Prawda

Czwartek, 21 lutego 2019 - 21:39

« Poprzedni Następny »


Czy Putin realizuje idee Sołżenicyna, jak sądzą niektórzy analitycy?


Andrzej de Lazari 2018-05-10


Putin został prezydentem Rosji 26 marca 2000 roku, a 20 września złożył wizytę Sołżenicynowi. W odróżnieniu od Jelcyna, nie zaprosił rosyjskiego Starca do siebie, lecz udał się z „pielgrzymką” do jego domu w Troice-Łykowie. Raczej nie zrobił tego dla zyskania poklasku w społeczeństwie rosyjskim, gdyż Sołżenicyn był już wówczas postrzegany jako utopista i demagog. O ile w 1998 w badaniach Centrum Lewady znalazł się jeszcze na 9 miejscu wśród „ludzi roku” z pięcioprocentowym poparciem (na czele Primakow z 29 procentami), o tyle rok później do spisu już nie trafił, zaś pierwsze miejsce zajął Putin z 38 procentami[1].

Gdy spytano Rosjan, z jakimi problemami udaliby się do Sołżenicyna, większość orzekła, że nie jest on dla nich autorytetem i w ogóle po rady by nie poszli. Pisarka Tatiana Tołstaja stwierdziła, że jego polityczne przesłania są „niebezpieczne i nieodpowiedzialne”, Gennadij Burbulis (wicegubernator Nowgorodu) – że „naiwne”. Bankier Arkadij Muraszew – że Sołżenicyn nie przeczytał ani jednej książki z ekonomii, zaś reżyser Aleksy German – że „już odegrał swoją rolę”. Pisarz Aleksander Zinowjew był „rozczarowany postępkiem Putina”, gdyż „Sołżenicyn jako myśliciel jest nikim – nadęty bufon”. Jedynie Gleb Pawłowski, szef Fundacji Efektywnej Polityki, docenił spotkanie. Jego zdaniem Putina wiele łączy z Sołżenicynem. Obaj są jakoby „trzeźwymi racjonalistami, choć każdy ze swej pozycji”. Sołżenicyn, jak i Putin, „jest państwowotwórczy, jednak nie w słowianofilskim sensie. W jakimś stopniu obaj są nawet okcydentalistami, zwolennikami zachodnich zdobyczy dla Rosji. Obaj są też bardziej konserwatystami niż radykałami oraz wrogami rewolucji”[2].


To był rok 2000, gdy Putin twierdził, że „Demokracja – to dyktatura prawa, a nie ludzi na stanowiskach”[3]. Nie tylko Pawłowski nabrał się wówczas na ów „okcydentalizm”.

 

Pisarz docenił i wizytę, i Putina. Dostrzegł w nim „żywy umysł i spostrzegawczość”, „brak skłonności dyktatorskich”, „rozwagę w decyzjach i sądach, chęć pracy dla Ojczyzny i głębokie zrozumienie problemów współczesnej Rosji”[4]. Trzy miesiące później, gdy odbierał nagrodę francuskiej Akademii Nauk Moralno-Politycznych, stwierdził, że „prezydent działa w dobrym kierunku, lecz mało zdecydowanie”. Jednocześnie skrytykował reformę Rady Federacji i zbyt liberalną politykę wobec Ukrainy, która „depcze rosyjską kulturę i język oraz urządza na swoim terytorium kolejne manewry NATO”[5].


Kolejną wizytę Putin złożył Sołżenicynowi w czerwcu 2007 roku w dniu przyznania mu Nagrody Państwowej (nagrodę odebrała żona pisarza). Wcześniej wysokie odznaczenia próbowali mu wręczyć Gorbaczow i Jelcyn, lecz spotkali się z odmową. Od Putina nagrodę przyjął i kolejną wizytę docenił. Rozmowa obu panów podczas tej, jak i poprzedniej wizyty, odbyła się bez obecności dziennikarzy. „Mówiliśmy o Rosji – relacjonował Putin, – o obecnej sytuacji i o przyszłości kraju. Zwróciłem uwagę pisarza na fakt, że szereg naszych posunięć jest zbieżnych z tym, o czym Sołżenicyn pisał”[6]. Sołżenicyn zaś, udzielając wywiadu pismu „Der Spiegel”, powiedział: „Putin otrzymał w spadku kraj rozgrabiony, zwalony z nóg, ze zdemoralizowanym, zubożałym narodem. I zabrał się za to, co było możliwe – za stopniowe, powolne odbudowywanie kraju. Jego wysiłki nie od razu zostały zauważone i tym bardziej docenione”[7].


W kwietniu 2008 roku pisarza odwiedził amerykański ambasador William Burns. Podczas rozmowy Sołżenicyn przeciwstawił ośmioletnie rządy Putina rządom Gorbaczowa i Jelcyna. Stwierdził, że „za Putina naród znowu zaczął rozumieć, czym jest bycie Rosjanami”. Skrytykował natomiast wciąż istniejącą przepaść pomiędzy biednymi i bogatymi oraz rezygnację z ordynacji wyborczej i odgórne wyznaczanie gubernatorów. Zaniepokojony był również faktem, że „młodzi Rosjanie niedostatecznie uświadamiają sobie niebezpieczeństwo sowieckiego komunizmu”[8].


Pisarz zmarł 3 sierpnia 2008 roku. Rok później Putin spotkał się z wdową, Natalią Sołżenicyną. Rozmawiali o potrzebie obecności Archipelagu GUŁAG w rosyjskiej szkole[9]. Na spotkanie w 2010 roku Natalia przygotowała jednotomową „szkolną”, krótszą wersję Archipelagu. „Bez wiedzy o tym, co w tej książce zostało przedstawione, nie będziemy mieli pełnego obrazu naszego kraju i trudno nam będzie myśleć o przyszłości” – skomentował Putin[10]. W 2012 roku, podczas kolejnej wizyty na Kremlu, Sołżenicyna żaliła się, że zmniejszono ilość lekcji literatury w szkole z pięciu do dwóch w tygodniu i że Archipelag GUŁAG nie stał się lekturą obowiązkową[11]. Później jeszcze kilkakrotnie Putin zapraszał wdowę na różne uroczystości, w których sam brał udział, m.in. w listopadzie ubiegłego roku na odsłonięcie pomnika księcia Włodzimierza. Natalia Sołżenicyna z reguły wspiera działalność Putina i broni go przed krytykami z Zachodu oraz przed rosyjską opozycją[12].

 

Wobec takich faktów nic dziwnego, że niektórzy analitycy próbują dociec związku polityki kremlowskiej z ideami głoszonymi przez Sołżenicyna.


Politolog Paweł Swiatienkow, reagując na śmierć pisarza, zatytułował swój tekst Sołżenicyn jako zwiastun Putina[13]. Uznał, że autor Listu do przywódców Związku Radzieckiego przepowiedział w nim dzisiejszy ustrój Rosji. Stało się przecież to, o czym pisał w 1973 roku: „A może na możliwą do przewidzenia przyszłość, chcemy tego czy nie, zalecimy to czy nie, Rosji sądzone są rządy autokratyczne? Może tylko do takiego ustroju dojrzała ona na razie? […] Niech już będzie ten autorytatywny ustrój, ale oparty nie na bezgranicznej ‘klasowej nienawiści’, lecz na miłości do człowieka i nie tylko do najbliższego otoczenia, ale szczerze  – do całego narodu”[14]. Mamy – zdaniem Swiatienkowa – „i autorytarny ustrój, i jednopartyjny lecz nieideologiczny system”. Naczelną ideą Sołżenicyna było sbierieżenije naroda [zachowanie, ustrzeżenie narodu],  „a czyż nie sbierieżenije naroda deklarowane jest dzisiaj w narodowo-demograficznych projektach?”.


Swiatienkow opublikował swój tekst 4 sierpnia 2008 roku. Trzy lata później dla uwiarygodnienia mógłby przywołać wypowiedź Putina z wywiadu dla pisma „VIP Premier”. Na pytanie: „Czy nie wydaje się Panu, że po rozwiązaniu w ostatnim dziesięcioleciu najważniejszych palących problemów doszliśmy do konieczności urzeczywistnienia zmian jakościowych, do swego rodzaju przerwania frontu we wszystkich dziedzinach życia kraju? Czy do tego potrzebna jest nowa platforma ideologiczna – tak zwana nowa idea narodowa? Co powinno być jej podstawowym postulatem?” – Putin odpowiedział:  „Bardzo często zadają mi to pytanie, pozwolę więc sobie na powtórzenie i zacytowanie słów Aleksandra Sołżenicyna, który pewnego razu określił naszą ideę narodową jako sbierieżenije naroda. W tym zwrocie zawarł się właściwie podstawowy cel współczesnej Rosji, wszystkich przemian, które zachodzą w gospodarce, sferze socjalnej, w życiu społecznym i politycznym”[15].


W 2008 roku Swiatienkow nie widział szans na kontynuowanie „nieideologicznego modelu ZSRR”. I miał rację – miejsce ideologii komunistycznej i liberalnej coraz brutalniej zajmuje w Rosji nacjonalizm. W grudniu 2012 r., w kolejnym Przesłaniu do Zgromadzenia Narodowego Putin stwierdza: „w patriotyzmie widzę konsolidującą bazę naszej polityki”, zaś Andriej Isajew, zastępca sekretarza generalnego „Jedinoj Rossii”, wyciąga z tych słów wniosek, że „projektem Putina – ideą rosyjską XXI wieku” jest „idea patriotyzmu”. Wcześniej w historii Rosji patriotyzm był podporządkowany innym ideom. W Rosji carskiej hymn zaczynał się nie od słów „Boże chroń Rosję”, a od „Boże chroń cara”. W słynnej „trójjedni” ministra oświaty z czasów Mikołaja I, Sergieja Uwarowa („prawosławie, samodzierżawie, narodowość”), Rosji w ogóle nie było, a „naród” był na trzecim miejscu. Bolszewicy patriotyzm zanegowali w imię idei rewolucji światowej, potem podporządkowano go komunizmowi i dopiero Putin jakoby „po raz pierwszy zaproponował patriotyzm nie jako środek wspomagający, mobilizujący naród do osiągania pewnych ważnych celów, a jako podstawę całej rosyjskiej polityki”[16].


To było w grudniu 2012, natomiast w styczniu, jeszcze przed wyborami, Putin opublikował tekst programowy pt. Rosja kwestia narodowa[17], którego bohaterem jest „naród rosyjski, rosyjska kultura” jako „rdzeń spinający tkankę tej unikalnej cywilizacji”. Powołując się na Iwana Iljina i Dostojewskiego twierdzi, że rosyjska tożsamość ma „inny kod kulturowy”, że „wielką misją Rosjan jest jednoczenie, łączenie cywilizacji”. Rosyjski język, kultura, „wszechświatowa uczynność” (sformułowanie Dostojewskiego) ma połączyć „rosyjskich Ormian, rosyjskich Azerów, rosyjskich Niemców, rosyjskich Tatarów” itd. Nie używa przy tym przymiotnika „rossijskich”, który sugerowałby ich „obywatelskość”, lecz „russkich”, który określa przynależność etniczną.


W czerwcu 2013 r. w wywiadzie dla stacji telewizyjnej Russia Today Putin przeciwstawia Rosję Ameryce: „Podstawą amerykańskiej samoświadomości jest idea indywidualistyczna. Podstawą rosyjskiej – kolektywistyczna. […] Nasza świadomość, świadomość człowieka rosyjskiego podpowiada inne zadania. Coś duchowego. Coś związanego z Bogiem. Proszę zrozumieć, mamy różne filozofie życia. I dlatego nie łatwo nam z Amerykanami zrozumieć siebie nawzajem”[18].


Pisałem już, że jeśli zdefiniujemy „ideę rosyjską” w ślad za Iwanem Iljinem (rosyjskim Dmowskim) jako „sumę pojęć, określających historyczną oryginalność i szczególne powołanie narodu rosyjskiego” i uświadomimy sobie, że Iljin jest myślicielem najczęściej przywoływanym przez Putina, że ideologię Kremla kształtują tacy nacjonalistyczni (by nie powiedzieć faszyzujący) wyznawcy Iljina jak Dmitrij Rogozin, czy szef Ruchu Narodowo-Wyzwoleńczego, deputowany Jewgienij Fiodorow, zdaniem których wredne siły Zachodu przeprowadziły w Rosji w 1991 r. „drugą liberalno-demokratyczną rewolucję” (pierwszą w 1917-tym) i władza w Rosji w latach 90. przeszła w obce, nierosyjskie ręce[19], wówczas dzisiejsza Putinowska koncepcja „idei narodowej” i „sbierieżenija naroda” staje się bardziej zrozumiała[20].


Ale czy jest ona realizacją koncepcji Sołżenicyna?


Literaturoznawca Benedykt Sarnow w książce pt. Fenomen Sołżenicyna (Moskwa 2012) stara się przekonać czytelników, że tak, że autor Rosji w zapaści wciąż pozostaje duchowym nauczycielem Putina i że ten, punkt po punkcie, realizuje Sołżenicynowską koncepcję „odbudowy Rosji”[21].


Podobnego zdania jest amerykański politolog Peter Eltsov[22]. Putina z Sołżenicynem łączy nacjonalizm, pochwała autorytaryzmu, nieuznawanie Białorusinów i Ukraińców za samodzielne narody. Według Eltsowa Putin skieruje teraz swoją agresywną politykę na Kazachstan, zgodnie z myślą Sołżenicyna z eseju Jak odbudować Rosję (1990), że część Kazachstanu zamieszkiwana przez większość rosyjską powinna przynależeć do Rosji[23]. Również Artiem Krieczetnikow uważa, że podstawą putinowskiej polityki są idee zawarte w Jak odbudować Rosję. Putin za radą Sołżenicyna buduje jakoby normalne państwo narodowe, a nie imperium[24].


Czy Putin rzeczywiście jest uczniem Sołżenicyna? Bez wątpienia w krytyce Zachodu nie ustępuje pisarzowi. Natomiast nie jestem pewien, czy Sołżenicyn poparłby hura-patriotyzm, którego wybuch sprowokował Putin anektując Krym. Wątpliwości czerpię z niejednoznacznych wystąpień żony pisarza, która z jednej strony, wspiera Putina, z drugiej, przywołując poglądy męża, najpierw wzywa moskiewski patriarchat, by nie plątał patriotyzmu z fanatyzmem i nie wspierał hura-patriotów[25], zaś kilka miesięcy później, uznając kulturową rosyjskość Krymu, przyznaje, że „z punktu widzenia prawa międzynarodowego” do Rosji można mieć pretensje za aneksję[26].


Sołżenicyn nie był militarystą i nawoływał do rozstrzygania sporów w dialogu. Dzisiaj napadają na niego nacjonaliści na czele z prawosławnymi duchownymi[27] i stalinistami wszelkiej maści[28]. Nie zaakceptowałby przede wszystkim zaskakującego wzrostu kultu Stalina, sprowokowanego kremlowską polityką. Według badań Centrum Lewady, w styczniu 2017 roku „miłość Rosjan do Stalina osiągnęła maksimum”? O ile w marcu 2016 roku „zachwyt”, „szacunek” i „sympatię” do tego ludobójcy (w polskim pojmowaniu) wyrażało 37 procent wielonarodowych mieszkańców Federacji Rosyjskiej, to w styczniu 2017 liczba ta wzrosła do 46 procent[29]. W Rosji nie ma problemu z upamiętnianiem komunizmu – jedynie 14 procent mieszkańców jest za likwidacją pomników Lenina, a są ich tysiące. 57% pozytywnie ocenia działalność „wodza rewolucji”[30]. Nie należy więc się dziwić paradoksowi, że dla sporej części społeczeństwa zakochanego w Putinie Sołżenicyn jest „zdrajcą, Judaszem”, że przed Muzeum GUŁAGu w Moskwie „komunistyczna młodzież” powiesiła kukłę Sołżenicyna[31], że na jego pomniku we Władywostoku ktoś napisał „Judasz” i że rośnie sprzeciw wobec pomysłu postawienia mu pomnika w Moskwie[32]. Putin nie reaguje. To przecież jego wyborcy.

 

*Pierwsza publikacja tekstu w „Nowej Europie Wschodniej” 2018/2


Przypisy: 

 

[1] Zob. Ю.А.ЛЕВАДА, 2000 ГОД: РАЗОЧАРОВАНИЯ И НАДЕЖДЫ, https://www.levada.ru/2000/12/25/2000-god-razocharovaniya-i-nadezhdy/.

[2] Zob. Вы бы к Солженицыну поехали?, https://www.kommersant.ru/doc/17755.

[3] Zob. Открытое письмо Владимира Путина к российским избирателям, https://www.kommersant.ru/doc/141144.

[4] Zob. Путин показательно съездил к Солженицыну; Чубайс еще в августе первым заговорил о влиянии Солженицына на ситуацию в стране, http://polit.ru/article/2000/09/21/476703/.

[5] Zob. Александр Солженицын: "Путин действует недостаточно решительно", https://lenta.ru/news/2000/12/13/solzh/.

[6] О чем беседовал Путин с Солженицыным, https://www.kp.ru/daily/23917.3/68556/.

[7] Александр Солженицын: Путину досталась сшибленная с ног страна, https://www.kp.ru/daily/23942/70820/

[8] Zob. Люк Хардинг (Luke Harding), Солженицын хвалил Владимира Путина, http://inosmi.ru/politic/20101202/164635202.html.

[9] Владимир Путин встретился с вдовой Александра Солженицына Натальей Солженицыной, https://www.1tv.ru/news/2009-07-28/163852-vladimir_putin_vstretilsya_s_vdovoy_aleksandra_solzhenitsyna_nataliey_solzhenitsynoy .

[10] Путин: знание "Архипелага ГУЛАГ" необходимо обществу, https://www.vesti.ru/doc.html?id=402508

[11] Встреча Президента РФ Владимира Путина с Наталией Солженицыной, http://www.bfrz.ru/?mod=news&;id=1160.

[12] Zob. Alexander Solzhenitsyn’s widow on what went wrong, https://www.economist.com/blogs/prospero/2015/11/russia-and-west.

[13] П. Святенков, Солженицын как предтеча Путина, http://www.apn.ru/column/article20502.htm (04.08. 2008).

[14] A. Sołżenicyn, List do przywódców Związku Radzieckiego, http://aneks.kulturaliberalna.pl/archiwum/list-do-przywodcow-zwiazku-radzieckiego/.

[15] В. Путин, России нужна стабильность, „VIP Premier” 2011, nr 4-5.

[16] А.Исаев, Проект Путина: русская идея XXI века, „Независимая газета”, 17.12.2012.

[17] В. Путин, Россия: национальный вопрос, 23.01.2012, http://www.ng.ru/politics/2012-01-23/1_national.html.

[18] Посещение телеканала Russia Today, 11.06.2013, http://www.kremlin.ru/news/18319.

[19] Zob. „Национально-освободительное движение” за свободное вхождение в царство антихриста?, http://www.rusidea.org/?a=130133.

[20] A. de Lazari, IdearosyjskapoPutinowsku, http://liberte.pl/idea-rosyjska-putinowsku/; wersja rosyjska: «Русская идея» по-путински, http://gefter.ru/archive/12304.

[21] Zob. В. Луков, Ленин-Сталин-Солженицын-Путин и «скрепы» России, http://www.kontinent.org/article.php?aid=52a1acc62a4d1

[22] П. Ельцов, Что любимый наставник Путина говорит нам о его следующей цели, http://inosmi.ru/russia/20150211/226201491.html.

[23] A. Sołżenicyn, Jak odbudować Rosję?, tłum. Juliusz Zychowicz, Kraków 1991, s. 7-10.

[24] А. Кречетников, Россия и Украина: Владимир Путин - ученик Солженицына?, http://www.bbc.com/russian/russia/2014/05/140526_russia_ukraine_solzhenitsyn.

[25] Наталья Солженицына о том, почему РПЦ не должна поддерживать ура-патриотические тенденции, http://www.gazeta.ru/comments/2014/02/05_x_5882509.shtml.

[26] Наталья Солженицына о Сталине, России и Украине, 08.10.2014, http://rustelegraph.ru/news/2014-10-08/Natalya-Solzhenitcyna-o-Staline-Rossii-i-Ukraine-20078/.

[27] А. Шумский, И вновь солженицынское высокомерие!, http://ruskline.ru/news_rl/2014/02/05/i_vnov_solzhenicynskoe_vysokomerie/.

[28] Zob. Л. Сараскина, О сталинизации головного мозга, http://www.pravmir.ru/lyudmila-saraskina-o-prityagivanii-citat-i-stalinizacii-golovnogo-mozga/.

[29] ЛЮБОВЬ РОССИЯН К СТАЛИНУ ДОСТИГЛА МАКСИМУМА, https://www.levada.ru/2017/02/15/lyubov-rossiyan-k-stalinu-dostigla-maksimuma/.

[30] ПАМЯТНИКИ ЛЕНИНУ ОБРЕЛИ ВСЕНАРОДНУЮ ПОДДЕРЖКУ, https://www.levada.ru/2017/04/19/pamyatniki-leninu-obreli-vsenarodnuyu-podderzhku/.

[31] У входа в музей ГУЛАГа повесили чучело Солженицына,  http://www.rbc.ru/rbcfreenews/57fbfbff9a794730b7ff32df.

[32] Резонанс в обществе как ответ на установку памятника А.Солженицыну, http://inance.ru/2017/05/solzenitsin-2/.



Andrzej Dymitr de Lazari 

 

Wybitny rusycysta, politolog, historyk filozofii, profesor nauk humanistycznych, tłumacz i publicysta. Autor wielu publikacji książkowych na temat Rosji.

Współzałożyciel w 2017 i obecnie prezes Stowarzyszenia Mosty Europy.

 

 

 

 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Notatki

Znalezionych 1234 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Filipiny: chrześcijanie mordowani, bomby w kościołach   Ibrahim   2019-02-21
40. rocznica Islamskiej Republiki Iranu   Rafizadeh   2019-02-21
Ludzie, którzy twierdza, że „Palestyna jest kwestią rasowej sprawiedliwości”, są prawdziwymi rasistami     2019-02-20
Unia Europejska wchodzi w kompletny orwellizm   Bergman   2019-02-19
Amerykanin w Warszawie i kilka uwag o historii   Koraszewski   2019-02-18
Fikcyjny Abbas jest wymówką, by patrzeć w inną stronę   Maroun   2019-02-18
To nie okupacja zabiła Ori Ansbacher   Yemini   2019-02-17
TIPH i groźby: tymczasowe i permanentne   Collins   2019-02-13
Kiedy Ameryka porzuci Afganistan, zapłacą za to kobiety   Chesler   2019-02-13
Dlaczego Teheran przekracza tylko „różowe linie”   Taheri   2019-02-12
Żydowski głos w Organizacji Narodów Zjednoczonych   Rogatchi   2019-02-11
Dlaczego Palestyńczycy sprzeciwiają się antyirańskiej koalicji   Toameh   2019-02-10
“Palestyński rząd” umiera, oksymoron się rodzi   Flatow   2019-02-08
Jeszcze Polska nie zginęła, czyli byle do wiosny   Koraszewski   2019-02-08
Nowy rok, ta sama stara Turcja   Bekdil   2019-02-05
Co kogo rani i jak mocno?   Koraszewski   2019-02-02
Niesprawiedliwy system sprawiedliwości Turcji: atak na ormiańskiego posła   Bulut   2019-02-01
Organizacja założona, by informować o więźniach sumienia, apeluje do  naszych sumień, by nie kupować u Żyda     2019-01-31
Co to znaczy, że jestem humanistą   Igwe   2019-01-30
Obiektyw Matti Friedmana i syzyfowe błoto   Rosenthal   2019-01-30
Pierwsza Żydówka, jaką spotkałem w Iranie   Rafizadeh   2019-01-29
Gdzie są granice nienawiści?   Koraszewski   2019-01-28
Termity, bigoci i GOAT: racjonalizacja współudziału w antysemityzmie   Dershowitz   2019-01-28
Antysemickie tworzenie stereotypów Żydów przez Palestyńczyków   Tavil   2019-01-25
Czy Rashida Tlaib jest winna bigoterii?    Dershowitz   2019-01-22
W poszukiwaniu mądrego…   Koraszewski   2019-01-22
Rząd USA odmawia ujawnienia antyizraelskiego podżegania w palestyńskich podręcznikach szkolnych   Bedein   2019-01-20
Nowe ”Monachium” Europy: Iran   Meotti   2019-01-16
Inna intersekcjonalność: ofiary islamu   Levin   2019-01-13
Pozostawianie ubogich tego świata w ciemności jest niemoralne   Lonborg   2019-01-12
Refleksje wokół kontrowersji na University of Michigan   Landes   2019-01-11
Dzieci Rewolucji Kulturalnej   Banker   2019-01-11
Duch pionierski Palestyńczyków   Shaw   2019-01-09
Jesteś tym, co czytasz, czego słuchasz, co  oglądasz   Koraszewski   2019-01-04
Polska - Szwecja - Ukraina   Garczyński-Gąssowski   2019-01-03
Przemysł produkcji kłamstw   Herf   2019-01-01
Romantyczna sztuka nierządu   Koraszewski   2018-12-31
Odpowiedź Mariam Barghouti, której ”Forward” nie wydrukuje   Landes   2018-12-29
Litera środowiskowej narracji, czy duch prawdy?   Koraszewski   2018-12-27
 Szpital za pokojową nagrodę Nobla   Frantzman   2018-12-26
Arabski historyk przyznaje, że nie ma palestyńskiego narodu   Bergman   2018-12-25
Zapomnij o rozwiązaniu w postaci dwóch państw: nieszablonowe myślenie o konflikcie izraelsko-palstyńskim     2018-12-21
Nowy wspaniały świat, czyli ludzie w sieci   Koraszewski   2018-12-20
Nowa Inkwizycja   Glick   2018-12-20
Młodzież pyta, prezydent Egiptu odpowiada     2018-12-19
Nowa cenzura, czyli powrót Policji Myśli?   Chesler   2018-12-18
Terror zapłatą za ludzkie zachowania   Flatow   2018-12-16
Zabijanie żydowskich dzieci!   Sherman   2018-12-13
Dlaczego prasa zwraca mniejszą uwagę na mordowanie dziennikarzy nie nazywających się Chaszodżdżi   Baum   2018-12-12
Ciemności znowu kryją ziemię   Koraszewski   2018-12-11
Palestyńczycy, o których nikt nie mówi   Tawil   2018-12-09
ONZ odrzuca rezolucję potępiającą terroryzm Hamasu   Koraszewski   2018-12-08
Sprawa palestyńska jest „islamska”     2018-12-07
Gdzie był UNIFIL, kiedy Hezbollah kopał tunel terroru?   Amos   2018-12-06
Pryncypialność i elastyczność w rozwiązywaniu problemów społecznych   Koraszewski   2018-12-05
Kindertransport – okazjonalna wielkoduszność   Gur   2018-12-04
List dra Denisa MacEoina do Edinburgh University Students' Association   MacEoin   2018-12-02
"Palestyna" urojona   Chesler   2018-12-01
Izrael i Jazydzi   Frantzman   2018-11-29
Nowy niebezpieczny zakręt Unii Europejskiej   Murray   2018-11-27
Kochaj Bliźniego   Lewin   2018-11-26
Żydzi Afryki Północnej pod rządami muzułmańskimi   Blum   2018-11-25
Jak saudyjskie „dary" dla amerykańskich uniwersytetów wybielają religię   Ibrahim   2018-11-23
Bardzo głupia decyzja Airbnb   Maroun   2018-11-22
”Independent”: 3700 słów przyjaznej Hamasowi propagandy   Levick   2018-11-20
Palestyńskie groźby wobec arabskiej normalizacji stosunków z Izraelem   Toameh   2018-11-17
Skandal za kulisami zakazu neonikotynoidów   Ridley   2018-11-17
Powyborcza zaduma: Dokąd zmierzasz Ameryko? Dokąd zmierzacie amerykańscy Żydzi?   Chesler   2018-11-14
Sto lat nowej Europy   Koraszewski   2018-11-13
Antysemityzm jest przede wszystkim nienawiścią, polityka jest tylko wymówką     2018-11-11
Jak Izrael mógłby zwyciężyć w dzisiejszym asymetrycznym konflikcie   Rosenthal   2018-11-10
Mord w Stambule i walka o supremację w świecie sunnickim   Carmon   2018-11-08
Brutalne przebudzenie z palestyńskiego snu   Kedar   2018-11-06
Jesień oświecenia, czyli powszechne zniechęcenie do logiki   Koraszewski   2018-11-05
Pakistan: Asia Bibi uniewinniona po latach oczekiwania na śmierć za ”bluźnierstwo”   Meotti   2018-11-01
Funkcjonariusz z Gazy: HAMAS i FATAH zamienili naszych ludzi w żebraków   Toameh   2018-10-30
”Saudyjska afera” w Stambule ujawnia rywalizację sunnicko sunnicką   Bekdil   2018-10-27
Orzeczenie sprzeczne z rozsądkiem   Yemini   2018-10-26
Prawo, religia i sekularyzacja  w Nigerii   Igwe   2018-10-22
Chrześcijanie skazani na śmierć pod prawem szariatu   Rafizadeh   2018-10-22
Czasem Internet może korygować fake news, a nie tylko je szerzyć   Gross   2018-10-21
Kiepsko skrywany antysemityzm Facebooka   Maroun   2018-10-16
Turcja buduje meczety, likwiduje chrześcijaństwo   Bulut   2018-10-15
Skrzyżowanie Netzarim i narodziny Fake News   Landes   2018-10-14
Wierzę tej palestyńskiej nastolatce   Flatow   2018-10-12
Polityczne paradoksy więzi niemiecko-izraelskich   Sucharewicz   2018-10-11
Narodowe prawo Izraela i palestyńskie kłamstwa   Tawil   2018-10-10
Czy oczekiwanie od Arabów mniej niż od Żydów jest w porządku?   Maroun   2018-10-09
Dzisiaj opublikowana książka   Novella   2018-10-09
”Antysyjonizm” traktuje o Żydach, głupcze!   Tsalic   2018-10-08
Szwecja – schronieniem przestępców   Bergman   2018-10-07
A gdyby Kavanaugh był libaralnym muzułmaninem oskarżonym o terroryzm?   Dershowitz   2018-10-06
Na marginesie tegorocznej Nagrody Pokojowej Nobla     2018-10-06
Przekłuwanie mitu palestyńskich uchodźców   Rosenthal   2018-10-05
Chińska medycyna i policja myśli   Novella   2018-10-05
Trzy „nie” Palestyńczyków: co mają na myśli   Tawil   2018-10-04
Uderzający rasizm Autonomii Palestyńskiej   Bergman   2018-10-03
”Antyimperializm” i apologetyka morderstwa   Sixsmith   2018-10-03
Kto napisał te słowa o Jerozolimie?   Gross   2018-10-02
Samobójcza nienawiść Europy do Ameryki   Koraszewski   2018-10-01

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk