Prawda

Niedziela, 5 grudnia 2021 - 06:32

« Poprzedni Następny »


Niebezpieczeństwa martwienia się o sądny dzień


Steven Pinker 2018-04-27

Plakaty wieszczące koniec świata w 1934, 2011, 1964 i 2017 r.CLEVELAND MUSEUM OF ART/BRIDGEMAN IMAGES, GETTY IMAGES

Plakaty wieszczące koniec świata w 1934, 2011, 1964 i 2017 r.

CLEVELAND MUSEUM OF ART/BRIDGEMAN IMAGES, GETTY IMAGES



Sądny dzień ma ogromne wzięcie. Przez dziesięciolecia przerażały nas straszliwe wizje niszczącego cywilizację przeludnienia, braku zasobów, zanieczyszczeń i wojny jądrowej. Ostatnio jednak lista egzystencjalnych zagrożeń rozdęła się. Mówią nam teraz, że mamy martwić się o nanoroboty, które nas zaleją, roboty, które nas zniewolą, sztuczną inteligencję, która zamieni nas w surowce i nastolatków, którzy siedząc w swoich pokojach upichcą ludobójczego wirusa lub rozwalą Internet.

Naukowcy i technicy wysilają swoją wyobraźnię, by zidentyfikować coraz więcej sposobów, na jakie może nastąpić koniec świata. W 2003 r. wybitny astrofizyk, Martin Rees, opublikował książkę pod tytułem Our Final Hour, w której ostrzegał, że „ludzkość jest potencjalnie twórcą własnego końca” i przedstawił dziesiątki rzeczy, którymi „zagroziliśmy przyszłości całego wszechświata”. Na przykład, eksperymentalny zderzacz cząstek może stworzyć czarną dziurę, która unicestwi Ziemię, lub „strangelet” ze sprężonych kwarków, który spowoduje, że cała materia w kosmosie zwiąże się z nim i zniknie. Techno-filantropowie finansują instytuty badawcze poświęcone odkrywaniu nowych egzystencjalnych zagrożeń i wymyślaniu sposobów uratowania przed nimi świata, włącznie z Future of Humanity Institute, Future of Life Institute, Center for the Study of Existential Risk i Global Catastrophic Risk Institute.


Jak powinniśmy myśleć o tych egzystencjalnych zagrożeniach, które niesie olbrzymi przyrostowy postęp na świecie w takich dziedzinach jak długość życia, poprawa zdrowia, wzrost zamożności i edukacji? Nikt nie może zapewnić, że kataklizm nigdy się nie zdarzy. Ale, podobnie jak z naszą śmiertelnością, istnieją mądre i głupie sposoby radzenia sobie z zagrożeniami dla naszego istnienia. Część zagrożeń okazuje się być wytworami kulturowego i historycznego pesymizmu. Inne są autentyczne, ale musimy traktować je nie jako nadciągającą apokalipsę, ale jako problemy do rozwiązania.


Obraz Wiktora Wazniecowa z 1887 r. “Czterech Jeźdźców Apokalipsy” przedstawia chrześcijańską wizję końca świata: Śmierć, Głód, Wojna i Zaraza jadą, by oznajmić Dzień Sądu Ostatecznego.
Obraz Wiktora Wazniecowa z 1887 r. “Czterech Jeźdźców Apokalipsy” przedstawia chrześcijańską wizję końca świata: Śmierć, Głód, Wojna i Zaraza jadą, by oznajmić Dzień Sądu Ostatecznego.

Na pierwszy rzut oka można by sądzić, że im więcej myśli poświęcamy egzystencjalnym zagrożeniom, tym lepiej. W końcu stawki, całkiem dosłownie, nie mogłyby być wyższe. Jakie szkody mogą wyniknąć z tego, że ludzie myślą o tych straszliwych zagrożeniach? Najgorsze, co może się zdarzyć, to że podejmiemy pewne środki ostrożności, które potem okażą się niepotrzebne.


Apokaliptyczne strachy mają jednak poważne minusy. Jednym jest, że fałszywe alarmy na katastrofalne zagrożenia same mogą być katastrofalne. Na przykład, jądrowy wyścig zbrojeń z lat 1960. Rozpoczął się z obaw o mityczną „lukę rakietową” ze Związkiem Radzieckim. Inwazję na Irak w 2003 r. uzasadniano niepewną, ale katastrofalną możliwością, że Saddam Husajn pracował nad bronią jądrową i zamierzał użyć jej przeciwko Stanom Zjednoczonym. (Jak powiedział George W. Bush: „Nie możemy czekać na rozstrzygający dowód, który może nadejść w postaci atomowego grzyba”.) A jedną z przyczyn, dla których wielkie mocarstwa odmawiają złożenia zdroworozsądkowego zobowiązania, że nie użyją pierwsze broni jądrowej, jest to, że chcą zachować prawo użycia jej przeciwko innym, podobno egzystencjalnym zagrożeniom, takim jak bioterror i ataki cybernetyczne. Sianie strachu o hipotetycznych katastrofach zamiast strzec przyszłości ludzkości, może tej przyszłości zagrozić.


Drugie ryzyko wyliczania scenariuszy dnia sądnego jest to, że ludzkość ma ograniczone zasoby, ograniczone możliwości umysłowe i emocjonalne. Nie można się martwić o wszystko. Pewne zagrożenia są jednoznaczne, takie jak zmiana klimatyczna i wojna jądrowa, i wymagają olbrzymiego wysiłku i pomysłowości, by je złagodzić. Włączanie ich w listę egzotycznych scenariuszy o minimalnym lub nieznanym prawdopodobieństwie wyłącznie rozwadnia poczucie naglącej potrzeby. Psycholodzy poznawczy pokazali, że ludzie niezbyt potrafią oceniać prawdopodobieństwa, szczególnie niewielkie, i zamiast tego odgrywają w umyśle całe scenariusze. Jeśli dwa scenariusze dają się równie łatwo wyobrazić, mogą je uznać za równie prawdopodobne i nie będą martwić się o autentyczne zagrożenie bardziej niż o scenariusz rodem z science-fiction. A im więcej sposobów, na jakie ludzie mogą sobie wyobrazić złe rzeczy, tym wyższa ich ocena prawdopodobieństwa, że to zło się zdarzy.


To zaś prowadzi do największego niebezpieczeństwa ze wszystkich: że rozsądni ludzie uznają – jak to ujęto w artykule z „New York Times” z 2016 r.: „Te ponure fakty powinny doprowadzić każdego rozsądnego człowieka do wniosku, że ludzkość jest na przegranej pozycji”. Skoro ludzkość jest na przegranej pozycji, po co poświęcać cokolwiek dla zredukowania potencjalnego zagrożenia? Po co rezygnować z wygody paliw kopalnych lub namawiać rządy do ponownego przemyślenia polityki broni nuklearnej? Jedzmy, pijmy i weselmy się, bo jutro umrzemy! W sondażu z 2013 r. w czterech angielskojęzycznych krajach pokazano, że wśród respondentów, którzy wierzyli, że nasz sposób życia zakończy się przed upływem stulecia, większość popierała stwierdzenie: „Przyszłość świata wygląda ponuro, musimy więc skupić się na sobie i naszych bliskich”.


Niewielu ludzi piszących o zagrożeniu technologicznym myśli o łącznych efektach psychologicznych nieustannego bębnienia o zagładzie. Jak wskazuje zajmująca się środowiskiem Elin Kelsey: „Mamy oceny w mediach, żeby chronić dzieci przed seksem lub przemocą w filmach, ale nie zastanawiamy się ani przez chwilę przed zaproszeniem naukowca do drugiej klasy szkoły podstawowej, żeby opowiedział dzieciom, że planeta jest w ruinie. Jedna czwarta [australijskich] dzieci tak niepokoi się stanem świata, że szczerze wierzą, iż nastąpi koniec świata zanim będą dużo starsze”. Według niedawnych sondaży to samo sądzi 15 procent ludzi na całym świecie i między jedną czwartą a jedną trzecią Amerykanów. W The Progress Paradox dziennikarz Gregg Easterbrook sugeruje, że główną przyczyną tego, że Amerykanie nie są szczęśliwsi mimo ich obiektywnie lepszego życia, jest “obawa upadku”: strach, że cywilizacja może załamać się i nic na to nie można poradzić.   


W literaturze, filmie i telewizji ludzie od dawna przedstawiają apokaliptyczne scenariusze z powodu zarówno realistycznych przyczyn (wojna jądrowa, zmiana klimatu, załamanie się gospodarcze), jak nieprawdopodobnych (powodzie na całej planecie, roboty, zombie, małpy i, w filmie z 2002 r., Reign of Fire, smoki).STUDIO HANDOUT PHOTOS

W literaturze, filmie i telewizji ludzie od dawna przedstawiają apokaliptyczne scenariusze z powodu zarówno realistycznych przyczyn (wojna jądrowa, zmiana klimatu, załamanie się gospodarcze), jak nieprawdopodobnych (powodzie na całej planecie, roboty, zombie, małpy i, w filmie z 2002 r., Reign of Fire, smoki).

STUDIO HANDOUT PHOTOS



Oczywiście, uczucia ludzi są nieistotne, jeśli zagrożenie jest realne. Ale ocena ryzyka rozpada się, kiedy mają do czynienia z wysoce nieprawdopodobnymi zdarzeniami w złożonych systemach. Ponieważ nie możemy odtworzyć historii tysiące razy i policzyć wyników, powiedzenie, że jakieś wydarzenie zdarzy się z prawdopodobieństwem 0,1 lub 0,001 albo 0,0001 lub 0,00001 jest zasadniczo odczytem subiektywnej pewności oceniającego. To obejmuje matematyczne analizy, w których naukowcy wykreślają rozrzut zdarzeń w przeszłości (takich jak wojny lub cyberataki) i pokazują, że mieszczą się one w rozkładzie prawa skalowania z „grubymi” brzegami, w którym skrajne wydarzenia są wysoce nieprawdopodobne, ale nie astronomicznie nieprawdopodobne. Matematyka niewiele pomaga w kalibrowaniu ryzyka, ponieważ rozrzucone dane wzdłuż końca rozkładu nie zachowują się przyzwoicie, odbiegając od gładkiej krzywej i uniemożliwiając ocenę. Wszystko, co wiemy, to że złe rzeczy mogą się zdarzyć.


Co doprowadza nas z powrotem do subiektywnego odczytu, który jest rozdęty przez heurystykę dostępności i inklinację negatywną oraz przez dążenie komentatorów społecznych do powagi: ci, którzy sieją strach przed przerażającym proroctwem, mogą być widziani jako ludzie poważni i odpowiedzialni, podczas gdy ci, którzy są umiarkowani, uważani są za samozadowolonych i naiwnych. Rozpacz jest wieczna. Co najmniej od czasów hebrajskich proroków i Apokalipsy św. Jana prorocy ostrzegali swoich współczesnych o rychłym sądnym dniu. Przepowiednie końca świata są chlebem codziennym jasnowidzów, mistyków, telewangelistów, przywódców kultów, założycieli religii i mężczyzn wędrujących ulicami z plakatami „Żałujcie za wasze grzechy!” Opowieść, której kulminacją jest okrutna zapłata za technologiczną pychę, jest archetypem zachodniej fikcji, włącznie z ogniem Prometeusza, puszką Pandory, lotem Ikara, cyrografem Fausta, Uczniem Czarnoksiężnika, potworem Frankensteina i z ponad 250 filmami z Hollywood. Jak zauważył autor i akademik Erik Zencey: „W apokaliptycznym myśleniu jest nieodparty urok. Jeśli żyje się w Ostatnich Dniach, czyny, a wręcz samo życie przybierają historycznego znaczenia i niebywałej ostrości”.


Naukowcy i technicy w żadnym razie nie są na to odporni. Pamiętacie Y2K? W latach 1990., kiedy zbliżało się nowe tysiąclecie, informatycy zaczęli ostrzegać świat o nadciągającej katastrofie. W pierwszych dziesięcioleciach komputerów, kiedy informacja była kosztowna, programiści często oszczędzali parę bajtów przez używanie tylko ostatnich dwóch cyfr roku. Uznali, że do czasu, kiedy nadejdzie rok 2000 i niewpisane „19” nie będzie już ważne, programy będą już dawno przestarzałe. Ale skomplikowane oprogramowanie jest zastępowane powoli i wiele starych programów nadal funkcjonowało w instytucjonalnych mainframe i w czipach. Kiedy miała nadejść godzina 12 w nocy 1 stycznia 2000 r. i cyfry miały przeskoczyć, program myślałby, że jest rok 1900 i załamałby się lub sfiksował (przypuszczalnie dlatego, że podzieliłby jakieś liczby przez różnicę między tym, co uważał za obecny rok, a rokiem 1900, czyli zero, choć nigdy nie wyjaśniono, dlaczego miałby to zrobić). W tym momencie rachunki bankowe zostałyby wymazane, windy stanęłyby między piętrami, inkubatory na porodówkach zamknęłyby się, pompy wodne zamarzły, samoloty spadłyby z nieba, elektrownie atomowe stopiłyby się, a międzykontynentalne pociski balistyczne wystrzeliłyby ze swoich silosów.


A były to praktyczne przewidywania znających się na technice władz (jak prezydent Bill Clinton, który ostrzegał naród: “Chcę podkreślić pilność tego wyzwania. To nie jest film, gdzie można zamknąć oczy podczas przerażających momentów”).


Kulturowi pesymiści widzieli Y2K jako odpłatę za oddanie naszej cywilizacji w niewolę technice. Wśród religijnych myślicieli numerologiczny związek z chrześcijańskim millenaryzmem był nieodparty. Wielebny Jerry Falwell oświadczył: “Wierzę, że Y2K może być narzędziem Boga, by wstrząsnąć tym narodem, upokorzyć ten naród, obudzić ten naród i od tego narodu rozpocząć odrodzenie, które rozszerzy się na całą ziemię przed Porwaniem Kościoła”. Na całym świecie wydawano setki miliardów dolarów na przeprogramowywanie software na Y2K, które to zadanie porównywano z zastąpieniem każdej śruby w każdym moście na świecie.


Jako były programista byłem sceptyczny wobec scenariuszy dnia sądnego i przypadkowo byłem w Nowej Zelandii, pierwszym kraju, który powitał nowe tysiąclecie, w tym pamiętnym momencie. I faktycznie, o 12 w nocy 1 stycznia nic się nie stało (jak szybko uspokoiłem rodzinę w domu przez zupełnie normalnie funkcjonujący telefon). Ludzie reprogramujący systemy komputerowe na Y2K, podobnie jak sprzedawcy odstraszaczy słoni, przypisali sobie zasługę za zapobieżenie katastrofie, ale wiele krajów i drobnych przedsiębiorstw podjęło ryzyko i nie przygotowało się na Y2K, i oni również nie mieli problemów. Chociaż część software potrzebowała uaktualnienia (jeden z programów na moim laptopie pokazywał „1 stycznia 19100”) okazało się, że bardzo niewiele programów, szczególnie tych, w urządzeniach wbudowanych w maszynach, zarówno zawierało problem, jak dokonywało gorączkowych działań arytmetycznych. Groźba okazała się nie bardziej poważna niż litery na plakatach proroków wędrujących ulicami. Wielka Panika Y2K nie znaczy, że wszystkie ostrzeżenia o potencjalnych katastrofach są fałszywymi alarmami, ale przypomina nam, że jesteśmy podatni na techno-apokaliptyczne urojenia.

Zrekonstruowany szkielet neandertalczyka, po prawej, i szkielet Homo sapiens na wystawie w Museum of Natural History w Nowym Jorku. Wymarcie ludzkości jest jedną z wielkich egzystencjalnych kwestii  myśli apokaliptycznej; w końcu, żaden gatunek nie trwa wiecznie. FRANK FRANKLIN II/ASSOCIATED PRESS
Zrekonstruowany szkielet neandertalczyka, po prawej, i szkielet Homo sapiens na wystawie w Museum of Natural History w Nowym Jorku. Wymarcie ludzkości jest jedną z wielkich egzystencjalnych kwestii  myśli apokaliptycznej; w końcu, żaden gatunek nie trwa wiecznie. FRANK FRANKLIN II/ASSOCIATED PRESS

Jak powinniśmy myśleć o katastrofalnych zagrożeniach? Zacznijmy od największej kwestii egzystencjalnej ze wszystkich: losu naszego gatunku. A podobnie jak z mniej znaczącą kwestią naszego losu jako jednostek, z pewnością musimy pogodzić się z naszą śmiertelnością. Biolodzy dowcipkują, że z grubsza biorąc wszystkie gatunki wymarły, ponieważ taki był los co najmniej 99 procent gatunków, które kiedykolwiek żyły. Typowy gatunek ssaka trwa około miliona lat i trudno twierdzić, że Homo sapiens będzie wyjątkiem. Nawet gdybyśmy pozostali technologicznie skromnymi myśliwymi-zbieraczami, nadal żylibyśmy na geologicznej strzelnicy. Wybuch promieni gamma z supernowej mógłby napromieniować połowę planety, niszcząc roślinność, zniszczyć warstwę ozonową, pozwalając promieniom ultrafioletowym na napromieniowanie drugiej połowy. Lub pole magnetyczne Ziemi mogłoby przeskoczyć, wystawiając planetę na okres zabójczego promieniowania słonecznego lub kosmicznego. Asteroid mógłby uderzyć w Ziemię pustosząc tysiące kilometrów kwadratowych i wzbijając kurz, który zakryłby słońce i oblewał nas żrącym deszczem. Superwulkany lub olbrzymie wycieki lawy mogłyby udusić nas popiołami, CO2 i kwasem siarkowym. Czarna dziura mogłaby zawędrować do naszego układu słonecznego, wyciągnąć Ziemię z jej orbity lub wessać ją w nicość. Nawet jeśli gatunkowi uda się przeżyć kolejny miliard lat, Ziemia i układ słoneczny nie przetrwają: słońce zacznie zużywać wodór, stanie się gęstsze i gorętsze i wygotuje nasze oceany w procesie stawiania się czerwonym olbrzymem.


Technologia nie jest więc przyczyną, dla której nasz gatunek musi któregoś dnia spotkać się z Kostuchą. W rzeczywistości, technologia jest naszą najlepszą nadzieją na oszukiwanie śmierci, przynajmniej przez pewien czas. Jak długo rozważamy hipotetyczne katastrofy daleko w przyszłości, musimy także zastanowić się nad hipotetycznym postępem, który pozwoli nam je przeżyć, jak na przykład uprawianie żywności w świetle tworzonym przez fuzję jądrową lub syntetyzowanie jej w przemysłowych instalacjach. Także technologia nie tak odległej przyszłości może nas uratować. Jest technicznie możliwe śledzenie trajektorii asteroidów i innych „obiektów zbliżających się do Ziemi”, ustalenie, które z nich są na kursie kolizyjnym z Ziemią i zepchnięcie ich z tego kursu zanim poślą nas w ślady dinozaurów. NASA wykombinowała także sposób na pompowanie wody pod wysokim ciśnieniem do superwulkanów i wydobywania ciepła dla energii geotermalnej, ochładzając magmę w stopniu wystarczającym, by nigdy nie wybuchła. Nasi przodkowie byli bezradni wobec tych śmiertelnych zagrożeń, w pewnym sensie więc technologia nie uczyniła naszych czasów najbardziej niebezpieczną epoką w historii naszego gatunku, ale wyjątkowo bezpieczną.


Z tego powodu techno-apokaliptyczne twierdzenia, że nasza cywilizacja jest pierwszą, która może siebie zniszczyć, są chybione. Jak Ozymandis przypominał podróżnikowi w poemacie Percy’ego Bysshe Shelleya, większość cywilizacji, jaka kiedykolwiek istniała, została zniszczona. Konwencjonalna historia obwinia za zniszczenie wydarzenia zewnętrzne, takie jak zarazy, podboje, trzęsienia ziemi i pogodę. Ale fizyk David Deutsch wskazuje, że te cywilizacje mogły zatrzymać ciosy, gdyby miały lepszą rolniczą, medyczną lub militarną technologię: „Zanim nasi przodkowie nauczyli się, jak sztucznie tworzyć ogień (a także wiele razy do tamtego czasu) ludzie musieli umierać dosłownie siedząc na środkach do wykrzesania ognia, który uratowałby im życie, ponieważ nie widzieli, jak to zrobić. W powierzchownym sensie zabiła ich pogoda; ale głębszym wyjaśnieniem jest brak wiedzy”.


PHOTO ILLUSTRATION BY BRYAN GEE/THE GLOBE AND MAIL (ORIGINAL PHOTO: BRIDGEMAN IMAGES) 

PHOTO ILLUSTRATION BY BRYAN GEE/THE GLOBE AND MAIL (ORIGINAL PHOTO: BRIDGEMAN IMAGES)

 



Roztropne spojrzenie na zagrożenia globalnego dobrostanu nie jest wezwaniem do samozadowolenia, ale wręcz przeciwnie. Jest wezwaniem do uszeregowania zagrożeń pod względem ważności, zidentyfikowania środków do ich złagodzenia i do pracy ku wprowadzeniu w życie i wzmocnieniu tych środków z całym niezbędnym pośpiechem.


Niektóre z tych zagrożeń wydają mi się wersją Y2K na XXI wiek. To obejmuje możliwość, że unicestwi nas sztuczna inteligencja, czy jako bezpośredni cel i dążenia do władzy, czy jako szkody uboczne ich upartego dążenia do wykonania celu, jaki im damy. Pierwsze zagrożenie polega na pomyleniu inteligencji z dominacją: te cechy idą w parze u Homo sapiens, ale inteligencja, która jest zaprojektowana, nie musi być obarczona bezlitosną megalomanią. Drugie polega na założeniu, że (1) ludzie są tak utalentowani, że potrafią zaprojektować wszechwiedzącą i wszechmocną AI, niemniej są takimi idiotami, że daliby jej panowanie nad wszechświatem, nie sprawdziwszy uprzednio, jak działa; i (2) AI będzie tak wspaniała, że potrafi wykoncypować, jak przeobrazić pierwiastki, jak przeprogramować mózgi i inne nadzwyczajności, niemniej tak debilna, że spowoduje spustoszenie z powodu podstawowych błędów nieporozumienia.


Inne zagrożenia są mniej wydumane, ale już są częściowo opanowane. Wbrew maltuzjańskim przepowiedniom o mnożących się populacjach, które wpędzają się w masową śmierć z głodu, świat w coraz większym stopniu potrafi się wyżywić. Wśród przyczyn są postępy w agronomii, rozpowszechnianie się demokratycznego zarządzania, a szczególnie przejście demograficzne: kiedy kraje uciekają od skrajnej nędzy i analfabetyzmu, ich ludność decyduje się na posiadanie mniejszej liczby dzieci. Także przewidywania katastrofalnego wyczerpania zasobów zostały wielokrotnie sfalsyfikowane dzięki kombinacji technologii i rynku. Kiedy najłatwiejsze do wydobycia zasoby stają się rzadsze, ich cena rośnie, zachęcając ludzi do oszczędzania, szukania mniej dostępnych depozytów lub znajdowania tańszych i powszechniej występujących materiałów zastępczych.


To nadal pozostawia inne zagrożenia, które są realne i w żadnym razie jeszcze nie rozwiązane: zmianę klimatyczną i wojnę jądrową. Nierozwiązane nie znaczy jednak „nie dające się rozwiązać”. Zmapowano drogi do dekarbonizacji gospodarki, włącznie z systemem cen za emisje dwutlenku węgla, źródłami energii zero-węglowej i programami wychwytywania i magazynowania dwutlenku węgla. Mamy też drogi do denuklearyzacji, włącznie ze wzmocnieniem instytucji międzynarodowych, ustabilizowaniem systemów odstraszania i redukowaniem (a z czasem pełnym wyeliminowaniem) arsenałów nuklearnych.


Perspektywa rozwiązania tych trudności nie jest utopią. Świat radził sobie w przeszłości z globalnymi wyzwaniami, włącznie z próbami jądrowymi w atmosferze i dziurą ozonową. Przetrwał mimo szalonych despotów dysponujących bronią jądrową, a mianowicie Stalina i Mao, oraz epizody na skraju wybuchu konfliktu podczas zimnej wojny. Zredukował arsenały nuklearne o 85 procent, a ilość emisji CO2 na dolara PKB o 44 procent. Wprowadzenie w życie kroków, które zepchną te liczby do zera, będzie wymagało olbrzymich ilości perswazji, nacisków i politycznej woli.


Wiemy jednak, że jest jedno posunięcie, które nie uczyni świata bezpieczniejszym: lamenty, że jesteśmy skazani.  


The dangers of worrying about doomsday

Globe and Mail, 24 lutego 2018

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska

 

 



Steven Pinker

Amerykański psycholog, profesor związany od wielu lat z Uniwersytetem Harvarda uznany przez magazyn Time za jedną ze 100 najbardziej wpływowych osób naszych czasów, autor wielu książek, w których porusza zagadnienia i problemy z zakresu neurobiologii, psychologii, językoznawstwa, teorii ewolucji. Na język polski przełożono Jak działa umysł (tłumaczenie Małgorzata Koraszewska) i Tabula Rasa. Spory o naturę ludzką (Tłumaczenie Agnieszka Nowak). Jego wydana w 2012 roku książka The Better Angels of Our Nature: Why Violence Has Declined cieszy się niesłabnącym powodzeniem. Niedawno ukazała się jego kolejna pozycja pt.: The Sense of Style: The Thinking Person's Guide to Writing in the 21st Century.

 Strona www autora


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj




Komentarze
1. Pole Lucyan 2018-04-30


Nauka

Znalezionych 1249 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Afrykańscy naukowcy wzywają do polityki poparcia biologii syntetycznej i innych innowacji   Agaba   2021-12-02
Uprawy GMO zredukowały zatrucia farmerów pestycydami   Maina   2021-11-27
Czy genetyka może pomóc wyeliminować nierówność?   Coyne   2021-11-26
Matematyka i prawdziwa historia katastrofy klimatycznej   Lomborg   2021-11-24
Nigeria daje zielone światło kukurydzy GMO   Conrow   2021-11-22
Ugandyjscy studenci nalegają na powszechne stosowanie biotechnologii i uchwalenie prawa o biobezpieczeństwie   Agaba   2021-11-17
Organiczny eksperyment Sri Lanki   Novella   2021-11-16
Ruanda skwapliwie przyjmuje biotechnologię poprzez ekspansję OFAB   Meeme   2021-11-12
Sprzeciw wobec anulowania Huxleya   Coyne   2021-11-05
Farmerka z Kenii zbiera obfity plon z bawełny GM   Meeme   2021-11-04
Czarni uczeni i nauka o rasizmie   Koraszewski   2021-11-03
Kłusownictwo narzuca na słonie dobór w kierunku ewolucji słoni bez ciosów   Coyne   2021-11-01
Marnujemy naszą wielką szansę na edytowanie genów   Ridely   2021-10-29
“Czarne tygrysy” w małym indyjskim rezerwacie sugerują losowy dryf genetyczny   Coyne   2021-10-26
Wytwarzanie białek w roślinach przez rolnictwo molekularne   Novella   2021-10-20
Strzelby, zarazki, maszyny to zdecydowanie antyrasistowska książka. Dlaczego lewica jej nie kocha?   Barnett   2021-10-13
Nigeryjscy farmerzy nie mogą się doczekać wystarczających ilości GM nasion wspięgi wężowatej   Gakpo   2021-10-12
Dobór płciowy versus dobór naturalny: na przykładzie chrząszczy   Coyne   2021-10-08
Edytowanie genów kluczem do ulepszenia podstawowych upraw w Afryce   Abugu   2021-10-01
Bakłażan GMO jest udokumentowaną wygraną ubogich farmerów   Conrow   2021-09-23
O Jezu, wskrzeszają mamuta!   Koraszewski   2021-09-17
Wszystkie antyizraelskie wiadomości zasługują na publikację   Bard   2021-09-04
Tożsamość etniczna i rasa   Coyne   2021-08-30
Środowiskowcy mylili się – nie stoimy przed apokalipsą owadów   Ridley   2021-08-13
Czy znaleziono najstarszy dowód na istnienie zwierzęcia? Nowa gąbko-podobna skamieniałość liczy 890 milionów lat   Coyne   2021-08-11
Psy rozumieją ludzi   Novella   2021-08-06
Nowy start nauki o życiu w epoce genu   Ridley   2021-08-05
Użycie ognia przez homininy: przykład szybkiej ewolucji kulturowej?   Coyne   2021-08-04
Historia pandemii jest historią zaprzeczania   Jackoby   2021-07-27
Nieuchwytny neuron babci   Novella   2021-07-22
Cierpienie i pytanie, czy przestaniemy jeść mięso   Koraszewski   2021-07-14
Czy nadchodzi hydroponika?   Novella   2021-07-13
Raport Unii Europejskiej o glifosacie   Novella   2021-07-10
Dlaczego ideologii nie należy mieszać z nauką   Coyne   2021-06-30
Nagonka na Izrael grasuje w stowarzyszeniach nauk ścisłych, medycyny i edukacji   Chesler   2021-06-24
Szczęśliwi pracoholicy   Witkowski   2021-06-03
Propaganda w wykonaniu nauczycieli akademickich   Chesler   2021-06-02
Ewolucja wielokomórkowości   Novella   2021-05-07
Polityczna polaryzacja jest przesadzona   Novella   2021-05-04
Wrotki były kiedyś sztandarową grupą istot bez seksu, a teraz sądzi się, że ukradkiem odstawiają szybkie numerki   Coyne   2021-04-22
Błędna historia antykolonializmu   Tupy   2021-04-21
Mayflower wyrusza w podróż raz jeszcze   Koraszewski   2021-04-19
Genetyczny przełącznik CRISPR   Novella   2021-04-16
Wielkie zdarzenie oksydacyjne   Novela   2021-04-09
Kiedy panika klimatyczna zlewa się z kulturą anulowania   Lomborg   2021-04-06
Czy wykształceni ludzie są bardziej antysemiccy?   Albert Cheng i Ian Kingsbury   2021-04-05
Nieoczekiwana historia i cudowny sukces szczepionek   Ridley   2021-03-31
Innowacja jest geograficznie zlokalizowanym i chwilowym zjawiskiem   Ridley   2021-03-29
Czy gąbki są najbliższymi krewnymi pozostałych zwierząt?   Coyne   2021-03-26
Kilka lekcji z rosyjskiej rewolucji. Jak kuszący radykalny nihilizm prowadzi do ekstremizmu   Geifman   2021-03-22
Wracamy do raju?   Łukaszewski   2021-03-18
Ślimakowi morskiemu odrasta tułów z odciętej głowy, czyli “autotomia z kleptoplastią”   Coyne   2021-03-15
Ewolucyjne korzyści udawania ofiary   Clark   2021-03-11
Ludzie i wymieranie megafauny   Novella   2021-03-10
Banany edytowane przez CRISPR   Novella   2021-03-02
Nikczemne grzyby naśladują kwiaty trawy, by ułatwić własne rozmnażanie się   Coyne   2021-02-26
Co zabiło megafaunę Ameryki Północnej?   Novella   2021-02-25
Stresy i nowe szczepy wirusa   Ridley   2021-02-12
EWOLUCJA wirusa Covid-19   Coyne   2021-02-10
Czy „toksyczna kobiecość” jest główną przyczyną bojów o społeczną sprawiedliwość?   Coyne   2021-02-08
Najmniejszy gad (i owodniowiec) świata: BARDZO mały kameleon   Coyne   2021-02-05
Dlaczego kocimiętka i matatabi doprowadzają koty do szaleństwa? Grupa badaczy mówi, że te rośliny mogą chronić je przed komarami   Coyne   2021-02-02
Bądźcie sceptyczni wobec wideo pokazujących “skutki uboczne” szczepionki   Novella   2021-01-28
Szaleństwo odnawialnej energii   Ridley   2021-01-23
Głębia ludzkiej historii   Novella   2021-01-19
Dlaczego szczepionki mRNA mogą zrewolucjonizować medycynę?   Ridley   2021-01-02
Szczepionka mRNA na koronawirusa: świadectwo ludzkiej pomysłowości i mocy nauki   Coyne   2021-01-01
Dziwaczny rodzaj rasistowskiego patriarchatu   Arora   2020-12-31
Centrala muszek owocowych: Bloomington Drosophila Stock Center   Coyne   2020-12-29
Pierwszy raport o używaniu narzędzi przez pszczoły: rodzimy gatunek używa grudek łajna, by odeprzeć drapieżne szerszenie   Coyne   2020-12-23
Nie – żadne chi nie istnieje   Novella   2020-12-21
Moc nauki dostarczyła najlepszej możliwej wiadomości w tym koszmarnym roku   Ridley   2020-12-18
Szczątkowa cecha ptaków, która mogła być funkcjonalna u przodków: zdalne wyczuwanie drgań dziobem (nadal czynne u kiwi)   Coyne   2020-12-16
Paradoks wielce niedoskonałego dobra   Koraszewski   2020-12-11
Nasiona roślin ewoluują, by upodobnić się odchodów antylopy, a oszukane żuki gnojowe odtaczają i zagrzebują nasiona   Coyne   2020-12-10
AI – asystent lekarza   Novella   2020-12-09
Czy problem zwijania białka został rozwiązany?   Coyne   2020-12-05
„Gryzoń skunksowy”, który żuje trujące rośliny i wypluwa truciznę na swoje futro   Coyne   2020-12-02
Intensywne zbieranie leczniczej rośliny przez ludzi prowadzi do ewolucji nowych kolorów liści i kwiatów   Coyne   2020-11-28
Jak ewoluuuje altruizm?   Coyne   2020-11-25
Filozof zainfekowany efektem potwierdzenia wyjaśnia, dlaczego ewolucja dowodzi Boga   Coyne   2020-11-23
Według nowych badań są cztery gatunki pingwinów białobrewych, a nie tylko jeden   Coyne   2020-11-19
Gra w łajdactwo, by zrozumieć łajdaków   Novella   2020-11-18
Ewolucja psów   Novella   2020-11-09
Genomowa i ewolucyjna analiza wymarłego kota szablozębnego   Coyne   2020-10-31
Zakład Simon-Ehrlich po 40 latach   Gale L. Pooley   2020-10-23
Używające narzędzi mrówki budują struktury, by spijać roztwór cukru w pojemnikach, nie topiąc się   Coyne   2020-10-22
Czego pandemia nauczyła nas o nauce?   Ridley   2020-10-19
Przeddarwinowscy “darwiniści”   Berry   2020-10-16
Covid 19 może przejmować kontrolę nad receptorami bólu, uśmierzając ból i podnosząc szerzenie się choroby: możliwy rezultat doboru naturalnego   Coyne   2020-10-15
Znowu wrzawa, że “teoria ewolucji wywrócona”, ale jak zwykle, robią z igły widły   Coyne   2020-10-13
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 4. Rzekome znaczenie dryfu genetycznego w ewolucji   Coyne   2020-10-09
Chromosomy Y ludzi, neandertalczyków i denisowian   Novella   2020-10-08
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 3. Rzekome znaczenie epigenetyki w ewolucji   Coyne   2020-10-07
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 2. Rzekome nieistnienie gatunków   Coyne   2020-10-05
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 1. Genetyczna plastyczność    Coyne   2020-10-03
“New Scientist”: Darwin jednak miał rację    Coyne   2020-10-01
Uprawy GMO i wzrost plonów   Novella   2020-09-28
Książka o psychologii ewolucyjnej, która pokazuje wartość tej dziedziny – ale nie wartość memów   Coyne   2020-09-22
Przyjemności seksu i jagód   Ridley   2020-09-18

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo

Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk