Prawda

Piątek, 10 lipca 2020 - 04:30

« Poprzedni Następny »


Umiesz paradygmować, kolego?


Victor J. Stenger 2017-07-01


W powszechnym przekonaniu rozwój nauki polega na serii gwałtownych zmian: nowe teorie naukowe zastępują stare, te zaś uznane za błędne odkłada się do lamusa. Jeśli nie jest tak jak sugerował John Horgan, że dotarliśmy do "końca nauki", obalenie czeka każdą obecnie używaną teorię, taką jak teoria ewolucji czy grawitacji. Jeśli jest to prawdą, to nie możemy interpretować żadnej teorii naukowej jako wiarygodnego przedstawienia rzeczywistości.

Chociaż taki pogląd na naukę pierwszy przedstawił filozof Karl Popper, jego obecną szeroką akceptację przypisuje się Thomasowi Kuhnowi, którego Struktura rewolucji naukowych (1962) była najlepiej sprzedającą się naukową książką XX wieku i prawdopodobnie najczęściej cytowaną.


Kuhn utrzymywał, że nauka nie rozwija się stopniowo, ale dzięki serii rewolucji. Opisywał te rewolucje przy pomocy słynnego i nadużywanego dziś określenia zmiany paradygmatu, w którym stare narzędzia do rozwiązywania problemów — "paradygmat" danej dziedziny — są zastępowane przez nowe. Między rewolucjami ponoć niewiele się dzieje. A po rewolucji stare paradygmaty zostają w dużej mierze zapomniane.


Jako fizyk z wykształcenia Kuhn koncentrował się głównie na rewolucjach w fizyce. Jednym z najważniejszych przykładów, który przytacza, jest przejście od mechaniki klasycznej do mechaniki kwantowej, które miało miejsce na początku XX wieku. W mechanice kwantowej fizyk wylicza prawdopodobieństwo, że cząsteczka podąży pewną drogą, zamiast dokładnego wyliczania samej drogi, jak w mechanice klasycznej.


To prawda, że stanowi to inną procedurę. Ale czy mechanika klasyczna stała się zapomnianym narzędziem, w taki sam sposób jak suwak logarytmiczny? Nie sądzę. Poza układami scalonymi w komputerach, laserami i kilkoma innymi specjalnymi urządzeniami, większość dzisiejszej wysokiej technologii daje się w pełni wyjaśnić samą fizyką klasyczną. Podczas gdy potrzebujemy mechaniki kwantowej do zrozumienia podstaw chemii, żadnych specjalnych efektów kwantowych nie widać w mechanizmach biologicznych. Tak więc, większość tego, co nosi etykietkę nauk przyrodniczych w dzisiejszym świecie nadal opiera się na fundamencie fizyki newtonowskiej, niezmienionej od stuleci jeśli chodzi o jej podstawowe zasady i metody.


Fizyk Steven Weinberg, laureat Nagrody Nobla, który był kolegą Kuhna na Harvardzie i początkowo podziwiał jego pracę, spojrzał na Struktury z perspektywy lat. W artykule w "New York Review of Books" z 8 października 1998 roku pod tytułem Rewolucja, która się nie zdarzyła, Weinberg pisał:

Nie jest prawdą, że naukowcy nie są w stanie "przerzucać się tam i z powrotem między różnymi sposobami widzenia" i że po rewolucji naukowej staną się niezdolni do rozumienia panującej uprzednio nauki. Jedną ze zmian paradygmatu, której Kuhn poświęca wiele uwagi w Strukturach, jest zastąpienie na początku XX wieku mechaniki newtonowskiej relatywistyczną mechaniką Einsteina. W rzeczywistości jednak, kształcąc nowych fizyków, pierwszą rzeczą, którą ich uczymy, jest nadal stara, dobra mechanika newtonowska i nigdy nie zapominają oni jak myśleć w kategoriach newtonowskich, także po tym, gdy dowiedzieli się o teorii względności Einsteina. Sam Kuhn jako wykładowca w Harvardzie musiał uczyć studentów mechaniki newtonowskiej.

Weinberg twierdzi, że ostatnia "zmiana mega-paradygmatu" w fizyce miała miejsce wraz z przejściem od Arystotelesa do Newtona i zabrała kilkaset lat: "Do opisu 'zmiany paradygmatu' Kuhna  nie pasuje nic, co zdarzyło się w naszym rozumieniu ruchu od przejścia z mechaniki Newtona do mechaniki Einsteina czy od fizyki klasycznej do fizyki kwantowej".


Choć wstępne propozycje często okazują się błędne, nie przypominam sobie ani jednego wypadku w ostatnich czasach, by jakaś główna teoria fizyki, która przez wiele lat z powodzeniem opisywała wszystkie dane wewnątrz szerokiego obszaru, okazała się później błędna w ograniczonych okolicznościach tegoż obszaru. Stare, stojące w gotowości teorie są na ogół modyfikowane, rozszerzane, często upraszczane przez zdjęcie z nich niepotrzebnego bagażu, i zawsze rozjaśniane. Rzadko kiedy, jeśli w ogóle kiedykolwiek, okazuje się, że takie powszechnie uznane teorie są całkowicie błędne. Częściej obszar zastosowania teorii zostaje dopracowany, w miarę jak zdobywamy większą wiedzę, albo też dokonujemy modyfikacji teorii, spójnych z jej ogólnymi zasadami.


Z pewnością tak jest z fizyką newtonowską. Pojawienie się względności i mechaniki kwantowej w XX wieku dokładnie wyznaczyło domenę dla fizyki budowanej do tego momentu, ale nie wysadziło w powietrze jej całego wspaniałego gmachu. Choć wyrzucono niepotrzebny bagaż, taki jak eter i flogiston, stare metody nadal istnieją i są płynnymi ekstrapolacjami nowych metod do domeny klasycznej. Dalsze sukcesy i szerokie zastosowanie fizyki newtonowskiej jest mocnym dowodem na to, że przedstawia ona aspekty rzeczywistości, że nie jest tylko ludzkim wynalazkiem.


Ponadto nowe teorie wyrastają naturalnie ze starych. Kiedy patrzy się dogłębnie na historię mechaniki kwantowej, musi się dojść do wniosku, że nie było to nagłe przejście od mechaniki klasycznej, jak to się zazwyczaj przedstawia. Heisenberg zachował klasyczne równania ruchu i po prostu przedstawił obserwable(obserwowane wielkości). Zasadniczo zmodyfikował jedynie algebraiczne reguły mechaniki przez rozluźnienie praw przemienności. [ 1 ] Wtedy z przyjętych reguł komutacyjnych, wybranych na zasadzie tego, co zdawało się działać, wyrosła mechanika kwantowa. Podobnie równanie Schrödingera wzięło się z klasycznego równania ruchu Hamiltona-Jacobi’ego. Z pewnością były to zasadnicze zmiany, ale twierdzę, że były bardziej ewolucyjne niż rewolucyjne.


Gdzie jeszcze w historii nauki do chwili obecnej możemy zidentyfikować znaczące zmiany paradygmatu? Niewątpliwie w biologii wraz z Darwinem i Mendlem. Ale co działo się w biologii od tego czasu? Odkrycie struktury DNA i rozszyfrowanie genomu po prostu dodało do szczegółowej wiedzy o mechanizmach genetycznych, którą powiększa się stopniowo, bez żadnej nagłej zmiany naturalistycznego paradygmatu.


Rozwój nauki i technologii charakteryzuje się rodzajem darwinowskiej, stopniowej ewolucji. Nie znaczy to, że zmiana w systemach biologicznych czy społecznych jest powolna czy jednolita. W ostatnich latach rozwój nauki i technologii był szybki, ale nie natychmiastowy i ciągle jest on płynnym przedłużeniem tego, co było przedtem.


Buddy Can You Paradigm?

Artykuł po raz pierwszy opublikowany był w CSI Reality Check.

(Pierwsza publikacja polskiego tłumaczenia w dawnym Racjonaliście 2007.)

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska


 
Przypisy:

[ 1 ] W klasycznej fizyce mnożenie obserwowanych wielkości (takich jak prędkość, energia, położenie) jest przemienne, tzn. xy = yx, bo są tam liczby. Natomiast w mechanice kwantowej wielkości te są reprezentowane już nie przez liczby, lecz przez inne matematyczne obiekty (np. wspomniane macierze, i zwykle "x razy y" NIE równa się "y razy x", czyli mnożenie nie jest "przemienne". Innymi słowy: reguły komutacyjne (czyli przemienności) są inne niż te, których uczyli nas w szkole. I to jest punkt wyjściowy schizofrenicznej, ale przepięknej teorii naukowej - mechaniki kwantowej. (Wyjaśnienie Jerzego Kocika)



Victor J. Stenger ((29 stycznia 1935 – 25 sierpnia 2014)


Profesor fizyki i astronomii uniwersytetu na Hawajach oraz profesor filozofii Uniwersytetu w Colorado. Był także członkiem Komitetu Badania Naukowego Twierdzeń Paranormalnych (CSICOP). Jest autorem następujących książek: "Physics and Psychics: The Search for a World Beyond the Senses" (1990); "The Unconscious Quantum: Metaphysics in Modern Physics and Cosmology" (1995); "Not By Desing: The Origin of the Universe" (1998); "Timeless Reality: Symetry, Simplicity and Multiple Universes" (2000); "Has Science Found God? The Latest Results in the Search for Purpose in the Universe" (2003), "God: The Failed Hypothesis. How Science Shows that God Does Not Exist" (2007). "The Fallacy of Fine Tuning" 2011, "God and the Folly of Faith" 2012, "God and the Atom" 2013.

 


Skomentuj     Wyślij artykuł do znajomego:     Wydrukuj






Nauka

Znalezionych 1123 artykuły.

Tytuł   Autor   Opublikowany

Pięć błędnych wyobrażeń o ewolucji: jedno jest wątpliwe, jedno niesłuszne   Coyne   2020-07-08
Wiecznie kurczący się tranzystor i wynalezienie Google   Ridley   2020-07-06
Postmodernizm: filozofia, która stoi za naszymi wojnami kulturowymi i postępującym nihilizmem   Hill   2020-07-02
Bodźce do innowacji w końcu pokonają COVID-19   Ridley   2020-06-27
Maleńkie stworzenia morskie budują olbrzymie, fantastyczne domy, by chronić się i zdobywać pokarm   Coyne   2020-06-25
Rośliny uprawne z edytowanym genomem pomagają farmerom i środowisku   Ridley   2020-06-20
Czy klucz do COVID można znaleźć w rosyjskiej pandemii?   Ridley   2020-06-18
Skąd więc wziął się ten wirus?   Ridley   2020-06-16
Nowe dane o tym, jak działają grzyby „mrówek zombie”   Coyne   2020-06-15
Czy brytyjski naukowy establishment popełnił największy błąd w historii?   Ridley   2020-06-13
Błysk światła w mroku   Sheagren   2020-06-12
Poczucie pewności napędza efekt potwierdzenia   Novella   2020-06-08
Czy możemy zobaczyć osobowość?   Novella   2020-06-05
Rozwiązanie dla obecnego kryzysu   Ridley   2020-06-02
Lokalizacja funkcji wykonawczych   Novella   2020-05-30
Przestańcie wierzyć w naukę   Greenfield   2020-05-28
Ewolucyjne korzenie sztuki   Koraszewski   2020-05-27
Innowacji nie można wymusić, ale można je zdławić   Ridley   2020-05-26
Stymulowanie kory wzrokowej   Novella   2020-05-23
Pora na telemedycynę   Novella   2020-05-19
Czy mrożącą krew w żyłach prawdą jest, że decyzja o zamknięciu społeczeństwa opierała się na luźnych matematycznych spekulacjach?   Ridley   2020-05-15
MMR jest bezpieczna i skuteczna   Novella   2020-05-14
Odporność stada na fakty   Koraszewski   2020-05-13
O COVID wiemy wszystko – i nie wiemy niczego   Ridley   2020-05-12
Nanotechnologia zastosowana do leczenia choroby Alzheimera   Novella   2020-05-11
COVID-19 – To są szkody   Novella   2020-05-05
Nadmiar teorii wszystkiego   Koraszewski   2020-05-04
Zawodnicy – i trudności – w wyścigu do wyleczenia COVID   Ridley   2020-04-30
Psychologia sprzeciwu wobec szczepień   Novella   2020-04-25
Prowokator czy prowokowany?   Witkowski   2020-04-24
Nauka on-line jest skuteczna   Novella   2020-04-23
Mądrość w pułapce autorytetu   Witkowski   2020-04-18
Znaleziono najstarszego “bilaterian”: odkryto podobne do robaka stworzenie wraz z jego skamieniałymi śladami   Coyne   2020-04-16
Nietoperze i pandemia   Ridley   2020-04-14
Pandemia ludzkiej głupoty   Novella   2020-04-12
W miarę postępu badań natura naszego wroga staje się coraz wyraźniejsza   Ridley   2020-04-04
Wzmacnianie układu odpornościowego podczas pandemii   Novella   2020-04-02
Dlaczego ten wirus inaczej dotyka pokolenia?   Ridley   2020-03-30
Czaszka maleńkiego dinozaura/ptaka znaleziona w bursztynie   Coyne   2020-03-27
Szczepionka na koronawirusa nie przybędzie szybko   Ridley   2020-03-25
Niebawem dowiemy się jak solidna jest nasza cywilizacja   Ridley   2020-03-23
Żywotność wirusa Covid-19 na różnych powierzchniach (rada: używaj rękawiczek, kiedy odbierasz paczki i nie otwieraj ich przez 24 godziny)   Coyne   2020-03-21
Dzień był krótszy 70 milionów lat temu   Novella   2020-03-20
Jak często powstają ptasie hybrydy?   Coyne   2020-03-18
Mózgi noworodków   Novella   2020-03-16
Twierdzenie o białku i DNA dinozaurów   Novella   2020-03-10
Porażka jest stałym elementem pracy naukowca   Konrad Bocian   2020-03-07
Jak myśleć o naszych problemach   Tupy   2020-03-03
Dlaczego tak wiele nowych wirusów pochodzi od nietoperzy?   Ridley   2020-02-29
Odkrycie antybiotyku przez AI   Novella   2020-02-27
Wizyta w Andach u łysek rogatych   Lyon   2020-02-26
Zioła nie pomagają na utratę wagi   Novella   2020-02-25
Dawkins pisze tweeta   Coyne   2020-02-24
W obronie binarności płci u ludzi   Coyne   2020-02-21
Nie palmy pieniędzy na ołtarzu zielonej manii   Lomborg   2020-02-20
Więcej dowodów ewolucji: końskie zarodki zaczynają tworzyć pięć palców, a cztery zawiązki znikają   Coyne   2020-02-18
Homeopatyczny rentgen   Novella   2020-02-14
Różnice płci w wyborze zabawek: chłopcy bawią się chłopięcymi zabawkami, dziewczynki dziewczęcymi zabawkami   Coyne   2020-02-13
Śmiertelność z powodu raka nadal spada wbrew twierdzeniom szarlatanów     2020-02-11
Odkrycie w immunologii, a leczenie nowotworów   Novella   2020-02-10
Ponowne psucie nauki przez ideologię: ”Slate” wypacza biologię ewolucyjną, by wyglądała na kapitalistyczną i antysocjalistyczną   Coyne   2020-02-07
Flamingi z braku łysek rogatych   Lyon   2020-02-06
Moja ostatnia praca badawcza. Część 3: Znaczenie   Coyne   2020-02-04
Moja ostatnia praca badawcza. Część 2: Wyniki   Coyne   2020-02-03
Moja ostatnia praca badawcza: Część 1: Cele i metody   Coyne   2020-02-01
Ewolucyjne wyjaśnienie nienaukowych przekonań   Bretl   2020-01-31
Zdumiewająca mimikra   Coyne   2020-01-27
Reality check: Pęd do szybkiej „zerowej” emisji to gwarancja przegranej   Lomborg   2020-01-27
Sfuszerowany artykuł o biologii w „Washington Post”   Coyne   2020-01-24
Punkty dla Ameryki w konflikcie między Iranem i USA   Destexhe   2020-01-24
Zbliżanie się do rozumienia pamięci   Novella   2020-01-22
Z perspektywy naszego kurnika   Witkowski   2020-01-16
Fałszywa pokora nie uratuje planety   Boudry   2020-01-09
Złoty ryż zatwierdzony na Filipinach   Novella   2020-01-07
Cudowna animacja DNA i komórek   Coyne   2020-01-06
Dychotomiczne myślenie, niepewność i zaprzeczanie nauce     2020-01-01
Mieliśmy najlepszą dekadę w historii. Naprawdę   Ridley   2019-12-31
Kreacjonista opowiada się za ”argumentem z niedowierzania”   Coyne   2019-12-26
Biologia męskiej agresji i dlaczego nie jest to tylko „socjalizacja”   Coyne   2019-12-24
Wydajność, wyzysk, wybory   Koraszewski   2019-12-23
Społecznościowe finansowanie szarlatanerii   Novella   2019-12-20
Wykład Dawkinsa o czerpaniu odwagi z darwinizmu   Coyne   2019-12-18
Uprawy GM, takie jak Złoty Ryż, uratują życie setek tysięcy dzieci   Ridey   2019-12-13
Darwin, lisy i inne ssaki na Falklandach   Mayer   2019-12-11
Wirtualna edukacja   Novella   2019-12-03
Teoria klasy próżniaczej Thorsteina Veblena – uaktualnienie statusu   Henderson   2019-12-02
Punkt szczytowy inteligencji   Novella   2019-11-30
Likwidowanie przeziębienia miedzią   Novella   2019-11-27
Dlaczego wyjaśnianie problemów przez biały przywilej jest niesłuszne   Rob Henderson   2019-11-25
LiveScience zachwala panpsychizm jako rozwiązanie trudnego problemu świadomości   Coyne   2019-11-22
Jak walczyć z firehosing   Novella   2019-11-19
Odwołajcie antyszczepionkową konferencję w Tel Awiwie   Blum   2019-11-15
Ewolucja dwunożności   Novella   2019-11-14
Granice „przeskoczenia” progu opłacalności   Lomborg   2019-11-13
Dlaczego nie żyjemy w epoce post-prawdy   Pinker   2019-11-11
Śledząc pochodzenie człowieka   Novella   2019-11-09
Skamieniałe trylobity idące gęsiego. Ale dlaczego to zrobiły?   Coyne   2019-11-06
Saga o złotym ryżu   Novella   2019-11-04
Kolejne badanie rolnictwa organicznego   Novella   2019-11-02
Fabrizio Benedetti pyta: “Czy badania placebo wzmacniają pseudonaukę?”     2019-11-01

« Poprzednia strona  Następna strona »
Polecane
artykuły

Wzmacnianie układu odpornościowego



Wykluczenie Tajwanu z WHO



Drzazgę źle się czyta



Sześć lat



Pochodzenie



Papież Franciszek



Schadenfreude



Pseudonaukowa histeria...


Panstwo etc



Biły się dwa bogi


 Forma przejściowa


Wstęga Möbiusa


Przemysł produkcji kłamstw


Jesteś tym, co czytasz,



Radykalne poglądy polityczne


Einstein



Socjologia



Allah stworzyl



Uprzednie doświadczenie



Żydowski exodus



PRL Chrystusem narodów



Odrastające głowy hydry nazizmu



Homeopatia, wibracje i oszustwo


Żołnierz IDF



Prawo powrotu



Mózg i kodowanie predyktywne



Nocna rozmowa



WSzyscy wiedza



Nieustający marsz



Oświecenie Pinker



Alternatywna medycyna zabija



Kobiety ofiarami



Prometeusz



modyfikowana pszenica


Listy z naszego sadu
Redaktor naczelny:   Hili
Webmaster:   Andrzej Koraszewski
Współpracownicy:   Jacek, , Malgorzata, Andrzej, Marcin, Henryk