Prawda

Piątek, 1 lipca 2022 - 04:02

« Poprzedni Następny »


Kłamiemy, gdyż taką mamy naturę? Czyli „względna równowaga między prawdą a fikcją”.


Lucjan Ferus 2021-04-25


Do napisania niniejszego tekstu zainspirował mnie artykuł pt. „Kłamstwo nie tylko primaaprilisowe” Leszka Turkiewicza, opublikowany w „Angorze” sprzed dwóch lat, którą dopiero niedawno przeczytałem przez przypadek. Otóż jego autor zrecenzował w nim książkę Ralpha Keyesa pt. Czas postprawdy. Nieszczerość i oszustwa w codziennym życiu, z której można się dowiedzieć wielu ciekawych rzeczy o naszym gatunku. Zatem wynika z niej m.in., „ /../ że każda istota ludzka kłamie” z wielu różnych powodów i że „Całe życie społeczne oparte jest na kłamstwie: na deformowaniu, upiększaniu, przemilczaniu prawdy”. Dalej:

„Kłamstwo, mit, fikcja, propaganda czy dezinformacja to nic nowego. Nasza władza nad sobą i innymi zależy od tworzenia fikcji i wiary w nią. One służyły i służą jednoczeniu ludzi; są skutecznym narzędziem zacieśniania współpracy, aby przetrwać, ale i współpracy przeciwko innym. Każda jednostka, zbiorowość, naród, państwo, cywilizacja tworzą samonapędzającą się mitologię gdzieś ponad prawdą /../ Siła tej ludzkiej współpracy zależy od względnej równowagi między prawdą i fikcją. /../ Sam Keyes nie propaguje w swej książce całkowitego zaprzestania kłamstwa, ale w miarę odpowiedzialne mitygowanie się w okłamywaniu siebie i innych. /../

 

Bo jesteśmy gatunkiem bajarzy, fantastów, uwodzicieli i kłamczuchów. /../ Im więcej relacji społecznych, tym więcej kłamstwa. /../ Często uważa się, że kłamstwo prędzej czy później się wyda. Nic bardziej mylnego. Rzadko wychodzi na jaw – 8 na 10 nigdy nie jest wykrywanych (82%). /../ Oczywiście, można żałować, że kłamiemy, mieć wyrzuty, wstydzić się, ale to niczego nie zmienia. /../ Wszyscy kłamiemy myślą, słowem, gestem, /../ To nasz zawór bezpieczeństwa, /../ komunikacyjny przekaz /../. Rzecz w proporcjach, by ów stan nie przekroczył granic łagodnej przypadłości i nie przeszedł w stadium społecznej zarazy. Wtedy całe życie będzie kłamstwem /../”.

Nie ma co! „Piękna perspektywa” rysuje się przed gatunkiem istot nazwanych Homo sapiens, czyli „człowiek rozumny” i uważających się za wyjątkową „koronę stworzenia”. To, że „nasza władza /../ nad innymi zależy od tworzenia fikcji i wiary w nią”, wiadome jest również z innej książki pt. 21 lekcji na XXI wiek Yuvala Noaha Harrariego (np. z rozdziału „Kłamstwo zawsze będzie prawdą”, ale to tak gwoli ścisłości). Aż dziwne może się wydawać, iż autor artykułu wymieniając rodzaje zbiorowości ludzi, wykorzystujących kłamstwo dla swych celów, nie wymienił też religii, które są chyba najbardziej popularnym ideowym „spoiwem” łączącym (i dzielącym również) wielkie zbiorowości ludzkie.

 

Czyżby religie były wyjątkiem od wyżej opisanej reguły? Teoretycznie może się wydawać, iż tak jest w istocie, jeśli uzna się, że poniższe „prawdy” opisują rzeczywistość:

„Wszystkie te księgi /../ które Kościół uważa za święte i kanoniczne, napisane zostały we wszystkich swych częściach z natchnienia Ducha Świętego. Zatem w ogóle nie uznaje się współistnienia błędu. Boskie natchnienie samo przez się błąd wszelki wyklucza, a to również z konieczności, gdyż Bóg, Prawda Absolutna, musi być niezdolny do nauczania błędu” (papież Leon XIII w 1893 r.). Oraz fragmenty Dictatus papae, które mówią: „1.Kościół rzymski przez samego Boga został założony. /../ 22.Kościół rzymski nigdy nie pobłądzi i po wszystkie czasy w żaden błąd nie popadnie”. „/../ i poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli” (J 8,32). Itd. itp.

Zatem według religijnej doktryny, już tylko z w/wym. powodów, niemożliwością jest, by Prawdy objawione kłamały, czy też wprowadzały wiernych w błąd. Jednakże z powyższego artykułu wyraźnie wynika, że wszyscy ludzie kłamią, co pośrednio potwierdza sama Biblia: „Wszyscy zboczyli z drogi, zarazem się zepsuli, nie ma takiego, co dobrze czyni, zgoła ani jednego” (Rz 3,12). Jak wiec można przypuszczać, iż religie będą chlubnym wyjątkiem w tym świecie kłamstw, oszustw, fikcji, mistyfikacji i bredni głoszonych na każdym kroku w każdym czasie i w każdym jego zakątku, niezależnie od panującego ustroju i religii?

 

To oczywiste, że nie mogą być wyjątkiem, skoro są immanentną częścią natury ludzkiej, dla której religia stanowi rodzaj lustra, w którym odbijają się jej wszystkie wady i zalety. Dlatego wydaje mi się, iż za punkt wyjścia do rozważań nad tym problemem, doskonale będzie się nadawał fragment z owego artykułu, który prawdę mówiąc mocno mnie zaintrygował, a który brzmi tak:  „Siła tej ludzkiej współpracy zależy od względnej równowagi między prawdą a fikcją. /../ Sam Keyes nie propaguje w swej książce całkowitego zaprzestania kłamstwa, ale w miarę odpowiedzialne mitygowanie się w okłamywaniu siebie i innych”.

 

Interesujące! Ciekawy jestem jak wg autora tego artykułu powinna wyglądać ta „względna równowaga między prawdą, a fikcją” w przypadku religii? Względna, czyli zależna od punktu widzenia lub perspektywy, z której patrzymy na religie? No i jak miałoby wyglądać (także w przypadku religii), to „w miarę odpowiedzialne mitygowanie się w okłamywaniu siebie i innych”? (to chyba jest apel skierowany do duszpasterzy, prawda?). Oczywiście odnoszę się jedynie do artykułu z „Angory”, a nie do książki Ralpha Keyesa Czas postprawdy, której nie czytałem, a w której odpowiada on być może na powyższe i podobne im pytania. Pozwolę więc sobie sam spróbować odpowiedzieć na te pytania, kierując się posiadaną wiedzą. 

 

Zacznę od tego, iż w żaden sposób nie potrafię sobie wyobrazić owej „względnej równowagi między prawdą, a fikcją”? Na czym miałaby polegać owa równowaga i jak się przejawiać w naszym świecie? Logika mi podpowiada, że jeśli już przyjmujemy taką zasadę, to wpierw należałoby stwierdzić co jest prawdą, a co fikcją, czyż nie? Kto miałby to zrobić? Religie? One są zbyt stronnicze, a poza tym od tysięcy lat przekonują ludzkość (bywało często, że przy pomocy tortur i spełnianych gróźb spalenia na stosie), że są w posiadaniu Prawdy objawionej przez Boga, a zatem absolutnej, niepodważalnej i jedynie słusznej, której wszyscy powinni się podporządkować, w przeciwnym przypadku grożą im wieczyste męki w piekle.

 

W jaki sposób zatem można by „wyłuskać” spośród nich owe religijne fikcje, czyli mówiąc wprost – kłamstwa? Myślę, iż jedynym rozwiązaniem, aby porównać co w religiach jest fikcją, a co prawdą, to skonfrontować je z religioznawstwem i przeprowadzić rozumową, logiczną analizę. Inaczej nie ma co marzyć, by nie wychodząc poza religię, udało się oddzielić fikcję od prawdy. Jednakże aby zachować chronologię rozumowania zacznę od innej dziedziny nauki, mianowicie od biologii, która ma całkiem sporo do powiedzenia o genezie śmiertelności ludzi i o wyraźnym związku tego problemu z religiami.

 

Otóż z książki biologa Darryla Reanneya Śmierć wieczności. Przyszłość ludzkiego umysłu, możemy się dowiedzieć m.in., że „Śmierć jest wynalazkiem ewolucji, pochodzącym z wczesnej epoki rozwoju życia”, a jego celem było „zmniejszenie kosztów ekspansji genów”, i że „wraz z nim pojawił się fenomen zaprogramowanej śmierci”, czyli „ciała jednorazowego użytku”. Także to, że „wszystkie żywe istoty są skonstruowane wg tego samego schematu”, a więc posiadają „nieśmiertelne geny w nietrwałym opakowaniu”, no i że „człowiek nie jest wyjątkiem od tej reguły”, której podlegają wszystkie żyjące stworzenia. I dalej:

„Tylko człowiek, jedyny spośród stworzeń, wie, że nigdy nie uniknie śmierci. Wiedza ta jest sprzeczna z zasadami biologii. Przez 3,5 miliarda lat w toku ewolucji powstał program genetyczny, który nakazuje człowiekowi adaptować się do każdego zagrożenia, przetrwać i powrócić do równowagi. Wiara była jedynym sposobem rozwikłania tej sprzeczności. Tworząc bogów i obdarzając ich nieśmiertelnością, człowiek mógł egzystować w cieniu miecza. Nie zdołał uniknąć śmierci, ale mógł podjąć /../ rytuały,które zgodnie z tradycją miały mu zapewnić życie po śmierci /../.

 

Na tym polega ironia ludzkiego losu; stworzenie genetycznie zaprogramowane aby przeżyć, a jednocześnie świadome, że nie jest to możliwe, jest zjawiskiem absurdalnym. Jeśli zaakceptuje śmierć, jego wola przeżycia osłabnie, a jeśli się z nią nie pogodzi, musi zatracić poczucie rzeczywistości. Nie ma w tej sytuacji dobrego rozwiązania. Fikcja życia pozagrobowego stała się koniecznością. Obietnica nieśmiertelności, nieosiągalnej na ziemi, złagodziła stres związany ze śmiercią. Dlatego w każdej kulturze, /../ po dzień dzisiejszy, znane jest pojęcie zaświatów”.

Wygląda więc na to (w bardzo dużym skrócie czasowym), że religie są niejako „produktem ubocznym” uświadomienia sobie przez człowieka własnej śmiertelności i próbą „zaradzenia” temu trudnemu do wytłumaczenia zjawisku, co zresztą potwierdza religioznawstwo, słowami autora książki Jak człowiek stworzył bogów? Jerzego Cepika: „Oto naczelna idea, która prowadzić będzie ludzi przez wszystkie czasy, ścieżkami różnych religii: „Życie – śmierć – życie po śmierci”. Nie dziwne więc, że ludzka cywilizacja „zaowocowała” gigantycznym wręcz „wysypem bóstw, bogiń, bogów i Boga” (rzekomo jedynego, choć jest ich wielu).

 

Patrząc zatem na ów problem z perspektywy religioznawczej, historia religii liczy sobie kilkadziesiąt tysięcy lat. Wszystkie religie jakie kiedykolwiek istniały na Ziemi i wszelkich bogów, którzy kiedykolwiek byli czczeni przez swych wyznawców – stworzyli sami ludzie własną wyobraźnią i rozumem, bez jakiejkolwiek nadprzyrodzonej pomocy z zewnątrz. Mówiąc wprost, to nie Bóg stworzył ludzi na swoje podobieństwo i obraz, lecz to ludzie tworzyli wizerunki swych bogów na własne podobieństwo i nadawali im cechy, a przy okazji i wady typowo ludzkie, co nosi miano antropomorfizmu.

 

Jakie konkluzje nasuwają się z powyższych argumentów? Otóż takie, że śmierć nie jest karą za grzechy, wymierzoną nam przez okrutne, apodyktyczne bóstwo, lecz jest jednym z praw natury rządzących naszym światem i naszą rzeczywistością. Także i to, że nasi wszyscy bogowie zostali stworzeni przez nas samych, jako „nadprzyrodzone antidotum”, mające nam pomóc w pokonywaniu wrodzonego lęku przed śmiercią, a przy okazji niejako „wznieść” na wyższy poziom egzystencji (rzekomo „duchowy”) tych wszystkich „bożych pomocników” i „sługi boże”, którzy pośredniczą w tym „świętym interesie” dla dobra ludzkości oczywiście. Gdyż bez ich ofiarnej pracy (o pardon: powołania), żaden bóg i religia nie mogłyby istnieć.

 

Mamy więc „z grubsza” zarysowaną sytuację wyjściową do dalszych rozważań, w kwestii owej cytowanej „względnej równowagi między prawdą a fikcją”, od której wg Ralpha Keyesa zależy „siła ludzkiej współpracy”. Otóż powyżej jest przedstawiona (w wielkim skrócie) wiedza naukowa dotycząca genezy dwóch ważnych aspektów ludzkiej egzystencji: naszej  śmiertelności oraz przyczyn i powodów powstania naszych bogów i religii. Jest to owa naukowa prawda, której przeciwstawiają się wszystkie religie, proponując w to miejsce niezliczoną ilość różnych fikcji, jak i fikcyjnych wydarzeń i zachowań (o charakterze rytualnym w czym przodują religie sacerdotalistyczne), mających rozwiązać ten problem.

 

Na tym przykładzie chciałbym się zastanowić, nad dwoma sprawami: na czym powinna polegać ta „względna równowaga między prawdą a fikcją”, w sytuacji tu przedstawionej. Czyli takiej, kiedy prawda zaprzecza fikcji, a fikcja od tysiącleci uzurpuje sobie prawo do głoszenia „Prawdy” i osądzania, co wg niej jest prawdą, a co kłamstwem? Oraz druga sprawa: jak w tej sytuacji powinna przejawiać się owa „siła ludzkiej współpracy”, kiedy te dwie strony owego problemu „od zawsze” raczej się zwalczały, a nie współpracowały?! I jakie powinny być wymierne efekty tej „współpracy”, aby można było je wyraźnie określić?

 

A może „względna równowaga między prawdą a fikcją” polega na tym, iż fikcja (religijna) potrafi tak przekonująco udawać prawdę, że łatwowierni ludzie z łatwością dają się jej oszukać, dlatego ma ona aż tak wielu zwolenników? Tylko czy to będzie owa „względna równowaga” między nimi? A może na tym to polega, iż zazwyczaj fikcja (religijna) udająca prawdę ma władzę nad masami ludzkimi i potrafi ją wykorzystać do tego, by osobników nie przekonanych do siebie, „przekonać” różnymi pozawerbalnymi sposobami (np. nie tylko groźbami słownymi, ale wręcz fizyczną przemocą, sięgając często nawet do zbrodni)?

 

Albo z racji na to, że fikcja jest dużo starsza od prawdy o rzeczywistości (bowiem ludzkość na wczesnym etapie rozwoju była bardzo prymitywna umysłowo), nauczyła się tak doskonale udawać prawdę o otaczającym nas świecie, iż z czasem została sama „na placu boju”. Przemocą i podstępem likwidując każdy najmniejszy przejaw prawdy w zakłamanym przez religie świecie. A może ta „względna równowaga między prawdą a fikcją” przenosi się na ilość zwolenników jednej lub drugiej, którzy je popierają? Więc w przypadku fikcji (religijnej) zawsze ta „względna równowaga” będzie przeważała na jej korzyść, bo ludzkie społeczności składają się w przeważającym stopniu z wyznawców jakiejś religii.

 

Czy powinienem rozumieć, iż krwawa, pełna okrucieństwa, przemocy i hipokryzji historia religii jest odzwierciedleniem owej „względnej równowagi między prawdą a fikcją”? Czy raczej jest ewidentnym dowodem na permanentny brak tej „względnej równowagi między prawdą a fikcją”, dlatego zamiast „silnej współpracy” między sobą, ludzie ze sobą walczyli, zabijali się i wyrządzali sobie najbardziej przemyślne krzywdy, nie mogąc dojść do zgody w kwestii uzgodnienia co jest prawdą, a co fikcją? Mogłoby to być takie wytłumaczenie tego skomplikowanego problemu? Doprawdy, nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie.

 

Może dlatego, że problematyka przedstawiona w cytowanym na wstępie artykule, przerasta po prostu moje możliwości intelektualne? Albo dlatego, iż ze swoimi rozważaniami ograniczyłem się do samego artykułu, nie czytając recenzowanej książki, w której mógłbym może znaleźć odpowiedzi na swoje pytania i wątpliwości? Chyba, że zbyt pochopnie włączyłem fikcje religijne do owej ogólnikowo pojętej „względnej równowagi między prawdą a fikcją”, gdyż – z jakichś nieznanych mi przyczyn – fenomen religii nie podlega opisanemu w tym artykule rozumowaniu i argumentacji?

 

Tak samo zresztą, jak nie potrafię sobie wyobrazić owego „w miarę odpowiedzialnego mitygowania się w okłamywaniu siebie i innych”, szczególnie w wykonaniu hierarchów i duszpasterzy naszego Kościoła, nie mówiąc już o jego zwierzchniku – papieżu. No, cóż,.. muszę pozostać ze swymi wątpliwościami w tej kwestii i niemożnością udzielenia odpowiedzi na postawione tu pytania, choć zazwyczaj staram się kończyć swoje teksty jakimiś podsumowującymi je wnioskami. W tym przypadku muszę zrobić wyjątek, sorry.

 

Kwiecień 2021 r.                               ------ KONIEC------


Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj



Nowy ateizm i krytyka religii

Znalezionych 780 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Potwór stworzony ludzką wyobraźnią   Ferus   2022-06-26
Z jakiej gliny ulepiłeś swojego boga?   Koraszewski   2022-06-23
Nowy ateizm umarł, niech żyje nowy ateizm   Koraszewski   2022-06-20
Kobieta czyli zło konieczne?   Ferus   2022-06-19
Czarne życie, które nie ma znaczenia: 50 chrześcijan zamordowanych w ich kościele   Ibrahim   2022-06-16
Niezamierzony przez Stwórcę byt   Ferus   2022-06-12
Nowy Ład w dziele bożym   Ferus   2022-06-05
Kreacjonizm i owce Labana   Ferus   2022-05-29
Pacyfizm i papieska omylność   Stewart   2022-05-27
Operacja specjalna o kryptonimie „Arka i potop” (III)   Ferus   2022-05-22
Operacja specjalna o kryptonimie „Arka i potop” (II)   Ferus   2022-05-15
Operacja specjalna o kryptonimie „Arka i potop”   Ferus   2022-05-08
Marzenie o bezbożnym państwie   Koraszewski   2022-05-04
Moje (po)wielkanocne refleksje   Ferus   2022-05-01
Niepotrzebna ziemska sprawiedliwość   Ferus   2022-04-24
Alternatywna koncepcja zbawienia (II)   Ferus   2022-04-18
Alternatywna koncepcja zbawienia   Ferus   2022-04-17
Bądźmy uczniami Chrystusa? (II)   Ferus   2022-04-10
Bądźmy uczniami Chrystusa?   Ferus   2022-04-03
Słabość ateizmu czy religii?   Ferus   2022-03-27
Pytania do Boga   Ferus   2022-03-20
Retoryczne pytanie: „Gdzie był Bóg?”   Ferus   2022-03-13
Wojna pod znakiem krzyża     2022-03-11
Będzie zadowoleni (po śmierci)!   Ferus   2022-03-06
Niewiarygodna „prawdziwość” religii   Ferus   2022-02-20
Błędna analogia o wybaczaniu   Ferus   2022-02-13
Deizm antytezą teizmu? (II)   Ferus   2022-02-06
Deizm antytezą teizmu?   Ferus   2022-01-30
Jezus z uczniami w zbożu   Ferus   2022-01-23
Pierwszy krytyk bożego dzieła (VI)   Ferus   2022-01-16
Pierwszy krytyk dzieła bożego (V)   Ferus   2022-01-09
Hashtag „też odchodzę”   Koraszewski   2022-01-03
Wspomnienie: „Czego sobie życzyłem na nadchodzący 2014 r.?”.   Ferus   2022-01-02
Tradycja powinna się zmieniać pod wpływem praw człowieka   Igwe   2021-12-30
Bóg się rodzi i islmofobia w kafkowskim świecie   Koraszewski   2021-12-26
(Nie)zwykła opowieść wigilijna. Czyli moja nocna, niedokończona rozmowa z psem.   Ferus   2021-12-26
Jacek Tabisz o nowym humanizmie    Tabisz   2021-12-21
Pierwszy krytyk bożego dzieła (IV)   Ferus   2021-12-19
Pierwszy krytyk bożego dzieła (III)   Ferus   2021-12-12
Pierwszy krytyk bożego dzieła (II)   Ferus   2021-12-05
Pierwszy krytyk bożego dzieła   Ferus   2021-11-28
Paradoksalne „Dzięki Bogu” (II)   Ferus   2021-11-21
Paradoksalne „Dzięki Bogu”.   Ferus   2021-11-14
Absurdalna awersja wierzących do ateizmu   Ferus   2021-11-07
Refleksje sprzed lat: „Fikcyjna walka dobra ze złem” i inne   Ferus   2021-10-31
Atak ateizmu na ludzki rozum? (III)   Ferus   2021-10-24
Pytanie bez odpowiedzi   Łukaszewski   2021-10-18
Atak ateizmu na ludzki rozum? II.   Ferus   2021-10-17
Nasila się dżihadystyczne ludobójstwo chrześcijan w Nigerii   Ibrahim   2021-10-16
Atak ateizmu na ludzki rozum?!   Ferus   2021-10-10
Idea, która wyprowadziła rozum na manowce   Ferus   2021-10-03
"Time Magazine” i zachodnie podejście do islamizmu   Mahmoud   2021-10-02
Powolne odrzucanie religijnego mitu   Koraszewski   2021-09-27
Duchowni czy wyrachowani biznesmeni w sutannach?   Ferus   2021-09-26
Kościół zdeprawowany i mamoną silny   Koraszewski   2021-09-22
Turecki ateista zamordowany 31 lat temu   Bulut   2021-09-18
Naturalne czy sztucznie wykreowane religie?   Ferus   2021-09-12
Bogowie popkultury.Czyli jakimi religijnymi stereotypami „karmi” nas telewizja.   Ferus   2021-09-05
Ojciec święty, święty Paweł i teologia zastąpienia    Koraszewski   2021-08-30
(Nie)Fachowe pośrednictwo religijne.Czyli nieudana próba połączenia sprzecznych ze sobą zachowań.   Ferus   2021-08-29
Chora koncepcja Boga/bogów   Ferus   2021-08-22
W oparach ateizmu z czasu przeszłego   Koraszewski   2021-08-19
Islam – religia pokoju   Koraszewski   2021-08-16
Rozum i Wiara (XVIII)   Ferus   2021-08-15
Kult jednostki i bunt umysłu zniewolonego   Pandavar   2021-08-10
Biblia, kobiety i Bóg? (III)   Ferus   2021-08-08
Bezduszna duchowość ateistów   Koraszewski   2021-08-03
Most nad przepaścią (III)   Ferus   2021-08-01
Most nad przepaścią (II)   Ferus   2021-07-25
Most nad przepaścią   Ferus   2021-07-18
Chrześcijańskie stanowisko wobec rozdziału Kościoła i państwa   Koraszewski   2021-07-17
Czy ateizm może być nauczany jako religia?   Koraszewski   2021-07-12
Bajka o „zagubionej owcy” i cwanych „pasterzach duchowych”   Ferus   2021-07-11
Biblia, kobiety i Bóg? (II)   Ferus   2021-07-04
Ekumeniczne spotkanie apostatów   Koraszewski   2021-06-29
Czy wolno krytykować muzułmanów?   Pandavar   2021-06-28
Targniecie się na życie wieczne?   Ferus   2021-06-27
Dwa różne Dekalogi   Ferus   2021-06-20
Pasterze i ich bezwolne owce, czyli paradoksy „duchowego pasterzowania”   Ferus   2021-06-13
Biblia, kobiety i Bóg? Czyli co takiego Bóg chce powiedzieć czytelnikom Pisma Świętego?   Ferus   2021-06-06
Jest człowieczeństwo i jest muzułmańskie człowieczeństwo   Pandavar   2021-06-03
Żałoba bez złudzeń   Igwe   2021-05-26
Bezbożne „Ranczo” (II)   Ferus   2021-05-23
Ateista i „zatroskany głos rozsądku”   Ferus   2021-05-16
Obraza uczuć religijnych. Czyli co obraża osoby wierzące, a co nie, choć może powinno?   Ferus   2021-05-09
„Szczepionkowa” hipoteza powstania religii   Ferus   2021-05-02
Książka Lucjana Ferusa   Koraszewski   2021-04-26
Kłamiemy, gdyż taką mamy naturę? Czyli „względna równowaga między prawdą a fikcją”.   Ferus   2021-04-25
Duchowa służba zdrowia. Czyli oblicze Boga zatroskanego Miłosierdziem.   Ferus   2021-04-18
Poświąteczna refleksja. Kiedy mity traktowane są jako rzeczywistość.   Ferus   2021-04-11
Nieautoryzowany wywiad z Bogiem   Ferus   2021-04-04
Miecz czy Rozum? Czyli jak uczy historia religii: na jedno wychodzi!   Ferus   2021-03-28
Diabelskie zwierciadło jest winne złu?   Ferus   2021-03-21
Dziewuchy dziewuchom tu i tam   Koraszewski   2021-03-16
Irracjonalne „objawienia boże” (II)   Ferus   2021-03-14
Irracjonalne „objawienia boże”   Ferus   2021-03-07
Groza umiarkowanego islamizmu   Chesler   2021-03-04
Hartowanie ciała i hart ducha   Ferus   2021-02-28
Bezbożne „Ranczo”.Czyli nie jest dobrze, iż wierni mało wiedzą o religii, czy raczej bardzo dobrze?   Ferus   2021-02-21
Uciekinierzy z bastionu fałszywych świętości (IV)   Ferus   2021-02-14

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk