Prawda

Sobota, 25 czerwca 2022 - 19:11

« Poprzedni Następny »


Powiadom znajomych o tym artykule:
Do:
Od:

Czy uczenie się metodą prób i błędów jest „nauką”?


Jerry A. Coyne 2022-01-14


To pytanie nasunęło mi się, kiedy myślałem o Māori i innych “metodach poznania” rdzennych ludów i zdałem sobie sprawę z tego, że tego rodzaju wiedza jest nabywana głównie metodą prób i błędów. Nie chodzi mi o to, że to nie jest nauka, bo to jest “nauka szeroko pojmowana”, co omawiam w książce Wiara versus fakty. A zanim mieliśmy zestaw naukowych narzędzi, których używają profesjonalni naukowcy, to było w zasadzie wszystko, co mieliśmy. W swojej nowej książce, Rationality, Steve Pinker zaczyna od długiego i absorbującego wywodu o tym, jak plemię San w Afryce wypracowało wyrafinowaną metodę śledzenia zwierząt i dokonało innych wyczynów dzięki wiekom prób i błędów. Czasami opiera się to na hipotezach, takich jak: “Antylopa gnu jest cięższa niż inne przeżuwacze i zostawi głębsze ślady”.

Więc, tak, metoda “prób i błędów” jest nauką, ale sądzę, że nowoczesna nauka obejmuje znacznie więcej niż próby i błędy i częściej opiera się na testowaniu hipotez postawionych a priori. Nie użyliśmy metody prób i błędów, żeby umieścić Kosmiczny Teleskop Webba we właściwej pozycji, bo gdybyśmy popełnili jeden błąd, zwierciadło nie otworzyłoby się. Użyliśmy także znanych praw fizyki, które nie są używane w “rdzennej wiedzy”. Darwin nie stworzył teorii ewolucji drogą doboru naturalnego przy pomocy prób i błędów, ale doznał olśnienia, kiedy czytał Malthusa, a potem wypracował konsekwencje, włącznie ze sprawdzaniem rezultatów hodowców zwierząt. Avery i inni nie odkryli metodą prób i błędów, że DNA jest materiałem dziedziczenia, ale dzięki wiedzy, że składnikami bakterii są głównie białka i kwasy nukleinowe i sprawdzenie laboratoryjnymi eksperymentami, które z nich może „zmienić” inne bakterie. Ten rodzaj nauki, bardziej niż rdzenna wiedza, kumuluje wiedzę, tak, że w miarę potwierdzania hipotez – jednej po drugiej – prowadzi ostatecznie do niezmiernie zaawansowanego zasobu wiedzy.


Pomyślałem o tym, kiedy rozważałem zdolność nawigacji między wyspami starożytnych Polinezyjczyków. To jest przypadek często zachwalany jako rodzaj rdzennej “nauki”. Sądzę jednak, że nie mogło to powstać jako zestaw hipotez a priori używanych, by przemieścić się z miejsca A do miejsca B. Musimy raczej pamiętać o tych wszystkich podróżnikach, którym nie udało się w porównaniu do tych, którym udało się dotrzeć na miejsce. Ci, którym udało się, mogli używać metody umożliwiającej im sukces: utrzymywanie gwiazd w jednej pozycji, wypatrywanie ptaków morskich itd. Z czasem podróżnicy, którzy odnieśli sukces, włączali jedną metodę po drugiej, a więc podróże stawały się coraz bardziej udane. "Metody" tych, którzy zginęli w próbach, przepadły. To była metoda prób i błędów i był to rodzaj naukowej wiedzy, ale działo się to kosztem olbrzymich strat. Był to rezultat jednej udanej próby po drugiej, a metody, które dawały udane podróże włączono do tradycji ludowej.   


Podobnej metody można użyć, by odkryć drogę przez rozwidlający się labirynt. Wyobraźcie sobie labirynt, w którym każde przejście rozwidla się. Po trzech rozwidleniach macie 8 odrębnych zakończeń. Następnie załóżmy, że wszystkie zakończenia poza jednym – na przykład, pójście w lewo, potem w prawo, a potem w lewo – kończy się wpadnięciem w dół, na którego dnie są spiczaste pręty, podczas gdy jeden udany wybór trzech zakrętów prowadzi do żywności. Zadaniem jest dotarcie do żywności. Wysyłasz tysiąc ludzi do labiryntu i tylko około 125 (jeden z ośmiu) wyjdzie z drugiej strony. Pytasz ich, jak tam dotarli. Wszyscy mówią: „Idź w lewo, a potem w prawo i w prawo”. Wszyscy inni byliby martwi. Masz więc teraz „wiedzę”, jak rozwiązać ten problem.


Coś podobnego musiało być zaczątkiem polinezyjskiej nawigacji – i znacznej ilości innej rdzennej wiedzy. Wydaje mi się – a mogę się mylić – że nowoczesna nauka jest czymś znacznie więcej niż rodzajem prób i błędów, i czymś znacznie więcej niż rodzaj „wiedzy”, jaką orędownicy, powiedzmy, mātauranga Māori okrzykują za równą nowoczesnej nauce. Jednak nauczanie, jak nowoczesna nauka podchodzi do problemów, jest znacznie bardziej zaawansowane niż próby i błędy, mimo że rdzenna wiedza czasami istotnie jest “wiedzą” lub “prawdą”.


Nauczanie mātauranga Māori na lekcjach nauk ścisłych nie jest możliwe, jak długo ta metoda obejmuje filozofię, mitologię, legendy i moralność, ale empiryczne metody – prób i błędów - mogłyby być nauczane. To zabrałoby co najwyżej godzinę. Czy można jednak używać metody prób i błędów jako sposobu zrozumienia kosmosu, który wymaga całego zestawu narzędzi nowoczesnej nauki, co obejmuje próby i błędy, ale jest w tym tak wiele więcej? 


Nie jestem przekonany, że istnieje jakikolwiek dobry powód do nauczania “wiedzy” rdzennych ludów na równi z naukami ścisłymi, choć istnieje powód do uczenia o metodach, jakich używali nasi poprzednicy, by zdobyć wiedzę. Chodzi tylko o to, że nie jest to równe nowoczesnej nauce.


Kiedy wiedza opiera się na metodzie prób i błędów, postęp jest powolny i uciążliwy, a czasami nie ma go wcale. Zabrało stulecia nieudanych prób i błędów, by zrozumieć, jak przekazywane są zarazki dżumy lub malarii i jak sobie z tym poradzić. Rozwiązania przychodzą z testowanych hipotez, a nie z dowolnych domysłów, które wprowadzano w życie bez testowania – i nie udawało się, raz za razem. (Spalono wielu moich przodków jako rzekomą terapię na dżumę.)


To tylko kilka myśli, by zainspirować innych do rozważenia kwestii wiedzy rdzennych ludów versus nowoczesna nauka.


Is learning through trial and error “science”?

Why Evolution Is True, 9 stycznia 2022

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska



Jerry A. Coyne

Emerytowany profesor na wydziale ekologii i ewolucji University of Chicago, jego książka "Why Evolution is True" (Polskie wydanie: "Ewolucja jest faktem", Prószyński i Ska, 2009r.) została przełożona na kilkanaście języków, a przez Richarda Dawkinsa jest oceniana jako najlepsza książka o ewolucji.  Jerry Coyne jest jednym z najlepszych na świecie specjalistów od specjacji, rozdzielania się gatunków. Jest również jednym ze znanych "nowych ateistów" i autorem książki "Faith vs Fakt" (wydanej również po polsku przez wydawnictwo "Stapis)". Jest wielkim miłośnikiem kotów i osobistym przyjacielem redaktor naczelnej.
 

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1306 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Dramatyczny wzrost cen paliw kopalnych jest bolesny, ale daje niewielkie korzyści w walce z globalnym ociepleniem   Lomborg   2022-06-25
Efekt grupy – paskudny błąd poznawczy   Novella   2022-06-22
Nasiona z edytowanymi genomami będą miały przystępną cenę   Maina   2022-06-15
„Zapylisz mnie!”: nachalni bohaterowie świata roślin   Júnior   2022-06-11
Agroekologia zmienia biednych farmerów w biedniejszych   Muhumuza   2022-06-09
Kartofel z Matką Boską w jednej klapie i Karolem Marksem w drugiej   Koraszewski   2022-06-06
Jak nasze wspomnienia są powiązane   Novella   2022-06-04
Wielka Brytania dąży do zezwolenia na edytowanie genów   Novella   2022-06-02
„Grubogłowi przedsiębiorcy pogrzebowi w noc żywych trupów”   Júnior   2022-05-31
Coraz mniejsza część głównych plonów roślin jadalnych na świecie idzie na wyżywienie głodnych, a coraz więcej wykorzystuje się do celów niespożywczych     2022-05-28
Naukowiec z Ghany: “Afryka potrzebuje GMO bardziej niż reszta świata”   Gakpo   2022-05-26
GMO i edytowanie genów: jaka jest różnica?   Karavolias   2022-05-23
Toksyczny nektar, czyli ostrożnie z tureckim miodem   Júnior   2022-05-20
Kolejna nieudana i podyktowana ideologią próba wykazania, że płeć u ludzi nie jest binarna   Coyne   2022-05-18
Brian Charlesworth o błędach nowego artykułu rzekomo pokazującego, że fundamentalne założenie ewolucji neodarwinowskiej jest błędne   Coyne   2022-05-16
Trutnie i inni fruwający panowie   Junior   2022-05-13
Wygnanie z uniwersyteckiego świata – dwa lata później   Winegard   2022-05-10
Życie kwitnące po śmierci   Junior   2022-05-05
Organiczne środki owadobójcze są szkodliwe dla pożytecznych owadów     2022-04-30
Oxitec rozszerza próby z komarami GMO, by zredukować szerzenie się malarii   Conrow   2022-04-28
Słowa w wosku zapisane   Tonhasca Junior   2022-04-26
Rodzice, szkoła, państwo: kultura niskich oczekiwań   Koraszewski   2022-04-25
Nowoczesne ulepszanie roślin uprawnych przyjmuje historyczne podejście   Karavolias   2022-04-20
Pierwsza spożywcza roślina GMO w Ghanie   Baffour-Awuah   2022-04-16
Indie zwalniają edytowanie genów z wymaganej dla GMO oceny bezpieczeństwa   Paranjape   2022-04-11
Metamorfozy    Júnior   2022-04-09
Rolnicy nie mogą uprawiać tego, na co ich nie stać   Ongu   2022-04-07
Rośliny zmodyfikowane: odkłamać opinię o GMO   Conrow   2022-04-07
Odmowa szczelinowania jest szaleństwem   Ridley   2022-04-02
Jak wirusy chorób układu oddechowego ewoluują, by stać się łagodniejsze   Ridley   2022-03-22
Czy globalne ocieplenie może być dla nas dobre?   Ridley   2022-03-03
Południowa Afryka powinna przemyśleć regulacje dotyczące genetycznie modyfikowanych roślin   i Priyen Pillay   2022-03-01
Dlaczego środowiskowcy stanowią większą przeszkodę dla skutecznej polityki klimatycznej niż negacjoniści?   Boudry   2022-02-21
O figach i osach   Júnior   2022-02-18
Pień liczący 40 tysięcy lat przekazany Maorysom zamiast nauce   Coyne   2022-02-14
Propaganda anty-GMO obraża drobnych farmerów w Afryce i w Azji   Gakpo   2022-02-08
Jak “tubylcza medycyna” różni się od medycyny   Coyne   2022-02-07
Biotechnologia podnosi plony wysokobiałkowego afrykańskiego pochrzynu   Wetaya   2022-02-04
Spadanie w przepaść   Turski   2022-01-27
Czy koniki morskie coś nam mówią o LGBT? Błąd naturalistyczny popełniony przez Sussex Wildlife Trust   Coyne   2022-01-25
Ojczyznę wolną (od GMO) zachowują pany   Koraszewski   2022-01-22
Namawianie roślin, żeby podjęły ryzyko   Karavolias   2022-01-20
Czy uczenie się metodą prób i błędów jest „nauką”?   Coyne   2022-01-14
Czy gaz i energia jądrowa są “zielone”   Novella   2022-01-12
Ptasia grypa w czasach ludzkiej zarazy   Collins   2022-01-11
Rasa jest kontinuum. Płeć jest cholernie binarna   Dawkins   2022-01-10
Komiczne krzyki o klimatycznej Apokalipsie –— 50 lat nieuzasadnionego siania paniki   Lomborg   2022-01-06
Gnidy, o których PIS ci nie powie   Koraszewski   2022-01-05
Niebezpieczeństwo upolitycznienia nauki   Krylov   2022-01-01
Specjalne przesłanie do muzułmanów na całym świecie   Pandavar   2021-12-28
Nowe badania pokazują, że kraje rozwijające się płacą wysoką cenę za ograniczanie upraw roślin GMO   Maina   2021-12-25
Jajo, które wywołało sensację   Koraszewski   2021-12-24
Pięć powodów zakończenia debaty o GMO   Evanea   2021-12-16
Richard Dawkins pisze do “przyjaciół nauki i rozumu” w Nowej Zelandii   Coyne   2021-12-14
 Syntetyczna biologia oferuje obietnicę rozwiązania globalnego problemu z plastikiem   Agaba   2021-12-13
Nigeria wzywa Afrykę, by szła w jej ślady w sprawie GM wspięgi wężowatej   Opoku Gakpo   2021-12-09
Małe nietoperze idą do przedszkola   Koraszewski   2021-12-06
Afrykańscy naukowcy wzywają do polityki poparcia biologii syntetycznej i innych innowacji   Agaba   2021-12-02
Uprawy GMO zredukowały zatrucia farmerów pestycydami   Maina   2021-11-27
Czy genetyka może pomóc wyeliminować nierówność?   Coyne   2021-11-26
Matematyka i prawdziwa historia katastrofy klimatycznej   Lomborg   2021-11-24
Nigeria daje zielone światło kukurydzy GMO   Conrow   2021-11-22
Ugandyjscy studenci nalegają na powszechne stosowanie biotechnologii i uchwalenie prawa o biobezpieczeństwie   Agaba   2021-11-17
Organiczny eksperyment Sri Lanki   Novella   2021-11-16
Ruanda skwapliwie przyjmuje biotechnologię poprzez ekspansję OFAB   Meeme   2021-11-12
Sprzeciw wobec anulowania Huxleya   Coyne   2021-11-05
Farmerka z Kenii zbiera obfity plon z bawełny GM   Meeme   2021-11-04
Czarni uczeni i nauka o rasizmie   Koraszewski   2021-11-03
Kłusownictwo narzuca na słonie dobór w kierunku ewolucji słoni bez ciosów   Coyne   2021-11-01
Marnujemy naszą wielką szansę na edytowanie genów   Ridely   2021-10-29
“Czarne tygrysy” w małym indyjskim rezerwacie sugerują losowy dryf genetyczny   Coyne   2021-10-26
Wytwarzanie białek w roślinach przez rolnictwo molekularne   Novella   2021-10-20
Strzelby, zarazki, maszyny to zdecydowanie antyrasistowska książka. Dlaczego lewica jej nie kocha?   Barnett   2021-10-13
Nigeryjscy farmerzy nie mogą się doczekać wystarczających ilości GM nasion wspięgi wężowatej   Gakpo   2021-10-12
Dobór płciowy versus dobór naturalny: na przykładzie chrząszczy   Coyne   2021-10-08
Edytowanie genów kluczem do ulepszenia podstawowych upraw w Afryce   Abugu   2021-10-01
Bakłażan GMO jest udokumentowaną wygraną ubogich farmerów   Conrow   2021-09-23
O Jezu, wskrzeszają mamuta!   Koraszewski   2021-09-17
Wszystkie antyizraelskie wiadomości zasługują na publikację   Bard   2021-09-04
Tożsamość etniczna i rasa   Coyne   2021-08-30
Środowiskowcy mylili się – nie stoimy przed apokalipsą owadów   Ridley   2021-08-13
Czy znaleziono najstarszy dowód na istnienie zwierzęcia? Nowa gąbko-podobna skamieniałość liczy 890 milionów lat   Coyne   2021-08-11
Psy rozumieją ludzi   Novella   2021-08-06
Nowy start nauki o życiu w epoce genu   Ridley   2021-08-05
Użycie ognia przez homininy: przykład szybkiej ewolucji kulturowej?   Coyne   2021-08-04
Historia pandemii jest historią zaprzeczania   Jackoby   2021-07-27
Nieuchwytny neuron babci   Novella   2021-07-22
Cierpienie i pytanie, czy przestaniemy jeść mięso   Koraszewski   2021-07-14
Czy nadchodzi hydroponika?   Novella   2021-07-13
Raport Unii Europejskiej o glifosacie   Novella   2021-07-10
Dlaczego ideologii nie należy mieszać z nauką   Coyne   2021-06-30
Nagonka na Izrael grasuje w stowarzyszeniach nauk ścisłych, medycyny i edukacji   Chesler   2021-06-24
Szczęśliwi pracoholicy   Witkowski   2021-06-03
Propaganda w wykonaniu nauczycieli akademickich   Chesler   2021-06-02
Ewolucja wielokomórkowości   Novella   2021-05-07
Polityczna polaryzacja jest przesadzona   Novella   2021-05-04
Wrotki były kiedyś sztandarową grupą istot bez seksu, a teraz sądzi się, że ukradkiem odstawiają szybkie numerki   Coyne   2021-04-22
Błędna historia antykolonializmu   Tupy   2021-04-21
Mayflower wyrusza w podróż raz jeszcze   Koraszewski   2021-04-19
Genetyczny przełącznik CRISPR   Novella   2021-04-16

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa



 Palestyńskie weto



Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk