Prawda

Sobota, 21 kwietnia 2018 - 15:42

« Poprzedni Następny »


Umiesz paradygmować, kolego?


Victor J. Stenger 2017-07-01


W powszechnym przekonaniu rozwój nauki polega na serii gwałtownych zmian: nowe teorie naukowe zastępują stare, te zaś uznane za błędne odkłada się do lamusa. Jeśli nie jest tak jak sugerował John Horgan, że dotarliśmy do "końca nauki", obalenie czeka każdą obecnie używaną teorię, taką jak teoria ewolucji czy grawitacji. Jeśli jest to prawdą, to nie możemy interpretować żadnej teorii naukowej jako wiarygodnego przedstawienia rzeczywistości.

Chociaż taki pogląd na naukę pierwszy przedstawił filozof Karl Popper, jego obecną szeroką akceptację przypisuje się Thomasowi Kuhnowi, którego Struktura rewolucji naukowych (1962) była najlepiej sprzedającą się naukową książką XX wieku i prawdopodobnie najczęściej cytowaną.


Kuhn utrzymywał, że nauka nie rozwija się stopniowo, ale dzięki serii rewolucji. Opisywał te rewolucje przy pomocy słynnego i nadużywanego dziś określenia zmiany paradygmatu, w którym stare narzędzia do rozwiązywania problemów — "paradygmat" danej dziedziny — są zastępowane przez nowe. Między rewolucjami ponoć niewiele się dzieje. A po rewolucji stare paradygmaty zostają w dużej mierze zapomniane.


Jako fizyk z wykształcenia Kuhn koncentrował się głównie na rewolucjach w fizyce. Jednym z najważniejszych przykładów, który przytacza, jest przejście od mechaniki klasycznej do mechaniki kwantowej, które miało miejsce na początku XX wieku. W mechanice kwantowej fizyk wylicza prawdopodobieństwo, że cząsteczka podąży pewną drogą, zamiast dokładnego wyliczania samej drogi, jak w mechanice klasycznej.


To prawda, że stanowi to inną procedurę. Ale czy mechanika klasyczna stała się zapomnianym narzędziem, w taki sam sposób jak suwak logarytmiczny? Nie sądzę. Poza układami scalonymi w komputerach, laserami i kilkoma innymi specjalnymi urządzeniami, większość dzisiejszej wysokiej technologii daje się w pełni wyjaśnić samą fizyką klasyczną. Podczas gdy potrzebujemy mechaniki kwantowej do zrozumienia podstaw chemii, żadnych specjalnych efektów kwantowych nie widać w mechanizmach biologicznych. Tak więc, większość tego, co nosi etykietkę nauk przyrodniczych w dzisiejszym świecie nadal opiera się na fundamencie fizyki newtonowskiej, niezmienionej od stuleci jeśli chodzi o jej podstawowe zasady i metody.


Fizyk Steven Weinberg, laureat Nagrody Nobla, który był kolegą Kuhna na Harvardzie i początkowo podziwiał jego pracę, spojrzał na Struktury z perspektywy lat. W artykule w "New York Review of Books" z 8 października 1998 roku pod tytułem Rewolucja, która się nie zdarzyła, Weinberg pisał:

Nie jest prawdą, że naukowcy nie są w stanie "przerzucać się tam i z powrotem między różnymi sposobami widzenia" i że po rewolucji naukowej staną się niezdolni do rozumienia panującej uprzednio nauki. Jedną ze zmian paradygmatu, której Kuhn poświęca wiele uwagi w Strukturach, jest zastąpienie na początku XX wieku mechaniki newtonowskiej relatywistyczną mechaniką Einsteina. W rzeczywistości jednak, kształcąc nowych fizyków, pierwszą rzeczą, którą ich uczymy, jest nadal stara, dobra mechanika newtonowska i nigdy nie zapominają oni jak myśleć w kategoriach newtonowskich, także po tym, gdy dowiedzieli się o teorii względności Einsteina. Sam Kuhn jako wykładowca w Harvardzie musiał uczyć studentów mechaniki newtonowskiej.

Weinberg twierdzi, że ostatnia "zmiana mega-paradygmatu" w fizyce miała miejsce wraz z przejściem od Arystotelesa do Newtona i zabrała kilkaset lat: "Do opisu 'zmiany paradygmatu' Kuhna  nie pasuje nic, co zdarzyło się w naszym rozumieniu ruchu od przejścia z mechaniki Newtona do mechaniki Einsteina czy od fizyki klasycznej do fizyki kwantowej".


Choć wstępne propozycje często okazują się błędne, nie przypominam sobie ani jednego wypadku w ostatnich czasach, by jakaś główna teoria fizyki, która przez wiele lat z powodzeniem opisywała wszystkie dane wewnątrz szerokiego obszaru, okazała się później błędna w ograniczonych okolicznościach tegoż obszaru. Stare, stojące w gotowości teorie są na ogół modyfikowane, rozszerzane, często upraszczane przez zdjęcie z nich niepotrzebnego bagażu, i zawsze rozjaśniane. Rzadko kiedy, jeśli w ogóle kiedykolwiek, okazuje się, że takie powszechnie uznane teorie są całkowicie błędne. Częściej obszar zastosowania teorii zostaje dopracowany, w miarę jak zdobywamy większą wiedzę, albo też dokonujemy modyfikacji teorii, spójnych z jej ogólnymi zasadami.


Z pewnością tak jest z fizyką newtonowską. Pojawienie się względności i mechaniki kwantowej w XX wieku dokładnie wyznaczyło domenę dla fizyki budowanej do tego momentu, ale nie wysadziło w powietrze jej całego wspaniałego gmachu. Choć wyrzucono niepotrzebny bagaż, taki jak eter i flogiston, stare metody nadal istnieją i są płynnymi ekstrapolacjami nowych metod do domeny klasycznej. Dalsze sukcesy i szerokie zastosowanie fizyki newtonowskiej jest mocnym dowodem na to, że przedstawia ona aspekty rzeczywistości, że nie jest tylko ludzkim wynalazkiem.


Ponadto nowe teorie wyrastają naturalnie ze starych. Kiedy patrzy się dogłębnie na historię mechaniki kwantowej, musi się dojść do wniosku, że nie było to nagłe przejście od mechaniki klasycznej, jak to się zazwyczaj przedstawia. Heisenberg zachował klasyczne równania ruchu i po prostu przedstawił obserwable(obserwowane wielkości). Zasadniczo zmodyfikował jedynie algebraiczne reguły mechaniki przez rozluźnienie praw przemienności. [ 1 ] Wtedy z przyjętych reguł komutacyjnych, wybranych na zasadzie tego, co zdawało się działać, wyrosła mechanika kwantowa. Podobnie równanie Schrödingera wzięło się z klasycznego równania ruchu Hamiltona-Jacobi’ego. Z pewnością były to zasadnicze zmiany, ale twierdzę, że były bardziej ewolucyjne niż rewolucyjne.


Gdzie jeszcze w historii nauki do chwili obecnej możemy zidentyfikować znaczące zmiany paradygmatu? Niewątpliwie w biologii wraz z Darwinem i Mendlem. Ale co działo się w biologii od tego czasu? Odkrycie struktury DNA i rozszyfrowanie genomu po prostu dodało do szczegółowej wiedzy o mechanizmach genetycznych, którą powiększa się stopniowo, bez żadnej nagłej zmiany naturalistycznego paradygmatu.


Rozwój nauki i technologii charakteryzuje się rodzajem darwinowskiej, stopniowej ewolucji. Nie znaczy to, że zmiana w systemach biologicznych czy społecznych jest powolna czy jednolita. W ostatnich latach rozwój nauki i technologii był szybki, ale nie natychmiastowy i ciągle jest on płynnym przedłużeniem tego, co było przedtem.


Buddy Can You Paradigm?

Artykuł po raz pierwszy opublikowany był w CSI Reality Check.

(Pierwsza publikacja polskiego tłumaczenia w dawnym Racjonaliście 2007.)

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska


 
Przypisy:

[ 1 ] W klasycznej fizyce mnożenie obserwowanych wielkości (takich jak prędkość, energia, położenie) jest przemienne, tzn. xy = yx, bo są tam liczby. Natomiast w mechanice kwantowej wielkości te są reprezentowane już nie przez liczby, lecz przez inne matematyczne obiekty (np. wspomniane macierze, i zwykle "x razy y" NIE równa się "y razy x", czyli mnożenie nie jest "przemienne". Innymi słowy: reguły komutacyjne (czyli przemienności) są inne niż te, których uczyli nas w szkole. I to jest punkt wyjściowy schizofrenicznej, ale przepięknej teorii naukowej - mechaniki kwantowej. (Wyjaśnienie Jerzego Kocika)



Victor J. Stenger ((29 stycznia 1935 – 25 sierpnia 2014)


Profesor fizyki i astronomii uniwersytetu na Hawajach oraz profesor filozofii Uniwersytetu w Colorado. Był także członkiem Komitetu Badania Naukowego Twierdzeń Paranormalnych (CSICOP). Jest autorem następujących książek: "Physics and Psychics: The Search for a World Beyond the Senses" (1990); "The Unconscious Quantum: Metaphysics in Modern Physics and Cosmology" (1995); "Not By Desing: The Origin of the Universe" (1998); "Timeless Reality: Symetry, Simplicity and Multiple Universes" (2000); "Has Science Found God? The Latest Results in the Search for Purpose in the Universe" (2003), "God: The Failed Hypothesis. How Science Shows that God Does Not Exist" (2007). "The Fallacy of Fine Tuning" 2011, "God and the Folly of Faith" 2012, "God and the Atom" 2013.

 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 764 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Mumia z Atakama nie jest kosmitą   Novella   2018-04-20
Feministyczna geografia w Dartmouth   Coyne   2018-04-19
Dlaczego odmawiamy dostrzegania jaśniejszej strony, choć powinniśmy   Pinker   2018-04-17
Inicjatywa „Globalna Spójność”: nonsens na globalną skalę     2018-04-11
Wreszcie: sensowna dyskusja o “rasie”   i Greg Mayer   2018-04-10
Rolnictwo biodynamiczne: podobne do antropozoficznej medycyny, ale dla farm     2018-04-06
Mózg i kodowanie predyktywne   Novella   2018-04-05
Dziwaczne życie seksualne żabnicy   Coyne   2018-04-04
Dwa kilo prostaty poproszę   Łopatniuk   2018-03-31
Dziennik z Mozambiku: Demony w kurzu   Naskręcki   2018-03-30
Otumaniony myśliciel twierdzi, że ewolucja nie może wyjaśnić organizmów i ich “dążeń”   Coyne   2018-03-28
Orientacja na złe wiadomości nasila się i wpływa na nasze działania   Ridley   2018-03-27
Urojenie fałszywej flagi   Novella   2018-03-24
Zły tydzień dla homeopatii jest dobrym tygodniem dla nauki     2018-03-23
Czy farmerzy mają czekać aż parlamentarzyści podszkolą się w nauce o manioku?   Ongu   2018-03-22
David Barash namawia naukowców do stworzenia człowieko-szympansiej hybrydy   Coyne   2018-03-20
Déjà vu i swojskość   Novella   2018-03-17
“Odwrócenie specjacji” (fuzja gatunków) u kruków   Coyne   2018-03-16
Błąd atrybucji, sofizmat rozszerzenia (atakowanie chochoła) i zasada wielkoduszności   Novella   2018-03-14
Mutualistyczne ptaki nocują w pachwinach i na brzuchach żyraf   Coyne   2018-03-13
Polityczny szympans   Martino   2018-03-09
Najstarsza sztuka jaskiniowa w Europie, to niemal z pewnością dzieło neandertalczyków   Coyne   2018-03-06
Nowa inicjatywa w Kalifornii – magnetyzm nonsensu w działaniu   Novella   2018-03-05
Nie zostawić żadnej mrówki: mrówki noszą rannych towarzyszy do mrowiska i opatrują ich rany   Coyne   2018-03-03
Unikatowy skamieniały owad z nożycami na głowie i tułowiu   Coyne   2018-02-28
Serce na wierzchu   Łopatniuk   2018-02-24
Skąd się wzięły pająki?   Coyne   2018-02-23
Czy kometa zabiła mamuty   Novella   2018-02-22
Zagadka: co zapyla muchołówkę?   Coyne   2018-02-20
“Partenogenetyczny” rak rozmnaża się bez seksu: czy to jest nowy gatunek?   Coyne   2018-02-17
Naturopatyczna propaganda głosi normalne porady dotyczące stylu życia jako własne i dodaje szamaństwo     2018-02-14
Bezwstydne organiczne sianie strachu   Novella   2018-02-12
Fałszywe nadzieje i niewidzialni wrogowie   Anomaly   2018-02-09
Pierwszy exodus Homo sapiens z Afryki?   Coyne   2018-02-06
Niebezpieczeństwa kultury celebrytów   Novella   2018-02-05
Małe kroki, czyli białko, które nie jest młotem na raka (ale i tak się przydaje)   Łopatniuk   2018-02-03
Opera mydlana: Z życia łysek amerykańskich – część VI   Lyon   2018-02-02
List otwarty do Charlotte Allen   Coyne   2018-01-31
Naiwna promocja “integrowania” znachorstwa do medycyny     2018-01-29
Kolejne zachwalanie “całkowicie innego” wyjaśnienia ewolucji   Coyne   2018-01-26
Bekon bez azotynów   Novella   2018-01-25
Specjacja przez hybrydyzację u amazońskich gorzyków?   Coyne   2018-01-23
Dowody, że ptaki drapieżne szerzą pożary leśne, by wypłoszyć zdobycz   Coyne   2018-01-20
Tajemnicze cykle epok lodowych   Ridley   2018-01-19
Pochodzenie ludzkiej muzyki? Samiec kakadu palmowej używa patyka do rytmicznego uderzania w wydrążone drzewa   Coyne   2018-01-18
Powrót “tradycyjnej” astrologii   Novella   2018-01-17
Nowe badanie o tym, jak ewoluują ludzie   Coyne   2018-01-16
Krąg mimikry müllerowskiej   Coyne   2018-01-12
Sztuczna inteligencja będzie symbiozą, nie zaś zastąpieniem   Ridley   2018-01-11
Czy nauka zabija duszę?   S. Pinker   2018-01-09
Dlaczego nie będzie doboru na inteligentne niemowlęta   Ridley   2018-01-05
Powrót łysenkoizmu w Putinowskiej Rosji   Novella   2018-01-03
Pozory mylą, czyli niespodzianki nie zawsze przykre   Łopatniuk   2017-12-30
Obniżenie poprzeczki dla tradycyjnej medycyny chińskiej dla ideologii i zysku     2017-12-29
Multikulturaliści unicestwiają zachodnią cywilizację   Salzman   2017-12-28
Nie znasz przeszłości, nie znasz przyszłości   Mayer   2017-12-27
Alternatywna medycyna zabija   Novella   2017-12-26
Na wpół syntetyczne życie z powiększonym kodem genetycznym   Novella   2017-12-23
Ziemniaki GMO zmniejszą użycie pestycydów i dostarczą więcej gotówki farmerom w Ugandzie   Ongu   2017-12-22
Słusznie o plastiku i PCB, błędnie o zakwaszeniu   Ridley   2017-12-21
Chwytówka modliszkowata ma chodzącą poczwarkę, która wspina się na drzewa przed przekształceniem   Coyne   2017-12-19
Pseudonauka Masaru Emoto   Novella   2017-12-18
Fantastyczne oko przegrzebka pokazane w nowej pracy   Coyne   2017-12-16
Czy ptaki wyewoluowały większe dzioby, by zjadać duże, inwazyjne ślimaki?   Coyne   2017-12-13
Biotechnologia jest pilnie potrzebna w Afryce – dla gospodarki i środowiska   Ridley   2017-12-08
Okrutne zabawy wielorybów   Lyon   2017-12-07
Specjacja zięb z Galápagos przez hybrydyzację   Coyne   2017-12-04
Zrób sobie test ciążowy, Krzysiu   Łopatniuk   2017-12-02
Szopy pracze są inteligentne, ale bywają kłopotliwe   Novella   2017-11-30
Popieranie wiatrowej i słonecznej energii kosztem środowiska   Ridley   2017-11-28
Tradycyjni uzdrawiacze, szczyt o szarlatanerii i “medyczny apartheid” w Południowej Afryce   Igwe   2017-11-25
Prawo Amary   Ridley   2017-11-24
Ewolucja przyłapana na gorącym uczynku   Novella   2017-11-22
Dziwaczny skrzydłoszpon rogaty   Coyne   2017-11-18
Południowoafrykańska saga: kampania dezinformacji grup anty-GMO przeciwko nowej, odpornej na choroby odmianie kukurydzy   Ongu   2017-11-17
Niecne chochliki naszej pamięci   Novella   2017-11-16
BBC znowu błędnie przedstawia ewolucję, opisując nowe odkrycie wczesnych ssaków wyższych   Coyne   2017-11-14
Teraz nawet akceptujących zmianę klimatu nazywa się “negacjonistami   Lomborg   2017-11-13
Nowy gatunek orangutana? Wątpię.   Coyne   2017-11-10
Antynauka czystego jedzenia   Novella   2017-11-08
Wiecej niemądrych twierdzeń, że epigenetyka całkowicie zrewiduje nasz pogląd na ewolucję   Coyne   2017-11-06
Skandal z glifosatem   Ridley   2017-11-04
Ugandyjski dziennikarz: jak informować o biotechnologii, kiedy jej krytycy rozsiewają dezinformację?   Christopher Bendana   2017-11-03
Myślenie spiskowe i rozpoznawanie wzorów   Novella   2017-11-02
Czy wierzysz w duchy?   Łopatniuk   2017-10-28
Dlaczego nie ma pokoju na Bliskim Wschodzie   Salzman   2017-10-25
Jeremy, samotny, lewoskrętny ślimak wreszcie kojarzy się – a potem umiera   Coyne   2017-10-24
Naturopaci: potrafią uczynić nawet sól z Epsom potencjalnym zabójcą     2017-10-23
Niemal pięciokilogramowa żaba żyła na prastarym Madagaskarze   Coyne   2017-10-19
Uroczy wykres, który opowiada naszą historię   Cobb   2017-10-17
Genetycznie modyfikowana pszenica dla wrażliwych na gluten   Novella   2017-10-16
Czy Oświecenie przygasa?   Ridley   2017-10-13
Zdumiewająca, mordująca ptaki modliszka   Coyne   2017-10-13
Indie otwierają laboratorium homeopatyczne   Novella   2017-10-11
Roboty będą uprawiać ziemię   Ridley   2017-10-09
Przełyk Barretta, czyli bez paniki, ale…   Łopatniuk   2017-10-07
“Daily Beast” wypacza epigenetykę oszukańczymi twierdzeniami, że dzieci mogą “odziedziczyć wspomnienia Holocaustu”   Coyne   2017-10-05
Wszystkiego najlepszego w dniu 60. urodzin, centralny dogmacie!   Cobb   2017-10-04
Huragany zdarzają się   Ridley   2017-10-02
Niekochany lewoskrętny ślimak szuka partnera   Coyne   2017-09-28

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica



Arabowie



Roboty będą uprawiać ziemię



Sumienie, czyli moralność bez smyczy



Skomplikowana ewolucja



Argument neuroróżnorodności



Nowe badanie pamięci długotrwałej



Ściganie bluźnierstwa



Ryby jaskiniowe



Autyzm



Od niepamiętnych czasów



Tunezyjczycy przeciw złemu prawu



Drugie prawo termodynamiki



Pochwała ignorancj



Mistyfikacja Sokala



Intronizacja Chrystusa



Obama chrzescijanie



Szelest liści



Czego wam nie pokazują?



Rozdzielenie religii i państwa



Trwa ewolucyjne upokorzenie archeopteryksa



Trucizna, kamuflaż i tęcza ewolucji



Religia zdrowego rozsądku



Kto się boi czarnego luda?



Land of the pure



świecące ryby



Lewica klania sie



Nis zgubic


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk