Prawda

Piątek, 5 marca 2021 - 01:41

« Poprzedni Następny »


Gość w sadzie

Antysemityzm. Niezamknięta historia


Julian Jeliński 2014-02-09

Problem antysemityzmu w Polsce zasługuje na badania i wiele pozycji poświęconych wyjaśnianiu, opisywaniu tego, poniekąd niezwykłego, fenomenu. Jednak do dziś na rynku wydawniczym brak pozycji popularnonaukowych skierowanych do szerokiego grona odbiorców.

Od lat dostępna jest potężna „Historia antysemityzmu” Leona Poliakova, ale ze względu na objętość (ponad 900 stron) nie jest to pozycja zbyt popularna. Wydane zostały oba tomy „Korzeni totalitaryzmu” Hanny Arendt, w której to pozycji część pierwsza pierwszego tomu poświęcona jest problemowi antysemityzmu. Jednakże antysemityzm nie stanowi tematu dzieła, jest analizowany jedynie w kontekście rodzenia się systemów totalitarnych i późniejszych wydarzeń związanych z II  Wojną Światową. Książkę na temat antysemityzmu napisał także Zygmunt Bauman, ale jego pozycja koncentruje się tylko na Holokauście i próbie wyjaśnienia, jak mogło do niego dojść.

Polskiemu antysemityzmowi książkę poświęciła Alina Cała („Żyd - wróg odwieczny? Antysemityzm w Polsce i jego źródła”), jednak ta 900 stronicowa pozycja po pierwsze wywołała sporo kontrowersji odnośnie merytoryczności tekstu, po drugie zaś nigdy nie pretendowała do popularnonaukowej pozycji przeznaczonej dla szerszego grona odbiorców. Próżno więc szukać na półkach w księgarni książki poświęconej antysemityzmowi, która będzie przystępna i skierowana do szerokiego odbiorcy. [1]


Zmianę tej sytuacji, wprowadza Bożena Keff i jej książka Antysemityzm. Niezamknięta historia, wydana przez wydawnictwo Czarna Owca w roku 2013. Autorka podjęła się niezwykle trudnego zadania – przedstawić jednocześnie historię antysemityzmu, uwzględnić sytuację polskiego antysemityzmu, dzieje współczesne, nie upraszczać wyjaśnień przyczyn antysemityzmu, ale jednocześnie nie zanudzić czytelnika i nie tworzyć kolejnego 1000 stronicowego tomu. Zadanie to wydaje się praktycznie niewykonalne na 260 stronach książki. Jednak Bożenie Keff udaje się w książce spełnić większość tych zadań.

„Antysemityzm. Niezamknięta historia” to książka przede wszystkim popularnonaukowa, więc na pewno znajdą się osoby, których razić będą uogólnienia typu „popularne były postawy”, „wielu ludzi reagowało w ten sposób”. Jednak zważywszy na charakter pozycji były to uogólnienia nieuniknione, by móc jakiekolwiek oceny i tezy zaprezentować. I choć jest to zdecydowany minus książki, zdaje się on być takowym przede wszystkim dla ludzi poszukujących pozycji naukowych, a „Antysemityzm…” do suchej, naukowej narracji nie pretenduje.


Niezaprzeczalną zaletą „Antysemityzmu…” jest moim zdaniem brak usprawiedliwiania, brak szukania wymówek dla antysemityzmu i odwaga autorki, by wyrazić wprost niewygodne dla apologetów tolerancyjnej Polski tezy. Nie znajdziemy, tak popularnych wśród pewnych kręgów publicystów, taktyk przeciwstawiania podłych czynów szlachetnym, z ukrytym założeniem, iż każde szlachetne działanie sprawia, że dziesiątki postaw przepełnionych nienawiścią rasowo-religijną nagle znikają z historii Polski. Autorka nie szuka wyimaginowanych usprawiedliwień dla ksenofobii, przez co jej książka staje się tym ciekawsza (choć jednocześnie trudniejsza w odbiorze dla każdego, kto postrzega rzeczywistość dwuwymiarowo i swoją ojczyznę źródło jedynie prawości, dobra i piękna).

W książce znajduje się szereg ciekawych obserwacji oraz jasnego, zrozumiałego wyjaśniania fenomenu antysemityzmu bez odwoływania się do języka obarczającego winą samych Żydów:

W antysemickiej optyce Żydzi zawsze, bezwyjątkowo, sami byli winni prześladowaniom, jakie na nich spadały. Byli winni jako zabójcy Chrystusa, jako mordercy dzieci, których krwi mieli używać, jako kapitaliści, jako komuniści, jako nieasymilowani, za to, że są obcy, i jako asymilowani, za to, że udają, że nie są, jako zdrajcy Niemiec w I wojnie, jako zdrajcy Polski w latach 1918, 1920, 1939 i 1968. Cokolwiek by na nich nie spadło, można było w myśl wzorca – stosowanego nieświadomie, ale z niezłomną konsekwencją – usprawiedliwić i uzasadnić ich własnymi postawami i czynami. W przeróżnego rodzaju wątkach antysemickich nawet sam Hitler bywa „neutralizowany” tym, że przypisuje mu się żydowskiego dziadka, babkę, czy też mówi się o żydowskim lekarzu, który nie wyleczył jego matki, co spowodowało uraz w psychice Fuhrera. [2]



W tym krótkim fragmencie Keff ujawnia przewrotność zrzucania winy na Żydów za wszelką nienawiść wymierzoną w ich stronę: cechy, przypisywane (często jednocześnie) Żydom mogły się wzajemnie wykluczać, to jednak nie stanowiło przeszkody w tym, by mechanizm „obwiniania” Żydów działał bez zakłóceń. Jednak nawet wzajemne wykluczanie się kolejnych stereotypów nie osłabiają siły antysemityzmu, gdyż „antysemityzm jednak temu też zawdzięcza swoja siłę, że nie jest spójny logicznie i można do niego dodać kolejny dowolny element” [3].

Bożena Keff podważa zasadność nawet stwierdzeń, które zdają się być już zakorzenione w języku i nieszkodliwe. Udaje jej się ukazać, że stoi za nimi błędne postrzeganie, a nawet zaciemnianie problemu, jak w przypadku stwierdzeń (często padających w mediach) o „budzeniu antysemityzmu” w społeczeństwie:

Ale zatrzymajmy się przy sformułowaniu „budzenie” antysemityzmu. Samo to wyrażenie nie mówi o tworzeniu tej postawy, czy jej kreowaniu, „budzić” można bowiem tylko to, co istnieje, ale z jakiegoś powodu weszło w fazę mniej aktywną. I to także jest nieprawda. Antysemityzm nigdy nie śpi, zawsze jest w stanie czuwania, bo jest głęboko wrytym w mentalność sposobem reagowania na rzeczywistość. Charakteryzuje się tym, że sprowokować go może wszystko, bo antysemityzm prowokuje się sam. Załóżmy, że jestem Polakiem i chrześcijaninem i „nielubienie Żydów” jest dla mnie oczywistością, bo w moim otoczeniu „się ich nie lubi”. Mój sąsiad, Polak, może być bardzo elegancki i nie mam mu tego za złe, jeśli jednak Żyd ma nowy garnitur i kapelusz, w których oczywiście nie „chodzi”, ale „paraduje”, mam prawo mieć mu to za złe. [4]  



Fenomen nadawania innego znaczenia zwykłym działaniom, a nawet przypadkom, w oparciu o zmitologizowaną interpretację „użydowiającą” stanowi stale powracający temat w książce Keff. Zwraca ona uwagę, iż „żaden naród w europejskiej chrześcijańskiej tradycji nie został tak zmitologizowany jak Żydzi i żaden nie mógłby zostać tak zmitologizowany bez religijnego powodu.” [4] Ponadto udało się autorce zwrócić uwagę na kolejny ewenement, jakim jest określanie jakiegoś tworu mianem „żydowski”, gdyż można w tym tworze odnaleźć jednostki o pochodzeniu żydowskim, co nie dotyczy innych narodowości, czy religii. Rzeczonym „tworem” może być zarówno partia polityczna, dział administracji państwa, ale także medium (jak np. gazeta, wytwórnia filmowa, a nawet całe Hollywood):

(…) pomimo że wśród rewolucjonistów i wśród władz radzieckiej Rosji było wielu Gruzinów (jak Stalin, Beria, Ordżonikidze i wielu innych), nie mówiono nigdy np. o „gruzino-bolszewii” czy „gruzinokomunie”. Choć urzędem bezpieczeństwa, który z czasem stał się postrachem setek tysięcy ludzi, CZEKA (zwana Czerezwyczajką, od słów „nadzwyczajna komisja”), kierował Feliks Dzierżyński, Polak, i choć pracowali w nim Polacy, nie mówiono, że Czeka jest polską bezpieką prześladującą Rosjan. Podobnie nie kierowano gniewu na Łotyszy, których oddziały strzeleckie wspierały rewolucję etc. Do tych innych narodowości można było mieć sympatię lub jej nie mieć, ale za żadną z nich nie stało ponad tysiąc lat wrogiej wobec niej mitologii, której chrześcijanie uczyliby się od dziecka. [6]

„Antysemityzm…” nie przedstawia jedynie historii dyskryminacji i prześladowań Żydów, stara się też dotknąć problematyki antysemityzmu we współczesnej Polsce. I w tym wypadku, ocena autorki jest zdecydowanie negatywna. Zwraca uwagę na obrzydliwy, z moralnego punktu widzenia, mechanizm „judaizacji wrogów”:

Po 1968 roku liczba Żydów w Polsce jest znikoma, a wątki antysemickie w polityce bardzo obfite. Typowe dla Polski jest to, co się nazywa „judaizacją wrogów”, czyli nazywanie „Żydem” każdego, kto wydaje się wrogi, obcy lub po prostu ma inne poglądy i myśli inaczej. Bycie Żydem nie jest w Polsce nadal neutralnym faktem, zatem nazwanie „Żydem” polityka jest komunikatem, który informuje, że odmawiamy tej osobie kwalifikacji na reprezentanta/reprezentantkę Polaków i osobę z gruntu obcą. Komunikat „Żyd” mówi, że ta osoba nie jest godna zaufania; jest nielojalna, zdradziecka, dopuści się manipulacji, oszustw, kradzieży. [7]

Te mocne słowa opisują sytuację, którą zdajemy się z jednej strony bagatelizować, z drugiej zaś uważać, że ona nie istnieje. To rzeczywiście absurdalne, że wciąż dochodzi do takich zachowań, jak wyszukiwanie domniemanego żydowskiego pochodzenia byłego ministra finansów – Vincenta Rostowskiego – oraz uzasadnianie tym pochodzeniem jego „antypolskich” działań. Trudno więc nie zgodzić się z mocnymi słowami autorki:

Antysemityzm w życiu politycznym III RP nie jest zjawiskiem marginalnym. Postawa ta krzewi się w Polsce tak silnie, jakby zupełnie zapomniano o minionej zagładzie, a nawet jeśli się o niej pamięta, to w taki sposób, jakby niewiele znaczyła. [8]

Znajdziemy też w książce fragment, który wywarł na mnie niezwykle mocne wrażenie. Autorka przywołuje wspomnienia Bolesława Gleichgewichta z Warszawy, z czasów przed II Wojną Światową. Gleichgewicht wspomina wydarzenia na Uniwersytecie Warszawskim i atmosferę, która tam panowała.

(…) Uniwersytet Warszawski, 10 listopada 1937 rok, wykład algebry wyższej profesora Samuela Dicksteina, nestora polskiej pedagogiki i nauki, wdziera się bojówka wszechpolaków, czyli młodych bandytów, z wrzaskiem „Precz z Dicksteinem, bić Dicksteina!”. 86-letni profesor nie rozumie, co się dzieje, jest prawie całkowicie głuchy. 40-letni docent Stanisław Saks, słynny tak z osiągnięć matematycznych jak i z uczestnictwa w powstaniu śląskim, podbiega i wyprowadza Dicksteina z Sali – i z uniwersytetu, na który profesor więcej nie wrócił. [9]

Ciężko mi czytać tę historię i nie zauważyć podobieństw z wydarzeniami, które miały miejsce we Wrocławiu, w związku z wykładem profesora Zygmunta Baumana. To tym bardziej jednak zatrważające, że dziś, ponad 75 lat po „napadzie” na profesora Dicksteina powinniśmy być mądrzejsi o te 75 lat, które doświadczyło Polskę okrucieństwami Holokaustu. Jednak tak nie jest, gdyż wciąż dochodzi do takich wydarzeń.

„Antysemityzm. Niezamknięta historia” Bożeny Keff to książka ważna. Nie tylko dlatego, że stara zmierzyć się z polskim zaprzeczaniem istnieniu negatywnych kart w naszej historii; nie tylko dlatego, iż bez taryfy ulgowej traktuje współczesny, polski antysemityzm. Przede wszystkim dlatego, iż na 260 stronach autorce udaje się nie tylko opisać dzieje prześladowań Żydów oraz ich sytuację w Polsce, ale także skonfrontować czytelnika z bezkompromisową oceną antysemickich uprzedzeń i wszelkich prób usprawiedliwienia tychże.

[1] Warto w tym miejscu wspomnieć o książce Stefana Zgliczyńskiego „Antysemityzm po Polsku”, wydanej w roku 2008, która – choć krótka (zaledwie 140 stron) – stanowi wartą uwagi pozycję, choć koncentrującą się wyłącznie na Polsce.

[2] B. Keff, Antysemityzm. Niezamknięta historia, Czarna Owca 2013, s. 181

[3] Tamże, s. 147

[4] Tamże, s. 96

[5] Tamże, s. 145

[6] Tamże, s. 145

[7] Tamże, s. 208

[8] Tamże, s. 207

[9] Tamże, s. 156-157

_________
Julian Jeliński

Absolent wydziału filozofii, dziennikarz i tłumacz.


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj




Komentarze
1. pytanie eisen 2016-11-10


Brunatna fala

Znalezionych 831 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Świat krytykuje Izrael za brak szczepień Palestyńczyków, chociaż dostarczają szczepionki mimo, że nie są do tego zobowiązani   Coyne   2021-03-03
Iran: dążenie mułłów do zdobycia broni jądrowej   Rafizadeh   2021-03-01
Pokolenie oszukanych, którzy popierają BDS   Kemp   2021-02-27
Czy Joe zapomniał Józefa?   Rosenthal   2021-02-18
Gwałcone i mordowane: chrześcijańskie dziewczęta w Pakistanie   Ibrahim   2021-02-16
Rola Iranu w Jemenie: chwiejność USA i UE   Rafizadeh   2021-02-11
Ludobójczy antyizraelizm: tykająca bomba zegarowaJak i dlaczego Zachód zasnął, kiedy islamizm rozprzestrzenił się 20 lat temu   i Richard Landes   2021-02-09
Amerykański pisarz ogląda Europę   Koraszewski   2021-02-04
Nie, to nie jest paranoja   Rosenthal   2021-02-04
“Szczepionkowy Apartheid” – jawne oszczerstwo, ale zbyt dobre, by mu się oprzeć   Pickles   2021-01-31
Religijna transformacja francuskich szkół   Meotti   2021-01-30
Przemilczana ale rozpowszechniona inwersja Holokaustu     2021-01-28
Walka B’Tselem o zdobycie jakiegoś znaczenia trwa, by zakończyć się porażką   Amos   2021-01-27
BDS jest zagrożeniem dla całego wolnego świata   Landes   2021-01-23
Media: Izrael musi być oczerniany za swój bijący światowy rekord program szczepień   Kemp   2021-01-20
Ataki mediów na Izrael są dobrane do potrzeb chwili   Amos   2021-01-19
Turcja: Turcy czczą sympatyka nazizmu   Bulut   2021-01-16
Szczepienia i odwieczna plaga   Collins   2021-01-12
„Guardian” znowu rozpowszechnia kłamstwo o „izraelskim apartheidzie”   Levick   2021-01-11
Pora, by świat położył kres globalnej sieci przestępczości i korupcji Hezbollahu i Iranu   Alamuddin   2021-01-09
Administracja Bidena i “Wojna o prawo powrotu”   Rosenthal   2020-12-29
Dżihad w Boże Narodzenie: "Zimno zabijaj ich z nienawiścią i wściekłością"   Kemp   2020-12-25
Turcja zapowiada powrót Turków     2020-12-24
AP: Cały Izrael jest “naszą ziemią, Palestyną”; wszyscy Izraelczycy są osadnikami;  koniec Izraela jest pewny   Zilberdik   2020-12-24
Palestyńskie podżeganie przeciwko izraelskim dziennikarzom   Tawil   2020-12-17
Czy Teheran buduje “kuchnię diabła”?   Taheri   2020-12-12
Magazyn “Time” opublikował stronniczy, popierający BDS artykuł, który udaje, że jest obiektywny     2020-12-11
Zagrzebane w relacjach “Guardiana” o śmierci szefa programu nuklearnego Iranu: wezwania Teheranu do zniszczenia Izraela   Levick   2020-12-05
Premier AP, Shtajjeh, broni polityki “płaca za mordowanie”   Fitzgerald   2020-11-29
Mordercza wojna o zdrowie moralne   Koraszewski   2020-11-27
Ciekawy opis antysemityzmu z 1944 roku dokładnie opisuje antysyjonizm     2020-11-27
Dlaczego Bractwo Muzułmańskie wylazło z nory   Toameh   2020-11-22
Dekapitacja wolności w Europie   Collier   2020-10-24
Nerdeen Kiswani walczy o Palestynę od rzeki do morza   Fitzgerald   2020-10-07
Sprawa Al-Dury po 20 latach   Landes   2020-10-06
Rzeczy, o których chce nas poinformować najbardziej na świecie poszukiwana terrorystka   Roth   2020-10-05
Groźba państw sierocych dla porządku świata    Taheri   2020-09-24
Życie czarnych chrześcijan widocznie nie liczy się   Meotti   2020-09-21
„Czarny Wrzesień” pół wieku temu i teraz   Fernandez   2020-09-17
Turecki prezydent zapowiada wojnę     2020-09-14
Gdzie postawić granicę antysemitom?   Tobin   2020-09-12
Cypr: 46 lat tureckiej okupacji   Bulut   2020-09-11
Palestyńczycy: Żydzi i chrześcijanie są naszymi wrogami   Toameh   2020-08-24
Popłoch wśród uzależnionych od wojny z syjonizmem   Tobin   2020-08-15
Jordania skarży się na Izraelczyków, którzy “szturmują meczet” Al-Aksa   Fitzgerald   2020-08-14
Musimy nadal osuszać bagna antysemickich kłamstw   Chesler   2020-08-10
Czego nauczyłeś się dzisiaj w szkole, drogie małe dziecko ze szkoły UNRWA w Gazie?   Bedein   2020-07-28
Plan Hamas-Huti wojny nie tylko z Izraelem, ale także z innymi Arabami   Toameh   2020-07-27
Instytucjonalny rasizm Narodów Zjednoczonych   Bergman   2020-07-26
AP na bieżąco przekłamuje historię   i Nan Jacques Zilberdik   2020-07-24
Rasizm uznaje się za nieodłączną cechę zachodnich społeczeństw. Dlaczego nie antysemityzm?   Gerstenfeld   2020-07-23
Palestyńczycy: Abbas podpisuje własny wyrok śmierci   Toameh   2020-07-22
Jak zachowywaliby się Palestyńczycy przy rozwiązaniu w postaci jednego państwa?     2020-07-16
Po zamianie Hagia Sophia w meczet Turcja przysięga, że “wyzwoli Al-Aksę”   Frantzman   2020-07-12
Trwający problem antysemityzmu w Niemczech   Bergman   2020-07-10
Trzeba stanowczo wystąpić przeciwko promocji mordowania   Gerstenfeld   2020-07-07
UE nadal próbuje finansować palestyńskie NGO związane z terrorem   Toameh   2020-07-06
Żydzi: Azjaci, Słowianie, a teraz straszni biali suprematyści   Amos   2020-07-03
Żeby karać głównych sprawców terroru AP, Izrael musi nauczyć się rozumieć język “palestyński”   Marcus   2020-06-30
Grają surmy bojowe i werble wciąż warczą   Koraszewski   2020-06-27
New York Review of Books” papuguje kłamstwa o ”Śmiertelnej wymianie”     2020-06-18
Problem z „pokojem”   Toameh   2020-06-15
Iran: Mimo pandemii Ayatollah wzywa do dżihadu przeciw żydowskiemu państwu   Rafizadeh   2020-06-11
Palestyńczycy: Burzenie domów, o których nikt nie mówi   Toameh   2020-06-08
Palestyńskie ”prawo powrotu” jest bronią polityczną   Julius   2020-06-04
Mułłowie Iranu propagują antyizraelską agendę mimo koronawirusa   Rafizadeh   2020-05-28
Hipokryzja UE, używającej ”prawa międzynarodowego”, które stosuje wyłącznie wobec Izraela     2020-05-26
Cenny dar Abbasa dla Iranu: Hamas   Toameh   2020-05-24
Żydzi nigdy nie żyli jak równi w arabskich i muzułmańskich krajach   Shulewitz   2020-05-23
Gorycz z powodu nieudanego ludobójstwa   Greenfield   2020-05-22
Turcja: ”Resztki po mieczu” Erdogana   Bulut   2020-05-21
Palestyńscy uchodźcy i UNRWA – pora powiedzieć prawdę   Collier   2020-05-20
Nakba trwa od 72 lat. Ale jest czymś innym niż mówią Palestyńczycy     2020-05-17
Turecka ”sprawiedliwość”: uwolnić gangsterów, trzymać dysydentów w zamknięciu   Bekdil   2020-05-16
Program oszustw i kłamstw OWP   Tawil   2020-05-15
If Not Now i Gisha twierdzą, że Gaza jest okupowana, Definicja @ICRC nie zgadza się – ale ICRC zmienia regułę wyłącznie dla Gazy   Amos   2020-05-10
Palestyńskie kłamstwa nigdy nie umierają; Wikipedia i Google trzymają je przy życiu   Chesler   2020-05-04
Antysemityzm jest najstarszym ”fake news” świata   Yemini   2020-04-28
Palestyński wirus: wzory osobowe Abbasa   Tawil   2020-04-25
”Financial Times” rozpowszechnia kłamstwo o „segregacji” w Izraelu   Levick   2020-04-24
Dlaczego Turcja przytula Hamas?   Toameh   2020-04-23
Gobbels polubiłby wiele w mediach społecznościowych   Stalinsky   2020-04-19
Pandemiczne zawieszenie broni antysemityzmu? Nie ma mowy   Tobin   2020-04-16
Założyciel BDS: Izrael powinien nas uratować, a potem umrzeć   Tobin   2020-04-09
Dziesiątki milionów Europejczyków ma demoniczne poglądy na Izrael   Gerstenfeld   2020-04-05
Koronawirus: dlaczego palestyńscy przywódcy nie pomagają Gazie w zwalczaniu zarazy   Tawil   2020-04-03
Mimo koronawirusa dżihad przeciwko Izraelowi trwa   Toameh   2020-04-02
Muzułmańscy ekstremiści wykorzystują koronawirusa do promocji terroryzmu i nienawiści   Tawil   2020-03-31
Hamas: już strzelać czy zachować spokój?     2020-03-28
Oszustwo AP: umiarkowanie po angielsku i ekstremizm po arabsku   i Itamar Marcus   2020-03-24
Dlaczego Palestyńczycy umierają w więzieniach Hamasu?   Tawil   2020-03-16
Oszczerstwo o rytuale krwi arcybiskupa Hanny   Fitzgerald   2020-03-15
Jasbir Puar i moralna klęska świata akademickiego   Rosenthal   2020-03-12
Zabawa w  antysemityzm podczas karnawału w Aalst   Collins   2020-03-11
Europie nie wolno paść ofiarą szantażu Erdoğana   Bekdil   2020-03-07
Jak zachodnie media stały się użytecznymi idiotami Gazy?   Yemini   2020-03-06
Czystka etniczna  Żydów i hipokryzja lewicy   Collier   2020-03-05
W rzeczywistości Palestyńczycy nigdy nie dążyli do pokoju   Yemini   2020-03-02
Czy chrześcijanie znikną z Bliskiego Wschodu?   Dabbas   2020-02-28
Zamiana praw człowieka w kiepski dowcip   Gordon   2020-02-25

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk