   Blum   2018-08-07
Puszczyk mszarny   Lyon   2018-08-06
Oprzeć się wiatrom - dobór naturalny, huragany i jaszczurki   Mayer   2018-08-04
Unia Europejska odrzuciła uprawy z edytowanym genomem   Ridley   2018-08-03
Spojrzenie na ruch anty-GMO   Novella   2018-08-02
Tajemne życie morskich ptaków   Ridley   2018-08-01
Więcej dowodów przeciwko „epigenetycznie” dziedziczonym i środowiskowo wprowadzonym zmianom w DNA   Coyne   2018-07-31
Usterka w Matriksie   Novella   2018-07-27
Czy współczesny Homo sapiens wyewoluował w różnych częściach Afryki?   Coyne   2018-07-24
Pandemie, szczepienia, i kuracja mleczna profesora Jastrebowa   Turski   2018-07-21
Sóweczka dwuplamista   Lyon   2018-07-20
Lucyfer, którego wymyślił Zimbardo. O konsekwencjach stanfordzkiego eksperymentu więziennego i skandalu, którego stał się obiektem   Witkowski   2018-07-19
Nie kłacz, gdy kaszlesz   Łopatniuk   2018-07-14
Kwantowe bzdury w parapsychologii   Novella   2018-07-12
Pełzająca percepcja problemów   Novella   2018-07-10
Ale czy mogą cierpieć?   Dawkins   2018-07-07
Wronia inteligencja   Novella   2018-07-06
Gąsienica naśladuje pazurnicę   Coyne   2018-07-05
O mózgach męskich i żeńskich   Novella   2018-07-03
Czy hieny rozbijają ludzki patriarchat?   Coyne   2018-06-30
Mikrobiom jelitowy i stany lękowe   Novella   2018-06-28
Ukośniki przędą spadochrony z nici pajęczej i odlatują po sprawdzeniu wiatru odnóżami   Coyne   2018-06-26
To może być toczeń, czyli o wilku, który pożarł serce   Łopatniuk   2018-06-23
Kreacjonizm i nagonka na Coyne’a w „Daily Caller”   Coyne   2018-06-22
Kłamstwa anty-GMO   Novella   2018-06-20
Protezy kończyn - kolejny postęp   Novella   2018-06-16
Dziwne zawiłości procesu dziedziczenia   Coyne   2018-06-13
Homeopatia, wibracje i oszustwo     2018-06-12
Wyników Séraliniego nie daje się powtórzyć   Novella   2018-06-11
Helen Lawson i czarna maść: wycinanie, wypalanie i zatruwanie w sposób „naturalny”     2018-06-09
Patyczaki mogą rozprzestrzeniać się jak nasiona roślin: w ptasich odchodach   Coyne   2018-06-08
Czy teoria doboru naturalnego Darwina zmieniła nasz pogląd na miejsce ludzkości   Dennett   2018-06-07
Kosmici-głowonogi i panspermia   Novella   2018-06-05
Marność dowodów na przekazywanie wprowadzonych środowiskowo, „epigenetycznych” zmian w DNA kolejnym pokoleniom u ludzi   Coyne   2018-06-04
Homeopatyczne nosodes   Novella   2018-05-31
Fałszywa dychotomia i negacja nauki   Novella   2018-05-28
Nicień w oku bliźniego   Łopatniuk   2018-05-26
Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18
Co mówi nam ruch płaskiej Ziemi     2018-05-17
Osy papierowe + sprytny biolog = tęczowe gniazda   Coyne   2018-05-14
Jak to jest, że Stanisław Burzyński nadal żeruje na zrozpaczonych pacjentach z rakiem?     2018-05-12
Przekonania antyoświeceniowe są „zaskakująco trwałe”     2018-05-11
Jeremy Sherman nadal nie rozumie ewolucji   Coyne   2018-05-09
Zdrowy tryb życia ma znaczenie   Novella   2018-05-08
Miasta są nowymi wyspami Galapagos   Ridley   2018-05-04
O obowiązkowym oznakowywaniu GMO   Novella   2018-05-03
Tydzień Świadomości Homeopatii. Pomaga przypomnieć ludziom, że jest to szarlataneria!     2018-05-02
Znajdź Tiktaalika!   Coyne   2018-05-01
Wzrost potęgi dinozaurów   Novella   2018-04-30
Niebezpieczeństwa martwienia się o sądny dzień   Pinker   2018-04-27
Tako rzecze antyszczepionkowa “wojowniczka mama”, Brittney Kara: jeśli szczepionki są tak wspaniałe, to dlaczego nie wspomina ich Biblia?     2018-04-26
Geny wydają się wyjaśniać większość sukcesów uczniów szkół elitarnych   Ridley   2018-04-25
Akupunktura jadu pszczelego: śmiercionośne znachorstwo, które może zabić     2018-04-23
Mumia z Atakama nie jest kosmitą   Novella   2018-04-20
Feministyczna geografia w Dartmouth   Coyne   2018-04-19
Dlaczego odmawiamy dostrzegania jaśniejszej strony, choć powinniśmy   Pinker   2018-04-17
Inicjatywa „Globalna Spójność”: nonsens na globalną skalę     2018-04-11
Wreszcie: sensowna dyskusja o “rasie”   i Greg Mayer   2018-04-10
Rolnictwo biodynamiczne: podobne do antropozoficznej medycyny, ale dla farm     2018-04-06
Mózg i kodowanie predyktywne   Novella   2018-04-05
Dziwaczne życie seksualne żabnicy   Coyne   2018-04-04
Dwa kilo prostaty poproszę   Łopatniuk   2018-03-31
Dziennik z Mozambiku: Demony w kurzu   Naskręcki   2018-03-30
Otumaniony myśliciel twierdzi, że ewolucja nie może wyjaśnić organizmów i ich “dążeń”   Coyne   2018-03-28
Orientacja na złe wiadomości nasila się i wpływa na nasze działania   Ridley   2018-03-27
Urojenie fałszywej flagi   Novella   2018-03-24
Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki     2018-03-23
Czy farmerzy mają czekać aż parlamentarzyści podszkolą się w nauce o manioku?   Ongu   2018-03-22
David Barash namawia naukowców do stworzenia człowieko-szympansiej hybrydy   Coyne   2018-03-20
Déjà vu i swojskość   Novella   2018-03-17
“Odwrócenie specjacji” (fuzja gatunków) u kruków   Coyne   2018-03-16
Błąd atrybucji, sofizmat rozszerzenia (atakowanie chochoła) i zasada wielkoduszności   Novella   2018-03-14
Mutualistyczne ptaki nocują w pachwinach i na brzuchach żyraf   Coyne   2018-03-13
Polityczny szympans   Martino   2018-03-09
Najstarsza sztuka jaskiniowa w Europie, to niemal z pewnością dzieło neandertalczyków   Coyne   2018-03-06
Nowa inicjatywa w Kalifornii – magnetyzm nonsensu w działaniu   Novella   2018-03-05
Nie zostawić żadnej mrówki: mrówki noszą rannych towarzyszy do mrowiska i opatrują ich rany   Coyne   2018-03-03

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk