Prawda

Czwartek, 25 kwietnia 2024 - 05:59

« Poprzedni Następny »


Nowy Ateizm

Dlaczego religia może być racjonalna, ale robi to w zły sposób


Jerry Coyne 2014-02-20


Często słyszmy twierdzenie, że nauka narodziła się z chrześcijaństwa. Oczywiście, istnieje mnóstwo argumentów przeciwko temu, a głównym z nich jest to, że chrześcijaństwo dzierżyło w Europie władzę przez ponad tysiąclecie podczas Ciemnego Średniowiecza i po prostu nie było wówczas nauki.

Do książki, którą piszę, badam twierdzenie – teologów i apologetów religijnych – że nauka wyrosła z chrześcijaństwa, czym wyjaśniają rozwój nauki w Europie i nigdzie indziej. (Tak, tak, wiemy o Chinach i Bliskim Wschodzie, ale ich nauka wygasła.) Jednym z najgłośniejszych orędowników tego twierdzenia jest Rodney Stark, socjolog religii, który określa siebie jako „niezależnego chrześcijanina”. Jego książka The Victory of Reason: How Christianity Led to Freedom Capitalism, and Western Success [Zwycięstwo rozumu: jak chrześcijaństwo doprowadziło do wolności, kapitalizmu i sukcesu Zachodu]  jest często cytowana jako niepodważalny dowód, że nauka narodziła się z chrześcijaństwa.


Oczywiście, istnieje mnóstwo argumentów przeciwko temu, a głównym z nich jest to, że chrześcijaństwo dzierżyło w Europie władzę przez ponad tysiąclecie podczas Ciemnego Średniowiecza i po prostu nie było wówczas nauki. Chociaż można wskazać na promowanie uczenia się przez Kościół katolicki (mnisi kopiujący stare manuskrypty, kościół utrzymujący uniwersytety i tak dalej) panowało równocześnie wszechobecne propagowanie dogmatu i umniejszanie rozumu oraz aktywne tłumienie i prześladowania herezji. Choć nie wiemy, dlaczego nowoczesna nauka jest produktem specyficznie europejskim, lepszą hipotezą jest to, że Europa jest miejscem, w którym wyrosło Oświecenie – ruch zachęcający do rozumowania, obserwacji i kwestionowania. (Jest osobnym pytaniem, dlaczego Oświecenie pojawiło się w Europie, ale Steve Pinker ma wyjaśnienie w Better Angels, włącznie z powstaniem pras drukarskich.)


Argumenty Starka są niezmiernie irytujące, ale właśnie przeczytałem miażdżącą recenzję jego książki (i jego tezy) napisaną przez Andrew Bernsteina: “The tragedy of theology: How religion caused and extended the Dark Ages“ [Tragedia teologii: jak religia spowodowała i przedłużyła Ciemne Średniowiecze]. Odnośnik jest poniżej, tekst jest dostępny za darmo i jest to dobra lektura. Ktoś mógłby mieć zastrzeżenia, że Bernstein jest zwolennikiem obiektywizmu Ayn Rand, i istotnie jest, ale nie daj się zniechęcić, bo dokonuje sprawnego rozbioru argumentów Starka i przypuszcza miażdżący atak na teologię.


Tym razem chcę zostawić na boku kwestię “nauka pochodzi od religii” i po prostu przytoczyć coś, co Bernstein powiedział o używaniu rozumu przez religię. Chodzi mu o to, że religia istotnie używa rozumu, ale w zupełnie inny sposób niż robi to nauka. Nie będę dalej komentował poza powiedzeniem, że całkowicie zgadzam się z Bernsteinem. (Podkreślenia w poniższym fragmencie są moje.) Pasja i argumenty Bernsteina przypominają mi Roberta G. Ingersolla:


 Teolodzy i ogólnie religianci zaczynają od przesłanki z dziedziny fantazji, a potem stosują rygorystyczną logikę formalną, by wydobyć jej implikacje. Sam Stark pisze, że „teologia składa się z formalnego rozumowania o Bogu”. Jest to zachwycająco precyzyjne. Teolodzy, poczynając od wyśnionego tworu własnych umysłów, analizują cechy tego tworu przez rygorystyczne stosowanie formalnej – to jest, dedukcyjnej – logiki.


. . . W historii filozofii termin “racjonalizm” ma dwa różne znaczenia. W jednym sensie oznacza niezłomne oddanie krytycznej myśli w odróżnieniu od każdego irracjonalnego odrzucenia rozumu. W tym sensie Arystoteles i Ayn Rand są wybitnymi racjonalistami, przeciwstawiającymi się każdej formie irracjonalizmu, włącznie z wiarą. W węższym sensie jednak racjonalizm kontrastuje z empiryzmem, jeśli chodzi o fałszywą dychotomię między oddaniem tak zwanemu „czystemu” rozumowaniu (tj. rozumowaniu oderwanemu od postrzeganej rzeczywistości) a wyłącznym poleganiu na doświadczeniu zmysłów (bez opartego na nim wnioskowania.) Racjonalizm w tym sensie jest oddaniem rozumowaniu skonstruowanemu jako logiczna dedukcja, a nie z obserwacyjnego punktu wyjścia, oraz nieufność wobec doświadczenia zmysłów (np. metoda Kartezjusza). Empiryzm, według tej błędnej dychotomii, jest wiarą, że doświadczenie zmysłów dostarcza faktycznej wiedzy, ale każdy wniosek wychodzący poza obserwację jest zaledwie manipulacją słowami lub symbolami werbalnymi (np. podejście Hume’a). Zarówno Arystoteles, jak Ayn Rand odrzucają taką fałszywą dychotomię między rozumem a doświadczeniem zmysłów; żadne bowiem nie jest racjonalistyczne w tym węższym sensie.


Teologia jest najczystszym wyrazem racjonalizmu w sensie postępowania drogą dedukcji logicznej od przesłanek nie zakorzenionych w dających się obserwować faktach – dedukcja bez odniesienia do rzeczywistości. Tak zwane „myślenie”, które odbywa się tutaj, jest czysto formalne, bez podstawy w obserwacji, pozbawione faktów, odcięte od rzeczywistości.
Na przykład Tomasz z Akwinu był największym w historii ekspertem w dziedzinie “angelologii”. Nikt nie mógł równać się z nim „wiedzą” o aniołach i poświęcił im znacznie więcej miejsca w swojej olbrzymiej Summa Theologica niż fizyce.


Tutaj jest tragedia teologii w swojej wydestylowanej esencji: Zająć świetny intelekt ludzki, geniusz niemal, z głęboko rygorystyczną dedukcją logiczną – do badania niczego. W Średniowieczu wielkie umysły, zdolne do przekształcenia świata, nie badały świata; i tak przez tysiąclecie, kiedy ludzie krzyczeli w męczarniach – przymierali głodem, zżerani przez trąd i dżumę, umierający masami przed trzydziestką – ludzie o wielkich umysłach, którzy mogli dostarczyć im ziemskiego zbawienia, porzucili ich na rzecz swoich pozaziemskich fantazji. Raz jeszcze te fundamentalne kwestie filozoficzne przemawiają ostro przeciwko argumentowi Starka, niemniej on je po prostu ignoruje.


Religia jako dziedzina jest, w swej najlepszej postaci, racjonalizmem – dedukcją z wymyślonych przesłanek – nie zaś prawdziwą racjonalnością. (W najgorszej postaci odrzuca nawet ten rozwodniony związek z logiką na rzecz trzymania się nieskazitelnej wiary.)…


Why religion can be rational but is doingit wrong

Why Evolution Is True, 14 lutego 2014

Tłumaczenie Małgorzata Koraszewska



Jerry A. Coyne
Profesor na wydziale ekologii i ewolucji University of Chicago, jego książka "Why Evolution is True" (Polskie wydanie: "Ewolucja jest faktem", Prószyński i Ska, 2009r.) została przełożona na kilkanaście języków, a przez Richarda Dawkinsa jest oceniana jako najlepsza książka o ewolucji.  Jerry Coyne jest jednym z najlepszych na świecie specjalistów od specjacji, rozdzielania się gatunków.  Jest wielkim miłośnikiem kotów i osobistym przyjacielem redaktor naczelnej. 

 

Od redakcji

 

Ten spór między zwolennikami czystego rozumu, opartego wyłącznie na logice oraz zwolennikami empiryzmu opartego wyłącznie na obserwacji doskonale ilustruje złośliwa opowieść jak wygląda rozmowa po stosunku seksualnym pary behaviorystów:

- Tobie było dobrze, a jak mnie było?  


Skomentuj Tipsa en vn Wydrukuj




Komentarze
1. Ayn Rand Mab 2014-02-20


Nowy ateizm i krytyka religii

Znalezionych 904 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Sumerowie patrzą z osłupieniem jak Bóg tworzy świat     2014-12-23
Humanizm ewolucyjny II     2014-04-22
Dławienie krytyki przez państwo     2016-03-24
Rozdzielenie religii i państwa – warunkiem demokracji     2016-09-08
Tęsknota za bezpiecznym miejscem III.     2018-02-25
Czego Żydzi nauczyli Koptyjkę     2015-02-20
Bóg odkrywa modlitwy ludzkości w spamie     2015-01-01
Wezwanie do reformy islamu     2016-05-05
Uciekłaś od wojny, a oni przyjęli cię      2020-03-13
Pierwsze pokolenie ex-muzułmanów     2016-12-07
Kolejne wyznanie ex-muzułmanki     2016-12-21
Boże słowo głoszone z ambony     2017-08-10
Bóg ześle naukę i technikę     2016-08-30
Allah stworzył kobiety, żeby były w domach     2018-10-25
Czego naucza imam w Kopenhadze     2017-06-19
Islam nakazuje kochać Mahometa i Dżihad bardziej niż własne rodziny     2020-12-14
Credo islamu z ust autorytetu     2020-03-02
 “Islam przeżywa ostre starcie z nowoczesnością i wymaga reform”     2018-11-22
Bańki, medycyna, islam i sport     2016-08-27
Wojna pod znakiem krzyża     2022-03-11
Religia to piekło kobiet     2016-05-04
Kpatinga: wioska czarownic   Igwe   2014-04-13
W poszukiwaniu definicji islamu i islamizmu   Ahmad   2017-09-17
Indyjskie czary nad słowem sekularyzacja   Ahmad   2015-11-27
Islamizm nie jest islamem   Ahmed   2015-09-21
Trzeba przestać milczeć   Ahmed   2014-04-15
Przeciwko autorytetom islamskim i w solidarności z ofiarami islamu   Ahmed   2016-01-24
Dyskryminacja jest wynikiem fanatyzmu w systemie edukacji   Al-Dachachni   2017-03-11
Religie usprawiedliwiają zabijanie, kradzież i inne przestępstwa   Al-Tamimi   2020-03-06
Otwarty umysł jest zaletą   Andreadis   2017-02-16
Świadomość w oczach wierzących i niewierzących   Andrews   2017-07-06
Mój problem z Bogiem   Angier   2014-06-24
Cztery słowa i 1280 poszkodowanych…   Bekdil   2015-04-26
Chusta wreszcie wolna; Turcja wręcz przeciwnie   Bekdil   2014-10-10
Bandycki ramadan   Bekdil   2016-07-15
Niech przemówią tureccy uczeni: zobaczymy czym jest islamizm   Bekdil   2018-05-30
Turcja: seks islamistów z dziećmi jest w porządku; potępienie tego to przestępstwo   Bekdil   2023-03-10
Niepowodzenie islamistycznej kampanii Erdogana w Turcji   Bekdil   2020-01-25
Najlepszy sposób walki z tzw. przemysłem islamofobii   Bekdil   2015-02-21
Turcja: Czy z religijnego punktu widzenia pożądanie własnej córki jest w porządku?   Bekdil   2016-01-25
"Nic wspólnego z islamem"?   Bergman   2016-12-11
Turcja islamizuje Danię budując meczety   Bergman   2017-12-02
Turcja: Uczniowie czytają Koran i porzucają islam   Bulut   2020-06-19
Dżihad przeciwko świątyniom mniejszości   Bulut   2015-09-03
Turecki ateista zamordowany 31 lat temu   Bulut   2021-09-18
Nie, islamofobia nie jest tym samym co antysemityzm   Bulut   2020-01-26
Ogromna transformacja Indii i Bliskiego Wschodu   Bulut   2023-08-22
Turcja: ucieczka od religii?   Bulut   2019-09-25
Jak ekstremistyczny rząd traktuje dziewczynki i kobiety   Bulut   2018-10-19
Polityka Nowego Ateizmu   Bum   2014-02-28
Wywiad z Waleedem Al-Husseinim   Canlorbe   2016-09-29
Nieudacznicy, tchórze? Nie, idealiści   Carmon   2017-06-02
Zbliżają się dni religijnej zemsty   Carmon   2023-03-06
Królik jest pytaniem   Celeste Hale   2014-08-16
Machina religijnej nienawiści w działaniu   Chandra   2014-09-09
Ukarane, bo zostały zgwałcone   Chesler   2014-11-06
Groza umiarkowanego islamizmu   Chesler   2021-03-04
Prawdziwy opór przeciw fanatyzmowi   Chesler   2018-10-24
Jeśli wlazłeś między wrony...   Coyne   2014-02-17
Katolicki hierarcha mówi, że anioły istnieją, ale są bezskrzydłe   Coyne   2013-12-24
Artykuł ateistki w “New York Times” zachwala prawdziwe cuda dokonane przez początkujących świętych   Coyne   2016-09-16
Jesus and Mo oraz dosłowność i umiarkowani muzułmanie   Coyne   2014-10-11
Nauka kontra wiara: żadnego konfliktu!   Coyne   2014-01-21
Podsumowanie ataków na ateistów   Coyne   2014-01-07
Ewolucja teistyczna kiepsko się sprzedaje   Coyne   2014-06-29
Bonobo i pogromca ateistów. Część II   Coyne   2014-08-13
Papież akceptuje ewolucję z boskim napędem   Coyne   2014-11-08
Świadkowie Jehowy i odmowatransfuzji krwi dla dziecka   Coyne   2014-09-07
Czy ateizm jest irracjonalny? Filozof mówi “tak”   Coyne   2014-10-28
Ewolucja pomogła im pozbyć się religii   Coyne   2015-05-07
Gdyby bóg ISIS był moim bogiem, czy miałbym robić to, co nakazuje?   Coyne   2014-09-27
Bonobo i pogromca ateistów   Coyne   2014-08-12
Australijka, Świadek Jehowy (i jej płód) umierają, bo odmówiła transfuzji krwi   Coyne   2015-04-16
O rzekomym wojującym, fundamentalistycznym, ateizmie   Coyne   2014-09-15
Nowy pogląd na piekło: “warunkowa nieśmiertelność”   Coyne   2014-10-18
Ateistom ma być ciężko   Coyne   2014-01-31
Katolickie barbarzyństwo w Europie   Coyne   2014-08-19
Po wygnaniu 160 tysięcy demonów, główny egzorcysta Watykanu idzie do nieba   Coyne   2016-09-24
Jakie są “najlepsze” argumenty na rzecz istnienia Boga?   Coyne   2014-01-24
Wojna o Adama i Ewę   Coyne   2014-05-25
Kolejny kiepski argument na rzecz Boga   Coyne   2014-04-24
“Rozum został stworzony przez Boga”   Coyne   2014-01-03
Moje stanowisko wobec NOMA: stara recenzja   Coyne   2014-10-03
Jeśli ISIS nie jest islamskie, Inkwizycja nie była katolicka   Coyne   2014-09-21
Pies urojony, czyli objawienie Franciszka   Coyne   2014-12-12
Ateizm zakwefiony   Coyne   2014-06-07
Hiszpania deportuje byłego muzułmanina za krytykowanie islamu   Coyne   2014-06-20
Zmyślona podróż do nieba   Coyne   2014-01-12
Bóg, moralność i geografia   Coyne   2014-03-28
Czy ateiści są snobami intelektualnymi?   Coyne   2014-03-22
Religia rozwiąże spory religii   Coyne   2015-11-26
Złe wiadomości   Coyne   2013-12-17
Wkrótce w księgarniach: nowa apolegatyka Boga   Coyne   2014-03-07
Ken Ham vs. Dawkins: O naturze nauki i praw fizycznych   Coyne   2015-03-08
Czy wierzący uważają pismo święte za dosłowną prawdę?   Coyne   2014-07-16
Ateizm luk   Coyne   2014-04-30
Dlaczego religia może być racjonalna, ale robi to w zły sposób   Coyne   2014-02-20
Głupie twierdzenia o fundamentalistycznych ateistach   Coyne   2014-06-22
Zostałem “Cenzorem Roku"!   Coyne   2014-02-12
Pięć dowodów na istnienie Boga od teologa dla ateistów pod choinkę   Coyne   2013-12-19

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Lekarze bez Granic


Wojna w Ukrainie


Krytycy Izraela


Walka z malarią


Przedwyborcza kampania


Nowy ateizm


Rzeczywiste łamanie


Jest lepiej


Aburd


Rasy - konstrukt


Zielone energie


Zmiana klimatu


Pogrzebać złudzenia Oslo


Kilka poważnych...


Przeciwko autentyczności


Nowy ateizm


Lomborg


„Choroba” przywrócona przez Putina


„Przebudzeni”


Pod sztandarem


Wielki przekret


Łamanie praw człowieka


Jason Hill


Dlaczego BIden


Korzenie kryzysu energetycznego



Obietnica



Pytanie bez odpowiedzi



Bohaterzy chińskiego narodu



Naukowcy Unii Europejskiej



Teoria Rasy



Przekupieni



Heretycki impuls



Nie klanial



Cervantes



Wojaki Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Małgorzata, Andrzej, Henryk