Prawda

Wtorek, 22 maja 2018 - 21:30

« Poprzedni Następny »


Zrób sobie test ciążowy, Krzysiu


Paulina Łopatniuk 2017-12-02


Zaczyna już poniekąd stawać się tradycją, że tekst miał być o czymś zupełnie innym, ale nie wyszło. To był bardzo długi miesiąc – trochę bardziej niż planowałam zaabsorbowały mnie przygotowania do Comic Conu (patokrówki, mam nadzieję, smakowały?), a teraz w dodatku przyczepiła się do mnie jakaś infekcja. Na zupełnie nowy długi tekst nie ma szans. Ale może uda się z czymś krótszym lub prostszym.

Taka na przykład legenda miejska, która miejską legendą wcale tak do końca nie jest. Przypomniała mi ją dziś jedna z czytelniczek, przy okazji krótkiej fejsbukowej opowiastki o raku pęcherzyków nasiennych (bardzo rzadki guz, bardzo ładne zdjęcie, zapraszam), pytając czy rzeczywiście nowotwory męskich narządów płciowych można wykryć przy pomocy testu ciążowego. Cóż. Tradycyjnie zaczęłam, tradycyjnie też zatem będę kontynuować – to skomplikowane.


Testy ciążowe – wystarczy wizyta w łazience; domena publiczna
Testy ciążowe – wystarczy wizyta w łazience; domena publiczna

Rzeczywiście, pogrzebawszy chwilę w sieci, szybko natrafia się na pochodzącą sprzed kilku lat historyjkę o mężczyźnie, który dla żartu skorzystawszy z testu ciążowego, uzyskał ku swemu zdziwieniu wynik pozytywny. A to niespodzianka. Żart w formie komiksowej trafił do sieci, gdzie – ku jeszcze większemu zapewne zaskoczeniu wszystkich zainteresowanych – doczekał się nie tylko rozbawienia, ale też szczerego zaniepokojenia i porad, by przebadać się pod kątem nowotworu jądra. Nie będzie niespodzianką, gdy dodam, że bohater historii, poważnie potraktowawszy życzliwe rady, udał się po pomoc lekarską, a wykryty wystarczająco wcześnie nowotwór usunięto. Tak oto serwis Reddit uratował życie żartownisia. Niezwykle budująca opowieść. Ile w niej sensu?


Wbrew pozorom całkiem sporo, aczkolwiek test ciążowy bynajmniej nie nadaje się na standard diagnostyczny. Panowie, poczekajcie chwilę, nie czas biec na zakupy. To jednak nie do końca tak.


<span>blastocysta; Mr. J. Conaghan; domena publiczna; wikipedia</span>
blastocysta; Mr. J. Conaghan; domena publiczna; wikipedia

Co właściwie test ciążowy ocenia? Cóż takiego znajduje się w moczu, że pozwala nam wnioskować o ciąży? Wyjdźmy na chwilę z łazienki i przenieśmy się do jamy macicy. Po niecałym tygodniu od zapłodnienia (jeśli wszystko dobrze poszło) rezultat tegoż pod postacią pęcherzykowatej blastocysty dotarłszy już w odpowiednie miejsce, musi zatrzymać się, zaparkować i załatwić sobie na najbliższe przynajmniej miesiące dostęp do substancji odżywczych. By kontynuować swój rozwój, musi się gdzieś zagnieździć. Najlepiej w ścianie macicy (wszelkie inne opcje uznajemy za mocno niewłaściwe). Zagnieżdżenie tudzież implantacja to terminy opisujące ten właśnie proces. 

Blastocysta zagłębia się się w błonie śluzowej, jednocześnie część trofoblastu gubi błony komórkowe, tworząc naciekającą okolicę “zespólnię” docelowo docierającą do naczyń krwionośnych macicy i współtworzącą z tkankami macicznymi łożysko; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3783976/

Blastocysta zagłębia się się w błonie śluzowej, jednocześnie część trofoblastu gubi błony komórkowe, tworząc naciekającą okolicę “zespólnię” docelowo docierającą do naczyń krwionośnych macicy i współtworzącą z tkankami macicznymi łożysko; CC-BY, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3783976/



Pozbywszy się uprzednio otaczającej ją osłony przejrzystej, blastocysta zbliża się do śluzówki jamy macicy, a stanowiące jej część obwodową (poza węzłem zarodkowym, z którego bezpośrednio będzie się dalej rozwijał zarodek, a potem płód) komórki trofoblastu nadtrawiają i naciekają błonę śluzową. Tak, trochę jak komórki nowotworowe – w przypadku komórek trofoblastu również podręcznikowo nawet mówimy o inwazyjności. Przecisnąwszy się pomiędzy komórkami nabłonka powierzchniowego, nasz pęcherzyk wnika głębiej i głębiej (tu niekiedy następuje tak zwane krwawienie implantacyjne mogące symulować krwawienie miesięczne), rozpuszczając podścielisko wokół, by ostatecznie całkowicie zatopić się w endometrium, a w miejscu, gdzie pierwotnie blastulka przylgnęła, pozostaje tylko skrzep. Trofoblast tymczasem rozwija się i różnicuje na cytotrofoblast i znajdujący się bardziej na zewnątrz syncytiotrofoblast, którego komórki częściowo tracąc błony komórkowe, zespalają się ze sobą w wielojądrzaste nieco potworniaste chętnie naciekające otoczenie “pełzaki”. Całość w końcu wraz z tkankami ciężarnej wytwarza łożysko (popłód). A poza enzymami nadtrawiającymi podłoże wydziela też hormony.


Tak, ten nieco przydługi wstęp (jeśli zarodkowe i łożyskowe perypetie was interesują, możemy kiedyś do nich wrócić) do tego właśnie momentu miał nas doprowadzić. Sztandarowym produkowanym w coraz to większych ilościach (aż do mniej więcej 10 tygodnia ciąży) przez rozrastający się trofoblast hormonem jest gonadotropina kosmówkowa, HCG (human chorionic gonadotropin) i to gonadotropinę kosmówkową właśnie wykrywamy w moczu. Nie ma chyba sensu stosować tonu pytającego przy kolejnym kroku naszych rozważań, mianowicie przy słusznej wątpliwości czy zatem zdrowy trofoblast ciążowy jest jedynym potencjalnym źródłem HCG. Na pewno domyślacie się już, że nie jest.


Klasyfikacja GTD wg WHO; tabela za “Blaustein’s Pathology of the Female Genital Tract”, 6ed., 2011

Klasyfikacja GTD wg WHO; tabela za “Blaustein’s Pathology of the Female Genital Tract”, 6ed., 2011



Pamiętacie jeszcze ciążową chorobę trofoblastyczną, GTD (gestational trophoblastic disease)? To taka grupa schorzeń trofoblastu zaczynających się od zaśniadów i ciągnących się przez całe spektrum zmian, którym trofoblast może podlegać aż do kosmówczaka złośliwego zwanego też rakiem kosmówki (choriocarcinoma). Tak, one również HCG wydzielają, i to obficiej niż trofoblast zdrowy. No dobrze, ale to nadal są przykrości powiązane z ciążą. W większości przynajmniej. A że “w większości” jasno podpowiada, że nie zawsze… Cóż, zbliżamy się do sedna. Otóż kosmówczak złośliwy nie jest jednostką chorobową pojawiającą się wyłącznie jako powikłanie ciąży zaśniadowej. Potrafi rozwinąć się jako całkiem samodzielny, pierwotny nowotwór złośliwy. Bardzo złośliwy zresztą.

Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn w narządach płciowych (i baaardzo rzadko w innych lokalizacjach) obok różnych innych nowotworów pierwotnie się tam rozwijających wymienia się też kategorię nazywaną nowotworami zarodkowymi bądź germinalnymi (germ cell tumors, GCT). Wspominałam już o nich przy okazji potworniaków, bo także i potworniaki się do tej grupy zaliczają. Część nowotworów germinalnych budują komórki przypominające pierwotne gonocyty, niedojrzałe tzw. komórki prapłciowe – u mężczyzn będą to takie jeszcze-nie-plemniki budujące utkanie nasieniaka (seminoma), u kobiet odpowiednikiem nasieniaka będzie rozrodczak (dysgerminoma), część, próbując dość losowo wytwarzać najróżniejsze dojrzałe i nie tkanki, wytworzy potworniaki, inne z kolei będą symulować tkanki pęcherzyka żółtkowego w nowotworze/raku pęcherzyka żółtkowego (yolk sac tumor), jeszcze następne wreszcie będą różnicować się w kierunku trofoblastu.

<span>Przerzut choriocarcinoma do płuc; Yale Rosen, CC BY-SA 2.0, </span>https://www.flickr.com/photos/pulmonary_pathology/5433741268/
Przerzut choriocarcinoma do płuc; Yale Rosen, CC BY-SA 2.0, https://www.flickr.com/photos/pulmonary_pathology/5433741268/

Te właśnie nowotwory nazwiemy kosmówczakami złośliwymi, choriocarcinoma. I poza tym, że przejmują wszelkie paskudne (choć na pewnym etapie rozwoju przydatne) cechy trofoblastu z dziką inwazyjnością i predylekcją do naczyń krwionośnych na czele, robią też to, co trofoblast zwykł czynić – wydzielają gonadotropinę kosmówkową. Niezależnie od płci pechowych właścicieli czy właścicielek zajętych narządów.

Szczególnie zwracamy uwagę na towarzyszące zmianom wylewy krwi – tam lubi się czaić choriocarcinoma; Nephron, CC BY-SA 3.0, https://en.wikipedia.org/wiki/File:Choriocarcinoma_-_high_mag.jpg
Szczególnie zwracamy uwagę na towarzyszące zmianom wylewy krwi – tam lubi się czaić choriocarcinoma; Nephron, CC BY-SA 3.0, https://en.wikipedia.org/wiki/File:Choriocarcinoma_-_high_mag.jpg

Choriocarcinoma jest guzem wyjątkowo agresywnym, chętnie przerzutuje, zwykle zresztą już w momencie rozpoznania ma swoje przyczółki w płucach, mózgu czy wątrobie, co więcej jako pierwotny nowotwór germinalny rokuje gorzej i zachowuje się agresywniej niż jako powikłanie ciąży. Wydzielana przezeń w niemałych zwykle ilościach gonadotropina kosmówkowa rzeczywiście może czasem przypadkowo uwidocznić się podczas testu ciążowego, jednak celowość podobnych badań wydaje się wątpliwa. 

Przepołowione przerośnięte masami kosmówczaka złośliwego jądro; Qiao’s Pathology, https://www.flickr.com/photos/jian-hua_qiao_md/17118975877

Przepołowione przerośnięte masami kosmówczaka złośliwego jądro; Qiao’s Pathology, https://www.flickr.com/photos/jian-hua_qiao_md/17118975877



Kosmówczak złośliwy jest nowotworem rzadkim. Naprawdę rzadkim. U panów dodatkowo bardzo rzadko jest nowotworem izolowanym – nowotwory germinalne z upodobaniem (aż w jednej trzeciej przypadków) występują u nich jako guzy mieszane. Trochę utkania nasieniaka, trochę nowotworu pęcherzyka żółtkowego, nieco potworniaka; trochę tego, trochę owego, i rzeczywiście nawet w 15% takich guzów mieszanych mogą się pojawić obszary raka kosmówki, choć niekoniecznie wystarczająco duże, by komercyjne testy ciążowe coś wykryły, w postaci czystej zaś to nie więcej niż 0,3-0,5% guzów jądra. Oczywiście, badając guzy jąder zawsze plasterkujemy je bardzo skrupulatnie, poszukując przy pobieraniu wycinków obszarów mogących zawierać pola choriocarcinoma. Szczególną uwagę zwracamy na rejony upstrzone wylewami krwi (pamiętacie jeszcze pewnie, że komórki trofoblastu chętnie nadtrawiają okolicę, w tym także lokalne naczynia krwionośne) oraz na obszary objęte martwicą. To ważne, bo też i nawet drobne takie zajęte przez kosmówczaka pólka potrafią przerzutować i wymagają zupełnie odmiennego aniżeli nowotwory pozbawione takich wkładek leczenia. Sporo potrafi zależeć od naszej dokładności.

Z rzadka HCG mogą wydzielać także i guzy zlokalizowane poza narządami płciowymi, w tym akurat przypadku – w żołądku; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2697469/

Z rzadka HCG mogą wydzielać także i guzy zlokalizowane poza narządami płciowymi, w tym akurat przypadku – w żołądku; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2697469/



Ale już choćby i ze względu na tę rzadkość występowania traktowanie testów ciążowych jako potencjalnego badania przesiewowego wydaje się nieco kuriozalne. U szczytu popularności historii o teście ciążowym pomysł doczekał się zresztą oficjalnego komentarza Teda Ganslera z American Cancer Societyprzypominającego właśnie o wyjątkowo niewielkim odsetku chorych, u których podobne praktyki mogłyby wnieść cokolwiek, a jednocześnie ostrzegającego przed fałszywie dodatnimi wynikamimogącymi, zwłaszcza przy dużo czulszych badaniach poziomu HCG w surowicy, niekiedy wprowadzać w błąd. Najlepszym sposobem wczesnego wykrywania nowotworów jąder wydaje się pozostawać zwyczajna ich obserwacja. Korzystając z faktu, że jeszcze trwa listopad, miesiąc szczególnie dedykowany świadomości nowotworów męskich narządów płciowych, pozwolę sobie tylko podkreślić, że jądra warto po prostu od czasu do czasu badać i nie wstydzić się wizyty lekarskiej w razie zaobserwowania jakichkolwiek zmian, tytuł tego artykułu traktując li tylko jako żart.




Comic Con, panel dyskusyjny; od lewej kolejno odwrócony Zwierz Popkulturalny, Węglowy Szowinista, ja, To tylko Teoria

Comic Con, panel dyskusyjny; od lewej kolejno odwrócony Zwierz Popkulturalny, Węglowy Szowinista, ja, To tylko Teoria



(Przypominam też, że patologów możecie śledzić również na fejsbuku – warto tam zaglądać, bo strona jest codziennie aktualizowana)


Literatura:

Urologic Surgical Pathology. DG Bostwick, L Cheng; 2nd ed. 2008

Implantation and Establishment of Pregnancy in Human and Nonhuman Primates. R-W Su, AT Fazleabas; Advances in anatomy, embryology, and cell biology 2015;216:189-213

Human placental trophoblast invasion and differentiation: a particular focus on Wnt signaling. M Knöfler, J Pollheimer; Frontiers in Genetics 2013;4:190

Acute presentation of choriocarcinoma: a case study and review of the literature. A Worster, S Sharma, F Mookadam, J Opie; Canadian Journal of Emergency Medicine 2002;4(2):111-4

Role of biochemical markers in testicular cancer: diagnosis, staging, and surveillance. JC Milose, CP Filson, AZ Weizer, KS Hafez, JS Montgomery; Open Access Journal of Urology 2012;4:1-8

False-Positive Serum Human Chorionic Gonadotropin (hCG) in a Male Patient with a Malignant Germ Cell Tumor of the Testis: A Case Report and Review of the Literature.BEPB Ballieux, NI Weijl, H Gelderblom, J van Pelt, S Osanto; The Oncologist 2008;13(11):1149-54

 



Paulina Łopatniuk


Lekarka ze specjalizacją z patomorfologii, pasjonatka popularyzacji nauki, współtwórczyni strony poświęconej nowinkom naukowym Nauka głupcze, ateistka, feministka. Prowadzi blog naukowy Patolodzy na klatce.
 

Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 781 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Budzenie zmarłych   Novella   2018-05-21
Finansowanie społecznościowe terapii komórkami macierzystymi o nieudowodnionej skuteczności: wykorzystywanie hojności obcych, by płacić za szarlatanerię     2018-05-18
Co mówi nam ruch płaskiej Ziemi     2018-05-17
Osy papierowe + sprytny biolog = tęczowe gniazda   Coyne   2018-05-14
Jak to jest, że Stanisław Burzyński nadal żeruje na zrozpaczonych pacjentach z rakiem?     2018-05-12
Przekonania antyoświeceniowe są „zaskakująco trwałe”     2018-05-11
Jeremy Sherman nadal nie rozumie ewolucji   Coyne   2018-05-09
Zdrowy tryb życia ma znaczenie   Novella   2018-05-08
Miasta są nowymi wyspami Galapagos   Ridley   2018-05-04
O obowiązkowym oznakowywaniu GMO   Novella   2018-05-03
Tydzień Świadomości Homeopatii. Pomaga przypomnieć ludziom, że jest to szarlataneria!     2018-05-02
Znajdź Tiktaalika!   Coyne   2018-05-01
Wzrost potęgi dinozaurów   Novella   2018-04-30
Niebezpieczeństwa martwienia się o sądny dzień   Pinker   2018-04-27
Tako rzecze antyszczepionkowa “wojowniczka mama”, Brittney Kara: jeśli szczepionki są tak wspaniałe, to dlaczego nie wspomina ich Biblia?     2018-04-26
Geny wydają się wyjaśniać większość sukcesów uczniów szkół elitarnych   Ridley   2018-04-25
Akupunktura jadu pszczelego: śmiercionośne znachorstwo, które może zabić     2018-04-23
Mumia z Atakama nie jest kosmitą   Novella   2018-04-20
Feministyczna geografia w Dartmouth   Coyne   2018-04-19
Dlaczego odmawiamy dostrzegania jaśniejszej strony, choć powinniśmy   Pinker   2018-04-17
Inicjatywa „Globalna Spójność”: nonsens na globalną skalę     2018-04-11
Wreszcie: sensowna dyskusja o “rasie”   i Greg Mayer   2018-04-10
Rolnictwo biodynamiczne: podobne do antropozoficznej medycyny, ale dla farm     2018-04-06
Mózg i kodowanie predyktywne   Novella   2018-04-05
Dziwaczne życie seksualne żabnicy   Coyne   2018-04-04
Dwa kilo prostaty poproszę   Łopatniuk   2018-03-31
Dziennik z Mozambiku: Demony w kurzu   Naskręcki   2018-03-30
Otumaniony myśliciel twierdzi, że ewolucja nie może wyjaśnić organizmów i ich “dążeń”   Coyne   2018-03-28
Orientacja na złe wiadomości nasila się i wpływa na nasze działania   Ridley   2018-03-27
Urojenie fałszywej flagi   Novella   2018-03-24
Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki     2018-03-23
Czy farmerzy mają czekać aż parlamentarzyści podszkolą się w nauce o manioku?   Ongu   2018-03-22
David Barash namawia naukowców do stworzenia człowieko-szympansiej hybrydy   Coyne   2018-03-20
Déjà vu i swojskość   Novella   2018-03-17
“Odwrócenie specjacji” (fuzja gatunków) u kruków   Coyne   2018-03-16
Błąd atrybucji, sofizmat rozszerzenia (atakowanie chochoła) i zasada wielkoduszności   Novella   2018-03-14
Mutualistyczne ptaki nocują w pachwinach i na brzuchach żyraf   Coyne   2018-03-13
Polityczny szympans   Martino   2018-03-09
Najstarsza sztuka jaskiniowa w Europie, to niemal z pewnością dzieło neandertalczyków   Coyne   2018-03-06
Nowa inicjatywa w Kalifornii – magnetyzm nonsensu w działaniu   Novella   2018-03-05
Nie zostawić żadnej mrówki: mrówki noszą rannych towarzyszy do mrowiska i opatrują ich rany   Coyne   2018-03-03
Unikatowy skamieniały owad z nożycami na głowie i tułowiu   Coyne   2018-02-28
Serce na wierzchu   Łopatniuk   2018-02-24
Skąd się wzięły pająki?   Coyne   2018-02-23
Czy kometa zabiła mamuty   Novella   2018-02-22
Zagadka: co zapyla muchołówkę?   Coyne   2018-02-20
“Partenogenetyczny” rak rozmnaża się bez seksu: czy to jest nowy gatunek?   Coyne   2018-02-17
Naturopatyczna propaganda głosi normalne porady dotyczące stylu życia jako własne i dodaje szamaństwo     2018-02-14
Bezwstydne organiczne sianie strachu   Novella   2018-02-12
Fałszywe nadzieje i niewidzialni wrogowie   Anomaly   2018-02-09
Pierwszy exodus Homo sapiens z Afryki?   Coyne   2018-02-06
Niebezpieczeństwa kultury celebrytów   Novella   2018-02-05
Małe kroki, czyli białko, które nie jest młotem na raka (ale i tak się przydaje)   Łopatniuk   2018-02-03
Opera mydlana: Z życia łysek amerykańskich – część VI   Lyon   2018-02-02
List otwarty do Charlotte Allen   Coyne   2018-01-31
Naiwna promocja “integrowania” znachorstwa do medycyny     2018-01-29
Kolejne zachwalanie “całkowicie innego” wyjaśnienia ewolucji   Coyne   2018-01-26
Bekon bez azotynów   Novella   2018-01-25
Specjacja przez hybrydyzację u amazońskich gorzyków?   Coyne   2018-01-23
Dowody, że ptaki drapieżne szerzą pożary leśne, by wypłoszyć zdobycz   Coyne   2018-01-20
Tajemnicze cykle epok lodowych   Ridley   2018-01-19
Pochodzenie ludzkiej muzyki? Samiec kakadu palmowej używa patyka do rytmicznego uderzania w wydrążone drzewa   Coyne   2018-01-18
Powrót “tradycyjnej” astrologii   Novella   2018-01-17
Nowe badanie o tym, jak ewoluują ludzie   Coyne   2018-01-16
Krąg mimikry müllerowskiej   Coyne   2018-01-12
Sztuczna inteligencja będzie symbiozą, nie zaś zastąpieniem   Ridley   2018-01-11
Czy nauka zabija duszę?   S. Pinker   2018-01-09
Dlaczego nie będzie doboru na inteligentne niemowlęta   Ridley   2018-01-05
Powrót łysenkoizmu w Putinowskiej Rosji   Novella   2018-01-03
Pozory mylą, czyli niespodzianki nie zawsze przykre   Łopatniuk   2017-12-30
Obniżenie poprzeczki dla tradycyjnej medycyny chińskiej dla ideologii i zysku     2017-12-29
Multikulturaliści unicestwiają zachodnią cywilizację   Salzman   2017-12-28
Nie znasz przeszłości, nie znasz przyszłości   Mayer   2017-12-27
Alternatywna medycyna zabija   Novella   2017-12-26
Na wpół syntetyczne życie z powiększonym kodem genetycznym   Novella   2017-12-23
Ziemniaki GMO zmniejszą użycie pestycydów i dostarczą więcej gotówki farmerom w Ugandzie   Ongu   2017-12-22
Słusznie o plastiku i PCB, błędnie o zakwaszeniu   Ridley   2017-12-21
Chwytówka modliszkowata ma chodzącą poczwarkę, która wspina się na drzewa przed przekształceniem   Coyne   2017-12-19
Pseudonauka Masaru Emoto   Novella   2017-12-18
Fantastyczne oko przegrzebka pokazane w nowej pracy   Coyne   2017-12-16
Czy ptaki wyewoluowały większe dzioby, by zjadać duże, inwazyjne ślimaki?   Coyne   2017-12-13
Biotechnologia jest pilnie potrzebna w Afryce – dla gospodarki i środowiska   Ridley   2017-12-08
Okrutne zabawy wielorybów   Lyon   2017-12-07
Specjacja zięb z Galápagos przez hybrydyzację   Coyne   2017-12-04
Zrób sobie test ciążowy, Krzysiu   Łopatniuk   2017-12-02
Szopy pracze są inteligentne, ale bywają kłopotliwe   Novella   2017-11-30
Popieranie wiatrowej i słonecznej energii kosztem środowiska   Ridley   2017-11-28
Tradycyjni uzdrawiacze, szczyt o szarlatanerii i “medyczny apartheid” w Południowej Afryce   Igwe   2017-11-25
Prawo Amary   Ridley   2017-11-24
Ewolucja przyłapana na gorącym uczynku   Novella   2017-11-22
Dziwaczny skrzydłoszpon rogaty   Coyne   2017-11-18
Południowoafrykańska saga: kampania dezinformacji grup anty-GMO przeciwko nowej, odpornej na choroby odmianie kukurydzy   Ongu   2017-11-17
Niecne chochliki naszej pamięci   Novella   2017-11-16
BBC znowu błędnie przedstawia ewolucję, opisując nowe odkrycie wczesnych ssaków wyższych   Coyne   2017-11-14
Teraz nawet akceptujących zmianę klimatu nazywa się “negacjonistami   Lomborg   2017-11-13
Nowy gatunek orangutana? Wątpię.   Coyne   2017-11-10
Antynauka czystego jedzenia   Novella   2017-11-08
Wiecej niemądrych twierdzeń, że epigenetyka całkowicie zrewiduje nasz pogląd na ewolucję   Coyne   2017-11-06
Skandal z glifosatem   Ridley   2017-11-04
Ugandyjski dziennikarz: jak informować o biotechnologii, kiedy jej krytycy rozsiewają dezinformację?   Christopher Bendana   2017-11-03

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk