Prawda

Wtorek, 2 marca 2021 - 01:48

« Poprzedni Następny »


Przesądy i złudzenie kontroli


Steven Novella 2018-09-11


Ludzie są na ogół przesądnymi stworzeniami, co znaczy, że czasami wierzymy w magiczną  przyczynowość – jeśli nałożę mój szczęśliwy sweter, to wygra moja ulubiona drużyna. Psycholodzy od dziesięcioleci badają to dziwne zjawisko i mają pewne ciekawe wyniki.  


Niedawne badanie
 dodaje jeszcze trochę informacji do wyłaniającego się obrazu tego, co powoduje przesądne przekonania i zachowania, ale najpierw popatrzmy trochę na tło.

 


W przesądach głównie chodzi o złudzenie kontroli – uczucie, że mamy jakąś bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad wynikiem procesów, których, obiektywnie rzecz biorąc nie kontrolujemy w żadnym stopniu. Gry hazardowe są częstym przykładem – hazardziści mają rozmaitego rodzaju zachowania, o których sądzą, że dadzą im większą szansę na wygranie gier, które są losowe. Psycholodzy dzielą pojęcie kontroli na główne i drugorzędne. Główną kontrolą jest bezpośrednia kontrola – jeśli rzucę kostkę lewą ręką, otrzymam lepszy wynik. Drugorzędna kontrola jest próbą zaprzęgnięcia lub sprzymierzenia się z zewnętrzną siłą, taką jak szczęście.  


Zawsze jest trudno rozwikłać skomplikowane przyczyny ludzkiego podejmowania decyzji i zachowania, i badania z konieczności polegają na sztucznych sytuacjach lub markerach badanego zachowania. Z tych badań wyłoniło się jednak kilka wyraźnych sygnałów.


Jednym ewidentnym mechanizmem napędzającym przesądy hazardu jest zwykła nieznajomość matematyki – marne rozumienie prawdopodobieństwa. Wyniki, które są losowe, mogą nie wydawać się losowe, jeśli polegamy na naiwnym poczuciu prawdopodobieństwa. Jeśli wynik naprawdę nie jest losowy, to musi tam działać jakiś czynnik, albo co najmniej musi tam być jakiś wzór. Rozgryź wzór, a zwiększasz swoje szanse wygranej.


Jednak nawet kiedy gracze wiedzą, że wynik ma być losowy, nadal mogą widzieć wzór w szumie i przekonać siebie, że ten wzór jest rzeczywisty. Tak więc rozpoznawanie wzorów także jest ważne w napędzaniu przesądnych poglądów.


Następnie jest tu czynnik motywacyjny – pragnienie kontroli. Drugą stroną jest to, że brak kontroli wywoduje w nas niepokój i przesądne rytuały (niezależnie od naszego poziomu rzeczywistej wiary) mogą pomóc w złagodzeniu tego niepokoju. Wiele badań pokazuje, że brak kontroli doprowadza do przesądnej wiary. Prawdopodobnie dlatego zawodowi sportowcy i hazardziści grający o wysoką stawkę są na ogół przesądni – postawili dużo na wynik, nad którym mają niepełną (lub żadną) kontrolę.   


Powiązując te koncepcje, są badania, które pokazują, że uczucie braku kontroli podnosi samo rozpoznawanie wzorów. Wydaje się więc, że kiedy odczuwamy brak kontroli, usilniej szukamy wzorów, które pomogłyby nam zdobyć nieco kontroli. Ponieważ ogólnie mamy superaktywne rozpoznawanie wzorów, doprowadza nas to do postrzegania iluzorycznych wzorów, co z kolei prowadzi do poczucia iluzorycznej kontroli.


Ponadto ludzie mają superaktywne wykrywanie czynników sprawczych – mamy tendencję do zakładania, że wydarzenia są wynikiem świadomego zamiaru zamiast losowego przypadku i dlatego musi tam być czynnik sprawczy. Kiedy więc odkrywamy wzór, tworzymy narrację z udziałem ukrytego czynnika sprawczego, by wyjaśnić iluzoryczny wzór.


To niedawne badanie próbuje bezpośrednio powiązać przesądy i iluzję kontroli. Badacze użyli standardowego projektu eksperymentu laboratoryjnego dla iluzji kontroli – badani mieli naciskać przycisk, podczas gdy światło losowo włączało się i wyłączało. Nie było żadnego związku między naciskaniem przycisku a światłem. Pytali następnie badanych o ich przekonanie, czy przyciski kontrolowały światło – wiara, że przycisk kontroluje światło, choć tego nie robi, jest iluzją kontroli.


Ponadto zrobili jednak coś, czego jak mówią, nie zrobiono w żadnym wcześniejszym badaniu – dali badanym test na ich przesądne przekonania. Odkryli:  

W badaniu odkryto, że poziom akceptacji częstych przesądów (mierzony według nowego Kwestionariusza Przesądnych Przekonań) przepowiadał siłę tej iluzji, ale nie był związany ze zmiennymi nastroju ani samoocenianym poczuciem umiejscowienia kontroli.

To popiera hipotezę, że iluzja kontroli jest związana z przesądnymi przekonaniami. Dokładne linie przyczyny i skutku mogą jednak nie być jasne. Ma sens, że większa tendencja do iluzji kontroli podniesie skłonność do przesądów, ale może być odwrotnie lub obie tendencje mogą być wzmacniane przez jakiś inny czynnik lub czynniki. Tak czy inaczej, brak kontroli, iluzja kontroli, rozpoznawanie wzorów i przesądy jadą wszystkie na tym samym wózku.   


Dlaczego tak jest? Zjawisko przesądów nie musi dawać ewolucyjnych korzyści. Może być konsekwencją cech, jakie wyewoluowaliśmy z innych przyczyn. Na przykład, korzyści z rozpoznawania wzorów mogą być tak duże, że naciski ewolucyjne faworyzowały superaktywne rozpoznawanie wzorów.


Istnieją wstępne dowody
 na poparcie tej hipotezy. Pytanie brzmi – jakie są stosunkowe szkody fałszywie pozytywnego kontra fałszywie negatywnego wyniku w kwestii wykrywania wzorów lub korzyści prawdziwie pozytywnego kontra prawdziwie fałszywego wyniku? Modele znalezione w podlinkowanym badaniu wskazują, że korzyści prawdziwie pozytywnego wyniku mogą być tak wysokie, że przeważają negatywy wielu fałszywie pozytywnych wyników.  


Innymi słowy – wykrycie rzeczywistego wzoru może dać znaczącą korzyść dla przetrwania, podczas gdy odkrycie iluzorycznego wzoru może dać tyko nieznaczną niekorzyść. To pchałoby system rozpoznawania wzorów ku superaktywnemu krańcowi spektrum, gdzie byłby bardzo wrażliwy, by nie pominąć żadnych rzeczywistych wzorów, nawet kosztem wielu fałszywych.


Pisałem już wcześniej
 o fakcie, że nasz system rozpoznawania wzorów jest w zasadzie systemem przesiewania o dużej czułości. Następnie podejmujemy test realności, który dostarcza nam szczegółowości.


Oczywiście, możemy używać metapoznania, by przeważyć nasze naturalne tendencje. Możemy używać logiki i krytycznego myślenia, by lepiej zrozumieć świat.


Superstition and the Illusion of Control

6 września 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Steven Novella 

Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe. Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine. Prowadzi blog Neurologica.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1194 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Nikczemne grzyby naśladują kwiaty trawy, by ułatwić własne rozmnażanie się   Coyne   2021-02-26
Co zabiło megafaunę Ameryki Północnej?   Novella   2021-02-25
Stresy i nowe szczepy wirusa   Ridley   2021-02-12
EWOLUCJA wirusa Covid-19   Coyne   2021-02-10
Czy „toksyczna kobiecość” jest główną przyczyną bojów o społeczną sprawiedliwość?   Coyne   2021-02-08
Najmniejszy gad (i owodniowiec) świata: BARDZO mały kameleon   Coyne   2021-02-05
Dlaczego kocimiętka i matatabi doprowadzają koty do szaleństwa? Grupa badaczy mówi, że te rośliny mogą chronić je przed komarami   Coyne   2021-02-02
Bądźcie sceptyczni wobec wideo pokazujących “skutki uboczne” szczepionki   Novella   2021-01-28
Szaleństwo odnawialnej energii   Ridley   2021-01-23
Głębia ludzkiej historii   Novella   2021-01-19
Dlaczego szczepionki mRNA mogą zrewolucjonizować medycynę?   Ridley   2021-01-02
Szczepionka mRNA na koronawirusa: świadectwo ludzkiej pomysłowości i mocy nauki   Coyne   2021-01-01
Dziwaczny rodzaj rasistowskiego patriarchatu   Arora   2020-12-31
Centrala muszek owocowych: Bloomington Drosophila Stock Center   Coyne   2020-12-29
Pierwszy raport o używaniu narzędzi przez pszczoły: rodzimy gatunek używa grudek łajna, by odeprzeć drapieżne szerszenie   Coyne   2020-12-23
Nie – żadne chi nie istnieje   Novella   2020-12-21
Moc nauki dostarczyła najlepszej możliwej wiadomości w tym koszmarnym roku   Ridley   2020-12-18
Szczątkowa cecha ptaków, która mogła być funkcjonalna u przodków: zdalne wyczuwanie drgań dziobem (nadal czynne u kiwi)   Coyne   2020-12-16
Paradoks wielce niedoskonałego dobra   Koraszewski   2020-12-11
Nasiona roślin ewoluują, by upodobnić się odchodów antylopy, a oszukane żuki gnojowe odtaczają i zagrzebują nasiona   Coyne   2020-12-10
AI – asystent lekarza   Novella   2020-12-09
Czy problem zwijania białka został rozwiązany?   Coyne   2020-12-05
„Gryzoń skunksowy”, który żuje trujące rośliny i wypluwa truciznę na swoje futro   Coyne   2020-12-02
Intensywne zbieranie leczniczej rośliny przez ludzi prowadzi do ewolucji nowych kolorów liści i kwiatów   Coyne   2020-11-28
Jak ewoluuuje altruizm?   Coyne   2020-11-25
Filozof zainfekowany efektem potwierdzenia wyjaśnia, dlaczego ewolucja dowodzi Boga   Coyne   2020-11-23
Według nowych badań są cztery gatunki pingwinów białobrewych, a nie tylko jeden   Coyne   2020-11-19
Gra w łajdactwo, by zrozumieć łajdaków   Novella   2020-11-18
Ewolucja psów   Novella   2020-11-09
Genomowa i ewolucyjna analiza wymarłego kota szablozębnego   Coyne   2020-10-31
Zakład Simon-Ehrlich po 40 latach   Gale L. Pooley   2020-10-23
Używające narzędzi mrówki budują struktury, by spijać roztwór cukru w pojemnikach, nie topiąc się   Coyne   2020-10-22
Czego pandemia nauczyła nas o nauce?   Ridley   2020-10-19
Przeddarwinowscy “darwiniści”   Berry   2020-10-16
Covid 19 może przejmować kontrolę nad receptorami bólu, uśmierzając ból i podnosząc szerzenie się choroby: możliwy rezultat doboru naturalnego   Coyne   2020-10-15
Znowu wrzawa, że “teoria ewolucji wywrócona”, ale jak zwykle, robią z igły widły   Coyne   2020-10-13
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 4. Rzekome znaczenie dryfu genetycznego w ewolucji   Coyne   2020-10-09
Chromosomy Y ludzi, neandertalczyków i denisowian   Novella   2020-10-08
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 3. Rzekome znaczenie epigenetyki w ewolucji   Coyne   2020-10-07
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 2. Rzekome nieistnienie gatunków   Coyne   2020-10-05
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 1. Genetyczna plastyczność    Coyne   2020-10-03
“New Scientist”: Darwin jednak miał rację    Coyne   2020-10-01
Uprawy GMO i wzrost plonów   Novella   2020-09-28
Książka o psychologii ewolucyjnej, która pokazuje wartość tej dziedziny – ale nie wartość memów   Coyne   2020-09-22
Przyjemności seksu i jagód   Ridley   2020-09-18
Czy można falsyfikować naukowe teorie? Naukowiec odpowiada, że “nie”   Coyne   2020-09-12
Naukowe pismo “Nature” przystaje do Przebudzonych twierdząc, że zarówno płeć, jak gender są niebinarne   Coyne   2020-09-09
Wybór ostatecznej wolności   Witkowski   2020-09-07
Polio zlikwidowane w Afryce   Novella   2020-09-05
Czy wyrazy ludzkiej twarzy są uniwersalne w okazywaniu emocji?   Coyne   2020-09-02
Barwny erudyta J.B.S. Haldane   Coyne   2020-08-28
Modelowanie zbijania się pingwinów cesarskich w gromadę: każdy dostaje równie dużo ciepła   Coyne   2020-08-25
Jak algorytmy wpływają na twoje życie   Novella   2020-08-24
Z okazji dziewięćdziesiątych urodzin Thomasa Sowella   Jacoby   2020-08-22
Prawdziwie długa szyja: 6-metrowy wodny gad z triasu z szyją długości 2,7 metra   Coyne   2020-08-19
Wątrobiane duszki   Novella   2020-08-17
Rozrzedzanie krwi bez groźby krwawienia   Novella   2020-08-14
Nowy raport: Bakteria po stu milionach lat nadal żywa!   Coyne   2020-08-08
Modlitwa to nie jest lekarstwo   Nowella   2020-08-07
Maleńki, 10-centymetrowy dinosaur, który zjadał owady   Coyne   2020-08-06
Piękny skoczek, który upodabnia się do mrówki   Coyne   2020-08-03
Urodziny Rosalind Franklin!   Cobb   2020-07-31
Kondor wielki: ptak, który rzadko kiedy macha skrzydłami   Coyne   2020-07-28
Czy ludzie byli w Nowym Świecie ponad 30 tysięcy lat temu?   Coyne   2020-07-26
Oszaleć na punkcie nietoperzy w czasach korony i politykierstwa   Collins   2020-07-25
Dwa gatunki dały zdolną do życia hybrydę, mimo że rozeszły się 150 milionów lat temu   Coyne   2020-07-23
Niccolo Tartaglia jego tajemnica   Jacoby   2020-07-20
Akcja afirmatywna w wieloetnicznym narodzie   Hyams   2020-07-17
Dekolonizacja ewolucji (i Darwina) była nieunikniona   Coyne   2020-07-15
Filtr mózgu (czyli czego nie widzimy)   Novella   2020-07-14
Homeopatia jest bezwartościowa a czasami szkodliwa   Novella   2020-07-10
Pięć błędnych wyobrażeń o ewolucji: jedno jest wątpliwe, jedno niesłuszne   Coyne   2020-07-08
Wiecznie kurczący się tranzystor i wynalezienie Google   Ridley   2020-07-06
Postmodernizm: filozofia, która stoi za naszymi wojnami kulturowymi i postępującym nihilizmem   Hill   2020-07-02
Bodźce do innowacji w końcu pokonają COVID-19   Ridley   2020-06-27
Maleńkie stworzenia morskie budują olbrzymie, fantastyczne domy, by chronić się i zdobywać pokarm   Coyne   2020-06-25
Rośliny uprawne z edytowanym genomem pomagają farmerom i środowisku   Ridley   2020-06-20
Czy klucz do COVID można znaleźć w rosyjskiej pandemii?   Ridley   2020-06-18
Skąd więc wziął się ten wirus?   Ridley   2020-06-16
Nowe dane o tym, jak działają grzyby „mrówek zombie”   Coyne   2020-06-15
Czy brytyjski naukowy establishment popełnił największy błąd w historii?   Ridley   2020-06-13
Błysk światła w mroku   Sheagren   2020-06-12
Poczucie pewności napędza efekt potwierdzenia   Novella   2020-06-08
Czy możemy zobaczyć osobowość?   Novella   2020-06-05
Rozwiązanie dla obecnego kryzysu   Ridley   2020-06-02
Lokalizacja funkcji wykonawczych   Novella   2020-05-30
Przestańcie wierzyć w naukę   Greenfield   2020-05-28
Ewolucyjne korzenie sztuki   Koraszewski   2020-05-27
Innowacji nie można wymusić, ale można je zdławić   Ridley   2020-05-26
Stymulowanie kory wzrokowej   Novella   2020-05-23
Pora na telemedycynę   Novella   2020-05-19
Czy mrożącą krew w żyłach prawdą jest, że decyzja o zamknięciu społeczeństwa opierała się na luźnych matematycznych spekulacjach?   Ridley   2020-05-15
MMR jest bezpieczna i skuteczna   Novella   2020-05-14
Odporność stada na fakty   Koraszewski   2020-05-13
O COVID wiemy wszystko – i nie wiemy niczego   Ridley   2020-05-12
Nanotechnologia zastosowana do leczenia choroby Alzheimera   Novella   2020-05-11
COVID-19 – To są szkody   Novella   2020-05-05
Nadmiar teorii wszystkiego   Koraszewski   2020-05-04
Zawodnicy – i trudności – w wyścigu do wyleczenia COVID   Ridley   2020-04-30
Psychologia sprzeciwu wobec szczepień   Novella   2020-04-25

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk