Prawda

Niedziela, 3 lipca 2022 - 17:51

« Poprzedni Następny »


Książka Andrzeja Koraszewskiego „Skąd się wzięło dobro i zło i kilka innych pytań”


Jacek Tabisz 2021-12-01

Zdjęcie: Paulina Raniszaewska 
Zdjęcie: Paulina Raniszaewska 

Tę recenzję mógłbym zamknąć w kilku słowach – „mądra i piękna książka”. To jednak nie wystarczy, gdyż książka Andrzeja Koraszewskiego jest ważna i od każdego czytelnika domaga się komentarza, przemyśleń i wewnętrznych, intelektualnych odkryć. Mamy tu bowiem do czynienia z filozoficzną rozprawą ukrytą pod niewinnym pozorem przyjaznej i niewolnej od żartów opowieści zainspirowanej spotkaniem z gimnazjalistami w ogrodzie Autora i ich pytaniem o genezę dobra i zła.

Andrzej Koraszewski znany jest od dekad ze swojej działalności dziennikarskiej, racjonalistycznej i popularyzatorsko naukowej. Sam pisze, ale też publikuje na swoich portalach własne i swojej żony tłumaczenia wybitnych naukowców, popularyzatorów i racjonalistycznych działaczy społecznych. Ten ocean myśli i krąg znakomitych przyjaciół, których Koraszewski niejednokrotnie podejmował osobiście w swoim ogrodzie, wpływają na bardzo szeroki horyzont intelektualny zakreślony w „Skąd się wzięło dobro i zło”.


Tu można książkę zamówić: https://www.stapis.com.pl/?product=skad-sie-wzielo-dobro-i-zlo-andrzej-koraszewski&fbclid=IwAR23ovaBTbEM4qVi6EqCa0qvg6WjIfOeiCOavPkM9XW91EZ6NQA-xLi8I4M
Tu można książkę zamówić: https://www.stapis.com.pl/?product=skad-sie-wzielo-dobro-i-zlo-andrzej-koraszewski&;fbclid=IwAR23ovaBTbEM4qVi6EqCa0qvg6WjIfOeiCOavPkM9XW91EZ6NQA-xLi8I4M

Książka na postawione w tytule pytanie odpowiada starannie i po kolei. Zaczynamy od świata zwierząt, w którym ewoluowały coraz bardziej świadome zachowania społeczne, będące zarówno korzeniami tego, co nazywamy dobrem, jak i tego co nazywamy złem. Autor przytacza najnowsze odkrycia dotyczące zachowania zwierząt i analizuje je w lekkim i błyskotliwym stylu. Od prostszych i bardziej złożonych zwierząt Koraszewski przechodzi w końcu do najbardziej złożonego z nich -człowieka. Tu czeka nas wiele zaskoczeń. Ogromnie spodobało mi się na przykład płynne przejście od początków współpracy między osobnikami w danym stadzie danego gatunku, przez rytuały godowe do wymiany mającej na początku znaczenie czysto rytualne po handel będący rzeczywistym gwarantem budowania większych struktur społecznych i praw strzegących łączących różne siedliska kupców i wędrowców. Pytania, które Autor stawia, analizując badane przez archeologów stanowiska neolitycznych Homo sapiens sapiens, są niesamowicie trafne i pobudzające wyobraźnię. Wyobrażamy sobie taki wczesny, prehistoryczny handel jako odyseję pierwszych kupców – wędrowców między sanktuariami gwarantującymi im względne bezpieczeństwo. Bowiem dla ludzi z przedwiośnia cywilizacji obcy byli najpewniej likwidowanym rutynowo i „na wszelki wypadek” zagrożeniem. Wiele trzeba było, aby ta postawa się zmieniła, aby powstały pierwsze prawa wydające się dziś okrutne i skrajne surowe, będące jednak oznaką humanitaryzmu na tle ludzkich zachowań, które zastąpiły.


Zastanawiamy się zatem wraz z Autorem nad tym, skąd się wzięła moralność. Czy systemy etyczne służące wierzeniom strzegą ludzkiego dobrostanu, czy raczej się z nim rozmijają. A jeśli tak, jeśli się rozmijają, to dlaczego się tak dzieje? Rozmyślamy nad tym, na ile człowiek jest dziełem milionów lat powolnej ewolucji, a na ile niezależnie buduje swój kodeks zachowań. Idziemy też w inną stronę. Rozmyślamy też nad tym, gdzie na drzewie ewolucji zwierząt przed człowiekiem pojawia się skomplikowany system komunikacji, lęk przed śmiercią,  pojęcie przyjaźni, używanie narzędzi, przekazywanie wyuczonych kultur. Książkę ilustruję zdjęcia kotów będących, zdaniem Koraszewskiego i jego żony, ważnymi pomocnikami przy przedsięwzięciach takich, jak filozoficzne rozważania na temat genezy dobra i zła. Szefową wszystkich kotów z ogrodu Koraszewskiego jest Hili, jednak tym razem za kocią modelkę do ilustrowania kwestii poruszonych w książce posłużyła pojawiająca się gościnnie w sadzie pisarza Kulka.


Pisząc o tej książce miałbym ochotę opowiedzieć ją całą, po swojemu oczywiście. Z jednej strony nie raz stykałem się z podobnymi rozważaniami wybitnych racjonalistów, starających się napisać bardziej prawdziwą historię początków człowieczeństwa i ludzkich cywilizacji. Z drugiej strony książka Koraszewskiego nadaje dobrze przemyślane ramy rozważaniom na temat początków człowieka jako istoty świadomej i społecznej, ukształtowanej przez rewolucję rolniczą, potrzebującej zarówno praw, jak i wolności, władzy jak i sprawiedliwości. Autor w żadnym momencie nie daje się ponosić zbyt daleko idącym spekulacjom, co często się zdarza potrzebnym skądinąd psychologom ewolucyjnym, nie wpada też ze swoją opowieścią na mielizny ideologiczne, nakazujące wielu innym autorom pomijanie rozmaitych aspektów ludzkiej drogi ku nowoczesnemu Homo sapiens. Często pomijany jest na przykład handel, albo to, że każdy ustrój społeczny, nie tylko tyrania, jest pewną równowagą między przemocą i wolnością. W demokracji najwięcej miejsca pozostawiono wolności, ale tylko dzięki pewnym elementom przemocy, takim jak więzienia dla przestępców czy armia strzegąca przed najazdami znacznie mniej demokratycznych państw, owa wolność jest rzeczywiście możliwa.


Jednocześnie grupa istot, którym współczujemy, którym chcemy nadać chroniące je prawa, poszerza się wraz z dojrzewaniem człowieka i najlepszych ustrojów społecznych, jakie zdołał wypracować już jako istota posługująca się mową, pismem, prawem i analizą historii.  Oczywiście Autor zdaje sobie sprawę z zagrożeń i z tego, że proces budowania postaw racjonalnych i humanistycznych wśród ludzi nie zawsze postępuje. Ale o tym mówią więcej liczne artykuły na portalach Andrzeja Koraszewskiego. W trakcie lektury „Skąd się wzięło dobro i zło” możemy zachować młodość marzeń i podobnie jak gimnazjaliści, którzy odwiedzili kiedyś ogród Autora, aby zadać mu ważne pytania, szukać odpowiedzi w sobie, w innych ludziach i w innych mniej lub bardziej świadomych gatunkach spokrewnionych z nami mniej lub bardziej zwierząt. A jeśli będziemy tych odpowiedzi szukać, zamiast udawać i łudzić się, że zesłano nam je z tego lub innego nieba, religijnego lub Orwellowskiego, nasz ludzki świat stanie się lepszy, bardziej dojrzały, przez co mogący patrzeć mądrze i z pożytkiem w gwiazdy nad nami i atomy w każdej grudce ziemi.


*Tekst ukazał się pierwotnie na stronie portalu Racjopnalista TV. 

 



Jacek Tabisz

Wieloletni prezes Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów. Muzyk, poeta, ateista. Studiował historię sztuki, a następnie prowadził własne badania dotyczące sztuki Orientu podczas pobytów w Indiach, na Sri Lance i w Turcji. Prowadzi również portal racjonalista.tv . 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Notatki

Znalezionych 2160 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Wojny pełne błędnych kalkulacji   i Alberto M. Fernandez   2022-06-30
Najwspanialszy wynalazek ludzkości   Koraszewski   2022-06-30
Kraje arabskie ponownie odtrąciły UNRWA na konferencji o pomocy finansowej     2022-06-30
Sudan: Ludobójstwo, o którym nikt nie mówi   Rehov   2022-06-30
Monolog prowincjonalnego Hamleta   Kruk   2022-06-29
Niech już UNRWA wreszcie umrze   Blum   2022-06-29
Gdzie były media, kiedy niezależne dochodzenie uznało Amnesty International za organizację „instytucjonalnie rasistowską”?   von Koningsveld   2022-06-28
To nie jest artykuł o Shireen Abu Akleh   Collier   2022-06-27
W poszukiwaniu lekarstwa na obłęd   Koraszewski   2022-06-27
Amnesty International UK jest „instytucjonalnie rasistowska”, „kolonialistyczna” – a jej antysemityzm jest z tym ściśle powiązany     2022-06-25
Kiedy aktor jest aktorem   Jacoby   2022-06-24
Burzenie domów i zagarnianie ziemi, o których nikt nie mówi   Toameh   2022-06-23
Dziwaczna francuska sprawiedliwość   Carmon   2022-06-22
Turcja uderza na Irak, Syrię, Cypr i Grecję   Bulut   2022-06-21
Podcast "Guardiana": 34 minuty palestyńskiej propagandy udającej dziennikarstwo   Levick   2022-06-19
„Choroba” przywrócona przez Putina   Taheri   2022-06-18
Podsycanie urojeń Palestyńczyków   Bard   2022-06-18
Mało nas, mało nas do pieczenia chleba   Koraszewski   2022-06-17
Jak UE może chcieć bliższych więzi z Izraelem, finansując równocześnie terrorystyczne organizacje pozarządowe?   Deutsch   2022-06-16
Kilka słów do prezydenta Macrona: Sois Beau Et Tais-Toi   Fitzgerald   2022-06-15
Nuklearne zwycięstwo irańskich mułłów   Rafizadeh   2022-06-14
Co by było, gdyby Izrael traktował Amerykę tak, jak Ameryka traktuje Izrael?   Bard   2022-06-12
Iran: zbliża się lato gniewu   Taheri   2022-06-10
Alternatywny wszechświat palestyńskiej „suwerenności”   Altabef   2022-06-09
Nie zostawiajcie Amerykanów i sojuszników w ciemności   Rafizadeh   2022-06-08
ONZ twierdzi, że Izrael „w przeważającej mierze” ponosi winę za konflikt z Palestyńczykami     2022-06-08
Klinika Odessa - Ostatni felieton Ludwika Lewina   Lewin   2022-06-07
Wyszukiwarka Google promuje antysemityzm   Collier   2022-06-05
Pięćdziesiąt lat temu masakra w Izraelu ujawniła przerażający stan bezpieczeństwa na lotniskach   Gross   2022-06-04
Bibi, PiS, Kafka i pustelnik   Koraszewski   2022-06-03
Dlaczego dla ONZ jedna masakra w meczecie jest o wiele gorsza niż niezliczone masakry w kościołach?   Ibrahim   2022-06-03
Administracja Bidena błędnie rozumie posunięcia Erdoğana   Bekdil   2022-06-01
Oczywista prawda, której świat nie akceptuje: Palestyńczycy są odpowiedzialni za palestyńską przemoc     2022-06-01
Jak zaprzeczyć Holocaustowi, udając że się tego nie robi   Apfel   2022-05-30
Nienawidzący Izraela są naprawdę mistrzami propagandy     2022-05-29
Czy da się naprawić Human Rights Watch?   Steinberg   2022-05-28
Porozmawiajmy o „nakbie” i o tym, kto jest naprawdę odpowiedzialny za cierpienie Palestyńczyków   Tobin   2022-05-27
Czy politycy mogą być racjonalni?   Koraszewski   2022-05-25
Uchodźcy, ekonomia, zazdrość i nienawiść   Koraszewski   2022-05-23
BDS: Rosja versus Izrael   Kontorovich   2022-05-22
Oszałamiające kłamstwo najbardziej wpływowego muzułmanina na świecie   Ibrahim   2022-05-21
Narcyzm moralny i psychologia porażki   Landes   2022-05-20
Dlaczego Erdoğan szantażuje NATO?   Bekdil   2022-05-19
Radości, których dostarcza antysemityzm   Garrard   2022-05-19
Dlaczego Joe Biden ma taką obsesję na punkcie izraelskich osiedli?   Flatow   2022-05-17
Bardzo potrzebny rurociąg EastMed oczekuje na zaaprobowanie   Bergman   2022-05-17
Smutek wolności utopionej w krwi   Koraszewski   2022-05-16
Jak Biden rozpoczął wojnę z MBS, a potem przyszedł żebrać   Abdul-Hussain   2022-05-14
Urok intratnej neutralności   Koraszewski   2022-05-13
Szefowa związku brytyjskich studentów oskarżona o antysemityzm   Wójcik   2022-05-12
Dlaczego Rosja sądziła, że opowiadanie o “nazistach” będzie przekonujące   Franzman   2022-05-09
Rektor Princeton odrzuca wolność słowa i demonizuje jej obrońców   Klainerman   2022-05-07
Błogosławieństwo uczenia się na pamięć   Jacoby   2022-05-06
Wojna Rosji z Ukrainą: Bez szminki   Tsalic   2022-05-03
W redakcji „New York Timesa” słowo „okupowany” sprawia kłopot   Flatow   2022-05-03
Spiskowe teorie szacownego “Guardiana”   Collier   2022-05-01
Czarny Piotruś w rękawie Putina   Koraszewski   2022-04-30
Odstraszanie Chin: USA powinny uzbroić Tajwan po zęby – natychmiast   Chang   2022-04-29
Bliski Wschód: amerykańska wizja   Taheri   2022-04-28
Kursy walut w czasach putinowskiej zarazy   Koraszewski   2022-04-27
Przypomnienie o wszystkich tych palestyńskich uchodźcach   Bard   2022-04-27
Recenzja książki People Love Dead Jews     2022-04-26
Długi zbiór krótkich tematów   Rosenthal   2022-04-25
Turcja: Strzeżcie się islamistów niosących dary   Bekdil   2022-04-23
Dno nienawiści do Izraela   Levick   2022-04-22
Problem z świadkami Boga i z błaznami w kapłańskich szatach   Koraszewski   2022-04-21
Sprawy, których nie zauważają apologeci Putina   Taheri   2022-04-19
Europa kocha Palestyńczyków i udaje, że nie wie dlaczego   Koraszewski   2022-04-17
„Guardian” trzyma się narracji „biernej ofiary” w sprawie arabskiej przestępczości   Levick   2022-04-16
Gaz ziemny dla Hezbollahu, ale nie dla UE?   Bryen   2022-04-15
Nie, Sekretarzu Blinken, palestyński terror nie jest “bezsensowny”   Suissa   2022-04-15
Kiedy rządy stają po stronie antysemitów   Tobin   2022-04-14
“Kiedy Biden zobaczy, że jego błędy szkodzą interesom Ameryki?”   Toameh   2022-04-13
Wielki rosyjski energetyczny przekręt   Meotti   2022-04-12
Wojna zmienia ludzi w bestie   Koraszewski   2022-04-12
To demografia, głupcze!   Bard   2022-04-10
Wykopanie Rosji z Rady Praw Człowieka ONZ jest pustym gestem   Tobin   2022-04-07
Nieskończona ignorancja wiązania potrzeb Ukrainy z izraelską Żelazną Kopułą   Frantzman   2022-04-07
Jak Unia Europejska finansuje działania na Zachodnim Brzegu łamiące międzynarodowe prawo i podważające pokój   Van Koningsveld   2022-04-06
Obywatel i jego ewolucja w czasie i przestrzeni   Koraszewski   2022-04-06
Irański emerytowany generał: Rosja nie powinna być pośrednikiem w rozmowach nuklearnych     2022-04-05
Pod sztandarem walki z faszyzmem i o prawa człowieka   Koraszewski   2022-04-04
Prawdziwy powód krytykowania izraelskiej reakcji pomocowej dla Ukrainy   Altabef   2022-04-04
Oskarżenie o apartheid, Porozumienie Abrahamowe i “właściwa strona historii”     2022-04-03
Co się dzieje w gabinecie Putina?   Koraszewski   2022-04-01
Czy wywiad USA podrasowuje dowody o Iranie?   Bard   2022-03-31
PMW demaskuje żałosne “potępienie” terroru przez Abbasa   Marcus   2022-03-31
Jak Putin wydał miliony na szerzenie fałszywych informacji o szczelinowaniu   Ridley   2022-03-30
Wiara i człowieczeństwo - przypadek islamu   Koraszewski   2022-03-29
Dla Żydów fake news nie zaczynają się od Trumpa – zaczynają się od Al Dury   Amos   2022-03-28
Arabia Saudyjska i ZEA odmawiają poparcia USA przeciwko Rosji, ponieważ USA odmawiają poparcia ich przeciwko Iranowi     2022-03-28
BBC, rewizja historii i wynalezienie starożytnej Palestyny   Collier   2022-03-27
Grupa na wydziale prawa Harvardu, próbuje tak zdefiniować “apartheid”, by pasował do Izraela     2022-03-26
Czekiści z ulicy Sezamkowej   Koraszewski   2022-03-26
“Uczyńmy antyamerykańskie dyktatury znowu wielkimi”   Rafizadeh   2022-03-25
Kolejny palestyński “umiarkowany” jest zdemaskowany   Flatow   2022-03-24
Porażka odstraszania   Stewart   2022-03-24
Posłaniec z nieudanej przeszłości wskazuje ku problematycznej przyszłości   Tobin   2022-03-23
Jak odstraszyć wystraszonego, że nie dość straszy?   Koraszewski   2022-03-21
Czechosłowacka opcja   Rosenthal   2022-03-20

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk