Prawda

Wtorek, 20 października 2020 - 10:22

« Poprzedni Następny »


Kształtowanie opinii o nauce i medycynie


Steven Novella 2019-08-02


Przemysł alternatywnej medycyny odniósł niezwykłe sukcesy w kształtowaniu opinii publicznej o naturze i stosunkach nauki i medycyny. Pół wieku temu wiele z tego, co obecnie społeczeństwo uważa za ważną alternatywę, lub coś co powinno zostać „zintegrowane” z medycyną głównego nurtu, było uważane za oszustwo medyczne. Podobnie jak w każdym złożonym zjawisku społecznym, część tej zmiany marki była świadoma i wyrachowana, a część wyłoniła się spontanicznie w opinii społecznej. Wynikiem jest zestaw dezinformacji o nauce i medycynie, które działają razem na rzecz podważenia naukowego stanowiska i promowania szarlatanerii jako pełnoprawnej medycyny.

Niedawno przysłano mi ten artykuł redakcyjny, który podsumowuje takie właśnie stanowisko, i poproszono o komentarz. Jest z lokalnego pisma w Alexandrii w Minnesocie, ale z łatwością mógł ukazać się w gazecie w dużym mieście i niezliczoną ilość razy widziałem wersje tego stanowiska. Tytuł ładnie streszcza tę pozycję: Teraz nasza kolej: dowód kontra możliwości. Zwrot “Teraz nasza kolej” wyraźnie pokazuje pewność siebie i świadomość wzmocnionej pozycję, jakie często spotykamy u orędowników tak zwanej CAM. Jednak druga część „dowód kontra możliwości” stanowi sedno artykułu i reprezentuje fałszywą dychotomię i znaczącą dezinformację u podstaw apologetyki CAM.

 

Fałszywą dychotomią jest koncepcja, że medycyna głównego nurtu jest zbyt wymagająca i nierozsądna, kiedy wymaga naukowych dowodów na skuteczność terapii, a równocześnie jest wroga i lekceważy możliwości terapeutyczne poza głównym nurtem. To jest mocna narracja, ale jest całkowitym nonsensem. Jest to częściowo przejaw efektu Dunning-Krugera. Autor wydaje się pisać pełen iluzji wiedzy, choć pokazuje, że w rzeczywistości nie rozumie, jak działa nowoczesna medycyna. Jak to się często dzieje, małe ziarenka prawdy chowają się głęboko w niektórych jego twierdzeniach, ale są one wypaczone poza możliwości rozpoznania, żeby służyć narracji, która rozwinęła się do promowania marki. 


Rozplączmy więc jego konkretne twierdzenia, które będą znajome dla każdego, kto zajmuje się opartą o naukę medycyną, i zbadajmy je. Pisze on:

Nie jest jednak łatwo pozostać zdrowym, szczególnie jeśli popatrzysz na wszystkie sprzeczne i dezorientujące porady zdrowotne. Jeden ekspert mówi nam, byśmy robili jedno, a inny mówi, byśmy robili drugie. Czasami to działa, a czasami nie.

To jest sprytny sposób odrzucenia lub przynajmniej zminimalizowania wartości ekspertyzy. Ci eksperci często nie zgadzają się wzajem ze sobą, więc nie możemy im ufać. To jest część “Śmierci ekspertyzy”, jaką coraz bardziej wciąga się ostatnio w służbę wszelkiego rodzaju nienaukowych stanowisk. Jest to także częsta strategia używania wątpliwości i niepewności przez negacjonistów nauki. Nie mówię, że autor jest negacjonistą, a tylko że jest to często  używana strategia antynaukowa. I jest tu ziarenko prawdy. Eksperci nie zawsze zgadzają się, szczególnie w skomplikowanych dziedzinach, w których nasza wiedza jest ograniczona. Nie znaczy to jednak, że zawsze brak jest konsensusu.

 

Część naukowej oraz medycznej wiedzy jest bardzo dobrze ustalona i dlatego eksperci na ogół zgadzają się ze sobą (a większość porad zdrowotnych jest w rzeczywistości dość prosta). Często proszą mnie o drugą lub trzecią opinię dla pacjentów i często mówią mi, że moja opinia jest dokładnie taka sama jak poprzednich neurologów. Oczywiście – ponieważ jest to dobrze ustalony standard opieki. Czasami też różnice opinii dotyczą niuansów lub są równoważnymi alternatywami, albo innymi sposobami równoważenia konkurujących interesów organizmu. Medyczni eksperci mogą dawać różne rekomendacje, ale nadal będą one zasadniczo poprawne i zgodne ze standardami opieki.

 

Eksperci mogą nie zgadzać się, kiedy nauka nie jest jasna i ostatecznie szalę przeważa opinia. Różni specjaliści mogą także nie zgadzać się, bo mają ekspertyzę w różnych dziedzinach. Z mojego doświadczenia sądzę, że często źródłem „niezgody” jest tylko niezrozumienie ze strony pacjenta. Inny specjalista mógł dać pacjentowi skierowanie do mnie, żeby zobaczyć, czy pacjent ma jakieś schorzenie, a nie dlatego, że sądził, iż istotnie je ma. I, oczywiście, eksperci nie wiedzą wszystkiego i czasami mogą się mylić. Może tak być dlatego, że społeczność myli się – po prostu nie mamy wiedzy – lub że jeden konkretny lekarz nie ma wystarczających informacji albo popełnia błąd.   

 

Tak więc eksperci zazwyczaj zgadzają się ze sobą, a kiedy wydaje się, że się nie zgadzają, istnieje na to wiele złożonych powodów. Można jednak z łatwością prześlizgnąć się nad całą tą złożonością, żeby siać wątpliwości i dezorientację, co do zasadności ekspertów i samej ekspertyzy.

Jednym z najbardziej niepojętych aspektów nowoczesnej medycyny jest jej sceptycyzm i lekceważenie wszystkiego, co nie jest częścią medycznego establishmentu głównego nurtu.

Na pierwszy rzut oka może się to wydawać logiczne, ponieważ myślimy, że medycyna powinna opierać się na nauce.


Nie ma niczego niepojętego w sceptycyzmie wobec nienaukowych lub wątpliwych terapii. Jest tak, ponieważ nowoczesna medycyna powinna opierać się na nauce.  Kluczem jednak w jego twierdzeniu jest słowo „lekceważenie”. Orędownicy CAM próbują lekceważyć sceptycyzm naukowców jako lekceważący, choć nim nie jest. Jak już, to krytykuję moich kolegów za to, że nie są wystarczająco sceptyczni. Absolutnie nie są lekceważący – są aż zanadto otwarci. To jest po prostu część antynaukowej narracji i nie jest ona oparta na rzeczywistości.


Mamy bardzo konkretną logikę i oparte na dowodach przyczyny do wyciągnięcia wniosku, że większość terapii CAM najprawdopodobniej nie działa. Określanie olbrzymiej liczby badań naukowych i starannych, opartych na nauce analiz jako „lekceważące”, jest absurdalne, ale to oskarżenie nie zniknie.

Problem polega na tym, że medycyna nie zawsze tak działa. Nie tylko diagnoza często jest niejednoznaczna, ale jako terapię podaje się leki, które mają nieznane skutki uboczne i często leczą tylko objawy, nie zaś przyczynę choroby. W dodatku, każdy jest inny i inaczej reaguje na leki, co czyni, że medycyna wydaje się czasami mniej być nauką, a bardziej chwytaniem się za słomkę.

To jest obrona pod hasłem ”nauka nie wie wszystkiego”. Tak, medycyna jest złożona, każdy człowiek jest inny i opieramy decyzje na informacji statystycznej. Ta rzeczywistość nie jest niezgodna z przyjmowaniem rygorystycznie naukowego podejścia do medycyny. Nie różni się to także od każdej terapii, czy uważanej za CAM, czy za nurt główny. Nie jest tak, jak gdyby orędownicy CAM działali w innym świecie, gdzie pacjenci nie różnią się między sobą. Ale w takich komentarzach nie chodzi o przedstawienie spójnego stanowiska, ale o zmaksymalizowanie wątpliwości i zamieszania wobec stanowiska naukowego. To wszystko jest chaos, więc możesz równie dobrze iść za swoimi uczuciami, a nasze leczenie daje lepsze uczucia.


Proszę także zauważyć bardzo powszechne stereotypy, że medycyna głównego nurtu to wyłącznie lekarstwa i że na ogół leczymy tylko objawy. To także nie jest oparte na rzeczywistości i jest tylko propagandą na rzecz CAM. Naukowa medycyna jest jedyną medycyna, która dokonuje specjalnych starań dla zrozumienia i leczenia rzeczywistych przyczyn choroby. Nie robi tego żadna terapia CAM – ponieważ nie opiera się na rzeczywistym rozumieniu biologii.  Jedne opierają się na fałszywych lub zabobonnych pojęciach zdrowia i choroby. Inne otwarcie zajmują się tylko objawami. Homeopatia, na przykład, opiera się tylko na objawach. Tak więc oskarżanie nowoczesnej medycyny, że leczy tylko objawy, jest odwracaniem rzeczywistości, ale zdumiewająco wielu ludzi kupuje to.


Ciekawa jest niekonsekwencja ich stanowiska. Kiedy wskazujemy, że terapie CAM  nie zajmują się przyczynami choroby i że tak naprawdę mają wyłącznie efekt placebo, to nagle leczenie objawów jest jak najbardziej w porządku. Jest najlepsze – poprawia jakość życia i skupia się na pacjencie. Nigdy nie widziałem, by te rażące podwójne standardy choćby na moment zastanowiły jakiegoś orędownika CAM.

Lekarze mają trudną i ważną pracę i nie powinniśmy oczekiwać od nich cudów. Ale powinniśmy oczekiwać otwarcia na możliwości. Z pewnością nauka ma udział w medycynie, ale jest także praktyczność, intuicja i doświadczenie. Tylko to, że nauka jeszcze czegoś nie dowiodła, nie znaczy, że nie jest to prawdziwe i mogłoby być użyteczne dla niektórych ludzi.

Autor rozpaczliwie próbuje robić wrażenie rozsądnego człowieka, ale natychmiast wycofuje się z każdego ustępstwa. Tutaj, raz jeszcze, jest fałszywa dychotomia. Można być otwartym na możliwości, ale równocześnie wymagać rygorystycznej nauki do sprawdzenia tych możliwości. W rzeczywistości, tym właśnie jest naukowa medycyna. Jesteśmy istotnie maksymalnie otwarci. Wszystkie twierdzenia są traktowane według tych samych wymagań logiki i dowodów. To orędownicy CAM mają zamknięte umysły. Mają zamknięte umysły na możliwość, że preferowana przez nich terapia nie działa. Nie przekona ich żadna ilość dowodów. Odrzucą wszystko, co zaprzecza ich stanowisku i po prostu pójdą dalej. Wysunąłem otwarte wezwanie, by wskazano mi terapię CAM, która została porzucona, bo dowody pokazały, że nie działa lub nie jest bezpieczna. Nadal czekam.


Lekarze nie ignorują praktyczności, intuicji i doświadczenia. Jak już, to dowody pokazują, że zanadto na nich polegamy na szkodę naszych pacjentów. O to właśnie chodzi w medycynie opartej na dowodach. Obiektywnie rzecz biorąc rezultaty są lepsze dla pacjentów, kiedy ponad wszystko przedkładamy dowody. Doświadczenie i intuicja (co w zasadzie jest rozpoznawaniem wzorów) są bardzo pomocne. Są wspaniałe przy tworzeniu hipotez, ale na tym nie możemy zakończyć.  


W rzeczywistości skomplikowany związek między intuicją a myśleniem analitycznym w decyzjach klinicznych jest czymś, co jest badane i nauczane. Mamy tu więc znowu wspaniały przykład Dunning-Krugera – istnieje dogłębna i przemyślana literatura w sprawie myślenia intuicyjnego kontra analityczne w medycynie, niemniej autor tego artykułu myśli, że może krytykować całą profesję z pozycji kompletnej ignorancji tego tematu.

Problem polega na tym, że choć nauka medyczna nie ma problemu z „udowodnieniem”, że kosztowny lek będzie „bezpiecznie” leczył konkretny objaw, wydaje się mieć kłopoty z powiedzeniem nam, ile potrzebujemy danej witaminy lub jaki rodzaj żywności powinniśmy jeść, albo jak zapobiec chorobie. Co gorsza, kiedy chodzi o alternatywną medycynę, z terapiami, które wydają się pomagać ludziom, tradycyjna medycyna może być wręcz wroga.

Autor flirtuje z teorią spiskową o “Big Pharma”, sugerując, że rekrutujemy naukę tylko do udowodnienia, że kosztowne leki działają. Przyznam tu ziarenko prawdy, że przemysł farmaceutyczny może być na to skierowany, ale nie cała medycyna. Jest mnóstwo publicznych, prywatnych i akademickich badań, niezależnych od przemysłu farmaceutycznego. Lekarze używają także wielu innych terapii poza lekarstwami.


Naprawdę zdumiewa twierdzenie autora, że naukowa medycyna ma trudności z powiedzeniem, ile witaminy ludzie potrzebują. Nauka odkryła, że istnieją witaminy i określiła ich naturę, co robią w organizmie, co dzieje się, kiedy nie dostajemy ich w wystarczających ilościach i wyraźnie ustaliła bardzo wąski przedział tolerancji czyli dokładnie, ile ich potrzebują ludzie. Próbuję zrozumieć, o co mu chodzi, ale może jest to po prostu więcej siania wątpliwości i zamieszania tworzone przez przemysł suplementów, by promować niepotrzebne megadawki ich produktów.


Jeśli chodzi o ostatnią sprawę, pragnąłbym, by medycyna głównego nurtu była bardziej wroga wobec szarlatanerii. Niestety, tak nie jest. To, co zaleca SBM [medycyna oparta na nauce] nie jest wrogością; po prostu jesteśmy orędownikami jasnych i konsekwentnych standardów nauki i dowodów, by ustalić ryzyko kontra korzyści każdej interwencji. To jest – jeden uczciwy i racjonalny standard, który poprawnie równoważy wszystkie interesy. Łatwo jednak wypaczyć takie stanowisko we „wrogie” i „lekceważące”, kiedy twoja ukochana teoria lub terapia nie ostaje się uczciwemu badaniu naukowemu.  


I jeszcze jedno:

Wydaje się, że działają tu podwójne standardy. Z jednej strony, nowe leki zostają zaaprobowane i zaakceptowane, jeśli wydają się bezpieczne i skuteczne. Z drugiej strony, leki ziołowe (które nie są popierane przez olbrzymie firmy farmaceutyczne) mają pokazać ze 100 procentową pewnością, że zawsze działają i są nieodmiennie bezpieczne.

Tutaj autor całkowicie się gubi (choć nie jest tak, że przedtem wiedział, co mówi). Istnieje podwójny standard, ale nie działa w taki sposób, jak on twierdzi. Leki mają najwyższe standardy dowodowe ze wszystkich terapii medycznych. Temu nie da się zaprzeczyć. FDA wymaga wielu badań, pokazujących bezpieczeństwo i skuteczność i ściśle reguluje rygor i wykonywanie tych badań. System nie jest doskonały, ale poprzeczka jest umieszczona wysoko i pokonanie jej kosztuje setki milionów dolarów.  


Z drugiej strony, zioła zostały w znacznym stopniu uwolnione od kontroli (mimo że zasadniczo są tylko brudnymi lekami, kiedy nie są czynnie sfałszowane lub zanieczyszczone). Możesz wypuścić zioła na rynek bez żadnych badań, jak długo nie twierdzisz, że leczą chorobę. Zastanawiam się, czy autor chciałby wymiany miejsc regulacyjnych dla leków farmaceutycznych i ziołowych. Lub może moglibyśmy po prostu wymagać takiej samej poprzeczki dowodowej dla ziół, jaką mamy dla leków. Zgoda?

 

Zastanawiam się także, jak doszedł on do wniosku, że ktokolwiek żąda „100 procentowej pewności” bezpieczeństwa i skuteczności ziół.  Skąd mu się to w ogóle wzięło? Wydaje się, że sobie to zmyślił – ale służy to jego narracji.


A co z przyznaniem, że zioła są lekami. Tysiące lat używania nie gwarantuje, że robią cokolwiek ani też, że są bezpieczne. Poza tym nowoczesne produkty ziołowe są dość niedawne i twierdzenia o ich starożytności są tylko sztuczką marketingową, a przynajmniej wprowadzaniem w błąd (były często używane przy wielu niejasnych wskazaniach, często zupełnie innych niż te, do których praktycy CAM używają ich obecnie). Możemy obyć się bez przypisywanej im aureoli zdrowia, „naturalnego” marketingu i po prostu traktować je jak leki. Wymagać podstawowego testowania na bezpieczeństwo i tylko dopuszczać twierdzenia oparte na wystarczających dowodach.

 

Jak widać, zabiera więcej miejsca i czasu poprawienie dezinformacji niż stworzenie jej (to jest znane jako Galop Gisha, od nazwiska słynnego kreacjonisty, Duane Gisha który uwielbiał tę strategię).


Shaping Opinions About Science and Medicine

Science Based Medicine, 24 lipca 2019

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Steven Novella 

Neurolog, wykładowca na Yale University School of Medicine. Przewodniczący i współzałożyciel New England Skeptical Society. Twórca popularnych (cotygodniowych) podkastów o nauce The Skeptics’ Guide to the Universe. Jest również dyrektorem Science-Based Medicine będącej częścią James Randi Educational Foundation (JREF), członek Committee for Skeptical Inquiry (CSI) oraz członek założyciel Institute for Science in Medicine. Prowadzi blog Neurologica.

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj




Komentarze
1. Tu Youyou- Noblistka z Chin baszarteg 2019-08-02


Nauka

Znalezionych 1162 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Czego pandemia nauczyła nas o nauce?   Ridley   2020-10-19
Przeddarwinowscy “darwiniści”   Berry   2020-10-16
Covid 19 może przejmować kontrolę nad receptorami bólu, uśmierzając ból i podnosząc szerzenie się choroby: możliwy rezultat doboru naturalnego   Coyne   2020-10-15
Znowu wrzawa, że “teoria ewolucji wywrócona”, ale jak zwykle, robią z igły widły   Coyne   2020-10-13
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 4. Rzekome znaczenie dryfu genetycznego w ewolucji   Coyne   2020-10-09
Chromosomy Y ludzi, neandertalczyków i denisowian   Novella   2020-10-08
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 3. Rzekome znaczenie epigenetyki w ewolucji   Coyne   2020-10-07
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 2. Rzekome nieistnienie gatunków   Coyne   2020-10-05
Intelektualna pustka numeru “New Scientist” o ewolucji: 1. Genetyczna plastyczność    Coyne   2020-10-03
“New Scientist”: Darwin jednak miał rację    Coyne   2020-10-01
Uprawy GMO i wzrost plonów   Novella   2020-09-28
Książka o psychologii ewolucyjnej, która pokazuje wartość tej dziedziny – ale nie wartość memów   Coyne   2020-09-22
Przyjemności seksu i jagód   Ridley   2020-09-18
Czy można falsyfikować naukowe teorie? Naukowiec odpowiada, że “nie”   Coyne   2020-09-12
Naukowe pismo “Nature” przystaje do Przebudzonych twierdząc, że zarówno płeć, jak gender są niebinarne   Coyne   2020-09-09
Wybór ostatecznej wolności   Witkowski   2020-09-07
Polio zlikwidowane w Afryce   Novella   2020-09-05
Czy wyrazy ludzkiej twarzy są uniwersalne w okazywaniu emocji?   Coyne   2020-09-02
Barwny erudyta J.B.S. Haldane   Coyne   2020-08-28
Modelowanie zbijania się pingwinów cesarskich w gromadę: każdy dostaje równie dużo ciepła   Coyne   2020-08-25
Jak algorytmy wpływają na twoje życie   Novella   2020-08-24
Z okazji dziewięćdziesiątych urodzin Thomasa Sowella   Jacoby   2020-08-22
Prawdziwie długa szyja: 6-metrowy wodny gad z triasu z szyją długości 2,7 metra   Coyne   2020-08-19
Wątrobiane duszki   Novella   2020-08-17
Rozrzedzanie krwi bez groźby krwawienia   Novella   2020-08-14
Nowy raport: Bakteria po stu milionach lat nadal żywa!   Coyne   2020-08-08
Modlitwa to nie jest lekarstwo   Nowella   2020-08-07
Maleńki, 10-centymetrowy dinosaur, który zjadał owady   Coyne   2020-08-06
Piękny skoczek, który upodabnia się do mrówki   Coyne   2020-08-03
Urodziny Rosalind Franklin!   Cobb   2020-07-31
Kondor wielki: ptak, który rzadko kiedy macha skrzydłami   Coyne   2020-07-28
Czy ludzie byli w Nowym Świecie ponad 30 tysięcy lat temu?   Coyne   2020-07-26
Oszaleć na punkcie nietoperzy w czasach korony i politykierstwa   Collins   2020-07-25
Dwa gatunki dały zdolną do życia hybrydę, mimo że rozeszły się 150 milionów lat temu   Coyne   2020-07-23
Niccolo Tartaglia jego tajemnica   Jacoby   2020-07-20
Akcja afirmatywna w wieloetnicznym narodzie   Hyams   2020-07-17
Dekolonizacja ewolucji (i Darwina) była nieunikniona   Coyne   2020-07-15
Filtr mózgu (czyli czego nie widzimy)   Novella   2020-07-14
Homeopatia jest bezwartościowa a czasami szkodliwa   Novella   2020-07-10
Pięć błędnych wyobrażeń o ewolucji: jedno jest wątpliwe, jedno niesłuszne   Coyne   2020-07-08
Wiecznie kurczący się tranzystor i wynalezienie Google   Ridley   2020-07-06
Postmodernizm: filozofia, która stoi za naszymi wojnami kulturowymi i postępującym nihilizmem   Hill   2020-07-02
Bodźce do innowacji w końcu pokonają COVID-19   Ridley   2020-06-27
Maleńkie stworzenia morskie budują olbrzymie, fantastyczne domy, by chronić się i zdobywać pokarm   Coyne   2020-06-25
Rośliny uprawne z edytowanym genomem pomagają farmerom i środowisku   Ridley   2020-06-20
Czy klucz do COVID można znaleźć w rosyjskiej pandemii?   Ridley   2020-06-18
Skąd więc wziął się ten wirus?   Ridley   2020-06-16
Nowe dane o tym, jak działają grzyby „mrówek zombie”   Coyne   2020-06-15
Czy brytyjski naukowy establishment popełnił największy błąd w historii?   Ridley   2020-06-13
Błysk światła w mroku   Sheagren   2020-06-12
Poczucie pewności napędza efekt potwierdzenia   Novella   2020-06-08
Czy możemy zobaczyć osobowość?   Novella   2020-06-05
Rozwiązanie dla obecnego kryzysu   Ridley   2020-06-02
Lokalizacja funkcji wykonawczych   Novella   2020-05-30
Przestańcie wierzyć w naukę   Greenfield   2020-05-28
Ewolucyjne korzenie sztuki   Koraszewski   2020-05-27
Innowacji nie można wymusić, ale można je zdławić   Ridley   2020-05-26
Stymulowanie kory wzrokowej   Novella   2020-05-23
Pora na telemedycynę   Novella   2020-05-19
Czy mrożącą krew w żyłach prawdą jest, że decyzja o zamknięciu społeczeństwa opierała się na luźnych matematycznych spekulacjach?   Ridley   2020-05-15
MMR jest bezpieczna i skuteczna   Novella   2020-05-14
Odporność stada na fakty   Koraszewski   2020-05-13
O COVID wiemy wszystko – i nie wiemy niczego   Ridley   2020-05-12
Nanotechnologia zastosowana do leczenia choroby Alzheimera   Novella   2020-05-11
COVID-19 – To są szkody   Novella   2020-05-05
Nadmiar teorii wszystkiego   Koraszewski   2020-05-04
Zawodnicy – i trudności – w wyścigu do wyleczenia COVID   Ridley   2020-04-30
Psychologia sprzeciwu wobec szczepień   Novella   2020-04-25
Prowokator czy prowokowany?   Witkowski   2020-04-24
Nauka on-line jest skuteczna   Novella   2020-04-23
Mądrość w pułapce autorytetu   Witkowski   2020-04-18
Znaleziono najstarszego “bilaterian”: odkryto podobne do robaka stworzenie wraz z jego skamieniałymi śladami   Coyne   2020-04-16
Nietoperze i pandemia   Ridley   2020-04-14
Pandemia ludzkiej głupoty   Novella   2020-04-12
W miarę postępu badań natura naszego wroga staje się coraz wyraźniejsza   Ridley   2020-04-04
Wzmacnianie układu odpornościowego podczas pandemii   Novella   2020-04-02
Dlaczego ten wirus inaczej dotyka pokolenia?   Ridley   2020-03-30
Czaszka maleńkiego dinozaura/ptaka znaleziona w bursztynie   Coyne   2020-03-27
Szczepionka na koronawirusa nie przybędzie szybko   Ridley   2020-03-25
Niebawem dowiemy się jak solidna jest nasza cywilizacja   Ridley   2020-03-23
Żywotność wirusa Covid-19 na różnych powierzchniach (rada: używaj rękawiczek, kiedy odbierasz paczki i nie otwieraj ich przez 24 godziny)   Coyne   2020-03-21
Dzień był krótszy 70 milionów lat temu   Novella   2020-03-20
Jak często powstają ptasie hybrydy?   Coyne   2020-03-18
Mózgi noworodków   Novella   2020-03-16
Twierdzenie o białku i DNA dinozaurów   Novella   2020-03-10
Porażka jest stałym elementem pracy naukowca   Konrad Bocian   2020-03-07
Jak myśleć o naszych problemach   Tupy   2020-03-03
Dlaczego tak wiele nowych wirusów pochodzi od nietoperzy?   Ridley   2020-02-29
Odkrycie antybiotyku przez AI   Novella   2020-02-27
Wizyta w Andach u łysek rogatych   Lyon   2020-02-26
Zioła nie pomagają na utratę wagi   Novella   2020-02-25
Dawkins pisze tweeta   Coyne   2020-02-24
W obronie binarności płci u ludzi   Coyne   2020-02-21
Nie palmy pieniędzy na ołtarzu zielonej manii   Lomborg   2020-02-20
Więcej dowodów ewolucji: końskie zarodki zaczynają tworzyć pięć palców, a cztery zawiązki znikają   Coyne   2020-02-18
Homeopatyczny rentgen   Novella   2020-02-14
Różnice płci w wyborze zabawek: chłopcy bawią się chłopięcymi zabawkami, dziewczynki dziewczęcymi zabawkami   Coyne   2020-02-13
Śmiertelność z powodu raka nadal spada wbrew twierdzeniom szarlatanów     2020-02-11
Odkrycie w immunologii, a leczenie nowotworów   Novella   2020-02-10
Ponowne psucie nauki przez ideologię: ”Slate” wypacza biologię ewolucyjną, by wyglądała na kapitalistyczną i antysocjalistyczną   Coyne   2020-02-07

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk