Prawda

Niedziela, 3 lipca 2022 - 06:59

« Poprzedni Następny »


Artykuł w naukowym piśmie ”Nature” dyskredytuje naukę i „scjentyzm”, kwestionuje wartości Oświecenia


Jerry A. Coyne 2019-10-22


Nathaniel Comfort, autor wręcz groteskowego artykułu w ”Nature” (kliknij na link pod zrzutem z ekranu poniżej), jest profesorem historii medycyny w Johns Hopkins University. Spotkaliśmy się już z nim trzy razy na  stronach WEIT; wydaje się być postmodernistą, który nie lubi genów, Nowego Ateizmu i Richarda Dawkinsa. Teraz napisał… no cóż, trudno zgadnąć, o co mu właściwie chodzi. Jeśli przeczytacie ten esej (a zarówno współczuję wam, jak stawiam wyzwanie, czy dostrzeżecie tezę autora), zobaczycie, że pełno tam krytyki wartości Oświecenia, białych mężczyzn, scjentyzmu i ucisku niepełnosprawnych. O, a jeszcze chwali postmodernizm, szczególnie „inne sposoby zdobywania wiedzy”.


Jedną z głównych tez Comforta, przynajmniej na tyle, na ile umiałem zrozumieć, jest to, że nauka w jakiś sposób głęboko zmieniła to, jak ludzkość postrzega samą siebie. Nie tyle w darwinowski sposób, w którym widzimy siebie obecnie jako część rozgałęzionego krzewu życia, ale z powodu odkryć takich jak nasz mikrobiom (poważnie, czy myślę o sobie jako “Jerry Coyne + bakterie”?), model „blueprint” DNA, horyzontalny transfer genów, epigenetyka, technologia CRISPR i tak dalej. Oczywiście, nie jest to niczym nowym: wielu ludzi afiszowało się tymi modnymi słowami i twierdziło że wpływają na nasze poczucie „ja”, mimo że nasze poczucie „ja” wydaje się w zasadzie takie samo, jak było pół wieku temu. 


Prawdziwym celem Comforta wydaje się jednak dyskredytowanie nauki, a raczej tego, co błędnie definiuje jako scjentyzm:

Pogodny pogląd Huxley’a – nieskończonego ludzkiego postępu i triumfu, do jakich prowadzi niepowstrzymany marsz nauki  - jest uosobieniem problemu z tak zwanymi wartościami Oświecenia. Zasada, że społeczeństwo powinno opierać się na rozumie, faktach i uniwersalnych prawdach było przewodnim wątkiem nowoczesnych czasów. Co pod wieloma względami jest znakomite (ostatnio widziałem dość rządzenia bez faktów, by wystarczyło na całe życie). Niemniej brzytwa Ockhama ma podwójne ostrze. Wartości Oświecenia obejmowały krzycząco niezgodne przekonania, takie jak to, że wszyscy ludzie są stworzeni równi, że arystokratom należy obciąć głowy i że ludzie mogą być traktowani jak niewolnicy.     

Chcę powiedzieć, że wiele z najgorszych rozdziałów tej historii wynikło ze scjentyzmu: ideologii, że nauka jest jedynym zasadnym sposobem zrozumienia świata i rozwiązania problemów społecznych. Tam, gdzie nauka rozszerzyła i wyzwoliła nasze poczucie „ja”, scjentyzm ograniczył je.

Nie jestem pewien, że ta definicja ”scjentyzmu” odpowiada definicji innych ludzi; zazwyczaj definicją scjentyzmu jest ” nauka rozszerzająca swoje ramy poza to, czym powinna być”. W tym drugim sensie „scjentyzm” jest nadużyciem nauki, by promować kwestie ideologiczne, jak na przykład powiedzenie: „nauka mówi nam, że powinniśmy sterylizować Włochów i Żydów” lub „nauka mówi nam, że rasy są z natury nierówne”. I rzeczywiście, nauka była nadużywana w taki sposób, choć te nadużycia poważnie zmniejszyły się i, w ostatecznym rachunku, nie sama nauka jest odpowiedzialna za te postawy, ale bigoci i inni źli ludzie, którzy podpięli się pod naukę.


Ponadto, tylko to, że ludzie, którzy mają oświeceniowe przekonania, żywią  także nie-oświeceniowe przekonania, takie jak zabijanie arystokratów i trzymanie niewolników. nie stanowi oskarżenia oświeceniowych przekonań, tak jak się je powszechnie rozumie i jak je przedstawił Pinker w Nowym Oświeceniu – trzyczęściowe wartości rozumu, nauki i humanizmu. Te wartości nie wzywają do zabijania arystokratów ani niewolenia innych.  


Comfort nie podaje też żadnych przykładów tego, jak ”scjentyzm”, także ten definiowany według jego definicji, ograniczył nasze poczucie „ja”. Wydaje się, że podaje jeden przykład pod koniec artykułu (patrz poniżej), ale nie jest on przekonujący. Można też przedstawić dobry argument, że rozwiązywanie problemów społecznych jest w wielu wypadkach głęboko empiryczną kwestią. Być może twoje idee nie pochodzą z nauki, ale z twoich wartości i etyki. Przedstawianie propozycji rozwiązań jednak często wymaga empirycznych danych. Przykładem tego pierwszego jest idea, że wszyscy ludzie powinni być równi wobec prawa, niezależnie od rasy lub płci. Jak jednak to zrobić? Te decyzje, jak przewożenie uczniów autobusami do szkół, do których chodzą głównie dzieci innej rasy, albo akcji afirmatywnej lub choćby pokazane, że nierówna reprezentacja wynika z dyskryminacji, nie zaś z nierównych preferencji, są sprawami empirycznymi: bada się, czy interwencja X ułatwia zastosowanie rozwiązania Y? A to, powiedziałbym, jest „nauką szeroko rozumianą”.   


Także immunologia i teoria informacji dostały się pod młot, ponieważ w jakiś sposób ułatwiają dyskryminację między ”ja i nie-ja” lub powodują, że ludzie wydają się podobni do maszyn w społecznie  nieprzyjazny sposób. Spójrzcie na ten pokaz postmodernizmu:

Przez łuk minionych 150 lat możemy zobaczyć zarówno naukę, jak scjentyzm, kształtujące ludzką tożsamość na wiele sposobów. Psychologia rozwojowa skupiła się na intelekcie, prowadząc do transformacji IQ z edukacyjnego narzędzia w broń społecznej kontroli. Immunologia przedefiniowała ”ja” w kategoriach „nie-ja”. Teoria informacji dostarczyła nowych metafor, które przerobiły tożsamość w coś mieszczącego się w tekście lub schemacie okablowania. Stosunkowo niedawno badania komórkowe i molekularne rozluźniły granice „ja”. Technologia reprodukcyjna, inżynieria genetyczna i biologia syntetyczna uczyniły naturę ludzką bardziej plastyczną, epigenetyka i mikrobiologia skomplikowały pojęcia indywidualności i autonomii, a biotechnologia i technologia informatyczna sugerują świat, gdzie „ja” jest rozdzielone, rozproszone, zatomizowane.

Aha, i co z tego? Gdzie jest tu scjentyzm? Z pewnością, IQ było kiedyś używane, by nie wpuszczać cudzoziemców do USA, a także sterylizować kobiety, ale nie robimy tego dłużej. Jeśli chodzi o inne rzeczy, o których on wspomina, to nie jest scjentyzm, ale nauka. Ostatnie zdanie o „zatomizowanym ja”, jest czystym nonsensem.


A potem Comfort przywołuje postmodernistów (którzy nie są naukowcami), by pokazać „głębokie splątanie nauki i społeczeństwa”:

Immunologicznym Platonem był australijski immunolog, Frank MacFarlane Burnet. Zrobienie z immunologii nauki o „ja” było jego bezpośrednią reakcją na przeczytanie prac filozofa Alfreda North Whiteheada. Teoretycy społeczni od Jacquesa Derridy do Bruno Latoura i Donny Haraway opierali się na immunologicznych obrazach i pojęciach w teoretyzowaniu „ja” w społeczeństwie. Chodzi o to, że  myśl naukowa i społeczna są głęboko splątane, rezonujące i wpółkonstruowane. Nie można w pełni zrozumieć jednego bez drugiego.

Ten ostatni kawałek nie jest w rzeczywistości prawdą. Tak, pewne naukowe problemy wyrastają w społecznym środowisku, co jest trywialne, ale prawda lub fałsz naukowych odkryć jest całkowicie niezależna od społeczeństwa. I, jak napisał czytelnik Vampyricon, kiedy zwrócił mi uwagę na ten artykuł: „Comfort opiera się także na postmodernistycznym micie, że nauka koncentruje się na zdominowaniu natury, które to twierdzenie przypomina tezę Luce Irigaray, że Principia Newtona to instrukcja gwałtu”.


W tym celu Comfort raz jeszcze ostro krytykuje racjonalność, ponieważ ci, którzy głosili wartości Oświecenia byli „wykształconymi na uniwersytetach mężczyznami, którzy nie byli niepełnosprawni” i, jak zauważył Vampyricon, chcieli „zdominować naturę”. Tutaj Comfort łączy postmodernizm z ruchem ”rozbudzenia”. Jeśli coś jest głęboko splątane, to nie jest to nauka i społeczeństwo, ale „rozbudzenie” i postmodernizm, oba obciążone ideą, że prawdy nie są empiryczne i ustalane przez konsensus, ale osobiste i uprawomocniane przez uczucia:

Niemniej jest tam muszka owocowa w tej beczce miodu. Większość koncepcji tożsamości i scenariusze dominacji science-fiction przyszłości post-ludzkości, zostały stworzone przez wykształconych na uniwersytetach mężczyzn, którzy nie byli niepełnosprawni i którzy pochodzili z klas średnich i wyższych z bogatych krajów globalnej północy. Ich idee odzwierciedlały nie tylko odkrycia, ale także wartości tych, którzy nazbyt długo dysponowali systemem nauki: pozytywizm, redukcjonizm i skupienie się na zdominowaniu natury. Ci, którzy kontrolują organizację sekwencji produkcji, mogą pisać opowieść.


To zaczyna się zmieniać. Chociaż droga nadal jest daleka, większa uwaga wobec równości, włączenia i różnorodności już zasadniczo ukształtowała myślenie o chorobie, zdrowiu i tym, co to znaczy być człowiekiem… 

Jeśli więc scjentyzm jest zły dla społeczeństwa, a wywody pełnosprawnych białych mężczyzn, którzy chodzili na uniwersytety, determinuje naszą przyszłość, to co możemy zrobić? Jaką alternatywę daje Comfort? Nie daje żadnej. Wszystko, co daje nam, to dziwaczny przykład, jak artystyczne „wyzwolenie” od nauki prowadzi do jakiegoś rodzaju oświecenia niepełnosprawnych ludzi:

Oparte o DNA koncepcje etniczności w żadnym razie nie są bezproblematyczne. Ale impuls uczynienia technologii „ja” bardziej przystępnymi, bardziej demokratycznymi – bardziej stanowiącej o samostanowieniu, a mniej o społecznej kontroli – jest u swych podstaw wyzwalający.  


Nigdzie nie jest to jaśniejsze niż dla ludzi, którzy żyją z niesprawnościami i używają wspomagających technologii. Mogą zyskać lub odzyskać sposoby postrzegania, mogą być w stanie komunikować się i wyrażać się w nowy sposób i uzyskać nowe związki z wszechświatem rzeczy.  


Artystka Lisa Park bawi się tymi ideami. Używa technologii biologicznego sprzężenia zwrotnego i czujników wziętych z neuronauki, by tworzyć to, co nazywa audiowizualnymi reprezentacjami „ja”. Drzewo światła zakwita i olśniewa, kiedy widzowie trzymają się za ręce; zbiorniki wody rezonują harmonijnie w reakcji na fale elektroencefalogramu Park; „orkiestra” muzyków cyborgów noszących czujniki pracy serca i mózgu tworzy niesamowitą i piękną muzykę przez reagowanie i kontaktowanie się na różne sposoby, zaś Park, dyrygentka, mówi im, kiedy mają zdjąć przepaskę z oczu, patrzeć wzajem na siebie, mrugać, śmiać się, dotykać lub całować. Niemniej także to artystyczne, subiektywne i interaktywne poczucie „ja” jest związane z tożsamością ograniczoną biologią.  

Co ten człowiek próbuje powiedzieć, tutaj, na stronach jednego z najważniejszych pism naukowych świata? Czy ten rodzaj sztuki jest lepszy dla niepełnosprawnych ludzi niż wielu naukowców i inżynierów pracujących nad wyleczeniem okaleczających chorób lub nad ułatwieniem życia osób niepełnosprawnych? (I tak, wielu tych dobroczyńców jest białymi mężczyznami, którzy uczęszczali na uniwersytety.)


W ostatnim akapicie Comfort—niespodzianka?— opowiada się za “innymi sposobami zdobywania wiedzy”:

Od czasów Oświecenia mieliśmy tendencję do definiowania ludzkiej tożsamości i  wartości w kategoriach wartości samej nauki, jak gdyby tylko ona mogła nam powiedzieć, kim jesteśmy. To jest dziwna i zaślepiona koncepcja. W obliczu kolonializmu, niewolnictwa, epidemii narkotyków, degradacji środowiska i zmiany klimatu myśl, że zachodnia nauka i technologia są jedynymi pewnymi źródłami samowiedzy, nie jest dłużej do utrzymania. To nie znaczy, że za wszystkie ludzkie nieszczęścia odpowiada nauka – dalece nie. Problemem jest scjentyzm. Definiowanie ”ja” w biologicznych kategoriach przesłania inne formy tożsamości, takie jak praca lub rola społeczna. Być może odpowiedzią na pytanie Huxleya jednak nie jest liczba.  

Uhmm. . . Zachodnia nauka i technologia – jeśli uważasz empiryczną obserwację, potwierdzenie i testowania za naukę – są jedynymi pewnymi źródłami publicznej wiedzy. “Samowiedza” to emocje i uczucia, ale staje się naukowa, jeśli chcesz pokazać innym takie rzeczy, jak: „Jestem dbającym człowiekiem, który chce pomoc innym”.


Nic z tego jednak nie ma nic wspólnego z „z definiowaniem ‘ja’ tylko w biologicznych kategoriach”. Taka definicja jest fanaberią Comforta i jednym z trudno rozpoznawalnych wątków jego artykułu. Ale jest to fanaberia nieprzemyślana i błędna. Nawet biolodzy nie myślą o „ja” w czysto biologicznych kategoriach.


Co złego dzieje się z naukowym pismem „Nature”, że opublikowało te bzdury? Co mieli na myśli?   


h/t: Vampyricon


Op-ed in science journal Nature disses science and ”scientism”, questions Enlightenment values

Why Evolution Is True, 10 października 2019

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj




Komentarze
2. Chyba rozumiem kuba 2019-10-23
1. Padł bastion "Nature" Marek Eyal 2019-10-22


Nauka

Znalezionych 1307 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Niech Moc będzie z pszczołą   Júnior   2022-06-28
Dramatyczny wzrost cen paliw kopalnych jest bolesny, ale daje niewielkie korzyści w walce z globalnym ociepleniem   Lomborg   2022-06-25
Efekt grupy – paskudny błąd poznawczy   Novella   2022-06-22
Nasiona z edytowanymi genomami będą miały przystępną cenę   Maina   2022-06-15
„Zapylisz mnie!”: nachalni bohaterowie świata roślin   Júnior   2022-06-11
Agroekologia zmienia biednych farmerów w biedniejszych   Muhumuza   2022-06-09
Kartofel z Matką Boską w jednej klapie i Karolem Marksem w drugiej   Koraszewski   2022-06-06
Jak nasze wspomnienia są powiązane   Novella   2022-06-04
Wielka Brytania dąży do zezwolenia na edytowanie genów   Novella   2022-06-02
„Grubogłowi przedsiębiorcy pogrzebowi w noc żywych trupów”   Júnior   2022-05-31
Coraz mniejsza część głównych plonów roślin jadalnych na świecie idzie na wyżywienie głodnych, a coraz więcej wykorzystuje się do celów niespożywczych     2022-05-28
Naukowiec z Ghany: “Afryka potrzebuje GMO bardziej niż reszta świata”   Gakpo   2022-05-26
GMO i edytowanie genów: jaka jest różnica?   Karavolias   2022-05-23
Toksyczny nektar, czyli ostrożnie z tureckim miodem   Júnior   2022-05-20
Kolejna nieudana i podyktowana ideologią próba wykazania, że płeć u ludzi nie jest binarna   Coyne   2022-05-18
Brian Charlesworth o błędach nowego artykułu rzekomo pokazującego, że fundamentalne założenie ewolucji neodarwinowskiej jest błędne   Coyne   2022-05-16
Trutnie i inni fruwający panowie   Junior   2022-05-13
Wygnanie z uniwersyteckiego świata – dwa lata później   Winegard   2022-05-10
Życie kwitnące po śmierci   Junior   2022-05-05
Organiczne środki owadobójcze są szkodliwe dla pożytecznych owadów     2022-04-30
Oxitec rozszerza próby z komarami GMO, by zredukować szerzenie się malarii   Conrow   2022-04-28
Słowa w wosku zapisane   Tonhasca Junior   2022-04-26
Rodzice, szkoła, państwo: kultura niskich oczekiwań   Koraszewski   2022-04-25
Nowoczesne ulepszanie roślin uprawnych przyjmuje historyczne podejście   Karavolias   2022-04-20
Pierwsza spożywcza roślina GMO w Ghanie   Baffour-Awuah   2022-04-16
Indie zwalniają edytowanie genów z wymaganej dla GMO oceny bezpieczeństwa   Paranjape   2022-04-11
Metamorfozy    Júnior   2022-04-09
Rolnicy nie mogą uprawiać tego, na co ich nie stać   Ongu   2022-04-07
Rośliny zmodyfikowane: odkłamać opinię o GMO   Conrow   2022-04-07
Odmowa szczelinowania jest szaleństwem   Ridley   2022-04-02
Jak wirusy chorób układu oddechowego ewoluują, by stać się łagodniejsze   Ridley   2022-03-22
Czy globalne ocieplenie może być dla nas dobre?   Ridley   2022-03-03
Południowa Afryka powinna przemyśleć regulacje dotyczące genetycznie modyfikowanych roślin   i Priyen Pillay   2022-03-01
Dlaczego środowiskowcy stanowią większą przeszkodę dla skutecznej polityki klimatycznej niż negacjoniści?   Boudry   2022-02-21
O figach i osach   Júnior   2022-02-18
Pień liczący 40 tysięcy lat przekazany Maorysom zamiast nauce   Coyne   2022-02-14
Propaganda anty-GMO obraża drobnych farmerów w Afryce i w Azji   Gakpo   2022-02-08
Jak “tubylcza medycyna” różni się od medycyny   Coyne   2022-02-07
Biotechnologia podnosi plony wysokobiałkowego afrykańskiego pochrzynu   Wetaya   2022-02-04
Spadanie w przepaść   Turski   2022-01-27
Czy koniki morskie coś nam mówią o LGBT? Błąd naturalistyczny popełniony przez Sussex Wildlife Trust   Coyne   2022-01-25
Ojczyznę wolną (od GMO) zachowują pany   Koraszewski   2022-01-22
Namawianie roślin, żeby podjęły ryzyko   Karavolias   2022-01-20
Czy uczenie się metodą prób i błędów jest „nauką”?   Coyne   2022-01-14
Czy gaz i energia jądrowa są “zielone”   Novella   2022-01-12
Ptasia grypa w czasach ludzkiej zarazy   Collins   2022-01-11
Rasa jest kontinuum. Płeć jest cholernie binarna   Dawkins   2022-01-10
Komiczne krzyki o klimatycznej Apokalipsie –— 50 lat nieuzasadnionego siania paniki   Lomborg   2022-01-06
Gnidy, o których PIS ci nie powie   Koraszewski   2022-01-05
Niebezpieczeństwo upolitycznienia nauki   Krylov   2022-01-01
Specjalne przesłanie do muzułmanów na całym świecie   Pandavar   2021-12-28
Nowe badania pokazują, że kraje rozwijające się płacą wysoką cenę za ograniczanie upraw roślin GMO   Maina   2021-12-25
Jajo, które wywołało sensację   Koraszewski   2021-12-24
Pięć powodów zakończenia debaty o GMO   Evanea   2021-12-16
Richard Dawkins pisze do “przyjaciół nauki i rozumu” w Nowej Zelandii   Coyne   2021-12-14
 Syntetyczna biologia oferuje obietnicę rozwiązania globalnego problemu z plastikiem   Agaba   2021-12-13
Nigeria wzywa Afrykę, by szła w jej ślady w sprawie GM wspięgi wężowatej   Opoku Gakpo   2021-12-09
Małe nietoperze idą do przedszkola   Koraszewski   2021-12-06
Afrykańscy naukowcy wzywają do polityki poparcia biologii syntetycznej i innych innowacji   Agaba   2021-12-02
Uprawy GMO zredukowały zatrucia farmerów pestycydami   Maina   2021-11-27
Czy genetyka może pomóc wyeliminować nierówność?   Coyne   2021-11-26
Matematyka i prawdziwa historia katastrofy klimatycznej   Lomborg   2021-11-24
Nigeria daje zielone światło kukurydzy GMO   Conrow   2021-11-22
Ugandyjscy studenci nalegają na powszechne stosowanie biotechnologii i uchwalenie prawa o biobezpieczeństwie   Agaba   2021-11-17
Organiczny eksperyment Sri Lanki   Novella   2021-11-16
Ruanda skwapliwie przyjmuje biotechnologię poprzez ekspansję OFAB   Meeme   2021-11-12
Sprzeciw wobec anulowania Huxleya   Coyne   2021-11-05
Farmerka z Kenii zbiera obfity plon z bawełny GM   Meeme   2021-11-04
Czarni uczeni i nauka o rasizmie   Koraszewski   2021-11-03
Kłusownictwo narzuca na słonie dobór w kierunku ewolucji słoni bez ciosów   Coyne   2021-11-01
Marnujemy naszą wielką szansę na edytowanie genów   Ridely   2021-10-29
“Czarne tygrysy” w małym indyjskim rezerwacie sugerują losowy dryf genetyczny   Coyne   2021-10-26
Wytwarzanie białek w roślinach przez rolnictwo molekularne   Novella   2021-10-20
Strzelby, zarazki, maszyny to zdecydowanie antyrasistowska książka. Dlaczego lewica jej nie kocha?   Barnett   2021-10-13
Nigeryjscy farmerzy nie mogą się doczekać wystarczających ilości GM nasion wspięgi wężowatej   Gakpo   2021-10-12
Dobór płciowy versus dobór naturalny: na przykładzie chrząszczy   Coyne   2021-10-08
Edytowanie genów kluczem do ulepszenia podstawowych upraw w Afryce   Abugu   2021-10-01
Bakłażan GMO jest udokumentowaną wygraną ubogich farmerów   Conrow   2021-09-23
O Jezu, wskrzeszają mamuta!   Koraszewski   2021-09-17
Wszystkie antyizraelskie wiadomości zasługują na publikację   Bard   2021-09-04
Tożsamość etniczna i rasa   Coyne   2021-08-30
Środowiskowcy mylili się – nie stoimy przed apokalipsą owadów   Ridley   2021-08-13
Czy znaleziono najstarszy dowód na istnienie zwierzęcia? Nowa gąbko-podobna skamieniałość liczy 890 milionów lat   Coyne   2021-08-11
Psy rozumieją ludzi   Novella   2021-08-06
Nowy start nauki o życiu w epoce genu   Ridley   2021-08-05
Użycie ognia przez homininy: przykład szybkiej ewolucji kulturowej?   Coyne   2021-08-04
Historia pandemii jest historią zaprzeczania   Jackoby   2021-07-27
Nieuchwytny neuron babci   Novella   2021-07-22
Cierpienie i pytanie, czy przestaniemy jeść mięso   Koraszewski   2021-07-14
Czy nadchodzi hydroponika?   Novella   2021-07-13
Raport Unii Europejskiej o glifosacie   Novella   2021-07-10
Dlaczego ideologii nie należy mieszać z nauką   Coyne   2021-06-30
Nagonka na Izrael grasuje w stowarzyszeniach nauk ścisłych, medycyny i edukacji   Chesler   2021-06-24
Szczęśliwi pracoholicy   Witkowski   2021-06-03
Propaganda w wykonaniu nauczycieli akademickich   Chesler   2021-06-02
Ewolucja wielokomórkowości   Novella   2021-05-07
Polityczna polaryzacja jest przesadzona   Novella   2021-05-04
Wrotki były kiedyś sztandarową grupą istot bez seksu, a teraz sądzi się, że ukradkiem odstawiają szybkie numerki   Coyne   2021-04-22
Błędna historia antykolonializmu   Tupy   2021-04-21
Mayflower wyrusza w podróż raz jeszcze   Koraszewski   2021-04-19

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk