Prawda

Niedziela, 22 wrzesnia 2019 - 04:00

« Poprzedni Następny »


Mrówki i ludzie. Czyli niepokojące podobieństwo „korony stworzenia” do bezrozumnych owadów.


Lucjan Ferus 2019-09-01


Mogłoby się wydawać, iż mrówki i ludzie, to dwie skrajności na drodze ewolucyjnej, nie tylko w rozwoju biologicznym, ale też (a może przede wszystkim) w rozwoju inteligencji czy też świadomości. Nic bardziej błędnego. Okazuje się bowiem, iż te dwa rodzaje istot, tak bardzo różnych z pozoru, charakteryzują się wieloma podobnymi zachowaniami. Otóż podczas pisania jednego z niedawnych tekstów zwróciłem uwagę na artykuł w książce Macieja Iłowieckiego Niepokój dwutysięcznego roku, zatytułowany „Z życia owadów”.

Wydano ją w 1989 r. i jest swoistą antologią artykułów tego autora pisanych w latach 70-tych i 80-tych ub. wieku, więc problemy w niej opisane powinny być już dawno nieaktualne (co wyraźnie sugeruje jej tytuł). Jednakże po jej lekturze można odnieść przeciwne wrażenie: wiele z nich nie straciło nic na aktualności, a ich dająca do myślenia wymowa staje się nawet bardziej zrozumiała i oczywista teraz, kiedy nauka uczyniła znaczne postępy w wielu dziedzinach życia, a ekologia nabrała szczególnego znaczenia. Czego najlepszym przykładem jest właśnie ów artykuł, w którym m.in. czytamy:

„Są starsze od nas o kilkadziesiąt milionów lat. Ich dobrze zorganizowane państwa istniały już w początkach trzeciorzędu, ok. 60 mln lat temu. /../ Przez cały ten czas, owady były na Ziemi jedynymi żywymi istotami tworzącymi formy ładu społecznego. Do dziś ich wspólnoty są najwyżej zorganizowane wśród zwierząt. /../ Ich droga ewolucyjna okazała się jednak ślepą ścieżką: postawiły na trwałość zachowań, na całkowite podporządkowanie jednostek zbiorowości. Zyskały stabilizację dzięki niezmienności, sprawność – dzięki automatyzmowi zawsze tych samych czynności, równowagę – dzięki raz na zawsze utrwalonemu podziałowi pracy. /../

 

Mrówcze i termicie wspólnoty osiągnęły stan idealny: jednostki wykonują najofiarniej swe obowiązki wobec nadrzędnej całości, nie bacząc wcale, czy owa całość spełnia swe obowiązki wobec nich. /../ W społeczeństwach mrówczych wszystko gra, każdy zna swoje miejsce i swoją rolę. Gdyby mrówki myślały, wszystkie pewnie myślałyby tak samo i to samo – byłyby najłatwiej STEROWALNĄ zbiorowością, jaką w ogóle można sobie wyobrazić. /../ Reakcje mrówek są zwykle – i będą jeszcze długo – takie same i łatwe do przewidzenia”. /../

Następnie autor niejako przestrzega czytelników: „Kto więc doszukuje się wśród zwierząt zachowań ludzkich, popełnia stary błąd antropomorfizmu; przecież jeszcze większy błąd popełniłby ten, kto by chciał oczekiwać u ludzi zachowań, powiedzmy, mrówczych”. No cóż, powinienem wobec tego zrezygnować całkowicie z napisania tego tekstu. Jednak pokuszę się o dokończenie go, gdyż odnoszę nieodparte wrażenie, iż wnioski do jakich można dojść na podstawie PODOBIEŃSTW w wielu zachowaniach mrówczych i ludzkich, mogą być na tyle ciekawe, że warto by zastanowić się nad nimi mimo wszystko.

 

Np. wspomniane wyżej „całkowite podporządkowanie jednostek zbiorowości”. Czy w  ludzkim świecie, wszystkie systemy autorytarne i totalitarne nie dążyły i nie dążą właśnie do tego, by podporządkować jednostkę idei, systemowi, który decyduje o jej życiu lub śmierci i sprawuje nad nią absolutną władzę? Czy w naturze ludzkiej (wstydliwe dziedzictwo po zwierzęcych przodkach) nie tkwi głęboka potrzeba posiadania możliwie jak największej WŁADZY nad innymi osobnikami własnego gatunku? Czy ta nieopanowana i irracjonalna potrzeba władzy człowieka nad człowiekiem (a nawet nad światem), nie jest główną przyczyną rojeń o potędze wielu przywódców owładniętych chorymi ambicjami rządzenia?

 

No i jeszcze to stwierdzenie: „Gdyby mrówki myślały, wszystkie pewnie myślałyby tak samo i to samo – byłyby najłatwiej STEROWALNĄ zbiorowością, jaką w ogóle można sobie wyobrazić”. No, właśnie! Tyle, że mrówki nie myślą, ale za to myślą ludzie i choć wszyscy nie myślą dokładnie tak samo i to samo, to wydaje mi się, iż można ich zaliczyć do „łatwo sterowalnych zbiorowości”, dzięki wyznawanej przez ludzkość IDEI BOGA. Czyli dzięki bardzo popularnym religiom, które panują od tysięcy lat nad umysłami ludzi, narzucając im swoje „prawdy objawione o nadprzyrodzonej rzeczywistości” i swoją hierarchię wartości.

 

Tę „łatwość sterowania” wiernymi, zawdzięczają religie wczesnemu indoktrynowaniu małych dzieci, na co władze świeckie ochoczo się zgadzają i biorą w tym czynny udział, bo dla nich także najbardziej opłacalny jest „sojusz ołtarza z tronem”. Kiedy tak patrzy się na masowe uroczystości religijne, kiedy np. setki tysięcy muzułmanów z całego świata, zjeżdża się krąży wokół ich „świętego kamienia”, albo gdy miliony wiernych o tej samej godzinie modlą się, oddając pokłon z czołem przy ziemi – trudno nie zwrócić uwagi na niepokojący fakt istnienia potężnej  siły, której oni wszyscy niezależnie od swej woli muszą podlegać. Dalej czytamy:   

„Mrówki potrafią robić rzeczy niewiarygodne: np. planowo uprawiać pewne grzyby; istnieją całe podziemne ogrody grzybowe, starannie pielęgnowane i nawożone przez robotnice. /../ Są też mrówcze „hodowle bydła”, a rolę krów pełnią mszyce. Mrówki strzegą ich (niektóre pełnią rolę pastuchów), chronią przed wrogami, nawet – pewne gatunki – budują specjalne pomieszczenia, niczym obory. /../ Niektóre gatunki mrówek toczą ze sobą regularne wojny. Są gatunki rozbójnicze, łupieżcze, które za najwygodniejszy sposób życia uznały zniewalanie i wykorzystywanie innych, a czasem nawet ich bezlitosne mordowanie. /../

 

Jeśli zwycięzcy najeźdźcy wkraczają do mrowiska napadniętych, zabijają lub wypędzają królową i porywają jajeczka, larwy i nawet dorosłe mrówki. Walka między różnymi gatunkami bywa na ogół krwawa i kończy się zwykle zwycięstwem gatunku żyjącego z rozboju. Celem łupieżczych wypraw jest zdobywanie niewolników – darmowej siły roboczej. Niekiedy niewolnicy są tylko przedmiotem luksusu, bo zdobywcy mogą się doskonale bez nich obejść. Ale niektóre gatunki nie mogą już żyć bez pomocy obcych – i zjawisko to nazywa się „obowiązkowym pasożytnictwem społecznym”. W Polsce np. takim gatunkiem są mrówki amazonki.” /../

U ludzi planowe uprawy roślin jadalnych są „stare jak świat” (wg Biblii pierwszy człowiek był ogrodnikiem w rajskim ogrodzie), jak i hodowle bydła na wielką skalę, gdyż nasz gatunek jest w równym stopniu roślinożerny co i mięsożerny, a już dawno minęły czasy, kiedy ludzie polowali na dzikie zwierzęta i trudnili się zbieractwem. Natomiast ciekawe jest podobieństwo mrówek z ludźmi, jeśli chodzi o „toczone ze sobą regularne wojny”. Kiedy się czyta Krótką historię świata Ernsta H.Gombricha odnosi się wrażenie, iż to, co najlepiej charakteryzuje nasz gatunek, to nieustająco prowadzone ze sobą wojny, bitwy i podboje.

 

No i te mrówcze „gatunki rozbójnicze, łupieżcze, które za najwygodniejszy sposób życia uznały zniewalanie i wykorzystywanie innych” – całkiem jak u ludzi. Tyle, że ludzie mają rozum, a mrówki nie. Jak więc powinno się rozumieć ten problem? Czy jako CHLUBNY przykład dla mrówek, bezrozumnych owadów, iż zachowują się w swych instynktownych działaniach podobnie jak stojące na o wiele wyższym stopniu rozwoju, rozumne istoty – ludzie? Czy raczej jako NIECHLUBNY przykład dla ludzi, iż mimo posiadanego rozumu, (świadomości) zachowują się w tym względzie jak bezrozumne, kierujące się wyłącznie instynktem owady? Nie wiem doprawdy jak powinno się to rozumieć, by nie być posądzonym o „błąd antropomorfizmu”, a jednocześnie umieć właściwie docenić wagę tego spostrzeżenia.

 

No i to jeszcze: „Celem łupieżczych wypraw jest zdobywanie niewolników – darmowej siły roboczej”. Jeśli wziąć pod uwagę, iż takie zachowania u mrówek dyktowane są przez INSTYNKT, to jak należy rozumieć problem niewolnictwa u ludzi, gdzie stosunkowo niedawno ludzkość odstąpiła od tego haniebnego procederu, gdzie sam biblijny Bóg akceptuje i sankcjonuje niewolnictwo, a Kościół kat. miał niewolników najdłużej (do pocz. XIX w.), kiedy państwa chrześcijańskie już dawno z niego zrezygnowały. Czy nie przemawia to za poglądem, iż nasi bogowie i nasze religie więcej mają wspólnego z naszymi instynktami i instynktownymi zachowaniami, niż z naszym rozumem? Dalej autor książki pisze:

„Amazonki tak przywykły do korzystania z cudzych usług, że bez pomocy podległej „warstwy pracującej” zginęłyby z głodu, nawet mając zapasy pokarmu. Muszą być karmione przez podwładne, te zaś opiekują się wyzyskiwaczkami nadzwyczaj troskliwie. Potrafią nawet walczyć w ich obronie, przeciw osobnikom własnego gatunku! Tak więc powodzenie, w ogóle samo istnienie mrówczej warstwy panującej zależy całkowicie od zachowania się mrówczej warstwy pracującej. Zdumiewające są wzajemne przystosowania i zależności /../ między mrówkami korzystającymi z przywilejów i tymi, które te cudze przywileje muszą własnym kosztem zaspokajać. /../

 

Pasożytnictwo społeczne, jak każde pasożytnictwo w świecie zwierząt, powoduje trwałe „wypaczenie psychiczne” i – jak się to określa – degenerację funkcjonalną jednostek i całych grup. Nie musi to być uwstecznienie stałe i nieodwracalne – po zmianie warunków (jeśli nienormalna sytuacja nie trwa zbyt długo w skali ewolucyjnej) mogą wrócić dawne obyczaje. Niestety mrówki nigdy nie uświadomią sobie tego, że mogłyby np. nie karmić tych, którzy je wykorzystują”.

Jak widać z powyższego, wiele zachowań mrówek w życiu społecznym jest zadziwiająco  podobnych do zachowań ludzkich, mimo tego, że mrówki kierują się wyłącznie instynktem, a ludzie podobno rozumem, choć nie wykluczone, iż także (a może głównie) instynktem. Jeśli zwierzęcy instynkt sprawił, iż bezrozumne owady i rozumne istoty uważające się za „koronę stworzenia” wpadły na te same perfidne i odrażające pomysły obchodzenia się ze swymi bliźnimi (bratobójcze wojny, grabieże, niewolnictwo, warstwa panująca i warstwa pracująca wyzyskiwana przez tę pierwszą, pasożytnictwo społeczne, jak i obowiązkowe pasożytnictwo społeczne itp.), to czy zasadne jest stwierdzenie autora książki, iż „Tylko ludzie wytworzyli społeczeństwa o znacznie wyższym stopniu rozwoju”?

 

Na czym ma polegać ten nasz „wyższy stopień rozwoju społecznego”, kiedy ludzie nadal prowadzą ze sobą wojny, kiedy bogate państwa „grabią” zasoby naturalne państw słabiej rozwiniętych ekonomicznie i socjalnie, kiedy jedne narody wykorzystują inne poprzez narzucenie im pewnych idei (także religijnych), kiedy jedne państwa „opływają” w bogactwa, a obywatele innych państw cierpią głód i nędzę, żyjąc na granicy ubóstwa i przetrwania? Kiedy w jednych państwach istnieje powszechna wolność (także wyznania, jak i wolność od religii), a w innych bezlitosnymi dyktatorami są przywódcy religijni, narzucający wszystkim religijny styl życia i religijne prawa decydujące o każdym aspekcie życia ludzkiego?

 

Czy to nie jest dziwne, iż posiadając ROZUM odróżniający nas od mrówek kierujących się wyłącznie INSTYNKTEM, nie różnimy się wcale w tak wielu aspektach życia społecznego? Dlaczego nasz rozum nie daje o sobie znać w wyżej wymienionych aspektach życia ludzkiego? Weźmy przykładowo jedno z bardziej odrażających zachowań u mrówek, które o dziwo! ma także u nas – ludzi szerokie zastosowanie i wielowiekową tradycję. Mam na myśli przedstawione powyżej „pasożytnictwo społeczne”, jak i tzw. „obowiązkowe pasożytnictwo społeczne” (?!).

 

Kiedy czytam ów fragment o Amazonkach, które tak przywykły do korzystania z cudzych usług, że zginęłyby z głodu bez pomocy podległych sobie osobników, którzy je karmią i opiekują się troskliwie wyzyskiwaczkami, którzy mimo tego, że są wykorzystywani potrafią nawet walczyć w ich obronie, przeciw osobnikom własnego gatunku – oczyma wyobraźni widzę naszych „przewodników duchowych” (reprezentowanych przez hierarchię biskupów, arcybiskupów i kardynałów), którzy wraz z wielotysięczną „warstwą panujących”, zginęliby z głodu, gdyby nie byli „karmieni” przez uzależnionych od nich wiernych wyznawców, także potrafiących z oddaniem walczyć w ich obronie, przeciw osobnikom własnego gatunku.

 

Nie jestem tylko pewien, czy ten przykład można zaliczyć do „pasożytnictwa społecznego”, czy powinno się go zaliczyć do „obowiązkowego pasożytnictwa społecznego”? Myślę, iż wiele przemawia za tym, że w tym szczególnym przypadku bardziej adekwatna jest druga opcja. Ten „gatunek” ludzi nie potrafi już żyć bez pomocy wykorzystywanych przez siebie mas, dlatego tak ważna jest ciągła indoktrynacja wiernych (nazywana ładnie ewangelizacją), która utrzymuje ich w odpowiednim stanie „pobożności i bogobojności”, gwarantując tym samym stały dopływ środków pieniężnych, przeznaczanych oczywiście na cele kultu.

 

Autor tego artykułu daje czytelnikom na koniec iskierkę nadziei na normalność, pisząc: „Pasożytnictwo społeczne, jak każde pasożytnictwo /../, powoduje trwałe „wypaczenie psychiczne” i – jak się to określa – degenerację funkcjonalną jednostek i całych grup. Nie musi to być uwstecznienie stałe i nieodwracalne – po zmianie warunków (jeśli nienormalna sytuacja nie trwa zbyt długo w skali ewolucyjnej) mogą wrócić dawne obyczaje”. Odnosząc to do ludzi można by założyć, iż religie będące przejawem „dzieciństwa ludzkości”, przeminą wraz z jej „wydorośleniem” i owo „wypaczenie psychiczne” powodujące „degenerację funkcjonalną jednostek i całych grup”, nie będzie uwstecznieniem stałym i nieodwracalnym – jeśli nienormalna sytuacja nie będzie trwała zbyt długo w skali ewolucyjnej.

 

Na szczęście „skala ewolucyjna” to miliony lat (choć nie zawsze), a historia naszych religii liczy sobie dopiero ok. 40-50 tys. lat, więc jest jeszcze nadzieja na normalne życie ludzkości. Choć to ostatnie zdanie z cytowanego fragmentu nie brzmi zbyt optymistycznie dla mrówek: „Niestety mrówki nigdy nie uświadomią sobie tego, że mogłyby np. nie karmić tych, którzy je wykorzystują”, to w przypadku ludzi posiadających przecież rozum, nie musi być tak samo.  Może kiedyś, za parę tysięcy lat, ten nasz zdominowany przez instynkty rozum rozwinie się do tego stopnia, iż obdarzeni nim osobnicy jednak uświadomią sobie, że mimo wmawiania im bezsensu życia bez Boga, religii i Kościołów – mogliby przecież przestać KARMIĆ swych „wybawców od wszelakiego zła” na Ziemi, gdyż oni sami są już wystarczającym złem.

 

Kiedy jednak widzę w mediach takie obrazki, jak zgromadzeni na jakiejś uroczystości wierni wręczają koperty z pieniędzmi swemu Wielkiemu Guru z Torunia, a potem usilnie starają się pocałować go w rękę, a ten zdecydowanymi, szybkimi ruchami unika ich czułości. Albo też kiedy widzę innego hierarchę „broniącego” w ostrych słowach swego Kościoła przed krytyką określonych „środowisk” i później podsuwającego do ucałowania swą upierścienioną dłoń zgromadzonym wiernym, którzy ochoczo korzystają z tej wyjątkowej okazji – to jednak odnoszę wrażenie, iż to stwierdzenie: „Niestety mrówki nigdy nie uświadomią sobie tego, że mogłyby np. nie karmić tych, którzy je wykorzystują” z całym powodzeniem można także odnieść do ludzi. Mimo tego, że różnimy się od nich posiadanym ponoć rozumem.

 

                                                           ------ // ------

„Kiedyś ciekawość ściągnęła nas z drzew. Niech zadziała jeszcze raz i podniesie nas z kolan”

                                                                                                                                             (?).

 

Wrzesień 2019 r.                                ----- KONIEC-----


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj




Komentarze
1. "Niestety mrówki kuba 2019-09-01


Nowy ateizm i krytyka religii

Znalezionych 570 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców (II)   Ferus   2019-09-15
Uduchowiony erotyzm bogów i wyznawców   Ferus   2019-09-08
Zlecenie walki z szatanem   Koraszewski   2019-09-02
Mrówki i ludzie. Czyli niepokojące podobieństwo „korony stworzenia” do bezrozumnych owadów.   Ferus   2019-09-01
Jabłko, które jabłkiem nie było   Ferus   2019-08-25
Ta miłość zaczęła się od strachu   Koraszewski   2019-08-24
Problem „ukrywającego się Boga”.   Ferus   2019-08-18
Hipoteza Boga kontra nauka (IV)   Ferus   2019-08-11
Na początku był jakiś Jezus   Koraszewski   2019-08-05
Hipoteza Boga kontra nauka (III)   Ferus   2019-08-04
Hipoteza Boga kontra nauka (II)   Ferus   2019-07-28
Hipoteza Boga kontra nauka   Ferus   2019-07-21
Apostołowie Nowego Ładu (II)   Ferus   2019-07-14
Bóg bez państwa i państwo bez Boga   Koraszewski   2019-07-12
Apostołowie Nowego Ładu. Czyli ludzie pogodzeni z nieubłaganymi prawami natury.   Ferus   2019-07-07
Pamięć i odrzucona tożsamość   Koraszewski   2019-06-27
O znaczeniu świeckich usług medycznych   Igwe   2019-06-22
Bezlitosne Miłosierdzie Boże   Ferus   2019-06-16
Dziecko i jego I Komunia Święta   Ferus   2019-06-09
Tajemnica zawodowa duchownych   Ferus   2019-06-02
Rozmyślając nad sensem życia (VIII)   Ferus   2019-05-26
Rozmyślając nad sensem życia (VII)   Ferus   2019-05-19
Rozmyślając nad sensem życia (VI)   Ferus   2019-05-12
De non existentia Dei   Koraszewski   2019-05-06
Rozmyślając nad sensem życia (V)   Ferus   2019-05-05
Nieszczęsny ateizm. List do przyjaciela   Koraszewska   2019-05-04
Ewangelia według pana Jeża   Koraszewski   2019-05-02
Biły się dwa bogi   Koraszewski   2019-04-29
Rozmyślając nad sensem życia IV.   Ferus   2019-04-28
Ani nie manifest, ani nie tak nowego ateizmu   Koraszewski   2019-04-26
Wzrastająca obecność boga   Koraszewski   2019-04-22
Rozmyślając nad sensem życia (III)   Ferus   2019-04-21
Dziękujmy Panu, korona cierniowa ocalona   Koraszewski   2019-04-19
Czary, zagrożenie bezpieczeństwa i prawo szariatu   Igwe   2019-04-16
Rozmyślając nad sensem życia (II).   Ferus   2019-04-14
Dlaczego ateiści walczą o prawo wyjścia z cienia w Afryce i nie tylko w Afryce?   Igwe   2019-04-10
Rozmyślając nad sensem życia   Ferus   2019-04-07
Krzywdy wyrządzone ludzkości przez naukę   Ferus   2019-04-01
Zdobywca nagrody Templetona i jego nonsensy w „Scientific American”   Coyne   2019-03-28
Mały Traktat o duszy dziecka poczętego tak lub inaczej   Koraszewski   2019-03-26
Czy religijne prawdy są zbyt trudne do zrozumienia? (II)   Ferus   2019-03-24
Zwalczanie oszukańczych kapłanów i komercjalizacji religii w Republice Południowej Afryki   Igwe   2019-03-23
Dlaczego musiałem zostać ateistą   Ferus   2019-03-17
Eks-ateistka obnaża nędzę ateizmu   Koraszewski   2019-03-07
Ego kontra Świadomość. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-03-03
Trzy dni, które nie wstrząsną Kościołem   Koraszewski   2019-02-25
Ego kontra Świadomość II. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-02-24
Kiedy największa na świecie sunnicka instytucja religijne potępi swój kolonializm?    Shoaaib   2019-02-24
Artykuł w ”New York Times”: Nauka może uczyć się od religii   Coyne   2019-02-20
Ego kontra Świadomość. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-02-17
Papież ucałował notorycznego islamistycznego antysemitę   Meotti   2019-02-12
Czy religijne prawdy są zbyt trudne do zrozumienia?   Ferus   2019-02-10
Płaska Ziemia: kwestia wiedzy czy wiary? (II)   Ferus   2019-01-27
Płaska Ziemia: czyli kwestia wiedzy czy wiary?   Ferus   2019-01-20
Zachodni apologeci ekstremizmu   Rafizadeh   2019-01-19
Refleksje po lekturze „Ateisty”   Ferus   2019-01-13
Czy Afryce potrzebna jest religijna reformacja?   Igwe   2019-01-08
Eksperci od „prawdziwej” wolności i grzechu   Ferus   2019-01-06
Ośmioletnia panna młoda   Rafizadeh   2019-01-02
Intrygujące pytanie papieża Franciszka   Ferus   2018-12-30
Tak, jest wojna między nauką a religią   Coyne   2018-12-29
Jasełkowo-teologiczne refleksje dziadka „Maryi panienki”.   Ferus   2018-12-23
Pogodzenie nauki i religii?   Coyne   2018-12-21
Adwokat diabła II.Czyli religijna wersja ludzkich umiejętności „poszukiwania wyjścia”.   Ferus   2018-12-16
Adwokat diabła. Czyli religijne racje zastępujące prawdę.   Ferus   2018-12-09
Duchowni wypaczają religię i mordują kobiety   Reza   2018-12-03
Niechciany dar Boga. Czyli trudności z akceptacją nieuniknionego.   Ferus   2018-12-02
W Nigerii porzucenia religii jest ryzykownym przedsięwzięciem   Igwe   2018-11-29
Człowiek musi w coś wierzyć. Podsumowanie.   Ferus   2018-11-25
 “Islam przeżywa ostre starcie z nowoczesnością i wymaga reform”     2018-11-22
Człowiek musi w coś wierzyć. Schizma arcybiskupa Lefebvre'a   Ferus   2018-11-18
Człowiek musi w coś wierzyć. Mariawici.   Ferus   2018-11-11
Boski niebyt, nauka i patriotyzm   Koraszewski   2018-11-07
Człowiek musi w coś wierzyć. Raskolnicy, Swedenborg.   Ferus   2018-11-04
Człowiek musi w coś wierzyć. Savonarola, Luter i inni   Ferus   2018-10-28
Allah stworzył kobiety, żeby były w domach     2018-10-25
Prawdziwy opór przeciw fanatyzmowi   Chesler   2018-10-24
Człowiek musi w coś wierzyć. Kontynuacja.   Ferus   2018-10-21
List Einsteina kwestionujący religię, biblię i ideę Boga jest znowu na sprzedaż   Coyne   2018-10-19
Jak ekstremistyczny rząd traktuje dziewczynki i kobiety   Bulut   2018-10-19
Szatan pierwszej klasy   Kruk   2018-10-15
Przemyślana odmowa przymusowej relokacji uchodźców   Ferus   2018-10-14
Kiedy rzeczywistość zaprzecza religijnej fikcji. Czyli refleksje nad listem papieża Franciszka do ludu Bożego.   Ferus   2018-10-07
Rozum uskrzydlony wiarą (III)   Ferus   2018-09-30
Rozum uskrzydlony wiarą (II)   Ferus   2018-09-23
Rozum uskrzydlony wiarą   Ferus   2018-09-16
Zbrodnie Boga czy zbrodnie ludzi w imieniu Boga?   Ferus   2018-09-09
Kiedy stworzenie czuje się lepsze od Stwórcy.   Ferus   2018-09-02
Na skrzydłach Nauki i Wiary (III)   Ferus   2018-08-26
Na skrzydłach Nauki i Wiary (II)   Ferus   2018-08-19
Na skrzydłach Nauki i Wiary   Ferus   2018-08-12
Religia i strach, historia hidżabu   Rafizadeh   2018-08-10
Dziecko, grzech i kochający Ojciec w niebie   Ferus   2018-08-05
Refleksje sprzed lat: Na skrzydłach Nauki i Wiary II.   Ferus   2018-07-29
Refleksje sprzed lat: Na skrzydłach Nauki i Wiary.   Ferus   2018-07-22
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (VI)   Ferus   2018-07-15
Czy panie zaorzą Kościół?   Koraszewski   2018-07-09
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (V)   Ferus   2018-07-08
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (IV)   Ferus   2018-07-01
Wolna myśl, religianctwo i nasze uniwersytety   Igwe   2018-06-29

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk