Prawda

Poniedziałek, 19 sierpnia 2019 - 16:05

« Poprzedni Następny »


Rozmyślając nad sensem życia


Lucjan Ferus 2019-04-07



Motto: „Świat ma dla człowieka tyle znaczenia, ile człowiek sam zdoła ze świata wydobyć”. Stanisław Brzozowski.

      

Niniejszy tekst jest moją spóźnioną o parę lat odpowiedzią na kilka ciekawych artykułów poświęconych temu problemowi, publikowanych w „Listach z naszego sadu”: dwa z 2015 r., jeden z 2016. Nie będę się teraz rozwodził nad powodami tej zwłoki, przyznam tylko, iż problemy religijne zbyt mocno absorbują moją uwagę, a to dlatego, iż mnóstwo jest w nich zakłamania, które mnie na tyle bulwersuje, że nie mogę się oprzeć potrzebie wyrażenia nań swego sprzeciwu. Jednak lepiej późno (odpowiedzieć) niż wcale, jak mówi znane porzekadło.


Zacznę więc od najwcześniejszego artykułu pt. „Jak ateiści znajdują sens życia?”, który został napisany przez profesora Jerry’ego Coyne’a, biologa ewolucyjnego. Jest on odpowiedzią na artykuł T. Chiversa: „Zapytałem ateistów, jak znajdują sens w bezcelowym wszechświecie?”. A podtytuł tego artykułu brzmi: „Jeśli nie ma następnego życia ani celu wszechświata, to jak to zrobić, żeby nasze życie liczyło się?”. Jerry Coyne tak pisze m.in.:

„Sposób, w jaki znajduję sens życia, jest sposobem, w jaki większość ludzi znajduje sens życia. /../ Ludzie tacy jak ja nie martwią się o sens kosmiczny, bo wiemy, że nie chodzi tu o nic takiego. Tym, co liczy się, jest to, co robimy z naszego przemijającego życia. /../ Bycie ateistą oznacza uporanie się z rzeczywistością. A rzeczywistość jest podwójna. Umrzemy jako jednostki i wymrze cała ludzkość, jeśli nie znajdziemy sposobu kolonizowania innych planet. Jest więc wiele rzeczy, z którymi musimy sobie poradzić, a których nie lubimy. Musimy po prostu zrozumieć rzeczywistość.

 

Życie jest wynikiem doboru naturalnego i śmierć jest wynikiem doboru naturalnego. Wyewoluowaliśmy w taki sposób, że śmierć jest nieunikniona. Więc po prostu sobie z tym radzisz. W Biblii powiedziano: „Gdy byłem dzieckiem, mówiłem jak dziecko, czułem jak dziecko, myślałem jak dziecko. Kiedy zaś stałem się mężem, wyzbyłem się tego, co dziecięce”. A jedną z tych dziecięcych rzeczy jest przesąd, że istnieje wyższy cel. Christopher Hitchens powiedział, że pora wyjść poza kwilące dzieciństwo naszego gatunku i zająć się rzeczywistością taką, jaka ona jest. I to musimy zrobić”.

Nic dodać, nic ująć. Dokładnie tak samo uważam, czego dowodem jest dołączone do tego tekstu motto, wyrażające ten sam pogląd: to my sami powinniśmy umieć nadać sens swemu życiu, bo jeśli tego nie potrafimy, zrobi to ktoś za nas. Znajdą się „przewodnicy duchowi”, którzy bardzo chętnie (i nie za darmo oczywiście), poprowadzą nas „najlepszą z możliwych” dróg przez życie. I choć nigdy nie zagwarantują nam szczęścia w doczesnym życiu, to odnośnie pośmiertnej egzystencji naobiecują nam tyle, że w zasadzie każdy dodatkowy dzień życia na Ziemi powinien wydawać się nam marnotrawstwem czasu.

 

O tak! W obietnicach, które będą realizowane po śmierci, są niedościgli i niezastąpieni. Faktem jest, że winni są temu sami ludzie, którzy gdyby mieli przenieść się na drugi koniec świata, to zapewnie dokładnie chcieliby wiedzieć w jakich warunkach tam będą mieszkać i czy sobie ich nie pogorszą. Tu wystarczą zapewnienia naszych „duchowych pasterzy”, że już jutro znajdzie się twoja dusza u naszego Ojca w niebie, aby o nic więcej się nie dopytywać i nie interesować szczegółami swojej – było nie było – WIECZNEJ egzystencji w bezcielesnej formie, a zatem o zupełnie innym rodzaju i gamie doznań, oraz świadomości. Tym bardziej, że jak dotąd nikt stamtąd nie wrócił, by podzielić się wrażeniami z tamtego świata.

 

W dalszej części artykułu przytoczona jest wypowiedź pani Jan Doig, będąca odpowiedzią na zadane w podtytule artykułu Chiversa pytanie: „Jeśli nie ma następnego życia ani celu wszechświata, to jak to zrobić, żeby nasze życie liczyło się? Ostrzeżenie: ostatnia wypowiedź może złamać ci serce”. Mimo to, autor artykułu przytacza tę odpowiedź. Mnie ona nie „złamała serca”, dlatego, że między mną, a jej autorką (i jej zmarłym mężem) nie ma więzi  uczuciowych i tę historię odbieram bez emocjonalnego zaangażowania. O co w niej chodzi?

 

Autorka (uważająca się za agnostyczkę) opowiada, jak parę lat temu, bez ostrzeżenia umarł na serce jej ukochany mąż w wieku 47 lat, a jej życie „rozpadło się na kawałki”. Po tej tragedii wielokrotnie zadawała sobie nurtujące ją pytania: „Dlaczego? Dlaczego on? Dlaczego my? Pełni najlepszych intencji przyjaciele mówili mi, że to część planu Boga i po prostu nigdy nie dowiemy się, jaki był ten plan”. Inni, mniej religijni przyjaciele mówili jej, że „Wszechświat miał mnie czegoś nauczyć. Miałam lekcję do odrobienia”.

 

Jednakże nie potrafiła zaakceptować tłumaczeń przyjaciół, budzących w niej skrajne emocje: „Jaki rodzaj Boga, nawet jeśli miał jakiś plan dla mnie, oddzieliłby wspaniałego, dobrego, łagodnego człowieka od jego dzieci. Dlaczego Bóg lub Wszechświat mieliby spojrzeć w dół i wybrać naszą małą rodzinę do specjalnego potraktowania? /../ Dużo o tym myślałam. Wychowano mnie na katoliczkę, więc przepełniało mnie poczucie winy. /../ Pewnego dnia /../ nagle pomyślałam: „A jeśli nikt nie jest winien? Nie Bóg. Nie ja. Nie Wszechświat. /../ Żadnego planu. Po prostu straszna sytuacja”.

 

W tym miejscu Jerry Coyne przerywa tę wypowiedź krótką dygresją i pisze: „Przypomina mi to o słowach Christophera Hitchensa po diagnozie raka. Jak powiedział wtedy: „Na głupie pytanie” „Dlaczego ja?” kosmos ledwie raczy odpowiedzieć: „Dlaczego nie?”. Kapitalne spostrzeżenie, chociaż tak naprawdę Kosmos nie raczy nam odpowiadać na żadne pytania, a tym bardziej na takie naiwne. W czym tkwi problem opisany w taki elokwentny sposób (jak widział to sam autor) przez ową pogrążoną w smutku kobietę?

 

Otóż problem jest w tym, iż religie „nadymają” ego wiernych do granic absurdu. Najlepszym przykładem takiego „rozdętego ego” (w tym przypadku kapłanów) jest pomnik Chrystusa Króla Wszechświata w Świebodzinie. Wszechświat (a raczej ta jego cząstka, którą człowiek zdążył poobserwować), to miliardy galaktyk, a w każdej z nich setki miliardów gwiazd. Nie wiemy jeszcze czy istnieje gdzieś inne życie prócz tego na Ziemi, co wcale nie przeszkadza nam posiadać pomnik Króla Wszechświata! Można wyobrazić sobie większy absurd?

 

Nie ma się więc co dziwić tej kobiecie wychowanej na katoliczkę (skąd u niej agnostycyzm?), że w tej dramatycznej sytuacji pogubiła się całkowicie, nie potrafiąc jej sobie wytłumaczyć z perspektywy religijnych „prawd”, jakie jej wtłaczano do głowy od dziecka. Zapewne nie mogła pojąć, jak ten dobry, miłosierny i kochający ludzi Bóg mógł wyrządzić jej tak wielką krzywdę, skoro niczym sobie na to nie zasłużyła, ani tym bardziej jej mąż? Po tych zadawanych przez nią pytaniach i szukaniu przyczyn jej osobistej tragedii w celowym działaniu Boga lub świadomej ingerencji Wszechświata (?!), już można było wywnioskować jaki egocentryczno-infantylny punkt widzenia przyjmuje osoba religijnie wierząca.

 

Wznieśmy się więc ponad ów dziecięcy sposób widzenia rzeczywistości przez ową panią i postarajmy wyobrazić sobie tę sytuację z perspektywy Boga. Właściwie z jej ułamka, dotyczącej tylko planety Ziemi (nie wiemy bowiem czy Wszechświat jest zamieszkały przez rozumne stworzenia). Jak ta sytuacja wygląda z „jego” perspektywy? Z obliczeń naukowców wynika, iż na Ziemi dotąd żyło ok. 80 mld ludzi, obecnie zamieszkuje ich ok.7 mld, czyli dotąd 73 mld ludzi zmarło (ilu z nich zostało zabitych w tych wyliczeniach nie stanowi różnicy). Te 7 mld umrze (część z nich zostanie zabita) w najbliższych kilkudziesięciu latach. Na ich miejsce narodzą się nowe miliardy osobników, by także niebawem umrzeć.

 

Odkąd tylko istnieje nasz gatunek, ludzie nieustannie zabijają się w niezliczonych walkach, bitwach i wojnach, prowadzonych z wielu różnych przyczyn, ale głównie dlatego, że mają taką ułomną naturę. Według religii, Bóg nie jest temu winien lecz sami ludzie, zaś według naukowców, odziedziczyli ją po zwierzęcych przodkach. Oprócz wojen dziesiątkowały ich przeróżne epidemie, w których ginęła czasami znaczna część populacji ówcześnie żyjących ludzi, zabijały ich częste kataklizmy i katastrofy naturalne, jak i trapiące ich choroby, będące niechcianym, uciążliwym i nielubianym aspektem naszego człowieczeństwa.

 

To jeszcze nie wszystko, żyjemy bowiem w świecie (według religii zaprojektowanym przez dobrego i miłosiernego Boga), w którym milion gatunków zwierząt poluje na siebie i zjada się wzajemnie każdego dnia, każdej godziny i w każdej sekundzie. Na ziemi, w ziemi, na wodzie, pod wodą, w powietrzu odbywa się nieustające polowanie na słabszego, wolniejszego lub mniej uważnego i nieustanne pożeranie ofiar, trwające od kilkuset milionów lat. Od mikrobów po wielotonowe kolosy. Czy można wyobrazić sobie ilość CIERPIENIA, które generuje owo gigantyczne żerowisko?

 

Może dopiero teraz w powyższym kontekście, powinno spróbować się odpowiedzieć na postawione przez ową panią pytania o WYŻSZĄ przyczynę śmierci jej męża (bo ta, iż go zabiła arytmia serca, widocznie wydawała się jej nie wystarczająca i zbyt banalna): „Dlaczego on? Dlaczego my?”. A dlaczego na świecie każdego roku umierają miliony ludzi, w tym mnóstwo dzieci z wrodzonymi chorobami? Dlaczego na świecie każdego roku umiera z głodu setki tysięcy dzieci? Dlaczego tak jest? Dlaczego oni? Czyżby ten dobry i kochający nas Bóg miał w stosunku do nich taki okrutny i bezlitosny plan? A co Wszechświat na to?

 

Czy powyższy kontekst tego problemu (który powinien umieć dostrzec każdy myślący osobnik), nie czyni owych pytań zadawanych przez tę panią aż nazbyt infantylnymi? Czy to możliwe, aby to nasze samolubne ego, dodatkowo rozdęte przez religie, aż tak bardzo zaślepiało świadomość ludzi, iż w takiej jak opisana sytuacji, nie potrafili wyobrazić sobie całościowego obrazu rzeczywistości, w której przyszło im żyć? Kiedy czyta się takie relacje jak ta, widać wyraźnie jak wielkiego rozczarowania doświadczają często ludzie religijni, którzy – jak można wnioskować – całkowicie zatracili kontakt z rzeczywistością.

 

Czego najlepszym dowodem jest doszukiwanie się przyczyn śmierci bliskiego człowieka w planach Bożych, a nawet angażowaniu w to Wszechświata (choć doprawdy nie mam pojęcia w jaki sposób można by potwierdzić tę tezę). Dobrze ten problem scharakteryzował Anthony de Mello w Przebudzeniu: „Kiedy nasze iluzje zderzają się z rzeczywistością, doświadczamy bardzo przykrych doznań” (cytuję z pamięci). Na szczęście po jakimś czasie (nieraz dość długim) przychodzi opamiętanie: „Dlaczego Bóg lub Wszechświat mieliby spojrzeć w dół i wybrać naszą małą rodzinę do specjalnego potraktowania?”. No, właśnie! Dobre pytanie. W dalszej części owej  wypowiedzi czytamy m.in.:

„Deklaruję się więc jako ateistka (i humanistka /../ ), a moi przyjaciele potrząsają głowami. Idę uczciwą drogą bez kierującej ręki stwórcy ani jakiegoś podręcznika instruktażowego. Nie jestem osobą religijną ani uduchowioną /../ Nie wierzę w Boga ani jakiś Wszechświat. Nie wierzę w anioły, moc modlitwy, dusze, duchy ani życie pozagrobowe. /../ Sądzę, że istnieje naukowe wyjaśnienie wszystkiego, nawet jeśli wiele jeszcze nie rozumiemy. Znajduję sens w sprawach codziennych /../ mam szanse okazania dobroci każdemu, kogo spotkam /../ Wyciągam własne wnioski.

 

Znajduję radość w ludziach, których kocham. Kocham i jestem kochana. Znajduję spokój w miejscach, które odwiedzam. Płaczę, kiedy słucham ulubionej muzyki i wieloma rzeczami cieszę się niemal jak dziecko. Ten świat jest wspaniały i pełen fascynujących rzeczy. Muszę myśleć starannie i samodzielnie. Nie muszę wierzyć w to, co mi mówią. Muszę zadawać pytania i używać logiki i rozumu, by na nie odpowiedzieć. /../ Próbuję być kochająca i dbała wobec rodziny i przyjaciół, i cieszyć się życiem. /../ Życie bez Boga nie jest życiem bez sensu. Wszystko, każdy kontakt ze światem jest pełen sensu. Wszystko się liczy”.

No proszę, jaka cudowna przemiana zaszła w osobowości tej kobiety! Czy musiało się jej przytrafić wielkie nieszczęście od losu, by uświadomiła sobie wreszcie to religijne oszustwo? Iluzja życia wiecznego po śmierci, jaką nam wpajają religie od dziecka, wcale nas nie chroni przed bólem, którego doświadczamy po stracie bliskiej, ukochanej osoby. Cóż z tego, że spotkamy się z nią rzekomo w pośmiertnym życiu, skoro będzie brakowało nam jej do końca tego życia? Przy okazji widać jak religie despotycznie narzucają wiernym swoje potrzeby: „Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem”, nie pozwalając im dbać o własne (niereligijne) przyjemności życia.

 

Tylko czy jako agnostyczka, aż tak bardzo zajęta była oddawaniu czci swemu nieznanemu Bogu, iż dopiero po doznaniu tego psychicznego wstrząsu, zaczęła myśleć o sobie? O własnych potrzebach i przeróżnych sposobach czerpania przyjemności z życia, które mamy tylko jedno i powinniśmy je spożytkować jak najlepiej i jak najmądrzej? Z jej wypowiedzi można wnosić, że pojęła w końcu na czym polega SENS ŻYCIA, szkoda tylko, że do owego rozumowego przebudzenia, potrzebne było aż takie dramatyczne i traumatyczne wydarzenie.

 

W zakończeniu swojego artykułu Jerry Coyne podsumowuje go w taki sposób:

„ /../ Wszyscy rozumiemy, iż nie ma najwyższego celu lub sensu życia, przynajmniej w kosmicznym znaczeniu teistów, ale znajdujemy sens w naszych czynnościach i związkach. Nie różni się to tak bardzo od znajdowania sensu przez teistów w ich codziennym życiu /../ W ostatecznym rozrachunku, codzienne życie jest wszystkim, co mamy. Artykuł Chiversa powinien zostać oznaczony jako ostateczna odpowiedź na nonsensowne pytanie, które religianci zadają raz za razem. Może nie będą podobały się im odpowiedzi, ale przy tym, co wiemy o wszechświecie, są one prawdziwe”.

Zgadzam się z twierdzeniem, iż codzienne życie jest wszystkim co mamy. Tym nie mniej sens jaki mu nadaje człowiek może być bardzo różny, w zależności charakteru, wyobraźni i jego umysłowości, ale też okoliczności historycznych w których przychodzi mu żyć. Jeśli mogę się z czymś nie zgodzić, to z ową „ostateczną odpowiedzią” na pytania religiantów. Nie ma czegoś takiego i to z kilku powodów, jednak innym razem ten wątek podejmę. Drugi z owych artykułów przeanalizuję w następnym odcinku cyklu.

 

Kwiecień 2019 r.                               ----- cdn.-----

 

 

           

           

 

        

 

     


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj




Komentarze
1. piękne rozmyślania Leszek 2019-04-07


Nowy ateizm i krytyka religii

Znalezionych 564 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Problem „ukrywającego się Boga”.   Ferus   2019-08-18
Hipoteza Boga kontra nauka (IV)   Ferus   2019-08-11
Na początku był jakiś Jezus   Koraszewski   2019-08-05
Hipoteza Boga kontra nauka (III)   Ferus   2019-08-04
Hipoteza Boga kontra nauka (II)   Ferus   2019-07-28
Hipoteza Boga kontra nauka   Ferus   2019-07-21
Apostołowie Nowego Ładu (II)   Ferus   2019-07-14
Bóg bez państwa i państwo bez Boga   Koraszewski   2019-07-12
Apostołowie Nowego Ładu. Czyli ludzie pogodzeni z nieubłaganymi prawami natury.   Ferus   2019-07-07
Pamięć i odrzucona tożsamość   Koraszewski   2019-06-27
O znaczeniu świeckich usług medycznych   Igwe   2019-06-22
Bezlitosne Miłosierdzie Boże   Ferus   2019-06-16
Dziecko i jego I Komunia Święta   Ferus   2019-06-09
Tajemnica zawodowa duchownych   Ferus   2019-06-02
Rozmyślając nad sensem życia (VIII)   Ferus   2019-05-26
Rozmyślając nad sensem życia (VII)   Ferus   2019-05-19
Rozmyślając nad sensem życia (VI)   Ferus   2019-05-12
De non existentia Dei   Koraszewski   2019-05-06
Rozmyślając nad sensem życia (V)   Ferus   2019-05-05
Nieszczęsny ateizm. List do przyjaciela   Koraszewska   2019-05-04
Ewangelia według pana Jeża   Koraszewski   2019-05-02
Biły się dwa bogi   Koraszewski   2019-04-29
Rozmyślając nad sensem życia IV.   Ferus   2019-04-28
Ani nie manifest, ani nie tak nowego ateizmu   Koraszewski   2019-04-26
Wzrastająca obecność boga   Koraszewski   2019-04-22
Rozmyślając nad sensem życia (III)   Ferus   2019-04-21
Dziękujmy Panu, korona cierniowa ocalona   Koraszewski   2019-04-19
Czary, zagrożenie bezpieczeństwa i prawo szariatu   Igwe   2019-04-16
Rozmyślając nad sensem życia (II).   Ferus   2019-04-14
Dlaczego ateiści walczą o prawo wyjścia z cienia w Afryce i nie tylko w Afryce?   Igwe   2019-04-10
Rozmyślając nad sensem życia   Ferus   2019-04-07
Krzywdy wyrządzone ludzkości przez naukę   Ferus   2019-04-01
Zdobywca nagrody Templetona i jego nonsensy w „Scientific American”   Coyne   2019-03-28
Mały Traktat o duszy dziecka poczętego tak lub inaczej   Koraszewski   2019-03-26
Czy religijne prawdy są zbyt trudne do zrozumienia? (II)   Ferus   2019-03-24
Zwalczanie oszukańczych kapłanów i komercjalizacji religii w Republice Południowej Afryki   Igwe   2019-03-23
Dlaczego musiałem zostać ateistą   Ferus   2019-03-17
Eks-ateistka obnaża nędzę ateizmu   Koraszewski   2019-03-07
Ego kontra Świadomość. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-03-03
Trzy dni, które nie wstrząsną Kościołem   Koraszewski   2019-02-25
Ego kontra Świadomość II. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-02-24
Kiedy największa na świecie sunnicka instytucja religijne potępi swój kolonializm?    Shoaaib   2019-02-24
Artykuł w ”New York Times”: Nauka może uczyć się od religii   Coyne   2019-02-20
Ego kontra Świadomość. Czyli lepiej żyć złudzeniami czy prawdą o rzeczywistości?   Ferus   2019-02-17
Papież ucałował notorycznego islamistycznego antysemitę   Meotti   2019-02-12
Czy religijne prawdy są zbyt trudne do zrozumienia?   Ferus   2019-02-10
Płaska Ziemia: kwestia wiedzy czy wiary? (II)   Ferus   2019-01-27
Płaska Ziemia: czyli kwestia wiedzy czy wiary?   Ferus   2019-01-20
Zachodni apologeci ekstremizmu   Rafizadeh   2019-01-19
Refleksje po lekturze „Ateisty”   Ferus   2019-01-13
Czy Afryce potrzebna jest religijna reformacja?   Igwe   2019-01-08
Eksperci od „prawdziwej” wolności i grzechu   Ferus   2019-01-06
Ośmioletnia panna młoda   Rafizadeh   2019-01-02
Intrygujące pytanie papieża Franciszka   Ferus   2018-12-30
Tak, jest wojna między nauką a religią   Coyne   2018-12-29
Jasełkowo-teologiczne refleksje dziadka „Maryi panienki”.   Ferus   2018-12-23
Pogodzenie nauki i religii?   Coyne   2018-12-21
Adwokat diabła II.Czyli religijna wersja ludzkich umiejętności „poszukiwania wyjścia”.   Ferus   2018-12-16
Adwokat diabła. Czyli religijne racje zastępujące prawdę.   Ferus   2018-12-09
Duchowni wypaczają religię i mordują kobiety   Reza   2018-12-03
Niechciany dar Boga. Czyli trudności z akceptacją nieuniknionego.   Ferus   2018-12-02
W Nigerii porzucenia religii jest ryzykownym przedsięwzięciem   Igwe   2018-11-29
Człowiek musi w coś wierzyć. Podsumowanie.   Ferus   2018-11-25
 “Islam przeżywa ostre starcie z nowoczesnością i wymaga reform”     2018-11-22
Człowiek musi w coś wierzyć. Schizma arcybiskupa Lefebvre'a   Ferus   2018-11-18
Człowiek musi w coś wierzyć. Mariawici.   Ferus   2018-11-11
Boski niebyt, nauka i patriotyzm   Koraszewski   2018-11-07
Człowiek musi w coś wierzyć. Raskolnicy, Swedenborg.   Ferus   2018-11-04
Człowiek musi w coś wierzyć. Savonarola, Luter i inni   Ferus   2018-10-28
Allah stworzył kobiety, żeby były w domach     2018-10-25
Prawdziwy opór przeciw fanatyzmowi   Chesler   2018-10-24
Człowiek musi w coś wierzyć. Kontynuacja.   Ferus   2018-10-21
List Einsteina kwestionujący religię, biblię i ideę Boga jest znowu na sprzedaż   Coyne   2018-10-19
Jak ekstremistyczny rząd traktuje dziewczynki i kobiety   Bulut   2018-10-19
Szatan pierwszej klasy   Kruk   2018-10-15
Przemyślana odmowa przymusowej relokacji uchodźców   Ferus   2018-10-14
Kiedy rzeczywistość zaprzecza religijnej fikcji. Czyli refleksje nad listem papieża Franciszka do ludu Bożego.   Ferus   2018-10-07
Rozum uskrzydlony wiarą (III)   Ferus   2018-09-30
Rozum uskrzydlony wiarą (II)   Ferus   2018-09-23
Rozum uskrzydlony wiarą   Ferus   2018-09-16
Zbrodnie Boga czy zbrodnie ludzi w imieniu Boga?   Ferus   2018-09-09
Kiedy stworzenie czuje się lepsze od Stwórcy.   Ferus   2018-09-02
Na skrzydłach Nauki i Wiary (III)   Ferus   2018-08-26
Na skrzydłach Nauki i Wiary (II)   Ferus   2018-08-19
Na skrzydłach Nauki i Wiary   Ferus   2018-08-12
Religia i strach, historia hidżabu   Rafizadeh   2018-08-10
Dziecko, grzech i kochający Ojciec w niebie   Ferus   2018-08-05
Refleksje sprzed lat: Na skrzydłach Nauki i Wiary II.   Ferus   2018-07-29
Refleksje sprzed lat: Na skrzydłach Nauki i Wiary.   Ferus   2018-07-22
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (VI)   Ferus   2018-07-15
Czy panie zaorzą Kościół?   Koraszewski   2018-07-09
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (V)   Ferus   2018-07-08
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (IV)   Ferus   2018-07-01
Wolna myśl, religianctwo i nasze uniwersytety   Igwe   2018-06-29
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (III)   Ferus   2018-06-24
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby (II)   Ferus   2018-06-17
Bogowie jak ludzie: bogowie na niby   Ferus   2018-06-10
Islam jest nie do pogodzenia z wolnością   Imani   2018-06-06
Człowiek musi w coś wierzyć. Nestorianizm.   Ferus   2018-06-03
Wielkie urojenie świętych pism   Mohamed   2018-06-01

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk