Prawda

Wtorek, 31 stycznia 2023 - 08:39

« Poprzedni Następny »


Inna definicja antysemityzmu


Elder of Ziyon 2022-10-30


ADL planuje swoją doroczną konferencję „Never is Now” [Nigdy jest teraz] na temat antysemityzmu, która odbędzie się 10 listopada w Nowym Jorku. 

 

Będzie tam imponujący zestaw ekspertów, polityków, osobistości medialnych i innych, którzy będą mówić o różnych aspektach antysemityzmu.

 

Jest tylko jeden problem: żaden z nich nie ma dobrej definicji antysemityzmu.


Robocza definicja antysemityzmu IHRA właściwie nie jest definicją. Są to bardzo ogólnikowe wytyczne, których główną zaletą jest to, że są lepsze niż nic. Kiedy wybucha nowa kontrowersja na temat jakiejś sławnej osoby, takiej jak Donald Trump, Rashida Tlaib lub Kanye West, która coś mówi lub robi, narracja o tym, czy jest to antysemickie, czy nie, prawie nigdy nie odnosi się do definicji roboczej IHRA – ponieważ ta definicja jest prawie bezużyteczna w tworzeniu takich ustaleń. 

 

Stworzyłem własną definicję, która nie ma wad definicji IHRA. Opisuję to w artykule poniżej, nieco zmodyfikowanym w stosunku do artykułu, który przesłałem do ISGAP do publikacji. (Wcześniej zaczerpnąłem z tego artykułu.)

 

Strona internetowa ADL na temat definicji IHRA mówi: „Definicja IHRA jest jednym narzędziem, aczkolwiek ważnym, służącym do identyfikacji i zwalczania antysemityzmu. Nie zastępuje jednak bardziej zniuansowanej ekspertyzy kwestii antysemityzmu ani nie wyklucza innych definicji”.

 

W rzeczywistości, jeśli spojrzysz na to, co ADL mówi, że jest antysemickie, to znacznie lepiej pasuje do mojej definicji niż do IHRA. 

 

Nie mówię, by porzucić definicję roboczą IHRA. Zdecydowanie nie interesuje mnie burzenie wspaniałej pracy wykonanej przez wielu ludzi, aby skłonić rządy i instytucje do przyjęcia definicji IHRA. Mówię, że ludzie, którzy poważnie podchodzą do antysemityzmu, używają mojej definicji w połączeniu z definicją IHRA jako najlepszego środka do bezstronnego ustalenia, czy konkretne incydenty są w rzeczywistości antysemickie. Ostatecznie chciałbym, aby IHRA włączyła moją definicję do swojej własnej.

 

Sprawa jest zbyt ważna, by martwić się polityką lub ego autorów innych definicji. Jeśli moja definicja jest najlepsza - a inni eksperci w tej dziedzinie powiedzieli mi, że jest - to należy jej użyć. A jeśli moją można ulepszyć, zróbmy to.

 

 

____________________________________________________________

 

Robocza definicja antysemityzmu IHRA odniosła ogromny sukces i pokrzepiające jest to, że tak wiele krajów i instytucji ją przyjęło. To jest najlepsza oficjalna definicja, jaką mamy.


Jednak nie jest ponad krytyką. W rzeczywistości, chociaż może to być najlepsza definicja, nie jest to naprawdę dobra definicja.


Jak dobrze wiadomo, główny element definicji roboczej antysemityzmu IHRA stwierdza:

  „Antysemityzm to pewien sposób postrzegania Żydów, który można określić jako nienawiść do Żydów. Retoryczne i fizyczne przejawy antysemityzmu są skierowane przeciwko Żydom lub nie-Żydom i/lub ich mieniu, żydowskim instytucjom społeczności i obiektom religijnym”.


Ta definicja jest niejasna, co zauważyli już inni eksperci. [i] , [ii]


Pewien sposób postrzegania ” nie mówi nam niczego o samym postrzeganiu.


Można określić ” oznacza, że nie każda nienawiść do Żydów jest antysemityzmem – ale nie pomaga nam zrozumieć, jaka nienawiść jest antysemityzmem.


Stwierdzenie, że przejawy antysemityzmu są skierowane przeciwko Żydom lub nie-Żydom nie ogranicza w ogóle zakresu definicji.


Podstawowa definicja po prostu niewiele pomaga w zrozumieniu, co jest, a co nie jest antysemityzmem.


Być może z powodu tej wieloznaczności definicja IHRA podaje jedenaście potencjalnych przykładów antysemityzmu. Przykłady są dokładne – większość zgodziłaby się, że są one rzeczywiście przejawami antysemityzmu – ale nie można ich łatwo ekstrapolować na wszystkie przykłady antysemityzmu. Wszystko, co nie pasuje dokładnie do tych przykładów, może, ale nie musi, być samym antysemityzmem – definicja robocza w niewielkim stopniu pomaga czytelnikowi zrozumieć, co oznacza antysemityzm poza tymi przykładami. Nawet same przykłady nie są uważane za ostateczne: definicja robocza wprowadza przykłady z zastrzeżeniami mówiąc, że definicja „może, biorąc pod uwagę ogólny kontekst, zawierać” podane przykłady – co oznacza, że w niektórych kontekstach te przykłady mogą nie być antysemityzmem.


Definicja antysemityzmu, która nie potrafi jednoznacznie powiedzieć, na przykład, że negowanie Holokaustu jest antysemickie, ma poważne braki.


Jak wyglądałaby idealna definicja antysemityzmu?


Każda dobra definicja antysemityzmu musi być precyzyjna. Nie powinna zawierać słów takich jak „mogłaby” lub „może”.


Dobra definicja powinna być kompletna. Nie powinna wymagać żadnych przykładów. Nie powinna wymagać żadnych ogólnych informacji ani wcześniejszej wiedzy ze strony osoby, która musi skorzystać z definicji.


Dobra definicja powinna być użyteczna, dająca się zastosować w nowych sytuacjach.


Idealną definicją powinien być zasadniczo algorytm. Powinno być możliwe wprowadzenie do tego algorytmu dowolnej wypowiedzi lub jakichkolwiek działań i ustalenie, z możliwie największą pewnością, czy te słowa lub czyny są lub nie są antysemickie.


Wreszcie dobra definicja powinna być krótka. Idealnie powinna zmieścić się w tweecie.


Stworzyłem własną definicję antysemityzmu, która moim zdaniem pasuje do tych kryteriów.


Definicja antysemityzmu Eldera of Ziyon:

Antysemityzm to
wrogość wobec, 
oczernianie
złośliwe kłamstwa lub 
dyskryminacja

Żydów

jako pojedynczych Żydów, 
jako lud, 
jako religię, 
jako grupa etniczną lub 
jako naród (tj. Izrael).

 

Formatowanie jest celowe, choć nie jest bezwzględnie konieczne. Podkreśla, że istnieje lista działań, które są zawarte w definicji antysemityzmu, a także lista potencjalnych celów, ale centralnym i niezmiennym punktem jest to, że Żydzi są obiektem jadowitej wrogości.


Centralne miejsce Żydów w definicji kontrastuje z definicją roboczą IHRA. Podstawowa definicja robocza IHRA mówi, że obiektami nienawiści mogą być Żydzi, nie-Żydzi, żydowskie instytucje, mienie lub obiekty religijne. To nie jest do końca prawda. Celem antysemitów są zawsze Żydzi, a pozostali po prostu zastępują Żydów. Na przykład synagogi, które zostały zamienione na kościoły, mogą nadal mieć żydowskie symbole na fasadach, ale nie są już obiektem ataków, ponieważ nie ma już związanych z nimi Żydów.


Definicja zawiera cztery rodzaje ogólnych działań, które definiują antysemityzm, oraz pięć terminów określających przedmiot tych działań. Przedmioty reprezentują różne wymiary tego, co to znaczy być Żydem.


„Wrogość wobec Żydów”
 jest moim zdaniem lepszym sformułowaniem niż „nienawiść wobec Żydów”. Nienawiść jest wewnętrzna, podczas gdy wrogość jest ogólnie zauważalna dla innych. Uczynienie z antysemityzmu przestępstwa myślowego na niewiele się zda – antysemici zazwyczaj nie przyznają, że nienawidzą Żydów, ale często wykazują wrogość wobec Żydów. „Wrogość wobec Żydów” obejmuje przemoc.


„Oczernianie Żydów”
 to każdy akt lub mowa, która niesprawiedliwie krytykuje Żydów. Zdecydowanie nie jest to „krytyka Żydów” – można krytykować Żydów jako lud, naród lub jednostki, nie będąc antysemitą. Oczernianie przekracza granicę tego, co racjonalne od tego co jest nieirracjonalne.


„Złośliwe kłamstwa o Żydach”
 obejmują wszystkie teorie spiskowe dotyczące Żydów, a są ich setki. Obejmuje to również wszelkie stereotypy dotyczące Żydów: trudno wyobrazić sobie bardziej heterogeniczną grupę niż Żydzi, a każde założenie, że wszyscy Żydzi są po jednej stronie w jakiejkolwiek sprawie, jest niezmiennie złośliwym kłamstwem.


„Dyskryminacja Żydów”
 jest oczywiście antysemicka, tak jak każda dyskryminacja jakiegokolwiek narodu jest bigoterią. Warto zauważyć, że podstawowa definicja IHRA nie wspomina o dyskryminacji.


Spójrzmy teraz na obiekty, Żydzi jako „X”.


„Żydzi jako indywidualni Żydzi”
 oznacza, że słowa i czyny są skierowane przeciwko Żydom tylko dlatego, że są Żydami.


„Żydzi jako lud”
 podkreśla żydowskie pochodzenie, niezależnie od tego, czy są religijni, czy nie. Żydzi byli określani jako lud („am”) od czasów biblijnych. Atakowanie Żydów jako ludu jest wyraźnie antysemickie.


„Żydzi jako religia”
 obejmuje atakowanie samego judaizmu. Ponownie mówimy tylko o nieuczciwych lub złośliwych atakach. Judaizm można krytykować, jak każdą inną religię, nie jest to antysemickie. (To prawda, że język jest tu trochę sztywny.)


„Żydzi jako grupa etniczna”
 obejmują tych, którzy atakują Żydów z powodów rasowych lub ksenofobicznych. Nie chciałem powiedzieć „Żydzi jako grupa rasowa”, ponieważ Żydzi zdecydowanie nie są grupą rasową. Większość Żydów należy jednak do grupy etnicznej i z tego powodu była dyskryminowana lub atakowana.


Wreszcie dochodzimy do „Żydzi jako naród (tj. Izrael)”.


Definicja IHRA wydaje się stawać na głowie, by traktować antysyjonizm jako szczególny przypadek antysemityzmu. Nie jest nim. Każdy człowiek badający antysemityzm wie, że nowoczesny antysyjonizm to nowa etykieta na bardzo starej butelce. Tylko dlatego, że nie ma pełnej zgodności między syjonizmem a judaizmem, nie jest powodem, by traktować antysyjonizm jako coś innego niż antysemityzm – nie ma także doskonałej zgodności między Żydami jako narodem, jako religią lub jako grupą/plemieniem etnicznym. Nawróceni na judaizm nie są etnicznymi Żydami, a większość Żydów nie jest religijna. To nie sprawia, że ataki na te grupy są mniej antysemickie.


To samo dotyczy współczesnego państwa Izrael. Jak wymownie stwierdził zmarły rabin Jonathan Sacks:

 Żydzi żyli w prawie każdym kraju pod słońcem. Przez 4000 lat tylko w Izraelu mogli żyć jako wolny, samorządny naród. …Jedynie w Izraelu Żydzi mogą dziś mówić biblijnym hebrajskim jako językiem codziennej mowy. Tylko tam mogą żyć żydowskim czasem w kalendarzu ułożonym według rytmów roku żydowskiego. Tylko w Izraelu Żydzi mogą znowu chodzić tam, gdzie chodzili prorocy, wspinać się na góry, na które wspinał się Abraham i na które Dawid podniósł oczy. Izrael jest jedynym miejscem, gdzie Żydzi mogą żyć judaizmem, kontynuując historię rozpoczętą przez ich przodków. [iii] 

Judaizm i Izrael są ze sobą powiązane. Żydzi to wiedzą - i antysemici też o tym wiedzą. Identyfikowanie się z państwem Izrael jest podstawowym elementem tego, czym jest być Żydem, a nie wyjątkiem.


Klasyczny antysemityzm mówi, że Żydzi zatruwają studnie. Współczesny antysemityzm mówi, że Izraelczycy zatruwają studnie i wodę.


Klasyczny antysemityzm mówi, że Żydzi rozkoszują się zabijaniem dzieci. Współczesny antysemityzm mówi to samo o Izraelczykach.


Klasyczny antysemityzm mówi, że Żydzi kontrolują główne rządy świata. Współczesny antysemityzm mówi to samo o syjonistach.


Klasyczny antysemityzm wyklucza Żydów z klubów i organizacji. Współczesny antysemityzm wyklucza syjonistów z „postępowych” przestrzeni.


Nie ma potrzeby przepraszać za stwierdzenie, że współczesny antysemityzm, w przebraniu antysyjonizmu, jest po prostu kolejną odmianą klasycznego antysemityzmu. Podobieństwa przyćmiewają różnice.


Definicja robocza IHRA wydaje się defensywna, gdy wspomina się o Izraelu. Mówi: „Manifestacje [antysemityzmu] mogą obejmować atakowanie państwa Izrael, pojmowanego jako zbiorowość żydowska. Jednak krytyka Izraela podobna do krytyki jakiegokolwiek innego kraju nie może być uważana za antysemicką”.


Czym to się różni od krytyki judaizmu czy krytyki Żydów jako ludu? Jakakolwiek uczciwa krytyka jest otwarta dla wszystkich kategorii tego, co to znaczy być Żydem, nie tylko dla Izraela. IHRA nie robi żadnej przysługi, odróżniając Izrael od judaizmu w tym kontekście.


Możemy przeprowadzić to samo ćwiczenie w odniesieniu do wszystkich wypowiedzi i działań z pierwszej połowy mojej definicji. Wrogość wobec Żydów jako pojedynczych Żydów, jako ludu, jako grupy etnicznej lub jako religii jest wyraźnie antysemityzmem – podobnie jak wrogość wobec Izraela jako narodu. Wrogość wykracza daleko poza trzeźwą krytykę i zdradza irracjonalność wrogiej strony. Po co wyróżniać Izrael?


Oczernianie Izraela jest podobne. Jaki inny naród jest regularnie oczerniany? Mówienie, że Izrael nie ma prawa do istnienia, jest na tym samym poziomie moralnym, co twierdzenie, że Żydzi nie mają prawa do istnienia jako naród – lub że Żydzi w ogóle nie są narodem, co jest faworyzowanym oskarżeniem wśród arabskich antysemitów, szczególnie po to, by twierdzić, że Izrael ma nie ma prawa do istnienia jako ojczyzna dla ludzi, którzy jedynie wyznają tę samą religię. Ponownie, klasyczny i nowoczesny antysemityzm są ze sobą splecione.


Złośliwe kłamstwa o Izraelu mieszczą się w tej samej kategorii, co złośliwe kłamstwa na temat jakiejkolwiek grupy. Złośliwość zdradza nienawiść, a nienawiść napędza złośliwość. Kłamstwo o apartheidzie, kłamstwo o czystce etnicznej, kłamstwo o rasizmie – są tak samo bezprawne i odrażające jak kłamstwo o zabiciu Chrystusa, kłamstwo o mędrcach Syjonu, kłamstwo o Untermensch.


Ta sama logika dotyczy „dyskryminacji Żydów jako narodu”. Kiedy Izrael jest dyskryminowany, wszyscy wiemy, że dzieje się tak, ponieważ jest to jedyne państwo w którym żyją i którym rządzą Żydzi. Żarliwe zaprzeczenia, że jest to antysemityzm, nie są argumentami.


W celu określenia, czym jest antysemityzm, Izrael nie jest szczególnym przypadkiem zbiorowego Żyda. To podstawowy przykład. W dzisiejszych czasach jest to być może paradygmat bycia żydowskim obiektem nienawiści.


W pewnym sensie moja definicja jest rozszerzeniem doskonałego „testu 3D” Natana Szaransky'ego na temat tego, czy krytyka antyizraelska staje się antysemityzmem. Jak pisał,

Musimy jasno i otwarcie ujawniać nowy antysemityzm. Uważam, że możemy zastosować prosty test – nazywam go testem „3D” – aby pomóc nam odróżnić uprawnioną krytykę Izraela od antysemityzmu.


Pierwsze „D” to test demonizacji. Kiedy demonizuje się państwo żydowskie; kiedy działania Izraela są wyolbrzymione poza wszelkie rozsądne proporcje; kiedy dokonuje się porównań między Izraelczykami a nazistami oraz między obozami uchodźców palestyńskich a Auschwitz – jest to antysemityzm, a nie uprawniona krytyka Izraela.


Drugie „D” to test podwójnych standardów [
double standards]. Kiedy krytyka Izraela jest stosowana wybiórczo; kiedy ONZ wyróżnia Izrael za łamanie praw człowieka, podczas gdy zachowanie znanych i poważnych sprawców, takich jak Chiny, Iran, Kuba i Syria, jest ignorowane; kiedy izraelski Magen David Adom, jako jedyne na świecie pogotowie ratunkowe nie ma wstępu do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża – to jest antysemityzm.


Trzecie „D” jest testem delegitymizacji: kiedy odmawia się Izraelowi fundamentalnego prawa do istnienia – jedynemu spośród wszystkich narodów na świecie – to także jest antysemityzmem. 
[iv]

Odnosi się to nie tylko do krytyki Izraela, ale także do krytyki Żydów, judaizmu i narodu żydowskiego. Żydzi jako naród, jako religia, jako kultura i jako jednostki mogą być legalnie krytykowani, tak jak Izrael. Dopiero gdy krytyka rozprzestrzeni się na terytorium tych trzech „D”, stają się one antysemickie.


Nie ma różnicy między demonizowaniem, delegitymizowaniem i stosowaniem podwójnych standardów wobec Izraela lub Żydów w jakimkolwiek sensie. Oba są tym samym antysemityzmem.

 

Testowanie definicji z antysemityzmem zdefiniowanym w IHRA


Aby sprawdzić, czy moja definicja jest dokładna, sugeruję, abyśmy użyli jej jako algorytmu wobec sytuacji wymienionych jako przykłady w definicji roboczej IHRA, aby sprawdzić, czy ta definicja ocenia te sytuacje jako antysemickie.

Wzywanie do, pomoc przy lub usprawiedliwienie zabijania lub krzywdzenia Żydów w imię radykalnej ideologii lub ekstremistycznego poglądu na religię.

Byłaby to wrogość wobec Żydów jako pojedynczych Żydów, jako narodu i jako religii.

Stawianie kłamliwych, odczłowieczających, demonizujących lub stereotypowych zarzutów o Żydach jako takich lub o ich sile jako zbiorowości – takich jak, zwłaszcza, ale nie wyłącznie, mitu o światowym spisku żydowskim lub o Żydach kontrolujących media, gospodarkę, rząd lub inne społeczne instytucje.

To byłyby złośliwe kłamstwa przeciwko Żydom jako ludowi i prawdopodobnie jako religii lub narodowi.

Oskarżanie Żydów jako narodu o odpowiedzialność za rzeczywiste lub wyimaginowane wykroczenia popełnione przez pojedynczą osobę lub grupę Żydów, a nawet za czyny popełnione przez nie-Żydów.

Jest to wrogość, oczernianie i złośliwe kłamstwa o Żydach jako narodzie.

Zaprzeczanie faktowi, zakresowi, mechanizmom (np. komory gazowe) lub zamierzonej umyślności ludobójstwa narodu żydowskiego z rąk narodowosocjalistycznych Niemiec oraz ich zwolenników i wspólników w czasie II wojny światowej (Holocaustu).

Oskarżanie Żydów jako narodu lub Izraela jako państwa o wymyślenie lub wyolbrzymianie Holokaustu.

Jest to prototypowy przykład złośliwych kłamstw o Żydach jako indywidualnych Żydach (tj. świadkach Holocaustu) jako ludzie i jako narodzie (Arabowie regularnie oskarżają syjonistów o wymyślenie Holocaustu, aby usprawiedliwić zabranie ich ziemi).

Oskarżanie obywateli żydowskich o większą lojalność wobec Izraela lub rzekomego przedkładania spraw Żydów na całym świecie nad interesy własnych krajów.

Jest to oczernianie i złośliwe kłamstwa o Żydach jako pojedynczych Żydachjako ludzie i jako narodzie.

Odmawianie narodowi żydowskiemu prawa do samostanowienia, np. przez twierdzenie, że istnienie państwa Izrael jest przedsięwzięciem rasistowskim.

Jest to wrogość, oczernianie, złośliwe kłamstwa i dyskryminacja Żydów jako ludu i jako narodu.

Stosowanie podwójnych standardów poprzez wymaganie od niego zachowania, którego nie oczekuje się ani nie wymaga od żadnego innego demokratycznego państwa.

To jest dyskryminacja Żydów jako narodu.

Używanie symboli i obrazów związanych z klasycznym antysemityzmem (np. twierdzenia o Żydach zabijających Jezusa lub oszczerstwo o rytuale krwi) do charakteryzowania Izraela lub Izraelczyków.

Byłaby to wrogość i złośliwe kłamstwa o Żydach jako ludzie i jako narodzie.

Porównywanie współczesnej polityki izraelskiej do polityki nazistów.

To byłyby złośliwe kłamstwa i wrogość wobec Żydów jako narodu.

Pociągnięcie Żydów do odpowiedzialności zbiorowej za działania państwa Izrael.

Byłaby to wrogość wobec Żydów jako pojedynczych Żydów i jako narodu.

 

Testowanie definicji wobec antysemityzmu niezdefiniowanego w IHRA


Definicja robocza IHRA jest niejednoznaczna w odniesieniu do niektórych przykładów antysemityzmu, które są ogólnie akceptowane jako antysemityzm.


Jednym z przykładów jest teoria Chazarów – idea, że większość lub wszyscy Żydzi aszkenazyjscy wcale nie są Żydami etnicznymi, ale pochodzą od ludu tureckiego znanego jako Chazarowie, którzy rzekomo przeszli na judaizm. Podobnie jak negowanie Holocaustu, jest to antysemicka teoria spiskowa, często zamaskowana jako uprawnione badania.


Definicja robocza IHRA daje bardzo niewiele wskazówek, czy jest to antysemickie, czy nie, ale praktycznie wszyscy zgadzają, że jest. Jednak według mojej definicji nie ma wątpliwości: teoria Chazarów jest złośliwym kłamstwem o Żydach jako grupie etnicznej i narodzie.


Podobne złośliwe kłamstwa, popularne od stu lat wśród Arabów, mówią, że nie ma żydowskiego związku z Jerozolimą i że żydowskie świątynie są fikcyjne. Podczas gdy definicja robocza IHRA w ogóle tu nie pomaga w ocenie, moja definicja odnosi się do tego podobnie jak do teorii o Chazarach: złośliwe kłamstwa o Żydach jako ludzie i jako narodzie.


Popularna pisarka i poetka Alice Walker napisała wiersz o Żydach, w którym pod pozorem prostego zadawania pytań oskarżyła Żydów o wiarę, że nie-Żydzi to podludzie, których należy zabijać, i że Talmud popiera gwałcenie dzieci. [v] Choć może to podpadać pod roboczą definicję IHRA, może tego nie robić, jeśli Walker powołuje się na „kontekst”: że ona tylko zadaje pytania, lub tylko mówi o Żydach, którzy studiują Talmud. Jednak zgodnie z moją definicją Walker wykazuje wrogość, oczernianie i złośliwe kłamstwa na temat Żydów jako ludu i religii (a także narodu w innych częściach wiersza, w których wiąże Żydów z Izraelczykami).

 

Testowanie definicji w sytuacjach niejednoznacznych


Jak ta definicja ma się do bardziej kontrowersyjnych lub niejednoznacznych przypadków potencjalnego antysemityzmu?


George Soros jest żydowskim miliarderem, który finansuje wiele lewicowych spraw. Sheldon Adelson był żydowskim miliarderem, który finansował wiele prawicowych spraw. Obaj były przedmiotem teorii spiskowych. Czy te teorie są antysemickie?


Frank Gaffney powiedział o Sorosie:

Czy George Soros jest antychrystem? Podczas gdy były burmistrz Nowego Jorku Rudi Giuliani postawił to pytanie, teologowie mogą być lepiej przygotowani do prowadzenia debaty niż politycy.


Dziesięciolecia historii tego miliardera, finansisty i filantropa, pokazują jednak taką wrogość i zniszczenia, że trzeba go co najmniej uznać za prawą rękę antychrysta. [vi] 

Zostało to uznane przez ADL za antysemickie [vii]. Czy jest?


Nie jestem ekspertem od chrześcijańskiej eschatologii, ale widziałem, że bogaci nie-Żydzi, tacy jak Bill Gates [viii] i Jeff Bezos [ix], również zostali oskarżeni o bycie Antychrystem, więc bez wzmianki ani aluzji do religii Sorosa, to nie pasuje do mojej definicji antysemityzmu – atak na niego jest atakiem na wpływowego bogacza, a nie niego jako Żyda, przynajmniej na pierwszy rzut oka. (Wobec tych, którzy twierdzą, że Antychryst musi być Żydem, może to jednak być uznane za antysemickie).


W przeciwieństwie do tego piosenkarz Pink Floyd, Roger Waters, powiedział o Sheldonie Adelsonie [x]:

Sheldon Adelson uważa, że tylko Żydzi – tylko naród żydowski – są w pełni ludźmi. Że są w jakiś sposób przywiązani… i że wszyscy inni na Ziemi są po to, by im służyć.

Nie ma żadnych zapisów, aby Adelson kiedykolwiek coś takiego powiedział. Waters – świadomie lub nie – przywołuje antysemickie interpretacje Talmudu i przypisuje je Adelsonowi.


Zarówno Waters, jak i Gaffney oskarżają bogatych Żydów o to, że są mistrzami pociągania za sznurki marionetek, ale tylko Waters oskarża, używając wyraźnie żydowskich odniesień. Według mojej definicji okazuje wrogość, oczernianie i złośliwe kłamstwa na temat Żyda jako indywidualnego Żyda. Podczas gdy oszczerstwo Gaffneya można interpretować jako skierowane przeciwko każdemu bogatemu człowiekowi, inwektyw Rogersa nie można interpretować inaczej niż jako antysemickie.


Z pewnością motyw mistrza marionetek kojarzony jest z Żydami od ponad wieku. Jednak nie dotyczy to wyłącznie Żydów, więc bez dodatkowych dowodów nie możemy powiedzieć, że samo oskarżenie jest antysemickie, gdy dotyczy wpływowego Żyda.


To rodzi kolejną kwestię przy ustalaniu, czy coś jest antysemickie, czy nie. Definicja robocza IHRA dokłada wszelkich starań, aby wskazać, że wiele z ustalenia, czy coś jest antysemickie, czy nie, zależy od kontekstu. Będę trochę bardziej szczegółowy i zauważę, że duża część ustalenia zależy od nastawienia potencjalnego sprawcy. Ich intencje mogły być całkowicie niewinne, mogły być złośliwe i bardzo możliwe, że nie mieli pojęcia lub nie dbali o konsekwencje swoich obraźliwych działań lub oświadczeń.


Nie potrafimy czytać w myślach, ale możemy zgadywać na podstawie innych stwierdzeń lub działań osoby lub grupy, która stoi za obraźliwymi słowami lub czynami. W tym przykładzie, jeśli Gaffney miał historię antysemityzmu lub wcześniej wyraźnie odnosił się do tego, że Soros był Żydem, lub zacytował źródła mówiące, że Antychryst musi być Żydem, możemy racjonalnie założyć, że jego wypowiedź była rzeczywiście antysemicka , ponieważ w tym przypadku byłaby to również wrogość, oczernianie i złośliwe kłamstwa na temat Sorosa jako indywidualnego Żyda.


Znajomość motywacji osoby wygłaszającej obraźliwy komentarz jest kluczem do każdego ustalenia. Uważam, że powinniśmy być ostrożni i nie zakładać antysemickich motywów, chyba że istnieje po temu ważny powód, zazwyczaj historia innych wyraźnie antysemickich komentarzy lub konsekwentny historia potępiania Żydów. Bez ostrożnego podejścia istnieje niebezpieczeństwo, że oskarżenia o antysemityzm będą używane kapryśnie i bardziej jako środek ataku na przeciwnika politycznego niż jako trzeźwa analiza wydarzenia lub wypowiedzi. Rzeczywiście, widzimy, że dzieje się to cały czas zarówno na politycznej prawicy, jak i na lewicy: oskarżenia o antysemityzm, które nie są motywowane faktyczną obawą z powodu rosnącej nienawiści do Żydów, ale zdobywaniem punktów politycznych. 


Innym ciekawym przypadkiem testowym jest stwierdzenie kongresmenki Ilhan Omar, że powodem, dla którego amerykańscy politycy popierają Izrael, jest „to wszystko jest o Benjaminach, kochanie”. [xi] Mówiła, że syjonistyczne pieniądze są głównym lub jedynym powodem, dla którego jakikolwiek polityk popiera Izrael. To przywołuje stereotyp Żydów kontrolujących narody za pomocą pieniędzy. To jest przypadek złośliwych kłamstw o Żydach jako ludzie lub jako narodzie i jako taki jest antysemicki.


Ale co z atakami politycznymi na kandydatów żydowskich, przedstawiającymi ich jako chciwych i trzymających pliki banknotów? „Washington Post” poinformował o sześciu takich ogłoszeniach politycznych republikanów w wyborach śródokresowych w 2018 roku. [xii] To jest trudniejsze wezwanie. Stereotyp zachłannego polityka wykracza poza religię lub narodowość. Jednak gdy kandydaci mają wyraźnie żydowskie nazwiska, zwiększa to prawdopodobieństwo, że jest to atak na Żydów.


W jednym przypadku ogłoszenie przeciwko Sarze Johnson Rothman pokazujące, jak trzyma plik studolarowych banknotów, wydaje się przekraczać granicę antysemityzmu, ponieważ reklama usunęła jej nazwisko panieńskie, którego konsekwentnie używa jako drugiego nazwiska, i nazwała ją po prostu „Sara Rothman”. To sformułowanie sprawiało, że brzmiała tak, jakby sama była Żydówką, a nie poślubiła Żyda. W tym przypadku wydaje się, że chodzi o oczernianie (i prawdopodobnie złośliwe kłamstwa) na temat jednostki, która jest przedstawiana jako indywidualny Żyd.  

 

Inne przypadki wymagają trochę czytania w myślach, aby upewnić się, że były antysemickie, ale sama ich liczba sprawia, że trudno je odrzucić jako zwykłe ataki polityczne. Gdyby nie było porównywalnych ogłoszeń politycznych przeciwko nieżydowskim kandydatom z tych samych źródeł, mogłoby to wskazywać na intencje antysemickie. I odwrotnie, gdyby w 2018 roku pojawił się tuzin innych ogłoszeń politycznych przedstawiających nieżydowskich kandydatów chwytających worki gotówki, byłoby to uważane za normalne polityczne obrzucanie błotem, a nie konkretnie antysemickie. Należy zauważyć, że nawet jeśli reklamy same w sobie nie są stricte antysemickie, napastnicy powinni być bardziej sumienni w przypadku używania tego rodzaju antysemickich aluzji.


W rzeczywistości tego rodzaju aluzje należą do najtrudniejszych przypadków do zdefiniowania jako antysemickie, zarówno w ramach tej definicji, jak i bez niej. Ze swej natury aluzje mają właśnie na celu ukrycie złych zamiarów.


Kiedy Donald Trump zamieścił na Twitterze grafikę przedstawiającą Hillary Clinton na tle stosów gotówki, która zawierała tekst „Najbardziej skorumpowana kandydatka w historii!” wewnątrz sześcioramiennej gwiazdy [xiii],  nastąpiła natychmiastowa reakcja, że Trump kojarzył Hillary z żydowską gotówką. Oryginalna grafika pochodziła ze skrajnie prawicowego forum, które handluje antysemityzmem, więc nie ma wątpliwości, że wybór tej gwiazdy miał być czytelną aluzją dla tej publiczności. Nie jest jasne, czy Trump zamierzał podzielić się tą samą aluzją ze swoimi zwolennikami, jak zrobił to oryginalny artysta. Kampania Trumpa zmieniła tę grafikę w ciągu dwóch godzin.

 

Czy to antysemickie? Wszystko zależy od tego, co miał na myśli Trump, kiedy to tweetował, a tego nie możemy tego wiedzieć. Niemniej pochodzenie grafiki i fakt, że istniała droga od tego niegodziwego źródła do Trumpa, a on następnie zamieścił ją na Twitterze, wskazuje, że należało zachować większą ostrożność przed rozpowszechnieniem tej grafiki. Dobra definicja antysemityzmu może pomóc ludziom, by byli bardziej wrażliwi na rozpowszechnianie antysemickich stereotypów.


W październiku 2020 roku strona BDS na Facebooku w RPA opublikowała karykaturę o Clover Dairy, która została kupiona przez firmę należącą do izraelskiego przedsiębiorstwa. [XIV] Przedstawiał obrzydliwego, grubego mężczyznę wpychającego pieniądze do ust z podpisem: „Nie karm chciwych szefów Clover”. „South African Jewish Report” stwierdził, że rysunek był antysemicki, ale BDS skarżyło się na to określenie, mówiąc, że była to po prostu karykatura chciwego kapitalisty, niekoniecznie Żyda. Wsteczne wyszukiwanie obrazem pokazuje, że oryginalny rysunek nie miał nic wspólnego z Izraelem ani Żydami. Jednak karykatura była konkretnie skierowana przeciwko Clover, ponieważ firma została kupiona przez izraelską firmę i trudno odrzucić to użycie grafiki jako coś mniej niż antysemicką aluzję przywołującą karykatury z czasów nazistowskich, gdzie przedstawiano grubych, bogatych Żydów ze stosami pieniędzy – brakowało tylko wydatnego nosa. Biorąc pod uwagę, że sama BDS jest ruchem antysemickim – dyskryminuje Żydów jako naród – uważam, że nie powinniśmy tutaj dawać BDS przywileju wątpliwości. W tym przypadku jest jednak miejsce na dyskusję.

 

Ważne jest, aby dobra definicja antysemityzmu nie tylko określała, czym on jest, ale także czym nie jest. Twierdzenie Whoopi Goldberg, że Holocaust nie miał nic wspólnego z rasą [xv] , było ewidentnie głupim i fałszywym stwierdzeniem, ale nie było złośliwe. Według mojej definicji nie było antysemickie.


Inna kwestia: możliwe jest, że wypowiedź jest krzywdząca, ale nie antysemicka, ale wypowiedzi, które mają być krzywdzące dla każdego Żyda, który je słyszy, są niewątpliwie antysemickie.  


Kiedy ustalenie, czy coś jest antysemickie, zależy od tego, co działo się w umyśle sprawcy, sensowne jest udzielenie mu przywileju wątpliwości, chyba że istnieje historia innych, bardziej rażących antysemickich prowokacji z tego samego źródła.


Jedno jest jednak jasne. Ta dyskusja, przy takim poziomie szczegółowości, jest niemożliwa w przypadku Definicji Roboczej IHRA, Deklaracji Jerozolimskiej w sprawie antysemityzmu lub innych dobrze znanych prób zdefiniowania tego terminu. Moja definicja pozwala na tę dyskusję, a wszelkie przypadki graniczne dla mojej definicji są również dyskusyjne wśród ekspertów od antysemityzmu. Moja definicja dokładniej odwzorowuje dużą liczbę przypadków, o których Żydzi „wiedzą”, że są antysemickie, niż czynią to inne definicje.


Wniosek


Istniejące definicje antysemityzmu są niejasne i dostarczają jedynie bardzo ogólnych wskazówek, które często nie są przydatne w konkretnych przypadkach. Przedstawiłem tutaj definicję, która jest użyteczna, precyzyjna i tak dokładna, jak można racjonalnie oczekiwać, zarówno do zdefiniowania tego, co jest antysemityzmem, jak i do wykluczenia tego, co nie jest antysemityzmem.


Nie chcę odbierać niczego doskonałej pracy, jaką wykonano w promowaniu definicji roboczej IHRA, ale mam nadzieję, że moja definicja może ją uzupełnić w sposób, który uczyni ją bardziej użyteczną i wykonalną.

 


[i] Maya Hertig Randall and Catherine Imbeck, “The IHRA working definition of antisemitism: a legal analysis,” Legal opinion provided at the request of the Service for Combating Racism at the Federal Department of Home Affairs (Switzerland), November 6, 2020

[ii] Peter Ullrich, “Expert Opinion on IHRA Working Definition of Antisemitism,” Rosa Luxemburg Stiftung, October 2019

[iii] Rabbi Jonathan Sacks, “Israel: The Heart of Judaism,” HaMizrahi, April 2018

[iv] Natan Sharansky, “3D Test of Anti-Semitism:Demonization, Double Standards, Delegitimization,” Jewish Political Studies Review 16:3-4 (Fall 2004)

[v] Alice Walker, “It Is Our (Frightful) Duty To Study They [sic] Talmud”, Alice Walker: The Official Website, November 2, 2017

[vi] Frank Gaffney, “George Soros, The Anti-Christ, or Just His Right-hand Man?”, Center for Security Policy, October 11, 2018

[vii] “The Antisemitism Lurking Behind George Soros Conspiracy Theories,” ADL Blog, October 11, 2018

[viii] Christopher James Blythe, “Bill Gates’ Comments on Covid-19 Vaccine Enflame ‘Mark of the Beast’ Worries in Some Christian Circles,” Religion Dispatches, May 4, 2020

[ix] “Could Jeff Bezos possibly be the Antichrist?”, Reddit r/Christianity, March 13, 2022

[x] “Musician Roger Waters on Hamas-Affiliated News Agency: Crazy Puppet Master Adelson Has Donald Trump’s Tiny Little Pr*ck in His Pocket; Israelis Teach U.S. Police How to Murder Blacks,” MEMRIReports Twitter,  June 21, 2020

[xi] Zack Beauchamp “Ilhan Omar’s tweet revealed core truths about anti-Semitism in America,” Vox, February 12, 2019

[xii] Eli Rosenberg, “Republicans attack Jewish candidates across the U.S. with an age-old caricature: Fistfuls of cash,” Washington Post, November 6, 2018

[xiii] Louis Jacobson, “Donald Trump’s ‘Star of David’ tweet: a recap,” Politifact, July 5, 2016

[xiv] Jeremy Gordin, “The SAJR vs the Press Council: What's going on?” PoliticsWeb (South Africa), June 2, 2022

[xv] Kenan Malik, “Whoopi Goldberg’s Holocaust remarks drew on a misguided idea of racism,” The Guardian, February 2, 2022

 

A plea to the @ADL (and others): read my paper and adopt my algorithmic definition of antisemitism

Elder of Ziyon, 24 października 2022

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska


Skomentuj Wyślij artykuł do znajomego: Wydrukuj






Notatki

Znalezionych 2310 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Państwa arabskie wysyłają miliardy na amerykańskie uniwersytety     2023-01-29
Naród ofiar jest skazany na porażkę   Greenfield   2023-01-28
Dlaczego należy zakazać flagi OWP i Konfederacji?   Flatow   2023-01-27
Komu na rękę z niewidzialną ręką?   Koraszewski   2023-01-27
UE i administracja Bidena wciąż ugłaskują i nagradzają mułłów Iranu   Rafizadeh   2023-01-24
Żyjemy w ciekawych czasach   Koraszewski   2023-01-24
Wojna Unii Europejskiej z Izraelem   Tawil   2023-01-19
Czy istnieje środek prawny na kłamstwa George'a Santosa?   Dershowitz   2023-01-19
Wieczny dyktator i brakujący pokój: historia Mahmuda Abbasa   Eid   2023-01-19
Orwellowska obsesja „New York Timesa” na punkcie Izraela   Chesler   2023-01-18
Palestyna: Perwersyjny – i wprawiający w osłupienie - paradoks   Sherman   2023-01-17
Kolejna faza ewolucji państwucha   Koraszewski   2023-01-17
Najważniejsze niepisane prawo na Zachodzie: nie drażnij irracjonalnych, ekstremistycznych muzułmanów     2023-01-13
Głupota ujawnia się w działaniu, część 3: ignorowanie porażek   Bard   2023-01-11
Nie ma chleba bez wolności?   Koraszewski   2023-01-11
Europa na łasce Kataru?   Godefridi   2023-01-10
Turecki “postęp”: Sześcioletnią dziewczynkę wydał za mąż jej ojciec, znany szejk   Bekdil   2023-01-06
Antysemityzm ludzi łagodnych i dobrych - raz jeszcze   Koraszewski   2023-01-06
Dzisiejsza Rosja i “Długi Telegram”   Koraszewski   2023-01-05
Zapomniane przemówienie Jasera Arafata   Shaw   2023-01-04
Znaczenie wielkiego exodusu Mizrahi   Julius   2023-01-03
Profesor Matczak i hollywoodzka puma   Koraszewski   2023-01-02
Śmieć chrześcijaństwa w Betlejem   Ibrahim   2022-12-31
Ukraina: przepis na ugłaskanie zbrodniarza   Taheri   2022-12-31
Przesłanie Zełenskiego w mundurze polowym   Jacoby   2022-12-29
Konserwatyzm w dobie populistycznej rewolty   Winegard   2022-12-23
Europa budzi się i dostrzega korupcję w organizacjach pozarządowych   Steinberg   2022-12-22
W Iranie i Chinach protestujący domagają się wolności. Gdzie jest przywódca wolnego świata?   Jacoby   2022-12-22
Niemiecki kanclerz obawia się zimnej wojny   Koraszewski   2022-12-21
Niemieckie spojrzenie na globalne perspektywy   Taheri   2022-12-20
Historia medialnej intifady przeciwko Izraelowi   Chesler   2022-12-20
Mułłowie Iranu: kiedy zbudzi się Unia Europejska?   Rafizadeh   2022-12-15
Turcja i Izrael: otwarcia i ponowne zamknięcia   Bekdil   2022-12-15
Uwolnić Iran z rąk terrorystów i morderców   Grzegorz Lindenberg   2022-12-13
Długi cień zimnej wojny   Koraszewski   2022-12-12
Głupota ujawnia się w działaniu   Bard   2022-12-12
Kolonializm i Żydzi, ofiary czy kolaboranci?   Julius   2022-12-11
Zniekształcona pamięć wojny koreańskiej   Shankar   2022-12-09
Czy Izrael powinien bojkotować palestyńskich Arabów?   Amos   2022-12-08
Komu wierzymy i dlaczego tak niechętnie?   Koraszewski   2022-12-07
Kolejne medialne wymówki dla Palestyńczyków i ich terroru   Bard   2022-12-07
Dwoje ludzi przekraczających rzeczywistość we wnętrzu jednego katalońskiego domu   Zbierski   2022-12-02
“New York Times” i jego współpracownicy   Fitzgerald   2022-12-02
Niewinne zdumienie pewnego socjologa   Koraszewski   2022-12-01
Wyjście ze stalinowskiego zimna   Ashenden   2022-11-29
Eureka! Odkryto arabskie lobby   Bard   2022-11-26
Stare irańskie hasło podbija świat   Taheri   2022-11-25
Nie, nierówności dochodów nie są najwyższe w historii. Są na historycznie niskim poziomie   Jacoby   2022-11-22
Porwanie studiów bliskowschodnich   i Alex Joffe   2022-11-20
Mistrzostwa świata w piłce nożnej i światowe rozgrywki   Collins   2022-11-19
Zabłąkane pociski: czego Ukraina (i Polska) mogą nauczyć się od Izraela   Frantzman   2022-11-18
Mroźna zima dla Europy: obwiniaj strategiczną ślepotę   Bekdil   2022-11-16
Thomas Friedman, zwolennik równego kopania wszystkiego, co izraelskie   Flatow   2022-11-14
Inwestowanie w naukę dla bezpieczeństwa żywnościowego w Afryce   Bafana   2022-11-14
Kapitalizm to dobra rzecz   Koraszewski   2022-11-12
Skuteczna walka ze skrajnym ubóstwem   Jacoby   2022-11-11
Zabijanie Lewiatana tysiącem ciosów   Taheri   2022-11-10
Krytyczna teoria rasy i antysemityzm   Levick   2022-11-10
Afrykańscy farmerzy zarobili około 282 miliony dolarów na GMO w 2020 roku – nowe badanie   Opoku   2022-11-09
Niebezpieczeństwo „śpiącej” umowy nuklearnej: silniejsza Rosja, Chiny, Korea Północna, Iran   Rafizadeh   2022-11-08
Refleksje o książce Roberta Spencera Who Lost Afghanistan?   Chesler   2022-11-08
Palestyńska walka o potrawy   Fitzgerald   2022-11-07
Arabowie o zachodniej hipokryzji w sprawie irańskich dronów     2022-11-07
Chaos tworzony przez moralistów na poziomie trzylatków   Tracinski   2022-11-04
Projektanci mody intelektualnej i ich klienci   Koraszewski   2022-11-02
Rewolucja w Iranie jest powstaniem, któremu przewodzą mniejszości etniczne   Mustafa   2022-11-01
Nadzieja w pesymizmie i rozsądku   Koraszewski   2022-10-31
Inna definicja antysemityzmu     2022-10-30
Czego Irańczycy chcą od Waszyngtonu   Taheri   2022-10-29
Zachód odwraca się plecami do prześladowanych chrześcijan, wita radykalnych muzułmanów   Ibrahim   2022-10-26
Opowieści byłego premiera kraju wielkości znaczka pocztowego   Koraszewski   2022-10-25
Odsłonić prawdziwe poglądy antysemitki   Kirchick   2022-10-22
Dzięki administracji Bidena Rosja i Iran są sobie bliższe niż kiedykolwiek   Rafizadeh   2022-10-21
Błąd „jeśli-to” powraca z pełną mocą z okazji umowy o granicy morskiej z Libanem     2022-10-14
Nowa bajka na zimę: “Europa jest ofiarą Amerykanów”   Godefridi   2022-10-12
Pan się myli, Panie Konstanty   Koraszewski   2022-10-12
Także dzisiaj niewolnictwo jest ogólnoświatową plagą   Jacoby   2022-10-11
FAIR – Fairness & Accuracy In Reporting – pokazuje skrajny brak szacunku wobec izraelskich Arabów     2022-10-09
Szef administracji Rady Praw Człowieka ONZ systematycznie naruszał zasady ONZ, ujawniają wycieki e-maili     2022-10-08
Czy Ilhan Omar lub Linda Sarsour dobrowolnie zdjęły hidżab w solidarności z irańskimi kobietami?   Chesler   2022-10-07
Rashida Tlaib, Jaskinia Lwa i wszechobecność nienawiści do Żydów ponad politycznymi podziałami (plus komiks)     2022-10-05
Dalekosiężne skutki śmierci Mahsy Amini   Mahmoud   2022-10-05
Jak USA roztrwoniły swoje strategiczne minerały   Bergman   2022-10-04
Główny nurt i władczyni pierścionka   Koraszewski   2022-10-03
Iran: dymiący wulkan   Taheri   2022-10-03
Iran kupił ponad milion hektarów ziemi w Wenezueli     2022-10-02
Wojownicy sprawiedliwości społecznej ignorują arabskich właścicieli niewolników   Bard   2022-10-01
Czy irański naród otrzyma wsparcie demokratycznego Zachodu?   Koraszewski   2022-09-30
Rosja i Iran: przyjaźń czy tylko partnerstwo?   Amos   2022-09-25
Niebezpieczne związki, czyli sojusze wiernych i niewiernych   Koraszewski   2022-09-24
Nierozwiązywalne konflikty na Bliskim Wschodzie   i Alberto M. Fernandez   2022-09-18
Trzecia droga skręca w prawo   Koraszewski   2022-09-17
Palestyńczycy i świat nie potrzebują jeszcze jednego, skorumpowanego, upadłego, terrorystycznego państwa arabskiego   Toameh   2022-09-17
Jak Zachód zbudował rosyjskiego wroga   Taheri   2022-09-16
Dlaczego ludzie nienawidzą?   Koraszewski   2022-09-15
Fundamentalna irracjonalność palestinizmu   Bellerose   2022-09-14
Administracja Bidena “zaniepokojona” izraelskimi rajdami na Zachodni Brzeg   Fitzgerald   2022-09-13
Departament Stanu traktuje śmierć Abu Akleh jako priorytet, ignorując śmierć Malki Roth   Meyers Epstein   2022-09-12
Kiedy niemieccy ekolodzy i rząd Putiuna mieli gorący romans   Godefridi   2022-09-12
Arabowie do Bidena: Nie podpisuj umowy z Iranem, doprowadzi to do wojny   Toameh   2022-09-10

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Pogrzebać złudzenia Oslo


Kilka poważnych...


Przeciwko autentyczności


Nowy ateizm


Lomborg


„Choroba” przywrócona przez Putina


„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa

Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Małgorzata, Andrzej, Henryk