Prawda

Czwartek, 21 wrzesnia 2017 - 14:25

« Poprzedni Następny »


Najnowsze filmy
Najczęściej oglądane

Umiesz paradygmować, kolego?


Victor J. Stenger 2017-07-01


W powszechnym przekonaniu rozwój nauki polega na serii gwałtownych zmian: nowe teorie naukowe zastępują stare, te zaś uznane za błędne odkłada się do lamusa. Jeśli nie jest tak jak sugerował John Horgan, że dotarliśmy do "końca nauki", obalenie czeka każdą obecnie używaną teorię, taką jak teoria ewolucji czy grawitacji. Jeśli jest to prawdą, to nie możemy interpretować żadnej teorii naukowej jako wiarygodnego przedstawienia rzeczywistości.

Chociaż taki pogląd na naukę pierwszy przedstawił filozof Karl Popper, jego obecną szeroką akceptację przypisuje się Thomasowi Kuhnowi, którego Struktura rewolucji naukowych (1962) była najlepiej sprzedającą się naukową książką XX wieku i prawdopodobnie najczęściej cytowaną.


Kuhn utrzymywał, że nauka nie rozwija się stopniowo, ale dzięki serii rewolucji. Opisywał te rewolucje przy pomocy słynnego i nadużywanego dziś określenia zmiany paradygmatu, w którym stare narzędzia do rozwiązywania problemów — "paradygmat" danej dziedziny — są zastępowane przez nowe. Między rewolucjami ponoć niewiele się dzieje. A po rewolucji stare paradygmaty zostają w dużej mierze zapomniane.


Jako fizyk z wykształcenia Kuhn koncentrował się głównie na rewolucjach w fizyce. Jednym z najważniejszych przykładów, który przytacza, jest przejście od mechaniki klasycznej do mechaniki kwantowej, które miało miejsce na początku XX wieku. W mechanice kwantowej fizyk wylicza prawdopodobieństwo, że cząsteczka podąży pewną drogą, zamiast dokładnego wyliczania samej drogi, jak w mechanice klasycznej.


To prawda, że stanowi to inną procedurę. Ale czy mechanika klasyczna stała się zapomnianym narzędziem, w taki sam sposób jak suwak logarytmiczny? Nie sądzę. Poza układami scalonymi w komputerach, laserami i kilkoma innymi specjalnymi urządzeniami, większość dzisiejszej wysokiej technologii daje się w pełni wyjaśnić samą fizyką klasyczną. Podczas gdy potrzebujemy mechaniki kwantowej do zrozumienia podstaw chemii, żadnych specjalnych efektów kwantowych nie widać w mechanizmach biologicznych. Tak więc, większość tego, co nosi etykietkę nauk przyrodniczych w dzisiejszym świecie nadal opiera się na fundamencie fizyki newtonowskiej, niezmienionej od stuleci jeśli chodzi o jej podstawowe zasady i metody.


Fizyk Steven Weinberg, laureat Nagrody Nobla, który był kolegą Kuhna na Harvardzie i początkowo podziwiał jego pracę, spojrzał na Struktury z perspektywy lat. W artykule w "New York Review of Books" z 8 października 1998 roku pod tytułem Rewolucja, która się nie zdarzyła, Weinberg pisał:

Nie jest prawdą, że naukowcy nie są w stanie "przerzucać się tam i z powrotem między różnymi sposobami widzenia" i że po rewolucji naukowej staną się niezdolni do rozumienia panującej uprzednio nauki. Jedną ze zmian paradygmatu, której Kuhn poświęca wiele uwagi w Strukturach, jest zastąpienie na początku XX wieku mechaniki newtonowskiej relatywistyczną mechaniką Einsteina. W rzeczywistości jednak, kształcąc nowych fizyków, pierwszą rzeczą, którą ich uczymy, jest nadal stara, dobra mechanika newtonowska i nigdy nie zapominają oni jak myśleć w kategoriach newtonowskich, także po tym, gdy dowiedzieli się o teorii względności Einsteina. Sam Kuhn jako wykładowca w Harvardzie musiał uczyć studentów mechaniki newtonowskiej.

Weinberg twierdzi, że ostatnia "zmiana mega-paradygmatu" w fizyce miała miejsce wraz z przejściem od Arystotelesa do Newtona i zabrała kilkaset lat: "Do opisu 'zmiany paradygmatu' Kuhna  nie pasuje nic, co zdarzyło się w naszym rozumieniu ruchu od przejścia z mechaniki Newtona do mechaniki Einsteina czy od fizyki klasycznej do fizyki kwantowej".


Choć wstępne propozycje często okazują się błędne, nie przypominam sobie ani jednego wypadku w ostatnich czasach, by jakaś główna teoria fizyki, która przez wiele lat z powodzeniem opisywała wszystkie dane wewnątrz szerokiego obszaru, okazała się później błędna w ograniczonych okolicznościach tegoż obszaru. Stare, stojące w gotowości teorie są na ogół modyfikowane, rozszerzane, często upraszczane przez zdjęcie z nich niepotrzebnego bagażu, i zawsze rozjaśniane. Rzadko kiedy, jeśli w ogóle kiedykolwiek, okazuje się, że takie powszechnie uznane teorie są całkowicie błędne. Częściej obszar zastosowania teorii zostaje dopracowany, w miarę jak zdobywamy większą wiedzę, albo też dokonujemy modyfikacji teorii, spójnych z jej ogólnymi zasadami.


Z pewnością tak jest z fizyką newtonowską. Pojawienie się względności i mechaniki kwantowej w XX wieku dokładnie wyznaczyło domenę dla fizyki budowanej do tego momentu, ale nie wysadziło w powietrze jej całego wspaniałego gmachu. Choć wyrzucono niepotrzebny bagaż, taki jak eter i flogiston, stare metody nadal istnieją i są płynnymi ekstrapolacjami nowych metod do domeny klasycznej. Dalsze sukcesy i szerokie zastosowanie fizyki newtonowskiej jest mocnym dowodem na to, że przedstawia ona aspekty rzeczywistości, że nie jest tylko ludzkim wynalazkiem.


Ponadto nowe teorie wyrastają naturalnie ze starych. Kiedy patrzy się dogłębnie na historię mechaniki kwantowej, musi się dojść do wniosku, że nie było to nagłe przejście od mechaniki klasycznej, jak to się zazwyczaj przedstawia. Heisenberg zachował klasyczne równania ruchu i po prostu przedstawił obserwable(obserwowane wielkości). Zasadniczo zmodyfikował jedynie algebraiczne reguły mechaniki przez rozluźnienie praw przemienności. [ 1 ] Wtedy z przyjętych reguł komutacyjnych, wybranych na zasadzie tego, co zdawało się działać, wyrosła mechanika kwantowa. Podobnie równanie Schrödingera wzięło się z klasycznego równania ruchu Hamiltona-Jacobi’ego. Z pewnością były to zasadnicze zmiany, ale twierdzę, że były bardziej ewolucyjne niż rewolucyjne.


Gdzie jeszcze w historii nauki do chwili obecnej możemy zidentyfikować znaczące zmiany paradygmatu? Niewątpliwie w biologii wraz z Darwinem i Mendlem. Ale co działo się w biologii od tego czasu? Odkrycie struktury DNA i rozszyfrowanie genomu po prostu dodało do szczegółowej wiedzy o mechanizmach genetycznych, którą powiększa się stopniowo, bez żadnej nagłej zmiany naturalistycznego paradygmatu.


Rozwój nauki i technologii charakteryzuje się rodzajem darwinowskiej, stopniowej ewolucji. Nie znaczy to, że zmiana w systemach biologicznych czy społecznych jest powolna czy jednolita. W ostatnich latach rozwój nauki i technologii był szybki, ale nie natychmiastowy i ciągle jest on płynnym przedłużeniem tego, co było przedtem.


Buddy Can You Paradigm?

Artykuł po raz pierwszy opublikowany był w CSI Reality Check.

(Pierwsza publikacja polskiego tłumaczenia w dawnym Racjonaliście 2007.)

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska


 
Przypisy:

[ 1 ] W klasycznej fizyce mnożenie obserwowanych wielkości (takich jak prędkość, energia, położenie) jest przemienne, tzn. xy = yx, bo są tam liczby. Natomiast w mechanice kwantowej wielkości te są reprezentowane już nie przez liczby, lecz przez inne matematyczne obiekty (np. wspomniane macierze, i zwykle "x razy y" NIE równa się "y razy x", czyli mnożenie nie jest "przemienne". Innymi słowy: reguły komutacyjne (czyli przemienności) są inne niż te, których uczyli nas w szkole. I to jest punkt wyjściowy schizofrenicznej, ale przepięknej teorii naukowej - mechaniki kwantowej. (Wyjaśnienie Jerzego Kocika)



Victor J. Stenger ((29 stycznia 1935 – 25 sierpnia 2014)


Profesor fizyki i astronomii uniwersytetu na Hawajach oraz profesor filozofii Uniwersytetu w Colorado. Był także członkiem Komitetu Badania Naukowego Twierdzeń Paranormalnych (CSICOP). Jest autorem następujących książek: "Physics and Psychics: The Search for a World Beyond the Senses" (1990); "The Unconscious Quantum: Metaphysics in Modern Physics and Cosmology" (1995); "Not By Desing: The Origin of the Universe" (1998); "Timeless Reality: Symetry, Simplicity and Multiple Universes" (2000); "Has Science Found God? The Latest Results in the Search for Purpose in the Universe" (2003), "God: The Failed Hypothesis. How Science Shows that God Does Not Exist" (2007). "The Fallacy of Fine Tuning" 2011, "God and the Folly of Faith" 2012, "God and the Atom" 2013.

 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 661 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Czy Uganda potrzebuje GMO? Naukowcy spoglądają na edytowanie genów, by przyspieszyć innowacje   Ongu   2017-09-20
Strach przed GMO i Dunning-Kruger   Novella   2017-09-18
o skomplikowane, czyli co zabija chorych na raka płuc   Łopatniuk   2017-09-16
Nowe pająki pawie   Coyne   2017-09-12
Obserwowanie wielorybów w Monterey Bay   Lyon   2017-09-11
Bakteryjne ogniwa słoneczne   Novella   2017-09-09
A.N. Wilson znowu kopie Darwina, tym razem w “Times”   Coyne   2017-09-07
Medycyna alternatywna zabija   Novella   2017-09-06
Wiecej o biologii i rasie   Mayer   2017-09-05
O rzeczywistości rasy i odrazie do rasizmu    i Brian Boutwell   2017-09-04
Panie doktorze, to nie rak   Łopatniuk   2017-09-02
Odporne na szkodniki rośliny uprawne GM oferują nadzieję Afryce, która walczy z larwami ciem   Ongu   2017-09-01
Opera mydlana, czyli więcej o łyskach   Lyon   2017-08-31
Ujawnienie kosztów opóźnienia GMO w Ugandzie   Ongu   2017-08-30
Symboliczny sceptycyzm w sprawie egzorcyzmów   Novella   2017-08-29
Pasożytnictwo lęgowe, łyski amerykańskie   Lyon   2017-08-24
Lektyny – nowy straszak żywieniowy   Novella   2017-08-22
Zabobonne pojęcia u sedna przekonań antyszczepionkowych     2017-08-21
Choroba bananów, GMO i ewolucja produkcji żywności   Ongu   2017-08-19
Przetwarzanie informacji przez mózg -porcjowanie   Novella   2017-08-16
Pomachaj do pańci ogonkiem   Łopatniuk   2017-08-12
Zrobić więcej za mniej dla Haiti   Lomborg   2017-08-11
Perkoz zausznik i jego pisklęta   Lyon   2017-08-10
Argument neuroróżnorodności na rzecz wolności słowa   Miller   2017-08-08
Czyste okrucieństwo cięć w pomocy żywnościowej   Lomborg   2017-08-07
Więcej o śmieciowym DNA   Novella   2017-08-05
Skomplikowana ewolucja wielkich kotów   Coyne   2017-08-03
Kruchość prawdy   Novella   2017-08-02
Czy kruki robią plany na przyszłość?   Coyne   2017-07-29
Opera mydlana z życia łysek amerykańskich, część III   Lyon   2017-07-28
Dlaczego jesteśmy świadomi   Novella   2017-07-26
Wybuchy epidemii odry w Europie: zapowiedź tego, co przyjdzie do USA?     2017-07-24
Bliskie spotkania z baronem MünchausenemPaulina Łopatniuk     2017-07-22
Ciepło, zimno i śmierć w oczach mediów   Lomborg   2017-07-21
Naukowcy walczą z głodem przez złamanie genetycznego kodu pszenicy   Gelber   2017-07-20
Potrzeba pewności i myślenie konspiracyjne   Novella   2017-07-17
Wielka rozbieżność w afrykańskich genomach   Ridley   2017-07-15
Okablowanie mózgu   Novella   2017-07-12
Opera mydlana z życia łysek amerykańskich, część II   Lyon   2017-07-10
Postmodernizm i prawda   Dennett   2017-07-09
Palestyńska intersekcjonalność z nazistami   Frantzman   2017-07-08
Genesis po raz szósty: spowodowana przez człowieka masowa specjacja   Ridley   2017-07-07
Korzyści zdrowotne papierosów! Dziwuszki ogrodowe wkładają niedopałki do gniazd, by odpędzić kleszcze   Coyne   2017-07-05
Akupunktura na pogotowiu też nie działa   Novella   2017-07-04
Łyski amerykańskie i ich obyczaje   Lyon   2017-07-02
Umiesz paradygmować, kolego?   Stenger   2017-07-01
Gigantyczne “paleonory” wykopane przez wymarłe ssaki   Coyne   2017-06-29
Biodynamiczne rolnictwo i inne nonsensy   Novella   2017-06-28
Pochodzenie i migracja kotów domowych: badanie genetyczne   Coyne   2017-06-27
Masz szczątkowe mięśnie, które poruszały wąsy twoich przodków   Coyne   2017-06-25
Najwcześniejsi ludzie współcześni   Novella   2017-06-23
Głupota pomylonej godności   Pinker   2017-06-21
Mój potworniak ma raka, czyli gdzie z tą tarczycą, poczwaro   Łopatniuk   2017-06-17
Rozszyfrowanie tego, jak mózg naczelnych identyfikuje twarze ludzkie   Coyne   2017-06-16
W naukę się  nie wierzy, naukę się uprawia   Koraszewski   2017-06-15
Ryzyko niewarte podejmowania: list otwarty do moich kolegów w świecie akademickim   Boutwell   2017-06-14
Intersekcjonalny feminizm kwantowy   Coyne   2017-06-13
Antynaukowe przesłanie „Frankensteina” zawsze było głupie   Ridley   2017-06-12
Superantybiotyki na supermikroba   Novella   2017-06-10
Jeden bit różnicy, czyli cyberjasyr od powicia   Maszkowski   2017-06-08
Dobór sztuczny w działaniu: więcej słoni rodzi się bez ciosów   Coyne   2017-06-06
Rolnictwo organiczne nie służy środowisku   Novella   2017-06-04
Nikt nie wie jak najlepiej zwalczać otyłość   Ridley   2017-06-02
Akupunktura kontra nauka, wersja lingwistyczna     2017-06-01
Więcej antyszczepionkowej pseudonauki   Novella   2017-05-30
Podróże po Meddle Earth   Naskręcki   2017-05-28
Badacz: Ludzki zmysł węchu jest lepszy niż wszyscy myślą; może rywalizować z psim!   Coyne   2017-05-27
Wiatr jest czymś nieistotnym dla debaty o klimacie i energii   Ridley   2017-05-25
Nowa mistyfikacja akademicka: sfingowany artykuł o “penisie konceptualnym” opublikowało “wysokiej jakości, recenzowane przez specjalistów” pismo nauk społecznych   Coyne   2017-05-22
Badanie zaszczepionych i nieszczepionych   Novella   2017-05-20
Nie rzuciło mi się w oczy   Łopatniuk   2017-05-18
Biolog ewolucyjny błądzi pisząc o doborze płciowym na łamach “New York Times”   Coyne   2017-05-17
Wielka Brytania powinna przyjąć Zasadę Innowacyjności   Ridley   2017-05-15
Nowa książka o CRISPR, edytowaniu genów i ich etycznych implikacjach   Coyne   2017-05-13
Szarlatan handlujący fałszywą nadzieją     2017-05-12
Czy kiedykolwiek lepiej jest nie wiedzieć?   i Jonny Anomaly   2017-05-10
Czy przestaniemy być mięsożerni?   Ridley   2017-05-09
Nietoperze używają sonaru, by zlokalizować kwiaty kaktusa   Coyne   2017-05-06
Brazylia liczy na technologię izraelską, by rozwiązać śmierdzący problem   Leichman   2017-05-04
Komisja Europejska ukrywa naukę o pszczołach   Ridley   2017-05-03
Dlaczego ryby jaskiniowe ewoluują tak, by oślepnąć?   Coyne   2017-05-02
Artykuł w “Nature” sugeruje, że ludzie żyli w Ameryce Północnej 130 tysięcy lat temu   Mayer   2017-04-29
Rzekł antyszczepionkowiec: Szczepionki powodują autyzm u psów!     2017-04-28
Nowe badanie pamięci długotrwałej   Novella   2017-04-26
Kapryśne mody żywnościowe ukrywają prawdziwy problem żywieniowy   Ridley   2017-04-24
Jakie ładne pakieciki, czyli kto mieszka w żołądku   Łopatniuk   2017-04-22
Epigenetyka stała się niebezpiecznie modna   JC Barnes   2017-04-20
Definiowanie gatunku: nowe, ale problematyczne, pojęcie gatunku   Coyne   2017-04-17
Jak “ludzkie pszczoły”, biotechnolodzy i Gates Foundation ratują afrykański maniok   Ongu   2017-04-15
Opowieść o dwóch krzywych dzwonowych   Ben Winegard   2017-04-12
Skąd bóbr? To są szczuroskoczki, a nie wiewiórki!   Coyne   2017-04-11
Dwie matki jednego albatrosa   Zimmer   2017-04-07
Kiedy ideologia przebija biologię   Coyne   2017-04-04
Możliwe życie znalezione w osadach liczących między 3,8 a 4,3 miliardów lat   Coyne   2017-03-28
Nanocząstki: nowy, jedyny, prawdziwy powód wszystkich chorób?     2017-03-24
Od egzekucji do średniowiecznych tortur: "irański Mandela", Ajatollah Boroujerdi   Rafizadeh   2017-03-23
Dlaczego pandy wielkie mają takie ubarwienie? Odpowiedź: to skomplikowane   Coyne   2017-03-22
Stagnacja socjologii i jej przyczyny   Boutwell   2017-03-21
Przez szyjkę do serca   Łopatniuk   2017-03-18
Możliwości, jakie otwiera edytowanie genów   Ridley   2017-03-17

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure



świecące ryby



Lewica klania sie



Nis zgubic



Religia pieklo



Nienawisc



Niedożywienie w Ugandzie



Ewolucja nieunikniona



Starty z powierzchni



Niewolnictwo seksualne



Miłość teoretycznie przyzwoitych



Psy nie idą do Nieba



Problem zielonych strachów



Antysemiccy Żydzi



Nowy gatunek homininów na czołówkach gazet.


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk