Prawda

Czwartek, 4 czerwca 2020 - 13:55

« Poprzedni Następny »


Czy Putin realizuje idee Sołżenicyna, jak sądzą niektórzy analitycy?


Andrzej de Lazari 2018-05-10


Putin został prezydentem Rosji 26 marca 2000 roku, a 20 września złożył wizytę Sołżenicynowi. W odróżnieniu od Jelcyna, nie zaprosił rosyjskiego Starca do siebie, lecz udał się z „pielgrzymką” do jego domu w Troice-Łykowie. Raczej nie zrobił tego dla zyskania poklasku w społeczeństwie rosyjskim, gdyż Sołżenicyn był już wówczas postrzegany jako utopista i demagog. O ile w 1998 w badaniach Centrum Lewady znalazł się jeszcze na 9 miejscu wśród „ludzi roku” z pięcioprocentowym poparciem (na czele Primakow z 29 procentami), o tyle rok później do spisu już nie trafił, zaś pierwsze miejsce zajął Putin z 38 procentami[1].

Gdy spytano Rosjan, z jakimi problemami udaliby się do Sołżenicyna, większość orzekła, że nie jest on dla nich autorytetem i w ogóle po rady by nie poszli. Pisarka Tatiana Tołstaja stwierdziła, że jego polityczne przesłania są „niebezpieczne i nieodpowiedzialne”, Gennadij Burbulis (wicegubernator Nowgorodu) – że „naiwne”. Bankier Arkadij Muraszew – że Sołżenicyn nie przeczytał ani jednej książki z ekonomii, zaś reżyser Aleksy German – że „już odegrał swoją rolę”. Pisarz Aleksander Zinowjew był „rozczarowany postępkiem Putina”, gdyż „Sołżenicyn jako myśliciel jest nikim – nadęty bufon”. Jedynie Gleb Pawłowski, szef Fundacji Efektywnej Polityki, docenił spotkanie. Jego zdaniem Putina wiele łączy z Sołżenicynem. Obaj są jakoby „trzeźwymi racjonalistami, choć każdy ze swej pozycji”. Sołżenicyn, jak i Putin, „jest państwowotwórczy, jednak nie w słowianofilskim sensie. W jakimś stopniu obaj są nawet okcydentalistami, zwolennikami zachodnich zdobyczy dla Rosji. Obaj są też bardziej konserwatystami niż radykałami oraz wrogami rewolucji”[2].


To był rok 2000, gdy Putin twierdził, że „Demokracja – to dyktatura prawa, a nie ludzi na stanowiskach”[3]. Nie tylko Pawłowski nabrał się wówczas na ów „okcydentalizm”.

 

Pisarz docenił i wizytę, i Putina. Dostrzegł w nim „żywy umysł i spostrzegawczość”, „brak skłonności dyktatorskich”, „rozwagę w decyzjach i sądach, chęć pracy dla Ojczyzny i głębokie zrozumienie problemów współczesnej Rosji”[4]. Trzy miesiące później, gdy odbierał nagrodę francuskiej Akademii Nauk Moralno-Politycznych, stwierdził, że „prezydent działa w dobrym kierunku, lecz mało zdecydowanie”. Jednocześnie skrytykował reformę Rady Federacji i zbyt liberalną politykę wobec Ukrainy, która „depcze rosyjską kulturę i język oraz urządza na swoim terytorium kolejne manewry NATO”[5].


Kolejną wizytę Putin złożył Sołżenicynowi w czerwcu 2007 roku w dniu przyznania mu Nagrody Państwowej (nagrodę odebrała żona pisarza). Wcześniej wysokie odznaczenia próbowali mu wręczyć Gorbaczow i Jelcyn, lecz spotkali się z odmową. Od Putina nagrodę przyjął i kolejną wizytę docenił. Rozmowa obu panów podczas tej, jak i poprzedniej wizyty, odbyła się bez obecności dziennikarzy. „Mówiliśmy o Rosji – relacjonował Putin, – o obecnej sytuacji i o przyszłości kraju. Zwróciłem uwagę pisarza na fakt, że szereg naszych posunięć jest zbieżnych z tym, o czym Sołżenicyn pisał”[6]. Sołżenicyn zaś, udzielając wywiadu pismu „Der Spiegel”, powiedział: „Putin otrzymał w spadku kraj rozgrabiony, zwalony z nóg, ze zdemoralizowanym, zubożałym narodem. I zabrał się za to, co było możliwe – za stopniowe, powolne odbudowywanie kraju. Jego wysiłki nie od razu zostały zauważone i tym bardziej docenione”[7].


W kwietniu 2008 roku pisarza odwiedził amerykański ambasador William Burns. Podczas rozmowy Sołżenicyn przeciwstawił ośmioletnie rządy Putina rządom Gorbaczowa i Jelcyna. Stwierdził, że „za Putina naród znowu zaczął rozumieć, czym jest bycie Rosjanami”. Skrytykował natomiast wciąż istniejącą przepaść pomiędzy biednymi i bogatymi oraz rezygnację z ordynacji wyborczej i odgórne wyznaczanie gubernatorów. Zaniepokojony był również faktem, że „młodzi Rosjanie niedostatecznie uświadamiają sobie niebezpieczeństwo sowieckiego komunizmu”[8].


Pisarz zmarł 3 sierpnia 2008 roku. Rok później Putin spotkał się z wdową, Natalią Sołżenicyną. Rozmawiali o potrzebie obecności Archipelagu GUŁAG w rosyjskiej szkole[9]. Na spotkanie w 2010 roku Natalia przygotowała jednotomową „szkolną”, krótszą wersję Archipelagu. „Bez wiedzy o tym, co w tej książce zostało przedstawione, nie będziemy mieli pełnego obrazu naszego kraju i trudno nam będzie myśleć o przyszłości” – skomentował Putin[10]. W 2012 roku, podczas kolejnej wizyty na Kremlu, Sołżenicyna żaliła się, że zmniejszono ilość lekcji literatury w szkole z pięciu do dwóch w tygodniu i że Archipelag GUŁAG nie stał się lekturą obowiązkową[11]. Później jeszcze kilkakrotnie Putin zapraszał wdowę na różne uroczystości, w których sam brał udział, m.in. w listopadzie ubiegłego roku na odsłonięcie pomnika księcia Włodzimierza. Natalia Sołżenicyna z reguły wspiera działalność Putina i broni go przed krytykami z Zachodu oraz przed rosyjską opozycją[12].

 

Wobec takich faktów nic dziwnego, że niektórzy analitycy próbują dociec związku polityki kremlowskiej z ideami głoszonymi przez Sołżenicyna.


Politolog Paweł Swiatienkow, reagując na śmierć pisarza, zatytułował swój tekst Sołżenicyn jako zwiastun Putina[13]. Uznał, że autor Listu do przywódców Związku Radzieckiego przepowiedział w nim dzisiejszy ustrój Rosji. Stało się przecież to, o czym pisał w 1973 roku: „A może na możliwą do przewidzenia przyszłość, chcemy tego czy nie, zalecimy to czy nie, Rosji sądzone są rządy autokratyczne? Może tylko do takiego ustroju dojrzała ona na razie? […] Niech już będzie ten autorytatywny ustrój, ale oparty nie na bezgranicznej ‘klasowej nienawiści’, lecz na miłości do człowieka i nie tylko do najbliższego otoczenia, ale szczerze  – do całego narodu”[14]. Mamy – zdaniem Swiatienkowa – „i autorytarny ustrój, i jednopartyjny lecz nieideologiczny system”. Naczelną ideą Sołżenicyna było sbierieżenije naroda [zachowanie, ustrzeżenie narodu],  „a czyż nie sbierieżenije naroda deklarowane jest dzisiaj w narodowo-demograficznych projektach?”.


Swiatienkow opublikował swój tekst 4 sierpnia 2008 roku. Trzy lata później dla uwiarygodnienia mógłby przywołać wypowiedź Putina z wywiadu dla pisma „VIP Premier”. Na pytanie: „Czy nie wydaje się Panu, że po rozwiązaniu w ostatnim dziesięcioleciu najważniejszych palących problemów doszliśmy do konieczności urzeczywistnienia zmian jakościowych, do swego rodzaju przerwania frontu we wszystkich dziedzinach życia kraju? Czy do tego potrzebna jest nowa platforma ideologiczna – tak zwana nowa idea narodowa? Co powinno być jej podstawowym postulatem?” – Putin odpowiedział:  „Bardzo często zadają mi to pytanie, pozwolę więc sobie na powtórzenie i zacytowanie słów Aleksandra Sołżenicyna, który pewnego razu określił naszą ideę narodową jako sbierieżenije naroda. W tym zwrocie zawarł się właściwie podstawowy cel współczesnej Rosji, wszystkich przemian, które zachodzą w gospodarce, sferze socjalnej, w życiu społecznym i politycznym”[15].


W 2008 roku Swiatienkow nie widział szans na kontynuowanie „nieideologicznego modelu ZSRR”. I miał rację – miejsce ideologii komunistycznej i liberalnej coraz brutalniej zajmuje w Rosji nacjonalizm. W grudniu 2012 r., w kolejnym Przesłaniu do Zgromadzenia Narodowego Putin stwierdza: „w patriotyzmie widzę konsolidującą bazę naszej polityki”, zaś Andriej Isajew, zastępca sekretarza generalnego „Jedinoj Rossii”, wyciąga z tych słów wniosek, że „projektem Putina – ideą rosyjską XXI wieku” jest „idea patriotyzmu”. Wcześniej w historii Rosji patriotyzm był podporządkowany innym ideom. W Rosji carskiej hymn zaczynał się nie od słów „Boże chroń Rosję”, a od „Boże chroń cara”. W słynnej „trójjedni” ministra oświaty z czasów Mikołaja I, Sergieja Uwarowa („prawosławie, samodzierżawie, narodowość”), Rosji w ogóle nie było, a „naród” był na trzecim miejscu. Bolszewicy patriotyzm zanegowali w imię idei rewolucji światowej, potem podporządkowano go komunizmowi i dopiero Putin jakoby „po raz pierwszy zaproponował patriotyzm nie jako środek wspomagający, mobilizujący naród do osiągania pewnych ważnych celów, a jako podstawę całej rosyjskiej polityki”[16].


To było w grudniu 2012, natomiast w styczniu, jeszcze przed wyborami, Putin opublikował tekst programowy pt. Rosja kwestia narodowa[17], którego bohaterem jest „naród rosyjski, rosyjska kultura” jako „rdzeń spinający tkankę tej unikalnej cywilizacji”. Powołując się na Iwana Iljina i Dostojewskiego twierdzi, że rosyjska tożsamość ma „inny kod kulturowy”, że „wielką misją Rosjan jest jednoczenie, łączenie cywilizacji”. Rosyjski język, kultura, „wszechświatowa uczynność” (sformułowanie Dostojewskiego) ma połączyć „rosyjskich Ormian, rosyjskich Azerów, rosyjskich Niemców, rosyjskich Tatarów” itd. Nie używa przy tym przymiotnika „rossijskich”, który sugerowałby ich „obywatelskość”, lecz „russkich”, który określa przynależność etniczną.


W czerwcu 2013 r. w wywiadzie dla stacji telewizyjnej Russia Today Putin przeciwstawia Rosję Ameryce: „Podstawą amerykańskiej samoświadomości jest idea indywidualistyczna. Podstawą rosyjskiej – kolektywistyczna. […] Nasza świadomość, świadomość człowieka rosyjskiego podpowiada inne zadania. Coś duchowego. Coś związanego z Bogiem. Proszę zrozumieć, mamy różne filozofie życia. I dlatego nie łatwo nam z Amerykanami zrozumieć siebie nawzajem”[18].


Pisałem już, że jeśli zdefiniujemy „ideę rosyjską” w ślad za Iwanem Iljinem (rosyjskim Dmowskim) jako „sumę pojęć, określających historyczną oryginalność i szczególne powołanie narodu rosyjskiego” i uświadomimy sobie, że Iljin jest myślicielem najczęściej przywoływanym przez Putina, że ideologię Kremla kształtują tacy nacjonalistyczni (by nie powiedzieć faszyzujący) wyznawcy Iljina jak Dmitrij Rogozin, czy szef Ruchu Narodowo-Wyzwoleńczego, deputowany Jewgienij Fiodorow, zdaniem których wredne siły Zachodu przeprowadziły w Rosji w 1991 r. „drugą liberalno-demokratyczną rewolucję” (pierwszą w 1917-tym) i władza w Rosji w latach 90. przeszła w obce, nierosyjskie ręce[19], wówczas dzisiejsza Putinowska koncepcja „idei narodowej” i „sbierieżenija naroda” staje się bardziej zrozumiała[20].


Ale czy jest ona realizacją koncepcji Sołżenicyna?


Literaturoznawca Benedykt Sarnow w książce pt. Fenomen Sołżenicyna (Moskwa 2012) stara się przekonać czytelników, że tak, że autor Rosji w zapaści wciąż pozostaje duchowym nauczycielem Putina i że ten, punkt po punkcie, realizuje Sołżenicynowską koncepcję „odbudowy Rosji”[21].


Podobnego zdania jest amerykański politolog Peter Eltsov[22]. Putina z Sołżenicynem łączy nacjonalizm, pochwała autorytaryzmu, nieuznawanie Białorusinów i Ukraińców za samodzielne narody. Według Eltsowa Putin skieruje teraz swoją agresywną politykę na Kazachstan, zgodnie z myślą Sołżenicyna z eseju Jak odbudować Rosję (1990), że część Kazachstanu zamieszkiwana przez większość rosyjską powinna przynależeć do Rosji[23]. Również Artiem Krieczetnikow uważa, że podstawą putinowskiej polityki są idee zawarte w Jak odbudować Rosję. Putin za radą Sołżenicyna buduje jakoby normalne państwo narodowe, a nie imperium[24].


Czy Putin rzeczywiście jest uczniem Sołżenicyna? Bez wątpienia w krytyce Zachodu nie ustępuje pisarzowi. Natomiast nie jestem pewien, czy Sołżenicyn poparłby hura-patriotyzm, którego wybuch sprowokował Putin anektując Krym. Wątpliwości czerpię z niejednoznacznych wystąpień żony pisarza, która z jednej strony, wspiera Putina, z drugiej, przywołując poglądy męża, najpierw wzywa moskiewski patriarchat, by nie plątał patriotyzmu z fanatyzmem i nie wspierał hura-patriotów[25], zaś kilka miesięcy później, uznając kulturową rosyjskość Krymu, przyznaje, że „z punktu widzenia prawa międzynarodowego” do Rosji można mieć pretensje za aneksję[26].


Sołżenicyn nie był militarystą i nawoływał do rozstrzygania sporów w dialogu. Dzisiaj napadają na niego nacjonaliści na czele z prawosławnymi duchownymi[27] i stalinistami wszelkiej maści[28]. Nie zaakceptowałby przede wszystkim zaskakującego wzrostu kultu Stalina, sprowokowanego kremlowską polityką. Według badań Centrum Lewady, w styczniu 2017 roku „miłość Rosjan do Stalina osiągnęła maksimum”? O ile w marcu 2016 roku „zachwyt”, „szacunek” i „sympatię” do tego ludobójcy (w polskim pojmowaniu) wyrażało 37 procent wielonarodowych mieszkańców Federacji Rosyjskiej, to w styczniu 2017 liczba ta wzrosła do 46 procent[29]. W Rosji nie ma problemu z upamiętnianiem komunizmu – jedynie 14 procent mieszkańców jest za likwidacją pomników Lenina, a są ich tysiące. 57% pozytywnie ocenia działalność „wodza rewolucji”[30]. Nie należy więc się dziwić paradoksowi, że dla sporej części społeczeństwa zakochanego w Putinie Sołżenicyn jest „zdrajcą, Judaszem”, że przed Muzeum GUŁAGu w Moskwie „komunistyczna młodzież” powiesiła kukłę Sołżenicyna[31], że na jego pomniku we Władywostoku ktoś napisał „Judasz” i że rośnie sprzeciw wobec pomysłu postawienia mu pomnika w Moskwie[32]. Putin nie reaguje. To przecież jego wyborcy.

 

*Pierwsza publikacja tekstu w „Nowej Europie Wschodniej” 2018/2


Przypisy: 

 

[1] Zob. Ю.А.ЛЕВАДА, 2000 ГОД: РАЗОЧАРОВАНИЯ И НАДЕЖДЫ, https://www.levada.ru/2000/12/25/2000-god-razocharovaniya-i-nadezhdy/.

[2] Zob. Вы бы к Солженицыну поехали?, https://www.kommersant.ru/doc/17755.

[3] Zob. Открытое письмо Владимира Путина к российским избирателям, https://www.kommersant.ru/doc/141144.

[4] Zob. Путин показательно съездил к Солженицыну; Чубайс еще в августе первым заговорил о влиянии Солженицына на ситуацию в стране, http://polit.ru/article/2000/09/21/476703/.

[5] Zob. Александр Солженицын: "Путин действует недостаточно решительно", https://lenta.ru/news/2000/12/13/solzh/.

[6] О чем беседовал Путин с Солженицыным, https://www.kp.ru/daily/23917.3/68556/.

[7] Александр Солженицын: Путину досталась сшибленная с ног страна, https://www.kp.ru/daily/23942/70820/

[8] Zob. Люк Хардинг (Luke Harding), Солженицын хвалил Владимира Путина, http://inosmi.ru/politic/20101202/164635202.html.

[9] Владимир Путин встретился с вдовой Александра Солженицына Натальей Солженицыной, https://www.1tv.ru/news/2009-07-28/163852-vladimir_putin_vstretilsya_s_vdovoy_aleksandra_solzhenitsyna_nataliey_solzhenitsynoy .

[10] Путин: знание "Архипелага ГУЛАГ" необходимо обществу, https://www.vesti.ru/doc.html?id=402508

[11] Встреча Президента РФ Владимира Путина с Наталией Солженицыной, http://www.bfrz.ru/?mod=news&;id=1160.

[12] Zob. Alexander Solzhenitsyn’s widow on what went wrong, https://www.economist.com/blogs/prospero/2015/11/russia-and-west.

[13] П. Святенков, Солженицын как предтеча Путина, http://www.apn.ru/column/article20502.htm (04.08. 2008).

[14] A. Sołżenicyn, List do przywódców Związku Radzieckiego, http://aneks.kulturaliberalna.pl/archiwum/list-do-przywodcow-zwiazku-radzieckiego/.

[15] В. Путин, России нужна стабильность, „VIP Premier” 2011, nr 4-5.

[16] А.Исаев, Проект Путина: русская идея XXI века, „Независимая газета”, 17.12.2012.

[17] В. Путин, Россия: национальный вопрос, 23.01.2012, http://www.ng.ru/politics/2012-01-23/1_national.html.

[18] Посещение телеканала Russia Today, 11.06.2013, http://www.kremlin.ru/news/18319.

[19] Zob. „Национально-освободительное движение” за свободное вхождение в царство антихриста?, http://www.rusidea.org/?a=130133.

[20] A. de Lazari, IdearosyjskapoPutinowsku, http://liberte.pl/idea-rosyjska-putinowsku/; wersja rosyjska: «Русская идея» по-путински, http://gefter.ru/archive/12304.

[21] Zob. В. Луков, Ленин-Сталин-Солженицын-Путин и «скрепы» России, http://www.kontinent.org/article.php?aid=52a1acc62a4d1

[22] П. Ельцов, Что любимый наставник Путина говорит нам о его следующей цели, http://inosmi.ru/russia/20150211/226201491.html.

[23] A. Sołżenicyn, Jak odbudować Rosję?, tłum. Juliusz Zychowicz, Kraków 1991, s. 7-10.

[24] А. Кречетников, Россия и Украина: Владимир Путин - ученик Солженицына?, http://www.bbc.com/russian/russia/2014/05/140526_russia_ukraine_solzhenitsyn.

[25] Наталья Солженицына о том, почему РПЦ не должна поддерживать ура-патриотические тенденции, http://www.gazeta.ru/comments/2014/02/05_x_5882509.shtml.

[26] Наталья Солженицына о Сталине, России и Украине, 08.10.2014, http://rustelegraph.ru/news/2014-10-08/Natalya-Solzhenitcyna-o-Staline-Rossii-i-Ukraine-20078/.

[27] А. Шумский, И вновь солженицынское высокомерие!, http://ruskline.ru/news_rl/2014/02/05/i_vnov_solzhenicynskoe_vysokomerie/.

[28] Zob. Л. Сараскина, О сталинизации головного мозга, http://www.pravmir.ru/lyudmila-saraskina-o-prityagivanii-citat-i-stalinizacii-golovnogo-mozga/.

[29] ЛЮБОВЬ РОССИЯН К СТАЛИНУ ДОСТИГЛА МАКСИМУМА, https://www.levada.ru/2017/02/15/lyubov-rossiyan-k-stalinu-dostigla-maksimuma/.

[30] ПАМЯТНИКИ ЛЕНИНУ ОБРЕЛИ ВСЕНАРОДНУЮ ПОДДЕРЖКУ, https://www.levada.ru/2017/04/19/pamyatniki-leninu-obreli-vsenarodnuyu-podderzhku/.

[31] У входа в музей ГУЛАГа повесили чучело Солженицына,  http://www.rbc.ru/rbcfreenews/57fbfbff9a794730b7ff32df.

[32] Резонанс в обществе как ответ на установку памятника А.Солженицыну, http://inance.ru/2017/05/solzenitsin-2/.



Andrzej Dymitr de Lazari 

 

Wybitny rusycysta, politolog, historyk filozofii, profesor nauk humanistycznych, tłumacz i publicysta. Autor wielu publikacji książkowych na temat Rosji.

Współzałożyciel w 2017 i obecnie prezes Stowarzyszenia Mosty Europy.

 

 

 

 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Notatki

Znalezionych 1539 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Dzień nadziei i odwagi   Jacoby   2020-06-04
Nieprzyzwoici policjanci, nieprzyzwoici buntownicy   Jacoby   2020-06-03
Sztuczne oburzenie o ”aneksję”   Rosenthal   2020-06-01
Wahający się biurokraci powstrzymują następną falę innowacji   Ridley   2020-05-29
Porwanie zachodniej wolności   Nirenstein   2020-05-25
Stan wojenny w cyberprzestrzeni   Koraszewski   2020-05-22
Międzynarodowy sąd kapturowy ma zbadać zbrodnie wojenne Izraela   Franklin   2020-05-21
Apartheid i koronawirus na Bliskim Wschodzie   Toameh   2020-05-19
Jedni osuszali moczary, inni propagują nienawiść   Koraszewski   2020-05-16
Dlaczego Międzynarodowy Czerwony Krzyż gloryfikuje matkę rodu terrorystycznej rodziny?     2020-05-13
Wielu umrze z głodu, a nie z powodu wirusa     2020-05-08
Szepty i krzyki w arabskojęzycznych mediach   Koraszewski   2020-05-08
Rada Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych wychwala Iran   MacEoin   2020-05-07
„Przebudzona” feministka woli, by ludzie umierali, niż żeby biali mężczyźni z Oksfordu pierwsi stworzyli szczepionkę na koronawirusa   Coyne   2020-05-01
Popiół czy diament   Lewin   2020-04-30
Żydowskie zniewolenie pod rządami islamu wypełza na światło dzienne   Pandavar   2020-04-29
Jak nie świętować Dnia Ziemi   Tobin   2020-04-29
Koronawirus: belgijska masakra   Godefridi   2020-04-28
Nędza filozofii arystokratów ducha   Koraszewski   2020-04-27
Izrael od tygodni wydaje pozwolenia na towary „podwójnego zastosowania” dla Gazy – i nikt o tym nie informuje     2020-04-27
Jak zaraźliwe są teorie spiskowe?   Koraszewski   2020-04-22
Moralny dylemat opróżniania więzień podczas pandemii   Tobin   2020-04-22
Koronawirus: dyrektor WHO ma długą historię tuszowania faktów    Kern   2020-04-21
Lekcje z pandemii   Rosenthal   2020-04-21
Mieszane uczucia o WHO   Novella   2020-04-20
Ludzie nienawidzący Izraela, którzy udają, że obchodzi ich Gaza, wyrządzają krzywdę dziesiątkom milionów Arabów     2020-04-20
Jak media i palestyńscy Arabowie zmienili się przez ostatnie 50 lat?   Amos   2020-04-18
Jemen, Libia, Syria: kraje, gdzie koronawirus może się  szerzyć się niedostrzegany   Frantzman   2020-04-17
Pracownica @Amnesty International, która naciskała Hamas, by aresztował Gazańczyków za wideokonferencję z Izraelczykami     2020-04-14
Równania z bezlikiem niewiadomych   Koraszewski   2020-04-13
Epidem-ideologia: jak polityczny dogmat wpływa na reakcje na COVID-19   Tsalic   2020-04-13
Artykuł o Gazie w farmaceutycznym piśmie jest niezgodny z medyczną etyką zawodową   Plosker   2020-04-11
WHO musi odpowiedzieć na poważne pytania zanim można jej będzie powierzyć prowadzenie dochodzenia w sprawie COVID-19   Ridley   2020-04-10
Koronawirus: UE wspiera Palestyńczyków 71 milionami euro   Toameh   2020-04-10
Amerykanin, Chińczyk, Rosjanin, Turek i Polak mówią o świecie po pandemii   Koraszewski   2020-04-09
Wykluczenie Tajwanu z WHO jest politycznym i medialnym skandalem   Jacoby   2020-04-08
Członkowie Kongresu wprowadzeni w błąd i skłonieni do podpisania rasistowskiego listu przeciwko Izraelowi   Flatow   2020-04-08
Chronienie się przed koronawirusem a izraelska godzina policyjna   Fitzgerald   2020-04-04
Pułapka białego przywileju i odrzucenie kultu wiktymologii   Hill   2020-03-31
Ukoronowanie efektu motyla   Collins   2020-03-30
Pokątna hodowla staruszków   Koraszewski   2020-03-28
Antyizraelskie NGO wykorzystują COVID-19, żeby szerzyć nienawiść   Wertman   2020-03-27
Antysemicka propaganda Hamasu nauczana w naszych szkołach   Collier   2020-03-26
Demokratyczny wirus i autorytarne metody przeciwdziałania zarazie   Koraszewski   2020-03-24
Dwa rodzaje antysemityzmu stały się częścią prezydenckiej kampanii   Tobin   2020-03-22
Syria ma duże więcej palestyńskich kobiet w więzieniach niż Izrael. I tortutują je na śmierć     2020-03-20
Jesień Oświecenia   Koraszewski   2020-03-19
Breaking the Silence! Dlaczego kłamiecie?   Oz   2020-03-18
Jestem sceptyczny wobec paniki klimatycznej, ale poważnie traktuję obawy w sprawie koronawirusa   Jacoby   2020-03-17
Izrael pomaga Palestyńczykom w powstrzymaniu koronawirusa; Arabowie zdradzają ich   Toameh   2020-03-17
Wyzwania, wyznania i środki zapobiegawcze   Koraszewski   2020-03-14
Kto atakuje palestyńskich chrześcijan?   Tawil   2020-03-13
Brexit jako stymulacja dla brytyjskiej bionauki   Ridley   2020-03-11
Czarna rozpacz egipskiego dysydenta   Koraszewski   2020-03-09
Kto uniemożliwia Palestyńczykom głosowanie?   Toameh   2020-03-09
Co Boris Johnson powinien wiedzieć o innowacjach   Ridley   2020-03-04
UNESCO, Izrael i kultura jako broń   Shindman   2020-03-01
Mieszkańcy greckich wysp chcą odzyskać swoje życie   Bekdil   2020-02-29
Zaraza, bóg i polityka prewencyjna   Koraszewski   2020-02-28
Zapomnij o „pokoju”. Zacznij optymalizować status quo. To przecież już wybrali Izrael i Autonomia Palestyńska     2020-02-26
Olbrzymi błąd MFW w ocenie subsydiów energetycznych   Lomborg   2020-02-22
Co myślą palestyńscy Arabowie?   Roth   2020-02-19
Palestyńskie wybory: Jak Abbas i Europa próbują obwinić Izrael   Toameh   2020-02-18
Thatcher ostrzegała nas, żeby powoli budować europejską integrację. Niestety, nie chcieliśmy słuchać.   Wennström   2020-02-17
From Brussels with love   Koraszewski   2020-02-16
Okrucieństwo wobec zwierząt jest bardziej nagłaśniane niż chrześcijanie z odciętymi głowami   Meotti   2020-02-14
Wielka Brytania, jeśli chce lepiej się rozwijać, musi ponownie odkryć niepowodzenie   Ridley   2020-02-08
”Zbrodnia” Arabów śpiewających dla Arabów w Izraelu   Toameh   2020-02-08
Martin Luther King i Edward Said: Palestyńskich intelektualistów nie interesują prawa człowieka     2020-02-07
Trochę optymizmu na odmianę   Rosenthal   2020-02-06
Z sennika ateisty: anioły   Kruk   2020-02-05
Francja, "pączkująca republika islamska"   Meotti   2020-02-03
„Umowa stulecia”, czy „policzek stulecia”?   Koraszewski   2020-02-01
Plan pokojowy Trumpa wykazuje więcej troski o polepszenie życia Palestyńczyków niż jakikolwiek poprzedni plan „ekspertów”     2020-01-30
Homo sapiens i jego późniejsze nakładki   Koraszewski   2020-01-29
Wielka Brytania powinna poprzeć plan pokojowy Trumpa   Kemp   2020-01-29
Czy jestem antysemitką współczując  Palestyńczykom?   Koraszewski   2020-01-25
Polityczne gry w Hadze   Steinberg   2020-01-21
Polityka wokół Holocaustu jest błędna   Tobin   2020-01-20
Potomkinowskie wsie polityków i historyków   Koraszewski   2020-01-19
Kieruneki Madagaskar   Garczyński-Gąssowski   2020-01-18
Putinowskie wsie   Garczyński-Gąssowski   2020-01-17
Obłuda zachodnich postępowców   Yemini   2020-01-17
Bałkanizacja humanistycznych umysłów   Koraszewski   2020-01-15
Zachodnie feministki zdezerterowały z frontu wspierającego uciemiężone muzułmańskie kobiety   Chesler   2020-01-15
Szukając drogi przez Brexit Unia Europejska może spojrzeć na rok 1783   Ridley   2020-01-14
Osmanowie wrócili   Frantzman   2020-01-13
Co było wspaniałe w latach 2010.   Jackoby   2020-01-11
Dlaczego mówienie o „żydowskim geniuszu” jest kontrowersyjne   Tobin   2020-01-11
Czy trup generała jest dobrym papierkiem lakmusowym?   Koraszewski   2020-01-10
Promowanie błędnego przekonania o ”Palestyńczykach”   Oz   2020-01-09
Szaleństwo tłumów - nowa rewolucja kulturalna   Koraszewski   2020-01-08
Dlaczego prezydent Trump spełnia obietnicę daną w San Remo w 1920 roku   Kontorovich   2020-01-06
Dlaczego atakują Żydów w Nowym Jorku   Rosenthal   2020-01-05
„Niebezpieczna i głupia eskalacja”   Koraszewski   2020-01-04
My, ”krytyczne wobec gender” feministki, płacimy cenę za głośne mówienie. Ale cena milczenia jest wyższa   Emmons   2020-01-03
ONZ i Wielka Brytania traktują prześladowanych chrześcijan jak „wrogów”   Ibrahim   2020-01-02
Groźna prawda o BDS i antysemityzmie na kampusach   Tobin   2020-01-01
Kampania kłamstw ICC   Yemini   2019-12-30
Raport Davida Colliera o Amnesty International oraz jej toksyczności i nienawici   (Varda Epstein)   2019-12-28

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk