Prawda

Poniedziałek, 15 lipca 2019 - 20:38

« Poprzedni Następny »


Czy Putin realizuje idee Sołżenicyna, jak sądzą niektórzy analitycy?


Andrzej de Lazari 2018-05-10


Putin został prezydentem Rosji 26 marca 2000 roku, a 20 września złożył wizytę Sołżenicynowi. W odróżnieniu od Jelcyna, nie zaprosił rosyjskiego Starca do siebie, lecz udał się z „pielgrzymką” do jego domu w Troice-Łykowie. Raczej nie zrobił tego dla zyskania poklasku w społeczeństwie rosyjskim, gdyż Sołżenicyn był już wówczas postrzegany jako utopista i demagog. O ile w 1998 w badaniach Centrum Lewady znalazł się jeszcze na 9 miejscu wśród „ludzi roku” z pięcioprocentowym poparciem (na czele Primakow z 29 procentami), o tyle rok później do spisu już nie trafił, zaś pierwsze miejsce zajął Putin z 38 procentami[1].

Gdy spytano Rosjan, z jakimi problemami udaliby się do Sołżenicyna, większość orzekła, że nie jest on dla nich autorytetem i w ogóle po rady by nie poszli. Pisarka Tatiana Tołstaja stwierdziła, że jego polityczne przesłania są „niebezpieczne i nieodpowiedzialne”, Gennadij Burbulis (wicegubernator Nowgorodu) – że „naiwne”. Bankier Arkadij Muraszew – że Sołżenicyn nie przeczytał ani jednej książki z ekonomii, zaś reżyser Aleksy German – że „już odegrał swoją rolę”. Pisarz Aleksander Zinowjew był „rozczarowany postępkiem Putina”, gdyż „Sołżenicyn jako myśliciel jest nikim – nadęty bufon”. Jedynie Gleb Pawłowski, szef Fundacji Efektywnej Polityki, docenił spotkanie. Jego zdaniem Putina wiele łączy z Sołżenicynem. Obaj są jakoby „trzeźwymi racjonalistami, choć każdy ze swej pozycji”. Sołżenicyn, jak i Putin, „jest państwowotwórczy, jednak nie w słowianofilskim sensie. W jakimś stopniu obaj są nawet okcydentalistami, zwolennikami zachodnich zdobyczy dla Rosji. Obaj są też bardziej konserwatystami niż radykałami oraz wrogami rewolucji”[2].


To był rok 2000, gdy Putin twierdził, że „Demokracja – to dyktatura prawa, a nie ludzi na stanowiskach”[3]. Nie tylko Pawłowski nabrał się wówczas na ów „okcydentalizm”.

 

Pisarz docenił i wizytę, i Putina. Dostrzegł w nim „żywy umysł i spostrzegawczość”, „brak skłonności dyktatorskich”, „rozwagę w decyzjach i sądach, chęć pracy dla Ojczyzny i głębokie zrozumienie problemów współczesnej Rosji”[4]. Trzy miesiące później, gdy odbierał nagrodę francuskiej Akademii Nauk Moralno-Politycznych, stwierdził, że „prezydent działa w dobrym kierunku, lecz mało zdecydowanie”. Jednocześnie skrytykował reformę Rady Federacji i zbyt liberalną politykę wobec Ukrainy, która „depcze rosyjską kulturę i język oraz urządza na swoim terytorium kolejne manewry NATO”[5].


Kolejną wizytę Putin złożył Sołżenicynowi w czerwcu 2007 roku w dniu przyznania mu Nagrody Państwowej (nagrodę odebrała żona pisarza). Wcześniej wysokie odznaczenia próbowali mu wręczyć Gorbaczow i Jelcyn, lecz spotkali się z odmową. Od Putina nagrodę przyjął i kolejną wizytę docenił. Rozmowa obu panów podczas tej, jak i poprzedniej wizyty, odbyła się bez obecności dziennikarzy. „Mówiliśmy o Rosji – relacjonował Putin, – o obecnej sytuacji i o przyszłości kraju. Zwróciłem uwagę pisarza na fakt, że szereg naszych posunięć jest zbieżnych z tym, o czym Sołżenicyn pisał”[6]. Sołżenicyn zaś, udzielając wywiadu pismu „Der Spiegel”, powiedział: „Putin otrzymał w spadku kraj rozgrabiony, zwalony z nóg, ze zdemoralizowanym, zubożałym narodem. I zabrał się za to, co było możliwe – za stopniowe, powolne odbudowywanie kraju. Jego wysiłki nie od razu zostały zauważone i tym bardziej docenione”[7].


W kwietniu 2008 roku pisarza odwiedził amerykański ambasador William Burns. Podczas rozmowy Sołżenicyn przeciwstawił ośmioletnie rządy Putina rządom Gorbaczowa i Jelcyna. Stwierdził, że „za Putina naród znowu zaczął rozumieć, czym jest bycie Rosjanami”. Skrytykował natomiast wciąż istniejącą przepaść pomiędzy biednymi i bogatymi oraz rezygnację z ordynacji wyborczej i odgórne wyznaczanie gubernatorów. Zaniepokojony był również faktem, że „młodzi Rosjanie niedostatecznie uświadamiają sobie niebezpieczeństwo sowieckiego komunizmu”[8].


Pisarz zmarł 3 sierpnia 2008 roku. Rok później Putin spotkał się z wdową, Natalią Sołżenicyną. Rozmawiali o potrzebie obecności Archipelagu GUŁAG w rosyjskiej szkole[9]. Na spotkanie w 2010 roku Natalia przygotowała jednotomową „szkolną”, krótszą wersję Archipelagu. „Bez wiedzy o tym, co w tej książce zostało przedstawione, nie będziemy mieli pełnego obrazu naszego kraju i trudno nam będzie myśleć o przyszłości” – skomentował Putin[10]. W 2012 roku, podczas kolejnej wizyty na Kremlu, Sołżenicyna żaliła się, że zmniejszono ilość lekcji literatury w szkole z pięciu do dwóch w tygodniu i że Archipelag GUŁAG nie stał się lekturą obowiązkową[11]. Później jeszcze kilkakrotnie Putin zapraszał wdowę na różne uroczystości, w których sam brał udział, m.in. w listopadzie ubiegłego roku na odsłonięcie pomnika księcia Włodzimierza. Natalia Sołżenicyna z reguły wspiera działalność Putina i broni go przed krytykami z Zachodu oraz przed rosyjską opozycją[12].

 

Wobec takich faktów nic dziwnego, że niektórzy analitycy próbują dociec związku polityki kremlowskiej z ideami głoszonymi przez Sołżenicyna.


Politolog Paweł Swiatienkow, reagując na śmierć pisarza, zatytułował swój tekst Sołżenicyn jako zwiastun Putina[13]. Uznał, że autor Listu do przywódców Związku Radzieckiego przepowiedział w nim dzisiejszy ustrój Rosji. Stało się przecież to, o czym pisał w 1973 roku: „A może na możliwą do przewidzenia przyszłość, chcemy tego czy nie, zalecimy to czy nie, Rosji sądzone są rządy autokratyczne? Może tylko do takiego ustroju dojrzała ona na razie? […] Niech już będzie ten autorytatywny ustrój, ale oparty nie na bezgranicznej ‘klasowej nienawiści’, lecz na miłości do człowieka i nie tylko do najbliższego otoczenia, ale szczerze  – do całego narodu”[14]. Mamy – zdaniem Swiatienkowa – „i autorytarny ustrój, i jednopartyjny lecz nieideologiczny system”. Naczelną ideą Sołżenicyna było sbierieżenije naroda [zachowanie, ustrzeżenie narodu],  „a czyż nie sbierieżenije naroda deklarowane jest dzisiaj w narodowo-demograficznych projektach?”.


Swiatienkow opublikował swój tekst 4 sierpnia 2008 roku. Trzy lata później dla uwiarygodnienia mógłby przywołać wypowiedź Putina z wywiadu dla pisma „VIP Premier”. Na pytanie: „Czy nie wydaje się Panu, że po rozwiązaniu w ostatnim dziesięcioleciu najważniejszych palących problemów doszliśmy do konieczności urzeczywistnienia zmian jakościowych, do swego rodzaju przerwania frontu we wszystkich dziedzinach życia kraju? Czy do tego potrzebna jest nowa platforma ideologiczna – tak zwana nowa idea narodowa? Co powinno być jej podstawowym postulatem?” – Putin odpowiedział:  „Bardzo często zadają mi to pytanie, pozwolę więc sobie na powtórzenie i zacytowanie słów Aleksandra Sołżenicyna, który pewnego razu określił naszą ideę narodową jako sbierieżenije naroda. W tym zwrocie zawarł się właściwie podstawowy cel współczesnej Rosji, wszystkich przemian, które zachodzą w gospodarce, sferze socjalnej, w życiu społecznym i politycznym”[15].


W 2008 roku Swiatienkow nie widział szans na kontynuowanie „nieideologicznego modelu ZSRR”. I miał rację – miejsce ideologii komunistycznej i liberalnej coraz brutalniej zajmuje w Rosji nacjonalizm. W grudniu 2012 r., w kolejnym Przesłaniu do Zgromadzenia Narodowego Putin stwierdza: „w patriotyzmie widzę konsolidującą bazę naszej polityki”, zaś Andriej Isajew, zastępca sekretarza generalnego „Jedinoj Rossii”, wyciąga z tych słów wniosek, że „projektem Putina – ideą rosyjską XXI wieku” jest „idea patriotyzmu”. Wcześniej w historii Rosji patriotyzm był podporządkowany innym ideom. W Rosji carskiej hymn zaczynał się nie od słów „Boże chroń Rosję”, a od „Boże chroń cara”. W słynnej „trójjedni” ministra oświaty z czasów Mikołaja I, Sergieja Uwarowa („prawosławie, samodzierżawie, narodowość”), Rosji w ogóle nie było, a „naród” był na trzecim miejscu. Bolszewicy patriotyzm zanegowali w imię idei rewolucji światowej, potem podporządkowano go komunizmowi i dopiero Putin jakoby „po raz pierwszy zaproponował patriotyzm nie jako środek wspomagający, mobilizujący naród do osiągania pewnych ważnych celów, a jako podstawę całej rosyjskiej polityki”[16].


To było w grudniu 2012, natomiast w styczniu, jeszcze przed wyborami, Putin opublikował tekst programowy pt. Rosja kwestia narodowa[17], którego bohaterem jest „naród rosyjski, rosyjska kultura” jako „rdzeń spinający tkankę tej unikalnej cywilizacji”. Powołując się na Iwana Iljina i Dostojewskiego twierdzi, że rosyjska tożsamość ma „inny kod kulturowy”, że „wielką misją Rosjan jest jednoczenie, łączenie cywilizacji”. Rosyjski język, kultura, „wszechświatowa uczynność” (sformułowanie Dostojewskiego) ma połączyć „rosyjskich Ormian, rosyjskich Azerów, rosyjskich Niemców, rosyjskich Tatarów” itd. Nie używa przy tym przymiotnika „rossijskich”, który sugerowałby ich „obywatelskość”, lecz „russkich”, który określa przynależność etniczną.


W czerwcu 2013 r. w wywiadzie dla stacji telewizyjnej Russia Today Putin przeciwstawia Rosję Ameryce: „Podstawą amerykańskiej samoświadomości jest idea indywidualistyczna. Podstawą rosyjskiej – kolektywistyczna. […] Nasza świadomość, świadomość człowieka rosyjskiego podpowiada inne zadania. Coś duchowego. Coś związanego z Bogiem. Proszę zrozumieć, mamy różne filozofie życia. I dlatego nie łatwo nam z Amerykanami zrozumieć siebie nawzajem”[18].


Pisałem już, że jeśli zdefiniujemy „ideę rosyjską” w ślad za Iwanem Iljinem (rosyjskim Dmowskim) jako „sumę pojęć, określających historyczną oryginalność i szczególne powołanie narodu rosyjskiego” i uświadomimy sobie, że Iljin jest myślicielem najczęściej przywoływanym przez Putina, że ideologię Kremla kształtują tacy nacjonalistyczni (by nie powiedzieć faszyzujący) wyznawcy Iljina jak Dmitrij Rogozin, czy szef Ruchu Narodowo-Wyzwoleńczego, deputowany Jewgienij Fiodorow, zdaniem których wredne siły Zachodu przeprowadziły w Rosji w 1991 r. „drugą liberalno-demokratyczną rewolucję” (pierwszą w 1917-tym) i władza w Rosji w latach 90. przeszła w obce, nierosyjskie ręce[19], wówczas dzisiejsza Putinowska koncepcja „idei narodowej” i „sbierieżenija naroda” staje się bardziej zrozumiała[20].


Ale czy jest ona realizacją koncepcji Sołżenicyna?


Literaturoznawca Benedykt Sarnow w książce pt. Fenomen Sołżenicyna (Moskwa 2012) stara się przekonać czytelników, że tak, że autor Rosji w zapaści wciąż pozostaje duchowym nauczycielem Putina i że ten, punkt po punkcie, realizuje Sołżenicynowską koncepcję „odbudowy Rosji”[21].


Podobnego zdania jest amerykański politolog Peter Eltsov[22]. Putina z Sołżenicynem łączy nacjonalizm, pochwała autorytaryzmu, nieuznawanie Białorusinów i Ukraińców za samodzielne narody. Według Eltsowa Putin skieruje teraz swoją agresywną politykę na Kazachstan, zgodnie z myślą Sołżenicyna z eseju Jak odbudować Rosję (1990), że część Kazachstanu zamieszkiwana przez większość rosyjską powinna przynależeć do Rosji[23]. Również Artiem Krieczetnikow uważa, że podstawą putinowskiej polityki są idee zawarte w Jak odbudować Rosję. Putin za radą Sołżenicyna buduje jakoby normalne państwo narodowe, a nie imperium[24].


Czy Putin rzeczywiście jest uczniem Sołżenicyna? Bez wątpienia w krytyce Zachodu nie ustępuje pisarzowi. Natomiast nie jestem pewien, czy Sołżenicyn poparłby hura-patriotyzm, którego wybuch sprowokował Putin anektując Krym. Wątpliwości czerpię z niejednoznacznych wystąpień żony pisarza, która z jednej strony, wspiera Putina, z drugiej, przywołując poglądy męża, najpierw wzywa moskiewski patriarchat, by nie plątał patriotyzmu z fanatyzmem i nie wspierał hura-patriotów[25], zaś kilka miesięcy później, uznając kulturową rosyjskość Krymu, przyznaje, że „z punktu widzenia prawa międzynarodowego” do Rosji można mieć pretensje za aneksję[26].


Sołżenicyn nie był militarystą i nawoływał do rozstrzygania sporów w dialogu. Dzisiaj napadają na niego nacjonaliści na czele z prawosławnymi duchownymi[27] i stalinistami wszelkiej maści[28]. Nie zaakceptowałby przede wszystkim zaskakującego wzrostu kultu Stalina, sprowokowanego kremlowską polityką. Według badań Centrum Lewady, w styczniu 2017 roku „miłość Rosjan do Stalina osiągnęła maksimum”? O ile w marcu 2016 roku „zachwyt”, „szacunek” i „sympatię” do tego ludobójcy (w polskim pojmowaniu) wyrażało 37 procent wielonarodowych mieszkańców Federacji Rosyjskiej, to w styczniu 2017 liczba ta wzrosła do 46 procent[29]. W Rosji nie ma problemu z upamiętnianiem komunizmu – jedynie 14 procent mieszkańców jest za likwidacją pomników Lenina, a są ich tysiące. 57% pozytywnie ocenia działalność „wodza rewolucji”[30]. Nie należy więc się dziwić paradoksowi, że dla sporej części społeczeństwa zakochanego w Putinie Sołżenicyn jest „zdrajcą, Judaszem”, że przed Muzeum GUŁAGu w Moskwie „komunistyczna młodzież” powiesiła kukłę Sołżenicyna[31], że na jego pomniku we Władywostoku ktoś napisał „Judasz” i że rośnie sprzeciw wobec pomysłu postawienia mu pomnika w Moskwie[32]. Putin nie reaguje. To przecież jego wyborcy.

 

*Pierwsza publikacja tekstu w „Nowej Europie Wschodniej” 2018/2


Przypisy: 

 

[1] Zob. Ю.А.ЛЕВАДА, 2000 ГОД: РАЗОЧАРОВАНИЯ И НАДЕЖДЫ, https://www.levada.ru/2000/12/25/2000-god-razocharovaniya-i-nadezhdy/.

[2] Zob. Вы бы к Солженицыну поехали?, https://www.kommersant.ru/doc/17755.

[3] Zob. Открытое письмо Владимира Путина к российским избирателям, https://www.kommersant.ru/doc/141144.

[4] Zob. Путин показательно съездил к Солженицыну; Чубайс еще в августе первым заговорил о влиянии Солженицына на ситуацию в стране, http://polit.ru/article/2000/09/21/476703/.

[5] Zob. Александр Солженицын: "Путин действует недостаточно решительно", https://lenta.ru/news/2000/12/13/solzh/.

[6] О чем беседовал Путин с Солженицыным, https://www.kp.ru/daily/23917.3/68556/.

[7] Александр Солженицын: Путину досталась сшибленная с ног страна, https://www.kp.ru/daily/23942/70820/

[8] Zob. Люк Хардинг (Luke Harding), Солженицын хвалил Владимира Путина, http://inosmi.ru/politic/20101202/164635202.html.

[9] Владимир Путин встретился с вдовой Александра Солженицына Натальей Солженицыной, https://www.1tv.ru/news/2009-07-28/163852-vladimir_putin_vstretilsya_s_vdovoy_aleksandra_solzhenitsyna_nataliey_solzhenitsynoy .

[10] Путин: знание "Архипелага ГУЛАГ" необходимо обществу, https://www.vesti.ru/doc.html?id=402508

[11] Встреча Президента РФ Владимира Путина с Наталией Солженицыной, http://www.bfrz.ru/?mod=news&;id=1160.

[12] Zob. Alexander Solzhenitsyn’s widow on what went wrong, https://www.economist.com/blogs/prospero/2015/11/russia-and-west.

[13] П. Святенков, Солженицын как предтеча Путина, http://www.apn.ru/column/article20502.htm (04.08. 2008).

[14] A. Sołżenicyn, List do przywódców Związku Radzieckiego, http://aneks.kulturaliberalna.pl/archiwum/list-do-przywodcow-zwiazku-radzieckiego/.

[15] В. Путин, России нужна стабильность, „VIP Premier” 2011, nr 4-5.

[16] А.Исаев, Проект Путина: русская идея XXI века, „Независимая газета”, 17.12.2012.

[17] В. Путин, Россия: национальный вопрос, 23.01.2012, http://www.ng.ru/politics/2012-01-23/1_national.html.

[18] Посещение телеканала Russia Today, 11.06.2013, http://www.kremlin.ru/news/18319.

[19] Zob. „Национально-освободительное движение” за свободное вхождение в царство антихриста?, http://www.rusidea.org/?a=130133.

[20] A. de Lazari, IdearosyjskapoPutinowsku, http://liberte.pl/idea-rosyjska-putinowsku/; wersja rosyjska: «Русская идея» по-путински, http://gefter.ru/archive/12304.

[21] Zob. В. Луков, Ленин-Сталин-Солженицын-Путин и «скрепы» России, http://www.kontinent.org/article.php?aid=52a1acc62a4d1

[22] П. Ельцов, Что любимый наставник Путина говорит нам о его следующей цели, http://inosmi.ru/russia/20150211/226201491.html.

[23] A. Sołżenicyn, Jak odbudować Rosję?, tłum. Juliusz Zychowicz, Kraków 1991, s. 7-10.

[24] А. Кречетников, Россия и Украина: Владимир Путин - ученик Солженицына?, http://www.bbc.com/russian/russia/2014/05/140526_russia_ukraine_solzhenitsyn.

[25] Наталья Солженицына о том, почему РПЦ не должна поддерживать ура-патриотические тенденции, http://www.gazeta.ru/comments/2014/02/05_x_5882509.shtml.

[26] Наталья Солженицына о Сталине, России и Украине, 08.10.2014, http://rustelegraph.ru/news/2014-10-08/Natalya-Solzhenitcyna-o-Staline-Rossii-i-Ukraine-20078/.

[27] А. Шумский, И вновь солженицынское высокомерие!, http://ruskline.ru/news_rl/2014/02/05/i_vnov_solzhenicynskoe_vysokomerie/.

[28] Zob. Л. Сараскина, О сталинизации головного мозга, http://www.pravmir.ru/lyudmila-saraskina-o-prityagivanii-citat-i-stalinizacii-golovnogo-mozga/.

[29] ЛЮБОВЬ РОССИЯН К СТАЛИНУ ДОСТИГЛА МАКСИМУМА, https://www.levada.ru/2017/02/15/lyubov-rossiyan-k-stalinu-dostigla-maksimuma/.

[30] ПАМЯТНИКИ ЛЕНИНУ ОБРЕЛИ ВСЕНАРОДНУЮ ПОДДЕРЖКУ, https://www.levada.ru/2017/04/19/pamyatniki-leninu-obreli-vsenarodnuyu-podderzhku/.

[31] У входа в музей ГУЛАГа повесили чучело Солженицына,  http://www.rbc.ru/rbcfreenews/57fbfbff9a794730b7ff32df.

[32] Резонанс в обществе как ответ на установку памятника А.Солженицыну, http://inance.ru/2017/05/solzenitsin-2/.



Andrzej Dymitr de Lazari 

 

Wybitny rusycysta, politolog, historyk filozofii, profesor nauk humanistycznych, tłumacz i publicysta. Autor wielu publikacji książkowych na temat Rosji.

Współzałożyciel w 2017 i obecnie prezes Stowarzyszenia Mosty Europy.

 

 

 

 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Notatki

Znalezionych 1326 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Zbadaj swoje przesądy   Koraszewski   2019-07-15
"Hamas nie boi się wyborów"   Toameh   2019-07-14
Niemcy: niektóre mowy nienawiści są ”równiejsze od innych”   Bergman   2019-07-12
Słowa Lindy Sarsour, „Jezus był Palestyńczykiem”, ignorują żydowską historię   Frantzman   2019-07-10
Niemcy, które zbroiły Saddama Husajna, mówią, że państwo kurdyjskie zaszkodzi pokojowi   Frantzman   2019-07-09
Palestyńska bieda: kto nie ma udziału w bogactwie?     2019-07-08
Afryka: alarmujący wzrost prześladowań chrześcijan   Bulut   2019-07-07
Palestyńska wojna z przedsiębiorcami   Tawil   2019-07-06
Nie potrzebujemy żadnej edukacji   Collins   2019-07-02
Czy zbliża się wielka wojna?   Koraszewski   2019-07-01
Abstrakcyjna ludzka godność   Ferus   2019-06-30
Moje świadectwo o reparacjach za niewolnictwo   Hughes   2019-06-29
Pamięć o Jazydach i Lalisz w Światowy Dzień Uchodźcy   Frantzman   2019-06-28
Bahrajn dowodzi raz jeszcze: jeśli ”pokój” nie jest etapem do zniszczenia Izraela, to palestyńscy przywódcy nie są zainteresowani     2019-06-27
Nowa kultura politycznej przemocy w Turcji   Bekdil   2019-06-23
Zły sen Arabów: absorbowanie Palestyńczyków   Toameh   2019-06-21
Podtrzymuję to, co napisałam o „Palestynie”   Chesler   2019-06-20
Zakrywanie kultury, żeby ”nie urazić”   Meotti   2019-06-18
Dlaczego geje stają po stronie kultur, które ich mordują?   Rosenthal   2019-06-17
Szanse rozmowy o prawdziwym arabsko-izraelskim pokoju na konferencji w Bahrajnie   Bryen   2019-06-16
Palestyńczyk wbija nóż i natychmiast pojawiają się usprawiedliwienia   Flatow   2019-06-15
Oczywiście Palestyńczycy nie potrafią się rządzić. Bowiem w rzeczywistości nie chcą zbudować państwa – chcą zniszczyć inne państwo     2019-06-11
(Niezbyt) ukryte manipulacje mediów   Cohen   2019-06-10
Nigdy więcej   Lewin   2019-06-10
Rezerwiści na służbie walczą o Izrael na amerykańskich kampusach uniwersyteckich   Greenfield   2019-06-09
Biały terroryzm on line: identyfikowanie potencjalnych zagrożeń   Michael Davis   2019-06-08
Problem w Niemczech jest większy niż ”jarmułka”   Tobin   2019-06-08
Świat jest dziwaczny, skoro jedynym człowiekiem, który naprawdę próbuje pomóc Palestyńczykom, jest Jared Kushner – a wszyscy inni są przeciwko     2019-06-07
Dlaczego ”New York Times” próbuje storpedować plan pokojowy Trumpa?   Dershowitz   2019-06-04
Długie życie Roberta Bernsteina   Koraszewski   2019-06-03
WHO, Francja i flirtowanie z antysemityzmem   Yemini   2019-06-02
Dlaczego Palestyńczycy są tak przeciwni „Umowie Stulecia”?   Kedar   2019-06-01
Nowa lista Hamasu ze ”zdrajcami”   Toameh   2019-05-31
Akademicka wolność dla mnie, ale nie dla ciebie   Altabef   2019-05-29
Zbrodnia wojenna!: umieszczenie karteczki w Ścianie Zachodniej   Dershowitz   2019-05-28
Socjalizm to paskudna rzecz   Koraszewski   2019-05-27
Czy powinniśmy porównywać Indie i Izrael?   Julius   2019-05-27
Dajcie pokojowi szansę!   Tsalic   2019-05-26
Jak palestyńscy przywódcy karzą pacjentów   Tawil   2019-05-25
Jaka przyszłość czeka amerykańskich Żydów   Rosenthal   2019-05-24
Imigracja, czyli jak współczuć i być mądrym   Koraszewski   2019-05-23
Iran otrzymał status państwa nuklearnego   Yigal Carmon   2019-05-22
Flirty UE z Ligą Arabską   Bergman   2019-05-19
Coraz węższy, zaściankowy pryzmat dziennikarstwa   Murray   2019-05-16
Kiedy ajatollah rozgrywa swojego  dżokera   Taheri   2019-05-15
”Pinkwashing” i Izrael: jak działać przeciwko własnym, najlepszym interesom   MacEoin   2019-05-14
Sankcje USA nałożone na mułłów działają   Rafizadeh   2019-05-11
Czyje to było zwycięstwo?   Skalski   2019-05-11
Największy zdecentralizowany pomnik pamięci na świecie   Gross   2019-05-03
Raport o naszym niewstąpieniu do Unii   Ferus   2019-05-01
Unicestwienie chrześcijańskiego życia i ludzi: gdzie jest oburzenie Zachodu?   Meotti   2019-04-30
Niemiecki rząd: antyizraelski i proirański   Frank   2019-04-28
Dajmy priorytet zapobieganiu przemocy domowej   Lomborg   2019-04-25
Wzgórza Golan i głębie hipokryzji   Mor   2019-04-24
Naród Islamu i ”społeczna sprawiedliwość” kobiet   MacEoin   2019-04-22
Cierpienia ludności Gazy   Kedar   2019-04-18
Dyplomaci w ONZ dokonują antysemickich czynów   Gerstenfeld   2019-04-16
Dlaczego Palestyńczycy uciekają z Libanu   Toameh   2019-04-14
Powodzie, mułłowie i Kopciuszek w kamaszach   Taheri   2019-04-12
“Dla jednego terrorysta…” – fragment książki   Landes   2019-04-12
Milan Kundera ostrzegał nas przed historyczną amnezją. Teraz widzimy ją znowu.   Morrison   2019-04-11
Morderstwa w Christchurch: prawdziwi współsprawcy   Milliere   2019-04-10
Zbrodnie Zachodu wobec prześladowanych mniejszości na Bliskim Wschodzie   Bergman   2019-04-09
Tysiące muzułmańskich kobiet zgwałconych, torturowanych, zabitych w syryjskich więzieniach. Gdzie są media, ONZ, grupy „praw człowieka”?   Tawil   2019-04-04
Inne porozumienie w sprawie pokoju   Toameh   2019-04-02
Wielka Brytania delegalizuje Hezbollah   Bergman   2019-04-01
Hamed Abdel-Samad o lewicy: Rasism niskich oczekiwań; Oni traktują muzułmanów jak małpy w zoo     2019-03-31
Turcja: Dziesiątki tysięcy ściganych sądownie za „obrażenie” Erdoğana   Bulut   2019-03-30
Fronda: „Brawo Polska - Wzgórza Golan nie dla Izraela!!!”   Koraszewski   2019-03-29
Podtrzymywanie palestyńskiej ”narracji”   Bergman   2019-03-28
Dla BBC nikab to „symbol buntu”   Pearson   2019-03-27
Zastraszony "New York Times" opublikował kłamstwa o ”większość Arabów usuniętych siłą z ich domów w Jaffie”     2019-03-26
To jeszcze nie apokalipsa   Jacoby   2019-03-25
Kolonialne pochodzenie sympatii do ”Żon ISIS”   Frantzman   2019-03-25
Izrael kontra jego wrogowie w Europie   Blum   2019-03-23
Janczarzy silnej tożsamości, czyli więź społeczna i grupy odniesienia   Koraszewski   2019-03-16
Amnesty International narzeka na sytuację, którą pomogła stworzyć   Flatow   2019-03-16
Badanie – nadal nie ma związku między autyzmem a szczepionką MMR   Novella   2019-03-15
Każdego dnia jedenastu chrześcijan zostaje zabitych za swoją wiarę   Ibrahim   2019-03-15
Julian Baggini: Jak możemy nadal podziwiać postaci z przeszłości, które były ksenofobami   Coyne   2019-03-13
Czy jest miejsce dla energii odnawialnej?   Novella   2019-03-11
Kto pomoże uratować Jazydów?   Saleh   2019-03-11
Były sobie drzewa   Ferus   2019-03-10
Dlaczego energia odnawialna nie może uratować planety   Shellenberger   2019-03-09
Zjednoczony Kościół Chrystusa niesprawiedliwie atakuje Izrael   MacEoin   2019-03-09
Putin wchodzi do klubu oszukanych przez mułłów   Taheri   2019-03-08
Oburzenie w Syrii i Iraku, że  członkowie isis są na Zachodzie traktowani jak znakomitości   Frantzman   2019-03-06
Nie widzimy lasu zza drzew   Lomborg   2019-03-05
Polowanie na Benjamina Netanjahu   Rosenthal   2019-03-04
Europa: Próba legitymizacji irańskiego reżimu   Meotti   2019-03-01
Turcja: Jednoczenie ”Armii Islamu”, by pokonać pewien kraj   Bulut   2019-02-27
Żydzi powinni móc mieszkać wszędzie   Maroun   2019-02-26
Filipiny: chrześcijanie mordowani, bomby w kościołach   Ibrahim   2019-02-21
40. rocznica Islamskiej Republiki Iranu   Rafizadeh   2019-02-21
Ludzie, którzy twierdza, że „Palestyna jest kwestią rasowej sprawiedliwości”, są prawdziwymi rasistami     2019-02-20
Unia Europejska wchodzi w kompletny orwellizm   Bergman   2019-02-19
Amerykanin w Warszawie i kilka uwag o historii   Koraszewski   2019-02-18
Fikcyjny Abbas jest wymówką, by patrzeć w inną stronę   Maroun   2019-02-18
To nie okupacja zabiła Ori Ansbacher   Yemini   2019-02-17
TIPH i groźby: tymczasowe i permanentne   Collins   2019-02-13

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk